tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.535.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12990 Pana Posła Witolda Tumanowicza wraz z grupą
posłów, w sprawie naprawy modelu funkcjonowania i finansowania warsztatów terapii
zajęciowej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Dane dotyczące liczby warsztatów terapii zajęciowej (WTZ), zakładów aktywności
zawodowej (ZAZ) czy zakładów pracy chronionej (ZPCh) publikowane są m.in. w corocznych
sprawozdaniach Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON) z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności funduszu1 oraz na stronie
Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw. Osób Niepełnosprawnych2.
Dane dotyczące jednostek reintegracji społeczno-zawodowej, w tym WTZ i ZAZ, podawane
są również w informacjach sygnalnych Głównego Urzędu Statycznego3.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez wojewodów na koniec czerwca 2025 r. w
Polsce funkcjonowało 559 ZPCh, w których zatrudnienie znalazło 94 696 osób, w tym
74 070 osób z niepełnosprawnościami (osoby te stanowiły 78,2% osób zatrudnionych w
ZPCh)4. W przypadku ZAZ na koniec pierwszego półrocza 2025 r. w Polsce funkcjonowało
146 tego typu placówek, w których zatrudnionych było 10 006 osób, w tym 7 679 osób
z niepełnosprawnościami. Udział osób z niepełnosprawnościami w zatrudnieniu ogółem
w zakładach aktywności zawodowej wynosił 76,7%5.
Jeśli chodzi o WTZ, to według danych PFRON w 2024 r. w kraju funkcjonowało 735 tego
typu placówek pobytu dziennego, do których uczęszczało 29 334 osób
z niepełnosprawnościami6.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje działania mające na celu
zwiększenie liczby środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) oraz liczby dostępnych
miejsc w istniejących ośrodkach, uruchamiając środki rezerwy celowej budżetu państwa
pozostającej w jego dyspozycji na rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi, w tym w ramach działania 3.2. programu kompleksowego wsparcia dla rodzin
1 Sprawozdania dostępne są na stronie PFRON: https://bip.pfron.org.pl/pfron/budzet-funduszu/sprawozdania-
zarzadu-pfron-z-realizacji-planu-rzeczowo-finansowego-z-dzialalnosci-panstwowego-funduszu-rehabilitacji-
osob-niepelnosprawnych/ (dostęp: 21.01.2026).
2 Dane dotyczące m.in. ZAZ czy ZPCh dostępne są na stronie: https://niepelnosprawni.gov.pl/baza-
wiedzy/niepelnosprawnosc-w-liczbach/rynek-pracy/ (dostęp: 21.01.2026).
3 Dane za 2024 r.: Centra integracji społecznej, kluby integracji społecznej, zakłady aktywności zawodowej,
warsztaty terapii zajęciowej w 2024 r., „Informacje Sygnalne”, GUS, 21.11.2025 r., https://stat.gov.pl/obszary-
tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/centra-integracji-
spolecznej-kluby-integracji-spolecznej-zaklady-aktywnosci-zawodowej-warsztaty-terapii-zajeciowej-w-2024-r-
,6,13.html (dostęp: 21.01.2026).
4 Dane dotyczące zakładów pracy chronionej, Dane dotyczące zakładów pracy chronionej - Biuro Pełnomocnika
Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (dostęp: 21.01.2026).
5 Dane dotyczące zakładów aktywności zawodowej, Dane dotyczące zakładów aktywności zawodowej - Biuro
Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (dostęp: 21.01.2026).
6 Sprawozdanie Zarządu PFRON z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2024 roku, PFRON, Warszawa, marzec 2025 r., s. 237.

-- 1 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
„Za życiem”7. Co roku w ramach tych środków minister uruchamia, po weryfikacji złożonych
przez wojewodów wniosków (na podstawie informacji i zapotrzebowań zgłaszanych przez
jednostki samorządu terytorialnego), nowe środowiskowe domy samopomocy oferujące
kolejne miejsca i poszerza istniejącą infrastrukturę.
