Interpelacja nr 13152
Interpelacja w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (64%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce
Interpelacja nr 13152
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce
Zgłaszający: Katarzyna Matusik-Lipiec, Elżbieta Anna Polak, Anna Sobolak, Iwona Małgorzata Krawczyk, Alicja Łuczak, Magdalena Łośko, Iwona Hartwich
Data wpływu: 27-10-2025
Szanowny Panie Ministrze,
idea otwartej nauki (ang. open science) staje się jednym z kluczowych kierunków rozwoju polityki naukowej w Europie. Jej celem jest zapewnienie powszechnego, bezpłatnego dostępu do wyników badań finansowanych ze środków publicznych, zwiększenie przejrzystości procesu badawczego oraz ułatwienie współpracy między nauką, biznesem i społeczeństwem obywatelskim.
Na poziomie Unii Europejskiej koncepcja ta została wpisana w szereg strategicznych dokumentów i inicjatyw:
program Horyzont Europa (Horizon Europe) wprowadził obowiązek otwartego udostępniania publikacji i danych badawczych powstałych w ramach projektów finansowanych z funduszy unijnych,
Plan S, opracowany przez koalicję cOAlition S przy wsparciu Komisji Europejskiej, promuje model natychmiastowego otwartego dostępu (open access) do wszystkich publikacji naukowych finansowanych ze środków publicznych,
Rada Unii Europejskiej w swoich zaleceniach zachęca państwa członkowskie do tworzenia krajowych strategii otwartej nauki i budowania infrastruktury cyfrowej umożliwiającej swobodny przepływ danych badawczych.
W Polsce idea otwartej nauki zyskuje coraz większe poparcie wśród środowisk akademickich. Wielu naukowców i wiele uczelni decyduje się na publikowanie swoich prac w otwartym dostępie, mimo że działania te mają wciąż w dużej mierze charakter oddolny. Powstają uczelniane repozytoria publikacji, a niektóre instytucje prowadzą własne polityki open access – jednak brakuje jednolitych standardów krajowych oraz systemowego wsparcia dla takich praktyk. W rezultacie rozwój otwartej nauki w Polsce jest nierównomierny i zależny od zaangażowania poszczególnych instytucji lub badaczy.
Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie otwartości w nauce, jej potencjał w zakresie innowacyjności, przejrzystości i zwiększania społecznego zaufania do badań, uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:
Jakie działania podejmuje lub planuje podjąć Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu upowszechnienia zasad open science, w szczególności w zakresie publikowania wyników badań finansowanych ze środków publicznych w otwartym dostępie?
Czy w planach resortu znajduje się utworzenie krajowego repozytorium publikacji naukowych lub danych badawczych, które integrowałoby istniejące bazy uczelni i instytutów badawczych zgodnie z zasadą FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable)?
Czy ministerstwo przewiduje program wsparcia finansowego lub szkoleniowego dla uczelni, instytutów oraz indywidualnych badaczy w zakresie wdrażania praktyk otwartej nauki (takich jak otwarte dane, otwarte oprogramowanie, otwarte recenzje)?
Czy Polska planuje opracowanie narodowej strategii otwartej nauki, wzorowanej na rozwiązaniach stosowanych w innych krajach europejskich, takich jak Holandia, Finlandia czy Francja?
Interpelacja nr 13152
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce
Zgłaszający: Katarzyna Matusik-Lipiec, Elżbieta Anna Polak, Anna Sobolak, Iwona Małgorzata Krawczyk, Alicja Łuczak, Magdalena Łośko, Iwona Hartwich
Data wpływu: 27-10-2025
Szanowny Panie Ministrze,
idea otwartej nauki (ang. open science) staje się jednym z kluczowych kierunków rozwoju polityki naukowej w Europie. Jej celem jest zapewnienie powszechnego, bezpłatnego dostępu do wyników badań finansowanych ze środków publicznych, zwiększenie przejrzystości procesu badawczego oraz ułatwienie współpracy między nauką, biznesem i społeczeństwem obywatelskim.
Na poziomie Unii Europejskiej koncepcja ta została wpisana w szereg strategicznych dokumentów i inicjatyw:
program Horyzont Europa (Horizon Europe) wprowadził obowiązek otwartego udostępniania publikacji i danych badawczych powstałych w ramach projektów finansowanych z funduszy unijnych,
Plan S, opracowany przez koalicję cOAlition S przy wsparciu Komisji Europejskiej, promuje model natychmiastowego otwartego dostępu (open access) do wszystkich publikacji naukowych finansowanych ze środków publicznych,
Rada Unii Europejskiej w swoich zaleceniach zachęca państwa członkowskie do tworzenia krajowych strategii otwartej nauki i budowania infrastruktury cyfrowej umożliwiającej swobodny przepływ danych badawczych.
