Interpelacja nr 13040
Interpelacja w sprawie nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mających na celu ograniczenie zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mających na celu ograniczenie zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych
Interpelacja nr 13040
do ministra sprawiedliwości
w sprawie nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mających na celu ograniczenie zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 20-10-2025
Na prośbę rodziców z województwa wielkopolskiego składam interpelację w sprawie postępu prac legislacyjnych nad uregulowaniem instytucji opieki naprzemiennej oraz działań Ministerstwa Sprawiedliwości mających na celu ograniczenie zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych.
Z opublikowanego na portalu „Prawo.pl” artykułu pt. „Opieka naprzemienna do uregulowania – w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad projektem” wynika, że resort prowadzi prace nad projektem nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRiO), którego celem ma być doprecyzowanie zasad orzekania opieki naprzemiennej oraz uporządkowanie kwestii kontaktów z dziećmi.
Z informacji medialnych wynika również, że projekt jest obecnie opracowywany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego.
Opieka naprzemienna jest rozwiązaniem powszechnie uznawanym przez psychologów dziecięcych za najkorzystniejsze dla prawidłowego rozwoju dziecka po rozstaniu rodziców. Niestety, w Polsce nadal jest stosowana marginalnie – głównie z przyczyn proceduralnych, braku spójnych wytycznych oraz utrwalonych schematów orzeczniczych.
Jednocześnie coraz poważniejszym problemem staje się „zjawisko fałszywych oskarżeń” (m.in. o przemoc domową, molestowanie czy gwałt), które w praktyce stało się skutecznym sposobem na odizolowanie ojca od dzieci i uniemożliwienie wprowadzenia opieki naprzemiennej w trakcie postępowań sądowych.
Nawet jeśli po roku czy dwóch latach postępowanie zostaje prawomocnie umorzone z powodu niepopełnienia czynu zabronionego lub braku znamion czynu zabronionego, skutki takich oskarżeń są nieodwracalne - sąd często uznaje, że „nie ma potrzeby zmian” lub „dzieci się przyzwyczaiły”. W efekcie rodzic oczyszczony z zarzutów traci realną więź z dziećmi.
Sądy, rozpatrując wnioski o opiekę naprzemienną, mają się kierować się m.in.:
zdaniem dziecka – choć nierzadko jest ono wynikiem manipulacji rodzica sprawującego wyłączną pieczę, co powinno zostać ustalone przez biegłych psychologów,
wiekiem i stanem zdrowia dziecka – coraz częściej pojawiają się diagnozy (np. autyzm, zespół Aspergera), które rzekomo uniemożliwiają opiekę naprzemienną, mimo że dziecko normalnie uczęszcza do szkoły, a przed fałszywymi oskarżeniami nie było żadnych sygnałów aby dziecko miało jakiekolwiek problemy,
zdolnością rodziców do komunikacji – która po fałszywych oskarżeniach jest naturalnie zaburzona,
odległością pomiędzy miejscami zamieszkania rodziców – gdy np. matka w trakcie postępowania przeprowadza się kilkadziesiąt kilometrów dalej uniemożliwiając wprowadzenie opieki naprzemiennej,
dotychczasowym podziałem obowiązków rodzicielskich – który nie mógł być równy, gdy rodzic niesprawujący opieki był odizolowany na podstawie nieprawdziwych zarzutów.
W rezultacie, pomimo umorzenia postępowań i potwierdzenia niewinności, dzieci tracą kontakt z jednym z rodziców, co stanowi formę „wtórnej przemocy wobec dziecka” i utrwala zjawisko alienacji rodzicielskiej.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Kiedy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje przedstawić projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczący opieki naprzemiennej?
2. Czy w pracach legislacyjnych przewidziano mechanizmy zabezpieczające przed fałszywymi oskarżeniami o przemoc, gwałt lub molestowanie seksualne, które są wykorzystywane w celu izolowania jednego z rodziców od dzieci?
3. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zasady, zgodnie z którą po prawomocnym umorzeniu postępowania karnego rodzicowi fałszywie oskarżonemu automatycznie przywracane będą pełne prawa rodzicielskie lub opieka nad dziećmi?
4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie przepisów umożliwiających obligatoryjne ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej rodzica, który świadomie składa fałszywe oskarżenia wobec drugiego rodzica, działając wbrew dobru dziecka?
5. Jakie działania planuje ministerstwo, by skutecznie przeciwdziałać zjawisku fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych, które stanowią narzędzie alienacji rodzicielskiej i krzywdzą dzieci?
6. Czy w nowelizacji KRiO przewidziano rozwiązania, zgodnie z którymi rodzic fałszywie oskarżony (co potwierdza prawomocne umorzenie śledztwa z powodu niepopełnienia czynu zabronionego lub braku znamion czynu zabronionego) będzie preferowany przy orzekaniu o powierzeniu mu opieki nad dziećmi, jeżeli wykaże ku temu wolę i możliwości?
7. Czy planowana nowelizacja przewiduje uproszczenie i przyspieszenie procedur w sprawach o kontakty, aby zapobiec utracie więzi dziecka z rodzicem w wyniku przewlekłości postępowań?
8. Czy Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego analizowała rozwiązania funkcjonujące w innych krajach europejskich (np. w Szwecji, Czechach, Danii), gdzie opieka naprzemienna jest standardem i skutecznie chroni więź dziecka z obojgiem rodziców?
9. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie penalizacji za utrudnianie lub uniemożliwianie kontaktów z drugim rodzicem, wbrew obowiązującemu orzeczeniu sądu?