Środowiskowy dom samopomocy (ŚDŚ) zgodnie z art. 51a ust. 1 ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.) jest ośrodkiem
wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które w wyniku upośledzenia niektórych
funkcji organizmu lub zdolności adaptacyjnych wymagają pomocy w funkcjonowaniu w
środowisku rodzinnym i społecznym. Ustawa o pomocy społecznej wprost reguluje dla kogo
przeznaczone są środowiskowe domy samopomocy i jaką pełnią funkcję. W placówkach
tych tworzy się miejsca dla wszystkich osób z zaburzeniami psychicznymi, które wymagają
wsparcia w codziennym funkcjonowaniu świadczonego w takiej formie.
Informuję, że zgodnie ze sprawozdaniem resortowym MRiPS-06 „Wybrane jednostki
organizacyjne pomocy społecznej i inne jednostki pomocy społecznej oraz zatrudnienie
w systemie pomocy społecznej”:
— w 2021 r. funkcjonowało 847 ŚDS na 32 389 miejsc, z których w ciągu roku skorzystało
35 113 osób,
— w 2022 r. funkcjonowało 859 ŚDS na 32 987 miejsc, z których w ciągu roku skorzystały
36 284 osoby,
— w 2023 r. funkcjonowało 869 ŚDS na 33 730 miejsc, z których w ciągu roku skorzystało
37 256 osób,
— w 2024 r. funkcjonowało 874 ŚDS na 34 068 miejsc, z których w ciągu roku skorzystało
37 690 osób.
Prowadzenie i rozwój ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest
zadaniem z zakresu administracji rządowej zleconym gminom i powiatom (art. 18 ust. 1 pkt
5 oraz art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). Natomiast zgodnie z art. 22 ust. 1
wskazanego aktu do zadań wojewody należy ustalanie sposobu wykonywania zadań
z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego.
Ośrodki wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi to rozwijająca się sieć oparcia
społecznego dla przedstawicielek i przedstawicieli tej grupy. W 2024 r. na działalność
ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi w ustawie budżetowej
zabezpieczono 963 216 tys. zł, a w 2025 r. 1 283 551 tys. zł. Ponadto, na rozwój sieci
ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi z rezerwy celowej budżetu
państwa rozdysponowano:
— w 2021 r. – 44 995 128,00 zł,
— w 2022 r. – 36 973 186,00 zł,
— w 2023 r. – 30 518 053,00 zł,
— w 2024 r. – 28 090 659,60 zł,
— w 2025 r. – 47 138 907,95 zł.
W przypadku zakładów aktywności zawodowej (ZAZ) decyzja o przyznaniu środków na ich
utworzenie pozostaje w gestii samorządu województwa (marszałka), który powinien wziąć
pod uwagę wysokość środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych jakie ma do dyspozycji w danym roku oraz uzyskać pozytywną opinię
starosty dotyczącą liczby osób z niepełnosprawnościami, które są zdolne i gotowe do
podjęcia pracy.
7 Załącznik nr 1 do uchwały nr 160 Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego
wsparcia dla rodzin „Za życiem” (M.P. poz. 1250, z późn. zm.).

-- 2 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Procedurę tworzenia nowego ZAZ uregulowano przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
(Dz.U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.) oraz wydanego na jej postawie rozporządzenia
Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zakładów aktywności
zawodowej (Dz.U. z 2025 r. poz. 203). Jest ona wielostopniowa. Musi istnieć organizator,
który będzie chciał podjąć się utworzenia zakładu aktywności zawodowej. Organizatorem
może być gmina, powiat oraz fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna,
której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób
niepełnosprawnych (art. 29 ust. 1 ww. ustawy). Proces tworzenia ZAZ powinno poprzedzać
przygotowanie biznesplanu opartego na rzetelnej analizie rynku i biorącego pod uwagę
ograniczenia niepełnosprawnych pracowników. Organizator powinien złożyć we właściwej
jednostce samorządu województwa wniosek o dofinansowanie kosztów utworzenia i
działania zakładu aktywności zawodowej ze środków PFRON. Następnie właściwa
jednostka samorządu sprawdza wniosek pod względem formalnym i w razie braków wzywa
organizatora do ich uzupełnienia. Nieuzupełnienie braków powoduje pozostawienie
wniosku bez rozpatrzenia. Jeśli wniosek nie zawiera braków lub je uzupełniono, powinien
zostać przekazany właściwemu staroście, który wydaje opinię o potrzebie utworzenia ZAZ.
