Interpelacja w sprawie zniesienia zakazu wznoszenia nowych obiektów budowlanych na terenach górniczych sołectwa Tomisławice i rekompensat dla mieszkańców i rolników poszkodowanych działalnością odkrywek węgla brunatnego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 13070
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zniesienia zakazu wznoszenia nowych obiektów budowlanych na terenach górniczych sołectwa Tomisławice i rekompensat dla mieszkańców i rolników poszkodowanych działalnością odkrywek węgla brunatnego
Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski
Data wpływu: 22-10-2025
Gniezno, 22 października 2025 r.
Szanowna Pani Minister,
na podstawie oficjalnych komunikatów ZE PAK SA zakończenie wydobycia na odkrywce „Tomisławice" zaplanowano na przełomie marca i kwietnia 2026 roku.
Równocześnie, na terenach sołectwa Tomisławice utrzymywany jest zakaz zabudowy wynikający z dotychczasowej ochrony złoża i przeznaczenia pod eksploatację, mimo że według danych i obserwacji gminy - istotna część obszaru jest już zabudowana, a dalsza eksploatacja nie jest planowana (aktualnie sprzęt górniczy jest faktycznie wycofywany).
Planowane zakończenie eksploatacji złóż – zdaniem mieszkańców miejscowości Tomisławice - powoduje, że utrzymywanie zakazu jest dla nich niekorzystne, ponieważ uniemożliwia jakiekolwiek inwestycje na nieruchomościach stanowiących ich własność, a przeznaczonych dotychczas na działalność kopalnianą.
Utrzymanie obecnego stanu blokuje rozwój mieszkaniowy i gospodarczy, powoduje spadek wartości nieruchomości i generuje straty dla rolników (brak możliwości rozbudowy siedlisk, infrastruktury gospodarczej), podczas gdy lokalna społeczność powinna już przechodzić do etapu rewitalizacji/rekultywacji oraz dywersyfikacji funkcji terenów pogórniczych (w tym planowanych zbiorników wodnych i nowych form zagospodarowania).
Równocześnie mieszkańcy wskazują na sprawę rozszerzenia działań osłonowych na lokalne społeczności ponoszące ciężar transformacji na wzór rozwiązań przyjętych ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 roku o osłonach socjalnych dla pracowników sektora elektroenergetycznego i branży górnictwa węgla brunatnego (urlopy energetyczne/górnicze, odprawy).
Radni Rady Gminy Wierzbinek 14 października 2025 roku - działając w imieniu społeczności lokalnej – sformułowali wniosek w sprawie zniesienia zakazu w wprowadzania nowych obiektów budowlanych na terenach górniczych sołectwa Tomisławice oraz podjęcia inicjatywy ustawodawczej w sprawie rekompensat dla mieszkańców i rolników poszkodowanych i wnoszą o:
1) niezwłoczne uruchomienie działań po stronie administracji geologicznej zmierzających do wcześniejszego (przed upływem 2030 r.) zniesienia ochrony planistycznej na terenach górniczych w Tomisławicach, na których eksploatacja została faktycznie zakończona lub nie jest już planowana — tak, aby gmina mogła bezzwłocznie znieść zakaz wprowadzania obiektów budowlanych w miejscowym planie. Podstawą powinno być rozliczenie zasobów złoża (dodatek do dokumentacji geologicznej) oraz odpowiednie skorygowanie granic złoża/obszaru górniczego i urealnienie danych w Krajowym Bilansie Zasobów Złóż Kopalin",
2) rozważenie przez organ koncesyjny podjęcia kroków w kierunku zmiany lub ograniczenia koncesji w zakresie obszarów, gdzie wydobycie nie będzie już prowadzone (przesłanka „bezprzedmiotowości" albo zmiana koncesji), co pozwoli szybciej odblokować tereny dla rozwoju mieszkaniowego i gospodarczego,
3) podjęcie inicjatywy ustawodawczej wprowadzającej mechanizmy osłonowe i rekompensacyjne dla mieszkańców i rolników dotkniętych długotrwałymi ograniczeniami na terenach.