10. Czy ministerstwo w planowanej nowelizacji KRiO planuje wprowadzenie obligatoryjnej zmiany opieki nad dziećmi, gdy jeden z rodziców uporczywie utrudnia lub uniemożliwia realizację kontaktów dziecka z drugim rodzicem, jak to ma miejsce np. w Szwecji lub Danii?
11. Dlaczego – mimo licznych przykładów z krajów o podobnym kręgu kulturowym – w Polsce wciąż nie udało się skutecznie rozwiązać problemu alienacji rodzicielskiej, która staje się zjawiskiem coraz bardziej powszechnym i destrukcyjnym dla dobra dzieci?
Zignorowanie przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego powszechnych fałszywych oskarżeń w celu odizolowania dzieci od jednego z rodziców spowoduje, że opracowana nowelizacja KRiO będzie podobną kompromitacją jak wprowadzone i szybko wycofane tablice alimentacyjne.
Z poważaniem
Interpelacja nr 13040
do ministra sprawiedliwości
w sprawie nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mających na celu ograniczenie zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 20-10-2025
Na prośbę rodziców z województwa wielkopolskiego składam interpelację w sprawie postępu prac legislacyjnych nad uregulowaniem instytucji opieki naprzemiennej oraz działań Ministerstwa Sprawiedliwości mających na celu ograniczenie zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych.
Z opublikowanego na portalu „Prawo.pl” artykułu pt. „Opieka naprzemienna do uregulowania – w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad projektem” wynika, że resort prowadzi prace nad projektem nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRiO), którego celem ma być doprecyzowanie zasad orzekania opieki naprzemiennej oraz uporządkowanie kwestii kontaktów z dziećmi.
Z informacji medialnych wynika również, że projekt jest obecnie opracowywany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego.
Opieka naprzemienna jest rozwiązaniem powszechnie uznawanym przez psychologów dziecięcych za najkorzystniejsze dla prawidłowego rozwoju dziecka po rozstaniu rodziców. Niestety, w Polsce nadal jest stosowana marginalnie – głównie z przyczyn proceduralnych, braku spójnych wytycznych oraz utrwalonych schematów orzeczniczych.
Jednocześnie coraz poważniejszym problemem staje się „zjawisko fałszywych oskarżeń” (m.in. o przemoc domową, molestowanie czy gwałt), które w praktyce stało się skutecznym sposobem na odizolowanie ojca od dzieci i uniemożliwienie wprowadzenia opieki naprzemiennej w trakcie postępowań sądowych.
Nawet jeśli po roku czy dwóch latach postępowanie zostaje prawomocnie umorzone z powodu niepopełnienia czynu zabronionego lub braku znamion czynu zabronionego, skutki takich oskarżeń są nieodwracalne - sąd często uznaje, że „nie ma potrzeby zmian” lub „dzieci się przyzwyczaiły”. W efekcie rodzic oczyszczony z zarzutów traci realną więź z dziećmi.
Sądy, rozpatrując wnioski o opiekę naprzemienną, mają się kierować się m.in.:
zdaniem dziecka – choć nierzadko jest ono wynikiem manipulacji rodzica sprawującego wyłączną pieczę, co powinno zostać ustalone przez biegłych psychologów,
wiekiem i stanem zdrowia dziecka – coraz częściej pojawiają się diagnozy (np. autyzm, zespół Aspergera), które rzekomo uniemożliwiają opiekę naprzemienną, mimo że dziecko normalnie uczęszcza do szkoły, a przed fałszywymi oskarżeniami nie było żadnych sygnałów aby dziecko miało jakiekolwiek problemy,
zdolnością rodziców do komunikacji – która po fałszywych oskarżeniach jest naturalnie zaburzona,
odległością pomiędzy miejscami zamieszkania rodziców – gdy np. matka w trakcie postępowania przeprowadza się kilkadziesiąt kilometrów dalej uniemożliwiając wprowadzenie opieki naprzemiennej,
dotychczasowym podziałem obowiązków rodzicielskich – który nie mógł być równy, gdy rodzic niesprawujący opieki był odizolowany na podstawie nieprawdziwych zarzutów.
W rezultacie, pomimo umorzenia postępowań i potwierdzenia niewinności, dzieci tracą kontakt z jednym z rodziców, co stanowi formę „wtórnej przemocy wobec dziecka” i utrwala zjawisko alienacji rodzicielskiej.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Kiedy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje przedstawić projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczący opieki naprzemiennej?
2. Czy w pracach legislacyjnych przewidziano mechanizmy zabezpieczające przed fałszywymi oskarżeniami o przemoc, gwałt lub molestowanie seksualne, które są wykorzystywane w celu izolowania jednego z rodziców od dzieci?
3. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zasady, zgodnie z którą po prawomocnym umorzeniu postępowania karnego rodzicowi fałszywie oskarżonemu automatycznie przywracane będą pełne prawa rodzicielskie lub opieka nad dziećmi?
4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie przepisów umożliwiających obligatoryjne ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej rodzica, który świadomie składa fałszywe oskarżenia wobec drugiego rodzica, działając wbrew dobru dziecka?
5. Jakie działania planuje ministerstwo, by skutecznie przeciwdziałać zjawisku fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych, które stanowią narzędzie alienacji rodzicielskiej i krzywdzą dzieci?
6. Czy w nowelizacji KRiO przewidziano rozwiązania, zgodnie z którymi rodzic fałszywie oskarżony (co potwierdza prawomocne umorzenie śledztwa z powodu niepopełnienia czynu zabronionego lub braku znamion czynu zabronionego) będzie preferowany przy orzekaniu o powierzeniu mu opieki nad dziećmi, jeżeli wykaże ku temu wolę i możliwości?