Należy mieć na uwadze, że ZAZ musi osiągać określony, wysoki wskaźnik zatrudnienia osób
z niepełnosprawnościami.
Uzyskawszy pozytywną opinię starosty właściwa jednostka samorządu województwa
powinna rozpatrzyć wniosek pod względem prawidłowości planowanych kosztów
utworzenia i działania ZAZ, z uwzględnieniem wysokości środków PFRON w danym roku,
liczby osób z niepełnosprawnościami zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności oraz wkładu własnego organizatora. Po analizie wskazanych
elementów samorząd podejmuje decyzję o sposobie rozpatrzenia wniosku. Decyzja
pozytywna skutkuje rozpoczęciem negocjacji z organizatorem w zakresie warunków
umowy i wysokości dofinansowania ze środków PFRON. Pomyślne zakończenie negocjacji
prowadzi do zawarcia umowy, która określa m.in. wysokość, termin oraz sposób
przekazania środków PFRON przeznaczonych na utworzenie zakładu aktywności
zawodowej. Maksymalna kwota dofinansowania do utworzenia ZAZ nie może przekroczyć
65% wszystkich kosztów ogółem.
Po utworzeniu ZAZ i dostosowaniu jego pomieszczeń zgodnie z przedstawionym wcześniej
planem Państwowa Inspekcja Pracy, na wniosek organizatora, sprawdza czy obiekty
i pomieszczenia zakładu urządzono zgodnie z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa
i higieny pracy, z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami w zakresie
przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higienicznosanitarnych i ciągów
komunikacyjnych oraz spełnienia wymogów dostępności.
Środki na utrzymanie infrastruktury istniejących zakładów aktywności zawodowej można
uzyskać także w ramach programu Rady Nadzorczej PFRON pn. „Program wyrównywania
różnic między regionami III” w obszarze F.
Należy przy tym wskazać - w odniesieniu do wniosku NIK dotyczącego podjęcia działań
zmierzających do zwiększenia liczby funkcjonujących ZAZ - iż ustawą z dnia 7 listopada
2025 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (Dz.U. poz. 1665) zmieniono przepisy, które mają ułatwić zakładom
aktywności zawodowej funkcjonowanie na rynku. Zmiany doprowadzą do ustabilizowania
sytuacji ZAZ oraz zatrudnionych w nich osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin, a także
osób wspierających osoby z niepełnosprawnością. ZAZ będą mogły zatrudnić więcej osób
z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wprowadzone zmiany stanowią też impuls
do tworzenia nowych zakładów.

-- 3 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Kwestie dotyczące przygotowania uczestników WTZ do wyjścia na rynek pracy
analizowano m.in. w ramach projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia wsparcia
samodzielności osób niepełnosprawnych”8, realizowanego w latach 2020-2023.
Przeprowadzono w jego ramach diagnozę potrzeb osób z niepełnosprawnościami wraz
z analizą rozwiązań prawnych z zakresu ich rehabilitacji społecznej m.in. w obszarze
funkcjonowania WTZ. W oparciu o wyniki tych badań opracowano „Raport z badania
warsztatów terapii zajęciowej”9 i Standardy funkcjonowania WTZ10.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowywane są rozwiązania
wzmacniające jakość i skuteczność działań realizowanych przez warsztaty terapii
zajęciowej, do których należy wdrożenie Standardów funkcjonowania WTZ. Ze względu na
różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu warsztatów
podejmowany jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska.
W Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów znajdują się założenia
dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer projektu: UD348) w zakresie wprowadzenia
standardów dla WTZ. W styczniu br. poprosiłam przedstawicieli środowiska o zgłoszenie
uwag do projektu. Najwięcej zastrzeżeń dotyczyło zapisu zakładającego ograniczenie
trwania pobytu uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia maksymalnie 3 ocen
kompleksowych, w związku z czym podjęłam decyzję o rezygnacji z tego rozwiązania.
