Interpelacja w sprawie systemowego wsparcia działań w zakresie humanitarnej eliminacji inwazyjnych gatunków obcych (IGO)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12951
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie systemowego wsparcia działań w zakresie humanitarnej eliminacji inwazyjnych gatunków obcych (IGO)
Zgłaszający: Marek Krząkała
Data wpływu: 16-10-2025
Szanowna Pani Minister!
Zwracam się z uprzejmą prośbą o pilne zaangażowanie się w sprawę istotną nie tylko z punktu widzenia ochrony środowiska i zgodności z przepisami prawa dotyczącymi inwazyjnych gatunków obcych (IGO), ale także z perspektywy odpowiedzialności za humanitarne traktowanie zwierząt oraz ochrony dobra wspólnego, jakim jest bezpieczeństwo publiczne i przyrodnicze.
Posłużę się opisem sytuacji, jaka istnieje na terenie miasta Rybnika, gdzie od kilku lat obecna jest populacja nutrii (Myocastor coypus) – inwazyjnego gatunku obcego, który zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa podlega eliminacji ze środowiska naturalnego. Zgodnie z rekomendacjami Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Katowicach (RDOŚ) całkowita rezygnacja z eksterminacji możliwa jest wyłącznie po uprzednim odłowie wszystkich osobników i ich trwałym przeniesieniu do odpowiednich ośrodków przetrzymywania i opieki. Obecnie na terenie Rybnika funkcjonują dwa legalne ośrodki działające w oparciu o decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Z ogromnym zaangażowaniem w proces ten włączyły się organizacje społeczne, osoby prywatne i jednostki miejskie, które pomimo ograniczeń formalnoprawnych i finansowych realizują szereg działań mających na celu eliminację populacji w sposób zgodny z zasadami etyki, prawa i ochrony przyrody. Miasto Rybnik, w ramach posiadanych kompetencji, udzieliło wsparcia organizacyjnego i proceduralnego dla utworzenia dwóch legalnych ośrodków oraz współpracowało z Fundacją „Pet Patrol Rybnik”, która w 2024 roku odłowiła blisko 30 osobników, w tym ciężarną samicę. Mieszkańcy oraz lokalne organizacje społeczne angażują się w zbiórki publiczne, akcje edukacyjne i działania interwencyjne.
Pomimo tego zaangażowania, brak jest systemowego rozwiązania umożliwiającego finansowe i organizacyjne wsparcie ośrodków, które w sposób humanitarny i odpowiedzialny przejmują zadania z zakresu eliminacji inwazyjnych gatunków obcych. Obecnie całość działań prowadzona jest społecznie – przez wolontariuszy i organizacje pozarządowe – bez stabilnego źródła finansowania. Tymczasem, jak wynika z danych RDOŚ, środki publiczne przeznaczane są obecnie na odstrzał nutrii, w wysokości nawet 2250 zł za jedną sztukę, natomiast nie przewidziano żadnego mechanizmu finansowego wspierającego ośrodki, które prowadzą działania alternatywne w duchu humanitarnego traktowania zwierząt.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje podjęcie działań legislacyjnych mających na celu umożliwienie finansowego wsparcia dla ośrodków przetrzymujących nutrie w ramach działań zaradczych, na zasadach analogicznych do zamkniętych azylów dla zwierząt?
Czy resort rozważa wprowadzenie celowych dotacji, grantów lub rezerw budżetowych dla organizacji i jednostek realizujących zadania związane z humanitarnym odłowem i przetrzymywaniem nutrii?
Jakie działania podejmie ministerstwo w celu stworzenia systemowych rozwiązań współpracy między samorządami, RDOŚ a organizacjami społecznymi, tak aby obowiązek eliminacji inwazyjnych gatunków mógł być realizowany w sposób zgodny z zasadami humanitaryzmu i ochrony środowiska?
Czy możliwe jest uruchomienie programu pilotażowego w mieście Rybnik, który mógłby posłużyć jako modelowe rozwiązanie w skali kraju dla zarządzania populacją nutrii i innych IGO w sposób humanitarny i efektywny?