W Polsce idea otwartej nauki zyskuje coraz większe poparcie wśród środowisk akademickich. Wielu naukowców i wiele uczelni decyduje się na publikowanie swoich prac w otwartym dostępie, mimo że działania te mają wciąż w dużej mierze charakter oddolny. Powstają uczelniane repozytoria publikacji, a niektóre instytucje prowadzą własne polityki open access – jednak brakuje jednolitych standardów krajowych oraz systemowego wsparcia dla takich praktyk. W rezultacie rozwój otwartej nauki w Polsce jest nierównomierny i zależny od zaangażowania poszczególnych instytucji lub badaczy.
Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie otwartości w nauce, jej potencjał w zakresie innowacyjności, przejrzystości i zwiększania społecznego zaufania do badań, uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:
Jakie działania podejmuje lub planuje podjąć Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu upowszechnienia zasad open science, w szczególności w zakresie publikowania wyników badań finansowanych ze środków publicznych w otwartym dostępie?
Czy w planach resortu znajduje się utworzenie krajowego repozytorium publikacji naukowych lub danych badawczych, które integrowałoby istniejące bazy uczelni i instytutów badawczych zgodnie z zasadą FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable)?
Czy ministerstwo przewiduje program wsparcia finansowego lub szkoleniowego dla uczelni, instytutów oraz indywidualnych badaczy w zakresie wdrażania praktyk otwartej nauki (takich jak otwarte dane, otwarte oprogramowanie, otwarte recenzje)?
Czy Polska planuje opracowanie narodowej strategii otwartej nauki, wzorowanej na rozwiązaniach stosowanych w innych krajach europejskich, takich jak Holandia, Finlandia czy Francja?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Maria Mrówczyńska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.2 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5777 znaków
telefon: +48 22 52 92 281 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: Sekretariat.MMM@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Podsekretarz Stanu
Prof. dr hab. inż. Maria Mrówczyńska
DIR-WPN.055.8.2025.JSz
Warszawa, 18 listopada 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 13152
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanki na Sejm RP Pani Katarzyny
Matusik-Lipiec oraz grupy posłanek w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa
Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce:
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie informuję, że w ostatniej dekadzie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
podjęło szereg działań na rzecz otwartej nauki. Dokument „Kierunki rozwoju otwartego
dostępu do publikacji i wyników badań naukowych w Polsce” definiujący główne pojęcia
i zalecenia dla interesariuszy został wdrożony już w 2015 roku. Ustawa Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 roku określiła ramy prawne dla wdrażania otwartej
nauki, wprowadzając trzecie kryterium ewaluacji wpływu działalności naukowej na
społeczeństwo i gospodarkę. Ponadto Ministerstwo przeprowadziło dwa badania
ankietowe uczelni, mające na celu sprawdzenie poziomu realizacji zaleceń zawartych
w „Kierunki rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników badań naukowych
w Polsce” oraz obejmujące współpracę międzynarodową i interfejsy API. Sporządzono
„Raport nt. realizacji polityki otwartego dostępu do publikacji naukowych w latach 2015-
2017”, zawierający przegląd działań, omówienie problemów i rekomendacje, a w 2023 r.
uruchomiono szeroko zakrojoną analizę, obejmującą badanie ankietowe i wywiady
pogłębione, oceniającą zaangażowanie podmiotów naukowych w latach 2017-2021
w otwartą naukę. Zwieńczeniem tych działań było wypracowanie dokumentu „Polityka
otwartego dostępu do danych badawczych finansowanych ze środków publicznych”.
Polityka została przygotowana przez dwa zespoły uznanych w Polsce ekspertów,
dysponujących szeroką wiedzą i reprezentujących pełne spektrum sektora nauki
i szkolnictwa wyższego. Dokument został udostępniony podmiotom ww. sektora w lipcu
2025 r.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 281 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: Sekretariat.MMM@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Przygotowana przez MNISW Polityka dąży do zapewnienia spójności ekosystemu polskiej
nauki uwzględniając rekomendacje Unii Europejskiej, OECD czy UNESCO oraz działania
takich organizacji jak Science Europe, cOAlition S, EOSC Association czy Europejska Rada
ds. Badań Naukowych (ERC, ang. European Research Council). Szczególny kontekst dla
opracowanej przez MNISW Polityki wyznacza rozwój Europejskiej Chmury Otwartej Nauki.