7. Czy planowana nowelizacja przewiduje uproszczenie i przyspieszenie procedur w sprawach o kontakty, aby zapobiec utracie więzi dziecka z rodzicem w wyniku przewlekłości postępowań?
8. Czy Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego analizowała rozwiązania funkcjonujące w innych krajach europejskich (np. w Szwecji, Czechach, Danii), gdzie opieka naprzemienna jest standardem i skutecznie chroni więź dziecka z obojgiem rodziców?
9. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie penalizacji za utrudnianie lub uniemożliwianie kontaktów z drugim rodzicem, wbrew obowiązującemu orzeczeniu sądu?
10. Czy ministerstwo w planowanej nowelizacji KRiO planuje wprowadzenie obligatoryjnej zmiany opieki nad dziećmi, gdy jeden z rodziców uporczywie utrudnia lub uniemożliwia realizację kontaktów dziecka z drugim rodzicem, jak to ma miejsce np. w Szwecji lub Danii?
11. Dlaczego – mimo licznych przykładów z krajów o podobnym kręgu kulturowym – w Polsce wciąż nie udało się skutecznie rozwiązać problemu alienacji rodzicielskiej, która staje się zjawiskiem coraz bardziej powszechnym i destrukcyjnym dla dobra dzieci?
Zignorowanie przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego powszechnych fałszywych oskarżeń w celu odizolowania dzieci od jednego z rodziców spowoduje, że opracowana nowelizacja KRiO będzie podobną kompromitacją jak wprowadzone i szybko wycofane tablice alimentacyjne.
Z poważaniem
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sławomir Pałka
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
1.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13924 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Sławomir Pałka
BK-VII.0520.444.2025
Warszawa, 08 kwietnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 13040 Pana Posła Jacka Tomczaka
w sprawie nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mających na celu ograniczenie
zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych.
Ad 1
Ministerstwo Sprawiedliwości opracowuje projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, który wprowadza
podstawę materialnoprawną pieczy współdzielonej (określanej obecnie jako piecza
naprzemienna lub równoważna, czy opieka naprzemienna) wraz z określeniem zasad
jej orzekania, na podstawie stanowiska Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego1.
Projekt ww. ustawy został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady
Ministrów pod numerem UD3492. Projekt został skierowany do dalszych prac, zgodnie
z rządowym procesem legislacyjnym.
1 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/stanowiska-komisji-kodyfikacyjnej-prawa-rodzinnego
2https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy--kodeks-rodzinny-i-
opiekunczy-oraz-niektorych-innych-ustaw2
-- 1 of 7 --
2
Ad 2
W interpelacji nie wskazano, jakich konkretnie mechanizmów zabezpieczających dotyczy
pytanie. Projekt ustawy, o którym mowa w pkt 1, nie przewiduje szczególnych
mechanizmów chroniących przed „fałszywymi oskarżeniami”. Niewątpliwie w sprawach
rodzinnych należy wielostronnie zdiagnozować każdy przypadek zgłoszonego podejrzenia
o przemoc, w tym seksualną wobec dziecka i zlecić postępowanie adekwatne
do rozpoznania. Aby prawidłowo stwierdzić powody niechęci dziecka do kontaktu
z drugim rodzicem, który twierdzi, że jest „alienowany”, należy dokonać szerokiej
i pogłębionej diagnozy dziecka oraz rodziców, sprawdzając czy w trakcie istnienia rodziny,
w trakcie rozwodu oraz po ustaniu wspólnoty rodzicielskiej doszło do przemocy
emocjonalnej, fizycznej, seksualnej, ekonomicznej, do używania środków zmieniających
świadomość czy do trwałych, nierozwiązywalnych konfliktów. Dziecko może nie chcieć
kontaktować się z drugim rodzicem z powodu doznania przemocy bezpośredniej (samo
jest bite, wykorzystywane seksualnie, upokarzane słownie) lub pośredniej (widzi, że osoby
mu bliskie – drugi rodzic, rodzeństwo są krzywdzone). Należy każdorazowo stwierdzić,
jakie dokładnie zachowanie rodzica opiekującego się dzieckiem mogą powodować
niechęć dziecka do drugiego rodzica oraz jaką więź rodzic, z którym nie chce ono mieć
kontaktu, nawiązał z małoletnim w trakcie trwania rodziny, procesu rozwodowego i po
separacji. Niechęć do kontaktu z danym rodzicem może być związana z procesami
emocjonalnymi i poznawczymi, jakie powstały u dziecka z powodu doznawanej krzywdy
bezpośredniej lub pośredniej lub niezadawalającej więzi rodzic – dziecko.
Ad 3
Zmiana rozstrzygnięcia zawartego w orzeczeniu sądowym w zakresie władzy rodzicielskiej
lub wykonywania pieczy od dzieckiem nie może być automatycznie uzależniona jedynie
od prawomocnego umorzenia postępowania karnego wobec jednego z rodziców,
albowiem mogą zachodzić inne okoliczności, które uzasadniają dotychczasowe
rozstrzygnięcie sądu. Ponadto ciężar dowodu jest inny w postępowaniach karnych, a inny
w postępowaniach rodzinnych i opiekuńczych. Może to powodować, że okoliczności,
które nie zostały udowodnione w sposób wystarczający do uznania rodzica za winnego
-- 2 of 7 --
3
przestępstwa, mogą mimo to stanowić wystarczającą podstawę do ingerencji sądu
rodzinnego we władzę rodzicielską i kontakty.