Z wyrazami szacunku
Marek Krząkała
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7199 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.85.2025.2.AS
4045289.16442480.13390940
Warszawa, 19-11-2025
Dotyczy: odpowiedzi na zapytanie Posła Marka Krząkały (znak: K10INT12951)
Temat: systemowe wsparcie działań w zakresie humanitarnej eliminacji inwazyjnych
gatunków obcych (IGO)
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Posła Marka Krząkały z dnia 23 października 2025 r.
przekazuje poniższe informacje.
Ad. 1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje podjęcie działań legislacyjnych mających
na celu umożliwienie finansowego wsparcia dla ośrodków przetrzymujących nutrie w ramach
działań zaradczych, na zasadach analogicznych do zamkniętych azylów dla zwierząt? Czy resort
rozważa wprowadzenie celowych dotacji, grantów lub rezerw budżetowych.
Aktualnie nie są planowane prace nad zmianą przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.
o gatunkach obcych1 (dalej: „ustawa IGO”) w taki sposób, aby umożliwiały
dofinansowywanie nie tylko działalności azyli dla zwierząt, lecz także przetrzymywania
osobników inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii albo Polski
(IGO) w ramach działań zaradczych prowadzonych poza azylami. Obecne przepisy w sposób
racjonalny umożliwiają efektywne wydatkowanie środków publicznych w zakresie
zarządzania IGO. Każdy podmiot, który chce podejmować działania mające na celu
przyjmowanie IGO odłowionych ze środowiska musi uzyskać zezwolenie na utworzenie i
prowadzenie azylu dla zwierząt. Azyle mają obowiązek przyjmować zwierzęta w
przypadkach określonych w zezwoleniu (wynikających z żądania określonego we wniosku o
wydanie zezwolenia), w takim zakresie, w jakim pozwalają na to warunki przetrzymywania
zwierząt w danej placówce. Są to zatem podmioty ukierunkowane na współpracę z
podmiotami odpowiedzialnymi za prowadzenie działań zaradczych i przyczyniające się do
systemowego rozwiązywania problemu braku miejsc, w których mogłyby być umieszczane
IGO odłowione ze środowiska. Czyni to zasadnym ich dofinansowywanie ze środków
publicznych. Natomiast przetrzymywanie IGO w ramach odstępstwa od obowiązujących
zakazów, wydawanego na podstawie art. 8 ustawy IGO w celu wykonywania działań
zaradczych, dotyczą sytuacji, gdy podmiot przetrzymuje pojedyncze zwierzęta (zwykle 1-2
osobniki) odłowione ze środowiska, zwykle w celach hobbystycznych (np. przetrzymywanie
w obiekcie izolowanym, w warunkach domowych, odłowionego ze środowiska młodego
1 Dz. U. z 2023 r. poz. 1589, z późn. zm.
-- 1 of 3 --
osobnika szopa). Działania na taką skalę nie mają znacznego wpływu na usprawnienie
systemu zwalczania IGO w środowisku i nie przyczyniają się do znaczącego wsparcia
podmiotów odpowiedzialnych za prowadzenie działań zaradczych. W ocenie Ministerstwa
Klimatu i Środowiska nie jest więc zasadne dofinansowywanie ze środków publicznych tego
typu działań. Podmiot decydujący się na de facto hobbystyczne utrzymywanie zwierzęcia
musi zdawać sobie sprawę z finansowych konsekwencji. Jednocześnie wato podkreślić, że
Polska zobligowana jest to przestrzegania rozporządzenia (UE) nr 1143/2014 sprawie
działań zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do wprowadzania i rozprzestrzeniania
inwazyjnych gatunków obcych, które to wprowadza ścisłe ograniczenia w zakresie ich
przetrzymywania i hodowli.