Dokument opublikowany przez MNISW stanowi swoistą mapę drogową, która opisuje
kontekst rozwoju otwartej nauki i jej obecny stan w Polsce, podsumowuje dotychczasowe
działania ministerstwa oraz przedstawia główny cel jakim jest wskazanie ram
zapewniających bezpieczeństwo i dostępność danych badawczych wytworzonych
w ramach badań finansowanych lub współfinansowanych ze środków publicznych,
w szczególności mechanizmów magazynowania i udostępniania danych. Polityka ma
pomóc doprowadzić do sytuacji, w której otwarty dostęp do danych badawczych stanie
się standardem. Cel ten ma zostać osiągnięty poprzez :
-Zapewnienie środowiska prawnego umożliwiającego udostępnienie i ponowne
wykorzystanie danych badawczych, przy zapewnieniu adekwatnej ochrony prawnej
uprawnionych do danych (Konieczne jest przeprowadzenie analizy za pomocą dostępnych
narzędzi i sporządzenie raportu dotyczącego obecnego stanu prawnego w udostępnianiu
danych badawczych oraz niezbędnych zmian legislacyjnych wspierających otwieranie
i ponowne wykorzystywanie tych danych wraz z propozycją zmian w odpowiednich aktach
prawnych).
-Wskazanie ram organizacyjnych w zakresie zarządzania otwartymi danymi badawczymi
na poziomie krajowym (utworzenie instytucjonalnej sieci składającej się z Krajowego
Centrum Kompetencji Otwartych Danych Badawczych pełniącego funkcje koordynacyjne,
oraz Obszarowych Centrów Kompetencji Otwartych Danych Badawczych, których
zadaniem będzie rozwój wiedzy i odpowiednich kompetencji w podmiotach sektora
nauki).
-Ustalenie, przy uwzględnieniu kontekstu międzynarodowego, wymaganych standardów
udostępniania danych, które odpowiadają specyfice poszczególnych obszarów
badawczych.
-Zapewnienie na poziomie krajowym ekosystemu informatycznego umożliwiającego
przechowywanie, odnalezienie, uzyskanie dostępu i ponowne wykorzystywanie
rozproszonych zasobów danych badawczych zgodnie z zasadami FAIR. Utworzenie w/w
ekosystemu informatycznego oraz bieżący monitoring w tym zakresie są kluczowymi
warunkami realizacji celów Polityki. Podmioty systemu szkolnictwa wyższego i nauki będą
odpowiedzialne za przygotowanie danych do przekazania oraz ich transmisję do systemu,
co wymaga wdrożenia lub aktualizacji instytucjonalnych polityk otwierania danych oraz
rozbudowy potencjału kadrowego i infrastrukturalnego tych podmiotów. Krajowa Sieć
Centrów Kompetencji Otwartych Danych Badawczych będzie odpowiedzialna za wsparcie
merytoryczne w tym obszarze.
„Polityka otwartego dostępu do danych badawczych finansowanych ze środków
publicznych” jest pierwszym etapem budowy krajowej polityki na rzecz
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 281 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: Sekretariat.MMM@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
długoterminowego rozwoju otwartej nauki w Polsce. Kolejnym dokumentem ma być plan
działań, który ma skonkretyzować sposób realizacji poszczególnych zadań, ze wskazaniem
odpowiedniego finansowania.
Z wyrazami szacunku,
$IMIE_NAZWISKO_PODPISUJACEGO
$STANOWISKO_PODPISUJACEGO
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 3 of 3 --
adres e-mail: Sekretariat.MMM@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Podsekretarz Stanu
Prof. dr hab. inż. Maria Mrówczyńska
DIR-WPN.055.8.2025.JSz
Warszawa, 18 listopada 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 13152
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanki na Sejm RP Pani Katarzyny
Matusik-Lipiec oraz grupy posłanek w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa
Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce:
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie informuję, że w ostatniej dekadzie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
podjęło szereg działań na rzecz otwartej nauki. Dokument „Kierunki rozwoju otwartego
dostępu do publikacji i wyników badań naukowych w Polsce” definiujący główne pojęcia
i zalecenia dla interesariuszy został wdrożony już w 2015 roku. Ustawa Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 roku określiła ramy prawne dla wdrażania otwartej
nauki, wprowadzając trzecie kryterium ewaluacji wpływu działalności naukowej na
społeczeństwo i gospodarkę. Ponadto Ministerstwo przeprowadziło dwa badania
ankietowe uczelni, mające na celu sprawdzenie poziomu realizacji zaleceń zawartych
w „Kierunki rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników badań naukowych
w Polsce” oraz obejmujące współpracę międzynarodową i interfejsy API. Sporządzono
„Raport nt. realizacji polityki otwartego dostępu do publikacji naukowych w latach 2015-
2017”, zawierający przegląd działań, omówienie problemów i rekomendacje, a w 2023 r.
uruchomiono szeroko zakrojoną analizę, obejmującą badanie ankietowe i wywiady
pogłębione, oceniającą zaangażowanie podmiotów naukowych w latach 2017-2021
w otwartą naukę. Zwieńczeniem tych działań było wypracowanie dokumentu „Polityka
otwartego dostępu do danych badawczych finansowanych ze środków publicznych”.
