Interpelacja nr 13036
Interpelacja w sprawie funkcjonowania placówek prowadzących warsztaty terapii zajęciowej (WTZ)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (33%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie funkcjonowania placówek prowadzących warsztaty terapii zajęciowej (WTZ)
Interpelacja nr 13036
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie funkcjonowania placówek prowadzących warsztaty terapii zajęciowej (WTZ)
Zgłaszający: Edward Siarka
Data wpływu: 20-10-2025
Działając na zasadzie art. 192 ust. 1 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. 2022, poz. 1204 ze zm.), podaję co następuje.
Warsztaty terapii zajęciowej istnieją od 1992 roku wspierając blisko 30-to tysięczną grupę dorosłych osób z niepełnosprawnością umiarkowaną i znaczną, która ze względu na swoje schorzenia jest bardzo często marginalizowana zarówno w kontekście społecznym jak i zawodowym. Warsztaty terapii zajęciowej zapewniają osobom z niepełnosprawnościami dostęp do wysokiej jakości wsparcia terapeutycznego i rozwojowego zgodnego z normami prawa międzynarodowego, aktywizują osoby niepełnosprawne w wymiarze społecznym i zawodowym oraz przeciwdziałają wykluczeniu w wielu obszarach życia codziennego.
Obecnie funkcjonowanie wielu placówek WTZ jest zagrożone z powodu rosnących kosztów utrzymania, w szczególności cen energii, ogrzewania, transportu oraz usług realizowanych przez podmioty zewnętrzne i niewystarczających środków finansowych na bieżącą działalność tych placówek. Realne koszty energii elektrycznej, gazu oraz usług, według szacunkowych obliczeń prowadzonych przez placówki organizujące warsztaty terapii zajęciowej wzrosły o ok. 20% w porównaniu do roku poprzedniego, co w połączeniu z niskimi wynagrodzeniami kadry stanowi realną barierę w utrzymaniu ciągłości pracy i jakości oferowanych usług.
Należy zaznaczyć, że placówki prowadzące warsztaty terapii zajęciowej borykają się z brakiem odpowiednich funduszy na modernizację, zakup nowoczesnych narzędzi terapeutycznych oraz rozwój kompetencji zawodowych uczestników. Brak dostępu do aktualnych technologii i szkoleń ogranicza możliwość skutecznej aktywizacji i przygotowania osób z niepełnosprawnościami do podjęcia pracy.
Mając na uwadze przywołane okoliczności, to jest niezadowalającą sytuację finansową placówek organizujących warsztaty terapii zajęciowej, która uniemożliwia niesienie pomocy osobom niepełnosprawnym i wykluczonym, zwracam się do Pani z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planowało bądź planuje wdrożenie programu, który zapewniłby płynność finansową placówek WTZ i przeciwdziałało negatywnym skutkom wzrostu rosnących kosztów ich utrzymania?
Czy ministerstwo rozważało możliwość zakwalifikowania pracy w placówkach WTZ jako pracy w warunkach szkodliwych oraz adekwatnego podwyższenia wynagrodzeń osób tam zatrudnionych?
Interpelacja nr 13036
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie funkcjonowania placówek prowadzących warsztaty terapii zajęciowej (WTZ)
Zgłaszający: Edward Siarka
Data wpływu: 20-10-2025
Działając na zasadzie art. 192 ust. 1 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. 2022, poz. 1204 ze zm.), podaję co następuje.
Warsztaty terapii zajęciowej istnieją od 1992 roku wspierając blisko 30-to tysięczną grupę dorosłych osób z niepełnosprawnością umiarkowaną i znaczną, która ze względu na swoje schorzenia jest bardzo często marginalizowana zarówno w kontekście społecznym jak i zawodowym. Warsztaty terapii zajęciowej zapewniają osobom z niepełnosprawnościami dostęp do wysokiej jakości wsparcia terapeutycznego i rozwojowego zgodnego z normami prawa międzynarodowego, aktywizują osoby niepełnosprawne w wymiarze społecznym i zawodowym oraz przeciwdziałają wykluczeniu w wielu obszarach życia codziennego.