Mając na uwadze powyższe uprzejmie proszę Panią Minister o odpowiedzi na pytania:
Czy Pani Minister i podległy Główny Geolog Kraju planuje podjęcie stosownych działań zgodnych z wnioskiem gminy Wierzbinek z 14 października 2025 roku?
Czy planowane jest wypracowanie systemowych rozwiązań ustawowych dla społeczności takich jak gmina Wierzbinek, a w szczególności sołectwo Tomisławice?
Z wyrazami szacunku
Poseł Tadeusz Tomaszewski
Podsekretarz stanu Krzysztof Galos
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6729 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DGL-WOZ.050.6.2025.MG
4053638.16417995.13354197
Warszawa, 12-11-2025
Dotyczy: Odpowiedzi na interpelację poselską z 28 października 2025 r. nr 13070
W sprawie: zniesienia zakazu wznoszenia nowych obiektów budowlanych na terenach
górniczych sołectwa Tomisławice i rekompensat dla mieszkańców i rolników
poszkodowanych działalnością odkrywek węgla brunatnego
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
W związku z interpelacją nr K10INT13070 Posła Tadeusza Tomaszewskiego, przekazuję
odpowiedź w zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska.
1. Czy Minister i podległy Główny Geolog Kraju planuje podjęcie stosownych działań
zgodnych z Wnioskiem Gminy Wierzbinek z 14 października 2025 roku (pismo
niezałączone do interpelacji)?
Minister Klimatu i Środowiska jako organ administracji publicznej działa w ramach
obowiązującego prawa, którym w przypadku koncesjonowania działalności górniczej jest
ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze.1
Zgodnie z art. 34 ustawy Prawo geologiczne i górnicze organ koncesyjny może wszcząć
postępowanie o zmianę koncesji z urzędu wyłącznie w ściśle określonych przypadkach.
Jednym z takich przypadków jest sytuacja, w której rzeczywiste szkodliwe wpływy robót
górniczych zakładu górniczego przekroczą wyznaczone w koncesji granice terenu
górniczego. Wówczas przedsiębiorca jest zobowiązany niezwłocznie złożyć wniosek
o dokonanie zmiany koncesji. Jeżeli tego nie uczyni, organ koncesyjny ma obowiązek wszcząć
postępowanie z urzędu, a koszt zmiany koncesji obciąża przedsiębiorcę.
W pozostałych przypadkach, w tym dotyczących zmiany lub zmniejszenia granic terenu
górniczego, wszczęcie postępowania o zmianę koncesji może nastąpić wyłącznie na wniosek
koncesjobiorcy. Do zmiany koncesji stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące jej
1 Dz.U.2024.1290 z późn. zm.
-- 1 of 3 --
Strona 2 z 3
udzielenia, z wyłączeniem niektórych regulacji, takich jak art. 29a ust. 1 oraz art. 155
Kodeksu postępowania administracyjnego. Współdziałanie z innymi organami administracji
publicznej dotyczy wyłącznie tych spraw, które są przedmiotem zamierzonej zmiany.
Analogicznie należy wskazać, że rozliczenie zasobów złoża kopaliny oraz sporządzenie
dodatku do dokumentacji geologicznej stanowi zadanie przedsiębiorcy a nie organów
administracji geologicznej. Dopiero po złożeniu wniosku o zatwierdzenie dodatku do
dokumentacji geologicznej organy przeprowadzają postępowanie, których kolejnym
krokiem może być dokonanie zmian w Krajowym Bilansie Zasobów Złóż Kopalin. Dopóki te
działania nie zostaną przeprowadzone, złoża kopalin podlegają ustawowej ochronie, którą
organy administracji geologicznej mają obowiązek brać pod uwagę w procesie
współdziałania przy powstawaniu aktów planowania przestrzennego. Nie oznacza to
każdorazowo zakazu zabudowy, ponieważ ochrona złóż kopalin stanowi jeden z wielu
interesów publicznych branych pod uwagę przy kształtowaniu ładu przestrzennego.