Polityka została przygotowana przez dwa zespoły uznanych w Polsce ekspertów,
dysponujących szeroką wiedzą i reprezentujących pełne spektrum sektora nauki
i szkolnictwa wyższego. Dokument został udostępniony podmiotom ww. sektora w lipcu
2025 r.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 281 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: Sekretariat.MMM@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Przygotowana przez MNISW Polityka dąży do zapewnienia spójności ekosystemu polskiej
nauki uwzględniając rekomendacje Unii Europejskiej, OECD czy UNESCO oraz działania
takich organizacji jak Science Europe, cOAlition S, EOSC Association czy Europejska Rada
ds. Badań Naukowych (ERC, ang. European Research Council). Szczególny kontekst dla
opracowanej przez MNISW Polityki wyznacza rozwój Europejskiej Chmury Otwartej Nauki.
Dokument opublikowany przez MNISW stanowi swoistą mapę drogową, która opisuje
kontekst rozwoju otwartej nauki i jej obecny stan w Polsce, podsumowuje dotychczasowe
działania ministerstwa oraz przedstawia główny cel jakim jest wskazanie ram
zapewniających bezpieczeństwo i dostępność danych badawczych wytworzonych
w ramach badań finansowanych lub współfinansowanych ze środków publicznych,
w szczególności mechanizmów magazynowania i udostępniania danych. Polityka ma
pomóc doprowadzić do sytuacji, w której otwarty dostęp do danych badawczych stanie
się standardem. Cel ten ma zostać osiągnięty poprzez :
-Zapewnienie środowiska prawnego umożliwiającego udostępnienie i ponowne
wykorzystanie danych badawczych, przy zapewnieniu adekwatnej ochrony prawnej
uprawnionych do danych (Konieczne jest przeprowadzenie analizy za pomocą dostępnych
narzędzi i sporządzenie raportu dotyczącego obecnego stanu prawnego w udostępnianiu
danych badawczych oraz niezbędnych zmian legislacyjnych wspierających otwieranie
i ponowne wykorzystywanie tych danych wraz z propozycją zmian w odpowiednich aktach
prawnych).
-Wskazanie ram organizacyjnych w zakresie zarządzania otwartymi danymi badawczymi
na poziomie krajowym (utworzenie instytucjonalnej sieci składającej się z Krajowego
Centrum Kompetencji Otwartych Danych Badawczych pełniącego funkcje koordynacyjne,
oraz Obszarowych Centrów Kompetencji Otwartych Danych Badawczych, których
zadaniem będzie rozwój wiedzy i odpowiednich kompetencji w podmiotach sektora
nauki).
-Ustalenie, przy uwzględnieniu kontekstu międzynarodowego, wymaganych standardów
udostępniania danych, które odpowiadają specyfice poszczególnych obszarów
badawczych.
-Zapewnienie na poziomie krajowym ekosystemu informatycznego umożliwiającego
przechowywanie, odnalezienie, uzyskanie dostępu i ponowne wykorzystywanie
rozproszonych zasobów danych badawczych zgodnie z zasadami FAIR. Utworzenie w/w
ekosystemu informatycznego oraz bieżący monitoring w tym zakresie są kluczowymi
warunkami realizacji celów Polityki. Podmioty systemu szkolnictwa wyższego i nauki będą
odpowiedzialne za przygotowanie danych do przekazania oraz ich transmisję do systemu,
co wymaga wdrożenia lub aktualizacji instytucjonalnych polityk otwierania danych oraz
rozbudowy potencjału kadrowego i infrastrukturalnego tych podmiotów. Krajowa Sieć
Centrów Kompetencji Otwartych Danych Badawczych będzie odpowiedzialna za wsparcie
merytoryczne w tym obszarze.
„Polityka otwartego dostępu do danych badawczych finansowanych ze środków
publicznych” jest pierwszym etapem budowy krajowej polityki na rzecz
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 281 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: Sekretariat.MMM@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
długoterminowego rozwoju otwartej nauki w Polsce. Kolejnym dokumentem ma być plan
działań, który ma skonkretyzować sposób realizacji poszczególnych zadań, ze wskazaniem
odpowiedniego finansowania.
Z wyrazami szacunku,
$IMIE_NAZWISKO_PODPISUJACEGO
$STANOWISKO_PODPISUJACEGO
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 3 of 3 --