Obecnie funkcjonowanie wielu placówek WTZ jest zagrożone z powodu rosnących kosztów utrzymania, w szczególności cen energii, ogrzewania, transportu oraz usług realizowanych przez podmioty zewnętrzne i niewystarczających środków finansowych na bieżącą działalność tych placówek. Realne koszty energii elektrycznej, gazu oraz usług, według szacunkowych obliczeń prowadzonych przez placówki organizujące warsztaty terapii zajęciowej wzrosły o ok. 20% w porównaniu do roku poprzedniego, co w połączeniu z niskimi wynagrodzeniami kadry stanowi realną barierę w utrzymaniu ciągłości pracy i jakości oferowanych usług.
Należy zaznaczyć, że placówki prowadzące warsztaty terapii zajęciowej borykają się z brakiem odpowiednich funduszy na modernizację, zakup nowoczesnych narzędzi terapeutycznych oraz rozwój kompetencji zawodowych uczestników. Brak dostępu do aktualnych technologii i szkoleń ogranicza możliwość skutecznej aktywizacji i przygotowania osób z niepełnosprawnościami do podjęcia pracy.
Mając na uwadze przywołane okoliczności, to jest niezadowalającą sytuację finansową placówek organizujących warsztaty terapii zajęciowej, która uniemożliwia niesienie pomocy osobom niepełnosprawnym i wykluczonym, zwracam się do Pani z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planowało bądź planuje wdrożenie programu, który zapewniłby płynność finansową placówek WTZ i przeciwdziałało negatywnym skutkom wzrostu rosnących kosztów ich utrzymania?
Czy ministerstwo rozważało możliwość zakwalifikowania pracy w placówkach WTZ jako pracy w warunkach szkodliwych oraz adekwatnego podwyższenia wynagrodzeń osób tam zatrudnionych?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
7%
Konkretność
93%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 4 %
Precyzyjne daty
15
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.3 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (15)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12548 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
1
BM-II.059.1.545.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13036 Pana Posła Edwarda Siarki, w sprawie
funkcjonowania placówek prowadzących warsztaty terapii zajęciowej (WTZ), proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy podkreślić, że w ostatnich latach kilkukrotnie zwiększano kwotę środków
na dofinansowanie rocznego pobytu jednego uczestnika w warsztacie terapii zajęciowej –
początkowo z kwoty 14 796 zł w 2015 r. do 33 696 zł w 2024 r., następnie zaś,
rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2024 r. zmieniającym rozporządzenie
w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 1984), do
35 196 zł w 2025 r. i w latach następnych.
Jednocześnie na skutek licznych sygnałów środowiska WTZ, że dotychczasowe kwoty
dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika w WTZ nie pokrywają wszystkich
kosztów działalności ponoszonych przez te jednostki, w Ministerstwie Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej podjęto prace nad nowelizacją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.), w zakresie kolejnego podwyższenia kwoty
dofinansowania ze środków PFRON m.in. dla WTZ. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów
zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
wpisano do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem
RD246.
Jego treść dostępna jest na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Rządowego Centrum
Legislacji w zakładce Rządowy Proces Legislacyjny, a także na stronie Biuletynu Informacji
Publicznej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej1.
Celem ww. projektu jest m.in. zwiększenie dofinansowania rocznego pobytu uczestnika
warsztatów terapii z zajęciowej w placówce na kwotę 38 496 zł w roku 2026 i w latach
następnych (wzrost o 3 300 zł). Zaproponowany poziom dofinansowania pozwoli
zminimalizować rotację pracowników w ww. placówkach pobytu dziennego, która wynika
ze zbyt niskich wynagrodzeń, uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON, jak
również konieczność realizacji innych zadań wynikających z ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
(Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.) oraz programów Rady Nadzorczej PFRON.
1 Projekt rozporządzenia Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim
i powiatowym, https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12404207 (dostęp: 08.12.2025 r.)
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Informuję ponadto, że Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
w ramach „Programu wyrównywania różnic między regionami III” obszar F, realizuje
wsparcie dla projektów mających na celu:
• tworzenie warsztatów terapii zajęciowej (poprzez finansowanie części kosztów
utworzenia nowego WTZ w powiecie, na terenie którego nie funkcjonowała żadna tego
typu placówka);
• przeciwdziałanie degradacji infrastruktury działających warsztatów terapii zajęciowej,
środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) lub zakładów aktywności zawodowej
(ZAZ) – poprzez sfinansowanie części kosztów remontu albo modernizacji istniejącego
warsztatu terapii zajęciowej, środowiskowego domu samopomocy lub zakładu
aktywności zawodowej (prace adaptacyjne, remontowe, modernizacja lub rozbudowa
obiektu, zakup niezbędnego wyposażenia).