Do ingerencji sądu doprowadza tylko takie nienależyte wykonywanie władzy
rodzicielskiej, które zagraża dobru dziecka. Nienależyte wykonywanie władzy
rodzicielskiej może obejmować także sytuacje, które nie zostały przez rodziców
zawinione. Środki zastosowane przez sąd w stosunku do rodziców nienależycie
wykonujących władzę rodzicielską nie mają charakteru penalnego, lecz są środkiem
zmierzającym do ochrony dobra dziecka, które zostało zagrożone. Zawsze zarządzenia
ograniczające władzę rodzicielską powinny być wydawane przy uwzględnieniu zasady
prymatu rodziców w wychowywaniu dziecka oraz mając na względzie podmiotowość
dziecka. Waga tych zasad i potrzeba ich uwzględniania wynika też z postanowień
Konwencji z 20 listopada 1989 r. o Prawach Dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526
ze zm.), która ustanawia jednym z podstawowych praw dziecka prawo do wychowywania
w swojej naturalnej rodzinie, jak też daje dziecku prawo do wyrażenia własnego zdania
we wszystkich sprawach jego dotyczących – stosownie do wieku oraz dojrzałości dziecka
(art. 9 ust. 1 i 2, art. 12).
Ad 4
Art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (kro) uzależnia ograniczenie władzy
rodzicielskiej od przesłanki zagrożenia dobra dziecka. Ingerencja sądu na tej podstawie
nie jest natomiast zależna od tego, czy zagrożenie dobra dziecka zostało spowodowane
zawinionym działaniem rodziców (przykładowo rodzica, który świadomie składał fałszywe
oskarżenia wobec drugiego rodzica) i nie ma represyjnego charakteru. Celem ograniczenia
władzy rodzicielskiej jest zawsze ochrona dziecka, a także niesienie pomocy rodzicom
dla właściwego wykonywania obowiązków rodzicielskich. Z treści art. 109 § 1 kro wynika
dyrektywa profilaktycznego działania sądu nakazująca podjęcie ingerencji w sferę władzy
rodzicielskiej już w razie zagrożenia dobra dziecka, by zapobiec ujemnym skutkom
niewłaściwego lub nieudolnego jej sprawowania. Z kolei do pozbawienia władzy
rodzicielskiej upoważniają sąd tylko takie zaniedbania obowiązków względem dziecka,
które mogą być ocenione jako rażące. Muszą to być poważne zaniedbania bądź
-- 3 of 7 --
4
zaniedbania o mniejszej wadze, które nabierają cech niepoprawności i uporczywości.
W przepisie art. 111 § 1 kro chodzi o zaniedbania rodziców, które cechuje uporczywość,
niepoprawność i nasilenie złej woli. Zaniedbania o mniejszym ciężarze, nieosiągające
takich cech, uzasadniają jedynie wydanie odpowiednich zarządzeń przewidzianych w art.
109 kro. Kwestia fałszywego oskarżenia jednego z rodziców wobec drugiego zawsze
podlega ocenie sądu w zakresie oceny jego kompetencji wychowawczych, natomiast
nie może stanowić obligatoryjnej podstawy do ograniczenia czy pozbawienia władzy
rodzicielskiej.
Ad 5, 7, 9
Aby zapobiec bezpodstawnej izolacji dziecka od rodzica, oprócz wprowadzenia pieczy
współdzielonej, aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości opracowywany jest projekt
ustawy nowelizującej postępowanie w sprawach o ustalenie kontaktów z dzieckiem, w
sprawach o wykonywanie kontaktów z dzieckiem i w sprawach o odebranie dziecka, w
tym na podstawie Konwencji haskiej z 1980 roku. Ma on na celu usprawnienie
rozpoznawania tych spraw, zwiększenie efektywności wydanych orzeczeń oraz
zapewnienie ich wykonalności. Projekt przewiduje wprowadzenie grzywny zasądzanej na
rzecz Skarbu Państwa (w miejsce sumy pieniężnej zasądzanej na rzecz jednej ze stron) oraz
skrócenie postępowania przez nałożenie na sąd obowiązku zagrożenia wymierzeniem
grzywny za zawinione niewykonywanie lub niewłaściwe wykonywanie obowiązków w
zakresie ustalonych kontaktów z dzieckiem już na etapie postępowania o ustalenie tych
kontaktów (zmianę orzeczenia o kontaktach).Obowiązek taki miałby spoczywać na sądzie
nie tylko w przypadku wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, ale także w przypadku
umorzenia postępowania wobec zawartej przez strony ugody, a także w przypadku
zatwierdzania ugody zawartej przed mediatorem.
Jedynie w razie wykazania przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, że podjęła
ona wszelkie niezbędne działania, by kontakty dziecka z osobą uprawnioną były należycie
wykonywane, a brak kontaktów wynika z autonomicznej woli dziecka, sąd mógłby
odstąpić od nałożenia grzywny.
-- 4 of 7 --
5
Rozważana jest również penalizacja uporczywego niewykonywania lub niewłaściwego
wykonywania obowiązków ustalonych orzeczeniem sądu czy ugodą zawartą przed sądem
albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd. Aktualnie projekt ustawy
jest na etapie prac wewnątrzresortowych.
Nadto, w oparciu o przedstawione przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego
założenia zmiany przepisów wykonawczych w sprawach rodzinnych i opiekuńczych3,
opracowany został projekt ustawy kompleksowo normującej postępowanie wykonawcze
w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Projekt ten także przewiduje penalizację
niewykonywania obowiązków nałożonych przez sąd opiekuńczy – w tym utrudniania
ustalonych orzeczeniem sądu lub ugodą kontaktów z dzieckiem.