Ad. 2. Czy resort rozważa wprowadzenie celowych dotacji, grantów lub rezerw budżetowych dla
organizacji i jednostek realizujących zadania związane z humanitarnym odłowem
i przetrzymywaniem nutrii?
Na wstępie należy zauważyć, że nutria amerykańska Myocastor coypus jest tylko jednym
z wielu zwierząt IGO. W ocenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska nie jest zasadne
przeznaczanie dodatkowych środków finansowych na zwalczenie wyłącznie tego gatunku,
gdyż równolegle prowadzone jest zwalczanie wielu innych gatunków oddziałujących na
środowisko przyrodnicze w sposób równie niepożądany i ono także wymaga dużych
nakładów finansowych, choć nie cieszy się obecnie tak dużym zainteresowaniem
społecznym. Tego typu rozwiązania są już obecnie dostępne dla wszystkich IGO. Poza
wspomnianym wyżej dofinansowaniem azyli dla zwierząt, możliwe jest przede wszystkim
pozyskiwanie środków na prowadzenie działań zaradczych z Narodowego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska
i gospodarki wodnej. Od niedawna można się też ubiegać o środki z Międzynarodowej Unii
Ochrony Przyrody (IUCN), która uruchomiła fundusz na rzecz szybkiej eliminacji IGO pn.
„European Invasive Alien Species Rapid-Response Fund” (https://speciesgrants.iucn.org/).
Ad. 3. Jakie działania podejmie Ministerstwo w celu stworzenia systemowych rozwiązań
współpracy między samorządami, RDOŚ a organizacjami społecznymi, tak aby obowiązek
eliminacji inwazyjnych gatunków mógł być realizowany w sposób zgodny z zasadami
humanitaryzmu i ochrony środowiska?
Rozwiązania systemowe dotyczące współpracy między podmiotami podejmującymi
działania zaradcze względem IGO zostały już wprowadzone; określa to art. 22 ustawy IGO.
Konieczność realizowania tych działań zgodnie z „zasadami humanitaryzmu i ochrony
środowiska” wynika wprost z przepisów ustawy IGO i ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.
o ochronie zwierząt2. Kwestią prawdopodobnie nierozstrzygalną jest natomiast to, czy
ogólnie bardziej etyczne jest uśmiercenie zwierzęcia dzikiego w sposób powodujący
możliwie najmniejszy ból i dystres, czy utrzymywanie go do końca życia w niewoli.
W zależności od warunków danego przypadku i zachodzących możliwości, każda taka
sprawa powinna być analizowana indywidualnie.
Pyt. 4. Czy możliwe jest uruchomienie programu pilotażowego w mieście Rybnik, który mógłby
posłużyć jako modelowe rozwiązanie w skali kraju dla zarządzania populacją nutrii i innych IGO
w sposób humanitarny i efektywny?
Aktualnie nie jest planowane wprowadzenie takiego programu. Co do zasady powszechnie
znane są metody zwalczania nutrii, tj. zarówno sposoby przyżyciowego odłowu, jak też
humanitarne metody letalne polegające na użyciu środków farmaceutycznych lub broni
palnej. Problem zwalczania nutrii nie wynika z braku znajomości dostępnych metod, lecz
2 Dz. U. z 2023 r. poz. 1580 z późn. zm.
-- 2 of 3 --
z braku odpowiedniej liczby miejsc w obiektach izolowanych oraz braku zgody części
społeczeństwa na stosowanie metod letalnych. Pilotażowe zwalczanie niektórych IGO było
w przeszłości prowadzone przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w ramach
projektu POIS.02.04.00-00-0100/16-00 pod nazwą Opracowanie zasad kontroli i zwalczania
inwazyjnych gatunków obcych wraz z przeprowadzeniem pilotażowych działań i edukacją
społeczną (więcej informacji: https://www.gov.pl/web/gdos/kompendiazwalczania-
wybranych-igo). Działania pilotażowe dotyczyły gatunków, dla których nie były znane
skuteczne metody przeprowadzania działań zaradczych lub ich efektywność.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 3 of 3 --