Dofinansowanie udzielane jest jednostkom samorządu terytorialnego i organizacjom
pozarządowym prowadzącym WTZ, ŚDS lub ZAZ. Wykonawcami programu są samorządy
powiatowe, które przyjmą zaproszenie do uczestnictwa w programie i będą postępowały
zgodnie z trybem określonym w procedurach jego realizacji.
W roku 2025 dofinansowanie mogło sięgnąć nawet 70% kosztów realizacji projektu, przy
czym jego kwota nie mogła przekroczyć 18 500 zł na każde miejsce w warsztacie terapii
zajęciowej tworzone w wyniku realizacji programu lub do 80% kosztów realizacji projektu,
nieprzekraczające 201 500 zł na remont lub modernizację przeciwdziałającą degradacji
infrastruktury funkcjonującego warsztatu terapii zajęciowej, środowiskowego domu
samopomocy lub zakładu aktywności zawodowej.
W obszarze F w 2024 r. modernizacją objęto 130 WTZ i wydatkowano 14 555 582,03 zł,
a w 2025 r. złożono 130 projektów zakładających remont bądź modernizację w WTZ, które
pozytywnie zweryfikowano na łączną kwotę 15 152 401,50 zł.
W 2026 r. w obszarze F będzie można otrzymać dofinansowanie w wysokości do 70%
kosztów projektu, nieprzekraczające 19 000 zł na każde miejsce w warsztacie terapii
zajęciowej tworzone w ramach realizowania programu lub do 80% kosztów realizacji
projektu, ale w kwocie nieprzekraczającej niż 207 500 zł na remont bądź modernizację
przeciwdziałającą degradacji infrastruktury funkcjonującego WTZ, ŚDS lub ZAZ. Wnioski
i wystąpienia samorządów powiatowych przyjmowane będą w Oddziałach PFRON od
1 grudnia 2025 r. do 2 marca 2026 r.
Odnosząc się do poruszonych wątków wyjaśniam, że w aktach prawnych dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy stosowane są pojęcia prac szczególnie szkodliwych,
uciążliwych i prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, które mają
różne znaczenie2. Pojęcie prac szczególnie szkodliwych lub uciążliwych występuje m.in.
w art. 145 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn.
zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”, dopuszczającym skrócenie przez pracodawcę czasu
pracy lub obniżenie norm pracy w przypadku, gdy jest ona wykonywana w warunkach
szczególnie uciążliwych lub szkodliwych oraz w art. 176 Kodeksu pracy, zgodnie z którym
kobiety w ciąży i kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych,
niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, mogących mieć niekorzystny wpływ na ich
2 Zob. B. Krzyśków, Problemy z interpretacją terminów „prace szczególnie szkodliwe, uciążliwe i niebezpieczne”
i innych, „Bezpieczeństwo Pracy: nauka i praktyka”, Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut
Badawczy, nr 12/2014, s. 23-25.
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zdrowie, przebieg ciąży lub karmienie dziecka piersią. Wykaz takich prac przedstawiono
w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac
uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet
karmiących dziecko piersią (Dz. U. poz. 796)
Pojęcia pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzone
zostały w celu ustalenia rodzajów prac uzasadniających przejście na wcześniejszą
emeryturę.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1696, z późn. zm.) za prace w szczególnych warunkach uznano prace
związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem
spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, prace wykonywane w szczególnych warunkach
środowiskowych, determinowanych działaniem sił natury lub procesów technologicznych,
które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej
stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające ich możliwości, na które proces
starzenia się wpływa jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, utrudniając pracę na
dotychczasowym stanowisku (wykaz ww. prac określa załącznik nr 1 do ustawy
o emeryturach pomostowych).
Z kolei art. 3 ust. 3 ww. ustawy definiuje prace o szczególnym charakterze jako wymagające
szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego
wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub
życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek
pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się (wykaz tych
prac określa załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych).