Ad 6
Sąd orzekając o sposobie sprawowania pieczy nad dzieckiem każdorazowo ocenia
predyspozycje rodzicielskie rodziców, w tym także okoliczność, który z rodziców daje
lepsze gwarancje zachowania kontaktów dziecka z rodzicem żyjącym w rozdzieleniu.
Okoliczność wskazana w pytaniu może wpływać na ocenę sądu w zakresie predyspozycji
rodzicielskich danego rodzica. Ponadto, jak wskazaliśmy wcześniej, okoliczności
niewystarczające do skazania rodzica lub niespełniające przesłanek czynu zabronionego
z Kodeksu karnego mogą przemawiać za niepowierzaniem pieczy rodzicowi oskarżonemu,
wobec którego śledztwo zostało umorzone.
Ad 8
Rozważając kształt unormowań regulujących pieczę współdzielona, Ministerstwo
Sprawiedliwości oraz Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego analizowały
naprzemienną pieczę rodzicielską w krajach europejskich, jak również w USA, Kanadzie
i Australii. W systemie prawa amerykańskiego nie można mówić o modelowej,
uniwersalnej regulacji pieczy współdzielonej, ponieważ każdy stan ma swoje
uregulowania w tej materii. Ponadto systemy prawa amerykańskiego – tak federalny,
jak i stanowe – oraz amerykański system społeczny są zdecydowanie odmienne
3 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/zalozenia-reformy-dotyczacej-przepisow-
postepowania-wykonawczego-w-sprawach-rodzinnych-i-opiekunczych
-- 5 of 7 --
6
od polskiego, co nie pozwala przenieść automatycznie rozwiązań z tamtych realiów
w realia polskie. Z doświadczenia innych państw oraz prawodawstwa w zakresie pieczy
współdzielonej, w tym Australii, Belgii, Czech, Danii, Francji, Holandii, Kanady, Niemiec,
Rumunii, Szwajcarii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Włoch, wynika, że w państwach
europejskich instytucja pieczy współdzielonej nie jest regułą przy orzekaniu
o wykonywaniu władzy rodzicielskiej po rozwodzie lub rozstaniu rodziców. Regułą jest
natomiast pozostawienie obojgu rodzicom władzy rodzicielskiej, która może – jeżeli
przemawia za tym dobro dziecka – lecz nie musi być wykonywana w formie pieczy
współdzielonej.
Badając interesujące doświadczenia Szwecji w zakresie opieki naprzemiennej Maria
Reimann („Stan opieki naprzemiennej w Szwecji i innych krajach w świetle doświadczeń
ostatnich dwudziestu lat. Sytuacja dzieci na podstawie badań”, OE-379, Warszawa 2022)
sformułowała klika obserwacji, które mogą okazać się inspirujące również w polskiej
sytuacji. „Pierwszą z nich jest rola państwa w kształtowaniu wyborów i postaw obywateli.
To, w jaki sposób Szwedzi myślą dziś o rodzinie, roli obojga rodziców oraz o dobru dziecka,
jest wynikiem polityki prowadzonej przez państwo szwedzkie od kilku dekad. Drugą jest
dostrzeżenie, jak wiele zmienia uznanie, że bliskość z matką i ojcem jest prawem dziecka.
Trudno dziś, w świetle współczesnej wiedzy psychologicznej, mieć wątpliwości, jak ważną
rolę w życiu dziecka pełni ojciec. Zadbanie o to, żeby mógł on w pełni uczestniczyć w życiu
dziecka również w wypadku rozstania rodziców, jest wyrazem troski o dobro dziecka.
Trzecią rzeczą, której możemy nauczyć się z przykładu Szwecji, jest fakt, że o równy podział
ról w rodzinie należy zadbać od początku, a nie dopiero w chwili rozstania. Rodzice, którzy
od początku życia dziecka czują się współodpowiedzialni za opiekę nad nim, również w
wypadku rozstania uważają, że dziecko jest ich wspólną sprawą. I wreszcie doświadczenia
Szwecji pokazują też, że opieka naprzemienna nie może być celem samym w sobie.
Chociaż dla większości dzieci jest ona lepszym rozwiązaniem niż mieszkanie z jednym
z rodziców, z pewnością nie jest rozwiązaniem uniwersalnym (np. nie powinna być nawet
rozważana w sytuacji, gdy jeden z rodziców jest sprawcą krzywdzenia dziecka). Dlatego
decyzja o podziale opieki powinna za każdym razem wynikać z uważnego przyjrzenia się
-- 6 of 7 --
7
sytuacji rodziny i zadecydowaniu, co będzie najlepszym rozwiązaniem dla konkretnego
dziecka” – cytat z ekspertyzy Marii Reimann, j.w.
Ad 10
Nie dostrzegamy podstaw do wprowadzenia normy prawnej, która obligatoryjnie
nakazywałaby zmianę formy wykonywania pieczy nad dzieckiem, w sytuacji, kiedy jeden
z rodziców utrudniałby lub uniemożliwiał kontakty z drugim. Taka okoliczność może
stanowić podstawę do zmiany sposobu sprawowania pieczy. Jednak ostateczna decyzja
powinna pozostać w gestii sądu, którego obowiązkiem jest zbadanie wszystkich
okoliczności faktycznych i kierowanie się dobrem dziecka. Wszelki automatyzm jest
niewskazany w sprawach rodzinnych, w których podstawową i fundamentalną zasadą jest
dobro dziecka.