Proponowane obecnie zmiany dotyczą m.in.:
— sposobu kwalifikowania do WTZ osób z niepełnosprawnościami, które rokują
osiągnięcie postępów w nabywaniu umiejętności w obszarze społecznym
i zawodowym na podstawie: wniosku o przyjęcie do warsztatu; orzeczenia o znacznym
albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; dokumentów, które mogą mieć
znaczenie przy ocenie potrzeby uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w terapii
zajęciowej oraz związane ze stanem zdrowia kandydata na uczestnika w zakresie
niezbędnym z punktu widzenia organizacji i funkcjonowania warsztatu. Zrezygnowano
z zapisu w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności dotyczącego wskazania do
uczestnictwa w terapii zajęciowej;
— zobligowania powiatów do publikowania na stronie starostwa informacji o działających
na ich terenie podmiotach świadczących wsparcie w zakresie rehabilitacji zawodowej
i społecznej osób niepełnosprawnych;
— zobligowania powiatowych zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności do
przekazywania osobom z niepełnosprawnościami lub ich przedstawicielom ustawowym
linku do strony internetowej Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych,
zawierającej zbiorcze informacje o formach wsparcia w zakresie rehabilitacji zawodowej
i społecznej osób niepełnosprawnych oraz strony internetowej starostwa, zawierającej
informacje o działających na terenie powiatu podmiotach świadczących wsparcie
w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych oraz
będących źródłem informacji na temat takiego wsparcia.
8 Projekt realizowany był przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych w partnerstwie
z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Fundacją im. Królowej Polski św. Jadwigi oraz
Polskim Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Projekt realizowany był w ramach
Działania 2.6 Wysoka jakość polityki na rzecz włączenia społecznego i zawodowego osób niepełnosprawnych.
Oś Priorytetowa II: Efektywne polityki publiczne dla rynku pracy, gospodarki i edukacji Programu Operacyjnego
Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.
9 Raport z badania warsztatów terapii zajęciowej, oprac. I. Wolińska, [Warszawa] marzec 2021.
10 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni - narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ (dostęp: 21.01.2026).

-- 4 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Proponowane w projekcie ustawy rozwiązania są przedmiotem rozmów ze środowiskiem
WTZ i osób z niepełnosprawnościami, będą też poddane szerokim konsultacjom
publicznym.
Informuję, że 3 marca br. odbyło się spotkanie z przedstawicielami WTZ z całej Polski
i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych w ramach
doraźnego Zespołu problemowego dotyczącego warsztatów terapii zajęciowej,
powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób
Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. Na spotkaniu omawiano m.in. propozycje
zmian ujęte w projekcie. W najbliższym czasie planowane są kolejne spotkania z
przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób
Niepełnosprawnych w ramach zespołu problemowego.
Na podstawie załącznika do rocznego sprawozdania rzeczowo-finansowego pn. „Informacja
dotycząca warsztatu terapii zajęciowej” Departament Polityki Regionalnej i Współpracy
z Organizacjami Pozarządowymi Funduszu PFRON gromadzi dane zbiorcze od samorządów
powiatowych, dotyczące zatrudnienia w WTZ w obrębie trzech grup pracowniczych:
— kadry administracyjnej, zarządczej, biurowej (np. kierownik, księgowa, sekretarka);
— kadry zaangażowanej w proces rehabilitacyjny, merytorycznej (np. instruktor zawodu,
instruktor terapii zajęciowej, psycholog, rehabilitant, lekarz, pielęgniarka, pracownik
socjalny);
— kadry pomocniczej (np. kucharz, pracownik gospodarczy, administrator budynku,
kierowca).
Według danych PFRON w 2024 r. w WTZ zatrudnionych było 10 294 pracowników, z
czego:
— kadrę administracyjną, zarządzającą, biurową (kierownik, księgowa, sekretarka itp.)
stanowiło 1 750 osób,
— kadra zaangażowana w proces rehabilitacyjny - merytoryczna (instruktor zawodu,
terapii zajęciowej, psycholog, rehabilitant, lekarz, pielęgniarz, pracownik socjalny itp.)
liczyła 7 346 osób,
— kadra pomocnicza (kucharz, pracownik gospodarczy, administrator budynku, kierowca
itp.) - 1 198 osób.
PFRON nie posiada danych dotyczących stanu zatrudnienia w obrębie konkretnych
zawodów, które funkcjonują w warsztatach terapii zajęciowej.
Informuję, że zgodnie § 13 ust 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z
2021 r. poz. 2284) pracownikami warsztatu są: kierownik warsztatu, specjaliści do spraw
rehabilitacji lub rewalidacji, instruktorzy terapii zajęciowej. Ponadto w warsztacie zatrudnia
się psychologa oraz w zależności od potrzeb pielęgniarkę lub lekarza, pracownika
socjalnego, instruktora zawodu i inne osoby niezbędne do zapewnienia jego prawidłowego
funkcjonowania. Zatrudnienie w WTZ kierownika, specjalistów do spraw rehabilitacji lub
rewalidacji, instruktorów terapii zajęciowej oraz psychologa jest obligatoryjne.
Jednocześnie, zgodnie § 13 ust. 3 ww. rozporządzenia, kierownika i pracowników zatrudnia
jednostka prowadząca warsztat. Za zatrudnienie odpowiedniej kadry WTZ, zgodnie
z przepisami rozporządzenia w sprawie warsztatów terapii zajęciowej oraz zapisami umowy
określającej warunki i wysokość dofinansowania kosztów utworzenia i działalności
warsztatu ze środków funduszu (zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w umowie określa
się m.in. liczbę pracowników, liczbę etatów, wykaz stanowisk oraz wymagane kwalifikacje
pracowników warsztatu), odpowiada zatem jednostka prowadząca warsztat.

-- 5 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W sprawozdaniu rzeczowo-finansowym pn. „Informacja dotycząca warsztatu terapii
zajęciowej” (druk Sp-P/Wa) gromadzone są jedynie dane dotyczące średniego rocznego
wynagrodzenia na pracownika czy etat z podziałem na trzy grupy pracownicze wymienione
wcześniej (kadra administracyjna, zaangażowana w proces rehabilitacyjny i pomocnicza).
Według danych PFRON w 2024 r. średnie miesięczne wynagrodzenie na etat kadry
pomocniczej wynosiło 5 741 zł. W przypadku kadry zaangażowanej w proces
rehabilitacyjny średnie miesięczne wynagrodzenie na etat kształtowało się na poziomie
6 271 zł. Najwyżej wynagradzaną grupą są pracownicy kadry administracyjnej, zarządczej i
biurowej, gdzie średnie miesięczne wynagrodzenie na etat w 2024 r. wyniosło 9 498 zł.
Trzeba przy tym podkreślić, że o wysokości wynagrodzeń w poszczególnych grupach
zawodowych zatrudnionych w placówkach decydują jednostki prowadzące warsztat lub
kierownicy WTZ.
Informuję, że pojęcia pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
wprowadzono w celu ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1696, z późn. zm.) za prace w szczególnych warunkach uznano prace
związane z czynnikami ryzyka, które w związku z postępującym wiekiem wykonującego je
pracownika mogą z dużym prawdopodobieństwem powodować trwałe uszkodzenie
zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy determinowanych
siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków
profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami
wymagania przekraczające ich ograniczone w wyniku starzenia się, jeszcze przed
osiągnięciem wieku emerytalnego, możliwości w stopniu utrudniającym ich pracę na
dotychczasowym stanowisku (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy
o emeryturach pomostowych). Z kolei art. 3 ust. 3 ww. ustawy definiuje prace o
szczególnym charakterze jako wymagające szczególnej odpowiedzialności i szczególnej
sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób
niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób,
zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności
psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się (wykaz tych prac określa załącznik nr
2 do ustawy o emeryturach pomostowych).