Przywołane definicje i treść wykazów prac w szczególnych warunkach i o szczególnym
charakterze sporządzono w efekcie dyskusji, jaką prowadzono nad projektem ustawy
o emeryturach pomostowych w zespołach problemowych ówczesnej Trójstronnej Komisji
do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz w trakcie prac parlamentarnych z udziałem
ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy. W ramach tych prac wykorzystano wiele
opinii i analiz znanych ośrodków naukowo-badawczych. Ostatecznie powstały, oparte na
obiektywnych (medycznych) kryteriach, wykazy prac w szczególnych warunkach
i o szczególnym charakterze, stanowiące załączniki do ustawy o emeryturach
pomostowych. W wykazach tych nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana (również pod
kątem zgodności z Konstytucją definicji zawartych w art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2) przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 i 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Trzeba podkreślić, że spośród wielu rodzajów prac związanych ze sprawowaniem opieki
i terapią osób z niepełnosprawnościami, za prace uprawniające do uzyskania emerytury
pomostowej ustawodawca uznał jedynie (jako prace o szczególnym charakterze) „prace
personelu sprawującego opiekę nad mieszkańcami domów pomocy społecznej dla
przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub
dorosłych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”3.
Pominięcie prac wykonywanych w WTZ w katalogach prac uprawniających do uzyskania
3 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytury pomostowej należy traktować jako działanie uzasadnione, oparte na przesłance
braku spełniania przez nie ww. definicji pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze.
Z uwagi na powyższe nie ma uzasadnionych przesłanek, pozwalających uznać prace
wykonywane w WTZ za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Informuję również, że w obowiązującym stanie prawnym przepisy dotyczące wynagradzania
pracowników zatrudnionych w jednostkach sfery budżetowej, zarówno państwowej jak
i samorządowej, co do zasady nie przewidują dodatków za pracę wykonywaną w warunkach
uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Należy zauważyć, że na podstawie art. 39 ust. 2
ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2024 r. poz.
1135) pracodawca w regulaminie wynagradzania może określić m.in. warunki i sposób
przyznawania dodatków: funkcyjnego i specjalnego (przyznawanego z tytułu okresowego
zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań) oraz innych.
Jednocześnie należy wskazać na § 13 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy
i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie warsztatów terapii zajęciowej
(Dz. U. z 2021 r. poz. 2284), zgodnie z którym kierownika i pracowników warsztatu terapii
zajęciowej zatrudnia jednostka prowadząca warsztat. W świetle przepisów Kodeksu pracy
to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty wynagrodzeń i to on decyduje o składnikach
i wysokości wynagrodzenia, które zgodnie z art. 183c § 2 Kodeksu pracy obejmuje wszystkie
składniki wynagrodzenia bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia
związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna.
Przepisy dają zatem pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac
i odpowiedniego wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości
finansowych jednostki prowadzącej warsztat.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Maja Nowak
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
1
BM-II.059.1.545.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13036 Pana Posła Edwarda Siarki, w sprawie
funkcjonowania placówek prowadzących warsztaty terapii zajęciowej (WTZ), proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy podkreślić, że w ostatnich latach kilkukrotnie zwiększano kwotę środków
na dofinansowanie rocznego pobytu jednego uczestnika w warsztacie terapii zajęciowej –
początkowo z kwoty 14 796 zł w 2015 r. do 33 696 zł w 2024 r., następnie zaś,
rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2024 r. zmieniającym rozporządzenie
w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 1984), do
35 196 zł w 2025 r. i w latach następnych.
Jednocześnie na skutek licznych sygnałów środowiska WTZ, że dotychczasowe kwoty
dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika w WTZ nie pokrywają wszystkich
kosztów działalności ponoszonych przez te jednostki, w Ministerstwie Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej podjęto prace nad nowelizacją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.), w zakresie kolejnego podwyższenia kwoty
dofinansowania ze środków PFRON m.in. dla WTZ. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów
zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
wpisano do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem
RD246.
Jego treść dostępna jest na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Rządowego Centrum
Legislacji w zakładce Rządowy Proces Legislacyjny, a także na stronie Biuletynu Informacji
Publicznej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej1.