Ad 11
Kwestia bezpodstawnego izolowania rodzica od dziecka jest problemem wielu krajów,
nie tylko Polski. W każdej indywidualnej sprawie należy szukać powodów niechęci dziecka
do rodzica, z którym dziecko nie chce kontaktów. Jeśli ograniczanie kontaktów jest
faktycznie bezpodstawne, a niechęć dziecka do utrzymywania kontaktów nie jest
wynikiem jego własnej indywidualnej decyzji, można szukać sposobu na zmianę
nastawienia dziecka do rodzica, który nie stosował przemocy. Taka zmiana może polegać
także na rozwoju umiejętności rodzicielskich jednego czy obojga rodziców. Prace
legislacyjne w zakresie wskazanym w pkt. 1 i 5 mają służyć ograniczeniu zjawiska
bezpodstawnej izolacji dziecka od drugiego z rodziców.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Pałka
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 7 of 7 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Sławomir Pałka
BK-VII.0520.444.2025
Warszawa, 08 kwietnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 13040 Pana Posła Jacka Tomczaka
w sprawie nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mających na celu ograniczenie
zjawiska fałszywych oskarżeń w sprawach rodzinnych.
Ad 1
Ministerstwo Sprawiedliwości opracowuje projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, który wprowadza
podstawę materialnoprawną pieczy współdzielonej (określanej obecnie jako piecza
naprzemienna lub równoważna, czy opieka naprzemienna) wraz z określeniem zasad
jej orzekania, na podstawie stanowiska Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego1.
Projekt ww. ustawy został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady
Ministrów pod numerem UD3492. Projekt został skierowany do dalszych prac, zgodnie
z rządowym procesem legislacyjnym.
1 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/stanowiska-komisji-kodyfikacyjnej-prawa-rodzinnego
2https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy--kodeks-rodzinny-i-
opiekunczy-oraz-niektorych-innych-ustaw2
-- 1 of 7 --
2
Ad 2
W interpelacji nie wskazano, jakich konkretnie mechanizmów zabezpieczających dotyczy
pytanie. Projekt ustawy, o którym mowa w pkt 1, nie przewiduje szczególnych
mechanizmów chroniących przed „fałszywymi oskarżeniami”. Niewątpliwie w sprawach
rodzinnych należy wielostronnie zdiagnozować każdy przypadek zgłoszonego podejrzenia
o przemoc, w tym seksualną wobec dziecka i zlecić postępowanie adekwatne
do rozpoznania. Aby prawidłowo stwierdzić powody niechęci dziecka do kontaktu
z drugim rodzicem, który twierdzi, że jest „alienowany”, należy dokonać szerokiej
i pogłębionej diagnozy dziecka oraz rodziców, sprawdzając czy w trakcie istnienia rodziny,
w trakcie rozwodu oraz po ustaniu wspólnoty rodzicielskiej doszło do przemocy
emocjonalnej, fizycznej, seksualnej, ekonomicznej, do używania środków zmieniających
świadomość czy do trwałych, nierozwiązywalnych konfliktów. Dziecko może nie chcieć
kontaktować się z drugim rodzicem z powodu doznania przemocy bezpośredniej (samo
jest bite, wykorzystywane seksualnie, upokarzane słownie) lub pośredniej (widzi, że osoby
mu bliskie – drugi rodzic, rodzeństwo są krzywdzone). Należy każdorazowo stwierdzić,
jakie dokładnie zachowanie rodzica opiekującego się dzieckiem mogą powodować
niechęć dziecka do drugiego rodzica oraz jaką więź rodzic, z którym nie chce ono mieć
kontaktu, nawiązał z małoletnim w trakcie trwania rodziny, procesu rozwodowego i po
separacji. Niechęć do kontaktu z danym rodzicem może być związana z procesami
emocjonalnymi i poznawczymi, jakie powstały u dziecka z powodu doznawanej krzywdy
bezpośredniej lub pośredniej lub niezadawalającej więzi rodzic – dziecko.
Ad 3
Zmiana rozstrzygnięcia zawartego w orzeczeniu sądowym w zakresie władzy rodzicielskiej
lub wykonywania pieczy od dzieckiem nie może być automatycznie uzależniona jedynie
od prawomocnego umorzenia postępowania karnego wobec jednego z rodziców,
albowiem mogą zachodzić inne okoliczności, które uzasadniają dotychczasowe
rozstrzygnięcie sądu. Ponadto ciężar dowodu jest inny w postępowaniach karnych, a inny
w postępowaniach rodzinnych i opiekuńczych. Może to powodować, że okoliczności,
które nie zostały udowodnione w sposób wystarczający do uznania rodzica za winnego
-- 2 of 7 --
3
przestępstwa, mogą mimo to stanowić wystarczającą podstawę do ingerencji sądu
rodzinnego we władzę rodzicielską i kontakty.
Do ingerencji sądu doprowadza tylko takie nienależyte wykonywanie władzy
rodzicielskiej, które zagraża dobru dziecka. Nienależyte wykonywanie władzy
rodzicielskiej może obejmować także sytuacje, które nie zostały przez rodziców
zawinione. Środki zastosowane przez sąd w stosunku do rodziców nienależycie
wykonujących władzę rodzicielską nie mają charakteru penalnego, lecz są środkiem
zmierzającym do ochrony dobra dziecka, które zostało zagrożone. Zawsze zarządzenia
ograniczające władzę rodzicielską powinny być wydawane przy uwzględnieniu zasady
prymatu rodziców w wychowywaniu dziecka oraz mając na względzie podmiotowość
dziecka. Waga tych zasad i potrzeba ich uwzględniania wynika też z postanowień
Konwencji z 20 listopada 1989 r. o Prawach Dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526
ze zm.), która ustanawia jednym z podstawowych praw dziecka prawo do wychowywania
w swojej naturalnej rodzinie, jak też daje dziecku prawo do wyrażenia własnego zdania
we wszystkich sprawach jego dotyczących – stosownie do wieku oraz dojrzałości dziecka
(art. 9 ust. 1 i 2, art. 12).
Ad 4
Art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (kro) uzależnia ograniczenie władzy
rodzicielskiej od przesłanki zagrożenia dobra dziecka. Ingerencja sądu na tej podstawie
nie jest natomiast zależna od tego, czy zagrożenie dobra dziecka zostało spowodowane
zawinionym działaniem rodziców (przykładowo rodzica, który świadomie składał fałszywe
oskarżenia wobec drugiego rodzica) i nie ma represyjnego charakteru. Celem ograniczenia
władzy rodzicielskiej jest zawsze ochrona dziecka, a także niesienie pomocy rodzicom
dla właściwego wykonywania obowiązków rodzicielskich. Z treści art. 109 § 1 kro wynika
dyrektywa profilaktycznego działania sądu nakazująca podjęcie ingerencji w sferę władzy
rodzicielskiej już w razie zagrożenia dobra dziecka, by zapobiec ujemnym skutkom
niewłaściwego lub nieudolnego jej sprawowania. Z kolei do pozbawienia władzy
rodzicielskiej upoważniają sąd tylko takie zaniedbania obowiązków względem dziecka,
które mogą być ocenione jako rażące. Muszą to być poważne zaniedbania bądź
-- 3 of 7 --
4
zaniedbania o mniejszej wadze, które nabierają cech niepoprawności i uporczywości.
W przepisie art. 111 § 1 kro chodzi o zaniedbania rodziców, które cechuje uporczywość,
niepoprawność i nasilenie złej woli. Zaniedbania o mniejszym ciężarze, nieosiągające
takich cech, uzasadniają jedynie wydanie odpowiednich zarządzeń przewidzianych w art.
109 kro. Kwestia fałszywego oskarżenia jednego z rodziców wobec drugiego zawsze
podlega ocenie sądu w zakresie oceny jego kompetencji wychowawczych, natomiast
nie może stanowić obligatoryjnej podstawy do ograniczenia czy pozbawienia władzy
rodzicielskiej.
Ad 5, 7, 9
Aby zapobiec bezpodstawnej izolacji dziecka od rodzica, oprócz wprowadzenia pieczy
współdzielonej, aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości opracowywany jest projekt
ustawy nowelizującej postępowanie w sprawach o ustalenie kontaktów z dzieckiem, w
sprawach o wykonywanie kontaktów z dzieckiem i w sprawach o odebranie dziecka, w
tym na podstawie Konwencji haskiej z 1980 roku. Ma on na celu usprawnienie
rozpoznawania tych spraw, zwiększenie efektywności wydanych orzeczeń oraz
zapewnienie ich wykonalności. Projekt przewiduje wprowadzenie grzywny zasądzanej na
rzecz Skarbu Państwa (w miejsce sumy pieniężnej zasądzanej na rzecz jednej ze stron) oraz
skrócenie postępowania przez nałożenie na sąd obowiązku zagrożenia wymierzeniem
grzywny za zawinione niewykonywanie lub niewłaściwe wykonywanie obowiązków w
zakresie ustalonych kontaktów z dzieckiem już na etapie postępowania o ustalenie tych
kontaktów (zmianę orzeczenia o kontaktach).Obowiązek taki miałby spoczywać na sądzie
nie tylko w przypadku wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, ale także w przypadku
umorzenia postępowania wobec zawartej przez strony ugody, a także w przypadku
zatwierdzania ugody zawartej przed mediatorem.
Jedynie w razie wykazania przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, że podjęła
ona wszelkie niezbędne działania, by kontakty dziecka z osobą uprawnioną były należycie
wykonywane, a brak kontaktów wynika z autonomicznej woli dziecka, sąd mógłby
odstąpić od nałożenia grzywny.
-- 4 of 7 --
5
Rozważana jest również penalizacja uporczywego niewykonywania lub niewłaściwego
wykonywania obowiązków ustalonych orzeczeniem sądu czy ugodą zawartą przed sądem
albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd. Aktualnie projekt ustawy
jest na etapie prac wewnątrzresortowych.
Nadto, w oparciu o przedstawione przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego
założenia zmiany przepisów wykonawczych w sprawach rodzinnych i opiekuńczych3,
opracowany został projekt ustawy kompleksowo normującej postępowanie wykonawcze
w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Projekt ten także przewiduje penalizację
niewykonywania obowiązków nałożonych przez sąd opiekuńczy – w tym utrudniania
ustalonych orzeczeniem sądu lub ugodą kontaktów z dzieckiem.
Ad 6
Sąd orzekając o sposobie sprawowania pieczy nad dzieckiem każdorazowo ocenia
predyspozycje rodzicielskie rodziców, w tym także okoliczność, który z rodziców daje
lepsze gwarancje zachowania kontaktów dziecka z rodzicem żyjącym w rozdzieleniu.
Okoliczność wskazana w pytaniu może wpływać na ocenę sądu w zakresie predyspozycji
rodzicielskich danego rodzica. Ponadto, jak wskazaliśmy wcześniej, okoliczności
niewystarczające do skazania rodzica lub niespełniające przesłanek czynu zabronionego
z Kodeksu karnego mogą przemawiać za niepowierzaniem pieczy rodzicowi oskarżonemu,
wobec którego śledztwo zostało umorzone.
Ad 8
Rozważając kształt unormowań regulujących pieczę współdzielona, Ministerstwo
Sprawiedliwości oraz Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego analizowały
naprzemienną pieczę rodzicielską w krajach europejskich, jak również w USA, Kanadzie
i Australii. W systemie prawa amerykańskiego nie można mówić o modelowej,
uniwersalnej regulacji pieczy współdzielonej, ponieważ każdy stan ma swoje
uregulowania w tej materii. Ponadto systemy prawa amerykańskiego – tak federalny,
jak i stanowe – oraz amerykański system społeczny są zdecydowanie odmienne
3 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/zalozenia-reformy-dotyczacej-przepisow-
postepowania-wykonawczego-w-sprawach-rodzinnych-i-opiekunczych
-- 5 of 7 --
6
od polskiego, co nie pozwala przenieść automatycznie rozwiązań z tamtych realiów
w realia polskie. Z doświadczenia innych państw oraz prawodawstwa w zakresie pieczy
współdzielonej, w tym Australii, Belgii, Czech, Danii, Francji, Holandii, Kanady, Niemiec,
Rumunii, Szwajcarii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Włoch, wynika, że w państwach
europejskich instytucja pieczy współdzielonej nie jest regułą przy orzekaniu
o wykonywaniu władzy rodzicielskiej po rozwodzie lub rozstaniu rodziców. Regułą jest
natomiast pozostawienie obojgu rodzicom władzy rodzicielskiej, która może – jeżeli
przemawia za tym dobro dziecka – lecz nie musi być wykonywana w formie pieczy
współdzielonej.
Badając interesujące doświadczenia Szwecji w zakresie opieki naprzemiennej Maria
Reimann („Stan opieki naprzemiennej w Szwecji i innych krajach w świetle doświadczeń
ostatnich dwudziestu lat. Sytuacja dzieci na podstawie badań”, OE-379, Warszawa 2022)
sformułowała klika obserwacji, które mogą okazać się inspirujące również w polskiej
sytuacji. „Pierwszą z nich jest rola państwa w kształtowaniu wyborów i postaw obywateli.
To, w jaki sposób Szwedzi myślą dziś o rodzinie, roli obojga rodziców oraz o dobru dziecka,
jest wynikiem polityki prowadzonej przez państwo szwedzkie od kilku dekad. Drugą jest
dostrzeżenie, jak wiele zmienia uznanie, że bliskość z matką i ojcem jest prawem dziecka.
Trudno dziś, w świetle współczesnej wiedzy psychologicznej, mieć wątpliwości, jak ważną
rolę w życiu dziecka pełni ojciec. Zadbanie o to, żeby mógł on w pełni uczestniczyć w życiu
dziecka również w wypadku rozstania rodziców, jest wyrazem troski o dobro dziecka.
Trzecią rzeczą, której możemy nauczyć się z przykładu Szwecji, jest fakt, że o równy podział
ról w rodzinie należy zadbać od początku, a nie dopiero w chwili rozstania. Rodzice, którzy
od początku życia dziecka czują się współodpowiedzialni za opiekę nad nim, również w
wypadku rozstania uważają, że dziecko jest ich wspólną sprawą. I wreszcie doświadczenia
Szwecji pokazują też, że opieka naprzemienna nie może być celem samym w sobie.
Chociaż dla większości dzieci jest ona lepszym rozwiązaniem niż mieszkanie z jednym
z rodziców, z pewnością nie jest rozwiązaniem uniwersalnym (np. nie powinna być nawet
rozważana w sytuacji, gdy jeden z rodziców jest sprawcą krzywdzenia dziecka). Dlatego
decyzja o podziale opieki powinna za każdym razem wynikać z uważnego przyjrzenia się
-- 6 of 7 --
7
sytuacji rodziny i zadecydowaniu, co będzie najlepszym rozwiązaniem dla konkretnego
dziecka” – cytat z ekspertyzy Marii Reimann, j.w.
Ad 10
Nie dostrzegamy podstaw do wprowadzenia normy prawnej, która obligatoryjnie
nakazywałaby zmianę formy wykonywania pieczy nad dzieckiem, w sytuacji, kiedy jeden
z rodziców utrudniałby lub uniemożliwiał kontakty z drugim. Taka okoliczność może
stanowić podstawę do zmiany sposobu sprawowania pieczy. Jednak ostateczna decyzja
powinna pozostać w gestii sądu, którego obowiązkiem jest zbadanie wszystkich
okoliczności faktycznych i kierowanie się dobrem dziecka. Wszelki automatyzm jest
niewskazany w sprawach rodzinnych, w których podstawową i fundamentalną zasadą jest
dobro dziecka.
Ad 11
Kwestia bezpodstawnego izolowania rodzica od dziecka jest problemem wielu krajów,
nie tylko Polski. W każdej indywidualnej sprawie należy szukać powodów niechęci dziecka
do rodzica, z którym dziecko nie chce kontaktów. Jeśli ograniczanie kontaktów jest
faktycznie bezpodstawne, a niechęć dziecka do utrzymywania kontaktów nie jest
wynikiem jego własnej indywidualnej decyzji, można szukać sposobu na zmianę
nastawienia dziecka do rodzica, który nie stosował przemocy. Taka zmiana może polegać
także na rozwoju umiejętności rodzicielskich jednego czy obojga rodziców. Prace
legislacyjne w zakresie wskazanym w pkt. 1 i 5 mają służyć ograniczeniu zjawiska
bezpodstawnej izolacji dziecka od drugiego z rodziców.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Pałka
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 7 of 7 --