2. Czy planowane jest wypracowanie systemowych rozwiązań ustawowych dla
społeczności takich jak gmina Wierzbinek a w szczególności sołectwo Tomisławice?
W Ministerstwie Klimatu i Środowiska nie są prowadzone prace dotyczące działań
osłonowych dla lokalnych społeczności na wzór rozwiązań przyjętych ustawą z dnia 17
sierpnia 2023 r. o osłonach socjalnych dla pracowników sektora elektroenergetycznego i
branży górnictwa węgla brunatnego (np. urlopy, odprawy), sprawy te pozostają poza
zakresem właściwości organu.
W kwestii wniosku o zniesienie zakazu zabudowy nowych obiektów budowlanych na
terenach górniczych sołectwa Tomisławice należy wskazać, że:
nie istnieje bezwzględny zakaz zabudowy terenów znajdujących się ponad złożami
kopalin,
tereny przeznaczone pod zabudowę w miejscowym planie zagospodarowania
przestrzennego („planie miejscowym”) mogą być zabudowane, zgodnie z warunkami
określonymi w tym planie,
w przypadku braku planu miejscowego, prawo do zabudowy można uzyskać na
podstawie decyzji o warunkach zabudowy, z zastrzeżeniem, że jej wydanie nie jest
możliwe, jeżeli naruszyłoby to chroniony prawem interes publiczny. Taki interes
publiczny stanowi m.in. ochrona złóż kopalin;
zgodnie z art. 95 ustawy Prawo geologiczne i górnicze udokumentowane złoża
kopalin podlegają ochronie w procesie planowania i zagospodarowania
przestrzennego. Ochrona ta realizowana jest na zasadach określonych w ustawie
oraz w przepisach ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Celem
tej regulacji jest zabezpieczenie możliwości eksploatacji lub wykorzystania
zasobów w przyszłości,
Jak wyżej wskazano, ww. przepis nie wprowadza bezwzględnego zakazu zabudowy na
obszarach udokumentowanych złóż czy terenach górniczych. Na tych obszarach nadal
możliwe jest:
występowanie o wydanie decyzji o warunkach zabudowy,
występowanie o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizację inwestycji celu publicznego,
sporządzanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego,
opracowywanie planów ogólnych gmin.
-- 2 of 3 --
Strona 3 z 3
Dokumenty te podlegają uzgodnieniom lub opiniowaniu z różnymi organami i instytucjami,
w tym organami administracji geologicznej zgodnie z procedurą przewidzianą w ustawie
o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym2. Każdy wniosek/ dokument jest
analizowany indywidualnie, biorąc pod uwagę położenie planowanej inwestycji, sąsiednie
zabudowania, infrastrukturę, tereny chronione. Inwestycje polegające na rozbudowie
istniejącej zabudowy, dobudowie budynku na tej samej działce, ale nieprzesuwającej linii
zabudowy w głąb złoża najczęściej kończą się uzgodnieniem pozytywnym. W przypadku
braku zastrzeżeń organu w określonym terminie, uzgodnienie może zostać dokonane w
trybie tzw. milczącej zgody.
Z danych Wydziału Ochrony Złóż w Ministerstwie Klimatu i Środowiska wynika, że gmina
Wierzbinek otrzymała:
3 postanowienia o odmowie uzgodnienia dla decyzji o warunkach zabudowy na
złożu węgla brunatnego,
13 rozstrzygnięć pozytywnych w trybie milczącego uzgodnienia na złożu węgla
brunatnego.
Co istotne, żaden z tych wniosków nie dotyczył złoża węgla brunatnego „Tomisławice” WB
8203. Projekty te znajdowały się na obszarze złóż węgla brunatnego „Morzyczyn” WB 5332
oraz „Mąkoszyn-Grochowiska” WB 748.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Galos
Podsekretarz Stanu - Główny Geolog Kraju
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych KPRM.
2 Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2024 r. poz.
1130, z późn. zm.)
-- 3 of 3 --