Celem ww. projektu jest m.in. zwiększenie dofinansowania rocznego pobytu uczestnika
warsztatów terapii z zajęciowej w placówce na kwotę 38 496 zł w roku 2026 i w latach
następnych (wzrost o 3 300 zł). Zaproponowany poziom dofinansowania pozwoli
zminimalizować rotację pracowników w ww. placówkach pobytu dziennego, która wynika
ze zbyt niskich wynagrodzeń, uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON, jak
również konieczność realizacji innych zadań wynikających z ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
(Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.) oraz programów Rady Nadzorczej PFRON.
1 Projekt rozporządzenia Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim
i powiatowym, https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12404207 (dostęp: 08.12.2025 r.)
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Informuję ponadto, że Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
w ramach „Programu wyrównywania różnic między regionami III” obszar F, realizuje
wsparcie dla projektów mających na celu:
• tworzenie warsztatów terapii zajęciowej (poprzez finansowanie części kosztów
utworzenia nowego WTZ w powiecie, na terenie którego nie funkcjonowała żadna tego
typu placówka);
• przeciwdziałanie degradacji infrastruktury działających warsztatów terapii zajęciowej,
środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) lub zakładów aktywności zawodowej
(ZAZ) – poprzez sfinansowanie części kosztów remontu albo modernizacji istniejącego
warsztatu terapii zajęciowej, środowiskowego domu samopomocy lub zakładu
aktywności zawodowej (prace adaptacyjne, remontowe, modernizacja lub rozbudowa
obiektu, zakup niezbędnego wyposażenia).
Dofinansowanie udzielane jest jednostkom samorządu terytorialnego i organizacjom
pozarządowym prowadzącym WTZ, ŚDS lub ZAZ. Wykonawcami programu są samorządy
powiatowe, które przyjmą zaproszenie do uczestnictwa w programie i będą postępowały
zgodnie z trybem określonym w procedurach jego realizacji.
W roku 2025 dofinansowanie mogło sięgnąć nawet 70% kosztów realizacji projektu, przy
czym jego kwota nie mogła przekroczyć 18 500 zł na każde miejsce w warsztacie terapii
zajęciowej tworzone w wyniku realizacji programu lub do 80% kosztów realizacji projektu,
nieprzekraczające 201 500 zł na remont lub modernizację przeciwdziałającą degradacji
infrastruktury funkcjonującego warsztatu terapii zajęciowej, środowiskowego domu
samopomocy lub zakładu aktywności zawodowej.
W obszarze F w 2024 r. modernizacją objęto 130 WTZ i wydatkowano 14 555 582,03 zł,
a w 2025 r. złożono 130 projektów zakładających remont bądź modernizację w WTZ, które
pozytywnie zweryfikowano na łączną kwotę 15 152 401,50 zł.
W 2026 r. w obszarze F będzie można otrzymać dofinansowanie w wysokości do 70%
kosztów projektu, nieprzekraczające 19 000 zł na każde miejsce w warsztacie terapii
zajęciowej tworzone w ramach realizowania programu lub do 80% kosztów realizacji
projektu, ale w kwocie nieprzekraczającej niż 207 500 zł na remont bądź modernizację
przeciwdziałającą degradacji infrastruktury funkcjonującego WTZ, ŚDS lub ZAZ. Wnioski
i wystąpienia samorządów powiatowych przyjmowane będą w Oddziałach PFRON od
1 grudnia 2025 r. do 2 marca 2026 r.
Odnosząc się do poruszonych wątków wyjaśniam, że w aktach prawnych dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy stosowane są pojęcia prac szczególnie szkodliwych,
uciążliwych i prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, które mają
różne znaczenie2. Pojęcie prac szczególnie szkodliwych lub uciążliwych występuje m.in.
w art. 145 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn.
zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”, dopuszczającym skrócenie przez pracodawcę czasu
pracy lub obniżenie norm pracy w przypadku, gdy jest ona wykonywana w warunkach
szczególnie uciążliwych lub szkodliwych oraz w art. 176 Kodeksu pracy, zgodnie z którym
kobiety w ciąży i kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych,
niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, mogących mieć niekorzystny wpływ na ich
2 Zob. B. Krzyśków, Problemy z interpretacją terminów „prace szczególnie szkodliwe, uciążliwe i niebezpieczne”
i innych, „Bezpieczeństwo Pracy: nauka i praktyka”, Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut
Badawczy, nr 12/2014, s. 23-25.