Powyższe definicje oraz treść wykazów prac w szczególnych warunkach i o szczególnym
charakterze opracowano w toku szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem
ustawy o emeryturach pomostowych w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do
Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz w trakcie prac parlamentarnych z udziałem
ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy. W pracach tych korzystano z licznych
opinii i analiz znanych ośrodków naukowo-badawczych. Ostatecznie opracowano oparte na
obiektywnych, medycznych kryteriach wykazy prac w szczególnych warunkach
i o szczególnym charakterze, stanowiące załączniki do ustawy o emeryturach
pomostowych. W wykazach nie umieszczono prac wykonywanych w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana (w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2) przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o zgodności tej ustawy z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że spośród wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace uprawniające do uzyskania emerytury pomostowej
uznano „prace personelu sprawującego opiekę nad mieszkańcami domów pomocy
społecznej dla przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych intelektualnie dzieci

-- 6 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej”11. Pominięcie prac wykonywanych w WZT w katalogach prac uprawniających
do uzyskania emerytury pomostowej należy traktować jako działanie oparte na przesłance
niespełnienia definicji pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Biorąc to pod uwagę nie ma uzasadnionych przesłanek, aby prace w WTZ uznać za prace
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu ustawy
o emeryturach pomostowych.
Odnośnie do kwestii wynagrodzeń kadry WTZ należy wskazać na § 13 ust. 3 rozporządzenia
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej, zgodnie z którym kierownika i pracowników
warsztatu terapii zajęciowej zatrudnia jednostka prowadząca warsztat. W świetle
przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z
późn. zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”, to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach oraz wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia bez względu
na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy
zapewniają pracodawcy swobodę prowadzenia zakładowej polityki płac i ustalania
odpowiedniego wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości
finansowych jednostki prowadzącej warsztat.
Informuję, że kwestia wprowadzenia mechanizmów pozwalających na weryfikację danych
uczestników WTZ w systemach PFRON i ZUS jest przedmiotem prowadzonych obecnie
analiz.
W ostatnich latach kilkukrotnie zwiększono kwotę środków na dofinansowanie rocznego
pobytu jednego uczestnika w warsztacie terapii zajęciowej - z 14 796 zł w 2015 r. do
33 696 zł w 2024 r., a następnie, rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2024
r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 1984), do 35 196 zł w roku 2025 r. i w latach
następnych. W obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż dotychczasowe
kwoty dofinansowania rocznego pobytu uczestnika warsztatu nie pokrywają wszystkich
kosztów działalności ponoszonych przez te jednostki, w drugiej połowie 2025 r. w
Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podjęto prace nad kolejną nowelizacją
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) w zakresie
podwyższenia kwoty dofinansowania ze środków PFRON dla WTZ. Rada Ministrów 27
lutego 2026 r. przyjęła rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Rozporządzenie to zwiększa od
2026 r. dofinansowanie rocznego pobytu uczestnika WTZ do 38 496 zł. Kwestia kolejnego
podwyższenia kwot dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych dla warsztatów terapii zajęciowej będzie analizowana przy
uwzględnieniu możliwości finansowych funduszu oraz konieczności realizacji innych zadań
wynikających z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych, jak i programów Rady Nadzorczej PFRON.
Odnosząc się do kwestii reformy systemu orzekania o niepełnosprawności informuję, że
1 grudnia 2025 r. w Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
11 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

-- 7 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rozpoczęto realizację projektu pn. „Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności”12.
Partnerami w jego ramach są Fundacja Aktywnej Rehabilitacji oraz Polskie Towarzystwo
Zdrowia Publicznego. Celem projektu jest przygotowanie kompleksowego modelu
orzekania o niepełnosprawności, odpowiadającego na indywidualne potrzeby osób
z niepełnosprawnościami oraz systemu świadczeń i innych form wsparcia. Zmodyfikowany
model orzekania o niepełnosprawności będzie oparty o Międzynarodową Klasyfikację
Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), a także zgodny z postanowieniami
Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (KPON).
Informuję, że stanowisko Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do wniosków
Najwyższej Izby Kontroli zostało opublikowane w „Informacji o wynikach kontroli.
Warsztaty terapii zajęciowej dla osób z niepełnosprawnościami”13.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
12 Projekt jest realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS)
współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
13 Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli. Warsztaty terapii zajęciowej dla osób
z niepełnosprawnościami, Warszawa, kwiecień 2025 r., s. [92-102].

-- 8 of 8 --