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zdrowie, przebieg ciąży lub karmienie dziecka piersią. Wykaz takich prac przedstawiono
w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac
uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet
karmiących dziecko piersią (Dz. U. poz. 796)
Pojęcia pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzone
zostały w celu ustalenia rodzajów prac uzasadniających przejście na wcześniejszą
emeryturę.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1696, z późn. zm.) za prace w szczególnych warunkach uznano prace
związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem
spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, prace wykonywane w szczególnych warunkach
środowiskowych, determinowanych działaniem sił natury lub procesów technologicznych,
które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej
stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające ich możliwości, na które proces
starzenia się wpływa jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, utrudniając pracę na
dotychczasowym stanowisku (wykaz ww. prac określa załącznik nr 1 do ustawy
o emeryturach pomostowych).
Z kolei art. 3 ust. 3 ww. ustawy definiuje prace o szczególnym charakterze jako wymagające
szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego
wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub
życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek
pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się (wykaz tych
prac określa załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych).
Przywołane definicje i treść wykazów prac w szczególnych warunkach i o szczególnym
charakterze sporządzono w efekcie dyskusji, jaką prowadzono nad projektem ustawy
o emeryturach pomostowych w zespołach problemowych ówczesnej Trójstronnej Komisji
do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz w trakcie prac parlamentarnych z udziałem
ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy. W ramach tych prac wykorzystano wiele
opinii i analiz znanych ośrodków naukowo-badawczych. Ostatecznie powstały, oparte na
obiektywnych (medycznych) kryteriach, wykazy prac w szczególnych warunkach
i o szczególnym charakterze, stanowiące załączniki do ustawy o emeryturach
pomostowych. W wykazach tych nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana (również pod
kątem zgodności z Konstytucją definicji zawartych w art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2) przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 i 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Trzeba podkreślić, że spośród wielu rodzajów prac związanych ze sprawowaniem opieki
i terapią osób z niepełnosprawnościami, za prace uprawniające do uzyskania emerytury
pomostowej ustawodawca uznał jedynie (jako prace o szczególnym charakterze) „prace
personelu sprawującego opiekę nad mieszkańcami domów pomocy społecznej dla
przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub
dorosłych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”3.
Pominięcie prac wykonywanych w WTZ w katalogach prac uprawniających do uzyskania
3 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytury pomostowej należy traktować jako działanie uzasadnione, oparte na przesłance
braku spełniania przez nie ww. definicji pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze.
Z uwagi na powyższe nie ma uzasadnionych przesłanek, pozwalających uznać prace
wykonywane w WTZ za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Informuję również, że w obowiązującym stanie prawnym przepisy dotyczące wynagradzania
pracowników zatrudnionych w jednostkach sfery budżetowej, zarówno państwowej jak
i samorządowej, co do zasady nie przewidują dodatków za pracę wykonywaną w warunkach
uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Należy zauważyć, że na podstawie art. 39 ust. 2
ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2024 r. poz.
1135) pracodawca w regulaminie wynagradzania może określić m.in. warunki i sposób
przyznawania dodatków: funkcyjnego i specjalnego (przyznawanego z tytułu okresowego
zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań) oraz innych.
Jednocześnie należy wskazać na § 13 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy
i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie warsztatów terapii zajęciowej
(Dz. U. z 2021 r. poz. 2284), zgodnie z którym kierownika i pracowników warsztatu terapii
zajęciowej zatrudnia jednostka prowadząca warsztat. W świetle przepisów Kodeksu pracy
to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty wynagrodzeń i to on decyduje o składnikach
i wysokości wynagrodzenia, które zgodnie z art. 183c § 2 Kodeksu pracy obejmuje wszystkie
składniki wynagrodzenia bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia
związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna.
Przepisy dają zatem pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac
i odpowiedniego wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości
finansowych jednostki prowadzącej warsztat.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Maja Nowak
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --