Interpelacja nr 12934
Interpelacja w sprawie nadużywania przez pracodawców systemu wsparcia przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami w niektórych branżach
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nadużywania przez pracodawców systemu wsparcia przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami w niektórych branżach
Interpelacja nr 12934
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nadużywania przez pracodawców systemu wsparcia przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami w niektórych branżach
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 15-10-2025
Szanowna Pani Minister,
system wsparcia dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami został stworzony w celu realnej aktywizacji zawodowej tych osób, poprawy ich sytuacji na rynku pracy oraz wyrównywania szans. Narzędzia takie jak dofinansowania do wynagrodzeń, refundacje składek na ubezpieczenia społeczne czy ulgi w obowiązkowych wpłatach na PFRON mają służyć zwiększeniu zatrudnienia wśród osób z niepełnosprawnościami, a nie stanowić dodatkowego źródła finansowania działalności gospodarczej.
Z praktyki wynika jednak, że w niektórych branżach - np. w firmach ochroniarskich i sprzątających - mechanizmy te bywają wykorzystywane w sposób sprzeczny z ich pierwotnym celem. Przedsiębiorstwa startujące w przetargach publicznych, kierując się presją obniżenia ceny ofertowej, zastępują zwykłych pracowników osobami posiadającymi orzeczenia o niepełnosprawności, co pozwala im znacząco zmniejszyć koszty zatrudnienia dzięki uzyskiwanym dopłatom i zwolnieniom z części obciążeń publicznych. Zamiast więc odpowiednio optymalizować inne elementy kosztów ofert, część przedsiębiorców dąży do obniżenia ceny swoich usług poprzez redukcję kosztów pracy, co w praktyce odbywa się kosztem zatrudnionych osób. Często te zmiany kadrowe, wynikające z braku orzeczeń o niepełnosprawności, dotykają osób zbliżających się do wieku emerytalnego, co dodatkowo utrudnia im utrzymanie stałej pracy przed przejściem na emeryturę.
W efekcie prowadzi to nie tylko do wypierania z rynku pracy dotychczasowych pracowników, lecz także do wypaczenia sensu pomocy państwa. Zamiast wspierać faktyczne włączanie osób z niepełnosprawnościami do rynku pracy, system dotacji i ulg staje się elementem strategii ekonomicznej firm, które wykorzystują go do znacznego obniżenia kosztów zatrudnienia pracowników, redukcji kosztów ofert przetargowych i poprawy swojej konkurencyjności. Tego rodzaju działania nie służą celowi społecznemu, jakim jest aktywizacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami, lecz stanowią formę subsydiowania działalności gospodarczej z funduszy publicznych.
Takie zjawisko budzi poważne wątpliwości etyczne i ekonomiczne, a przede wszystkim osłabia zaufanie do polityki państwa w zakresie wspierania zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. System, który miał przeciwdziałać wykluczeniu zawodowemu, nie może prowadzić do nieuczciwej konkurencji i wypierania z rynku innych grup pracowników.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o przedstawienie aktualnych danych oraz udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmowało działania mające na celu zbadanie, czy przedsiębiorcy nie wykorzystują systemu wsparcia związanego z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnościami w sposób odbiegający od założeń tej polityki społecznej, w szczególności w celu uzyskiwania korzyści finansowych niezwiązanych z rzeczywistą aktywizacją zawodową tych osób?
2. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozważa podjęcie inicjatywy legislacyjnej mającej na celu wzmocnienie nadzoru i skuteczności kontroli nad prawidłowym wykorzystywaniem instrumentów wsparcia finansowego przeznaczonych dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami, w celu zapobiegania nadużyciom?
3. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej posiada informacje, czy podlegająca mu Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi kontrole w przedsiębiorstwach mogących nadużywać instrumentów wsparcia przeznaczonych dla zatrudniania osób z niepełnosprawnościami, a jeśli tak, jakie są wyniki tych działań kontrolnych?
4. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej posiada wiedzę, czy Państwowa Inspekcja Pracy podejmuje kontrole w zakresie przypadków zwolnień pracowników wynikających z chęci zastąpienia ich osobami posiadającymi orzeczenia o niepełnosprawności, w celu uzyskania przez przedsiębiorców korzyści finansowych związanych z funkcjonującym systemem wsparcia?
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12934
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nadużywania przez pracodawców systemu wsparcia przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami w niektórych branżach
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 15-10-2025
Szanowna Pani Minister,
system wsparcia dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami został stworzony w celu realnej aktywizacji zawodowej tych osób, poprawy ich sytuacji na rynku pracy oraz wyrównywania szans. Narzędzia takie jak dofinansowania do wynagrodzeń, refundacje składek na ubezpieczenia społeczne czy ulgi w obowiązkowych wpłatach na PFRON mają służyć zwiększeniu zatrudnienia wśród osób z niepełnosprawnościami, a nie stanowić dodatkowego źródła finansowania działalności gospodarczej.
Z praktyki wynika jednak, że w niektórych branżach - np. w firmach ochroniarskich i sprzątających - mechanizmy te bywają wykorzystywane w sposób sprzeczny z ich pierwotnym celem. Przedsiębiorstwa startujące w przetargach publicznych, kierując się presją obniżenia ceny ofertowej, zastępują zwykłych pracowników osobami posiadającymi orzeczenia o niepełnosprawności, co pozwala im znacząco zmniejszyć koszty zatrudnienia dzięki uzyskiwanym dopłatom i zwolnieniom z części obciążeń publicznych. Zamiast więc odpowiednio optymalizować inne elementy kosztów ofert, część przedsiębiorców dąży do obniżenia ceny swoich usług poprzez redukcję kosztów pracy, co w praktyce odbywa się kosztem zatrudnionych osób. Często te zmiany kadrowe, wynikające z braku orzeczeń o niepełnosprawności, dotykają osób zbliżających się do wieku emerytalnego, co dodatkowo utrudnia im utrzymanie stałej pracy przed przejściem na emeryturę.
W efekcie prowadzi to nie tylko do wypierania z rynku pracy dotychczasowych pracowników, lecz także do wypaczenia sensu pomocy państwa. Zamiast wspierać faktyczne włączanie osób z niepełnosprawnościami do rynku pracy, system dotacji i ulg staje się elementem strategii ekonomicznej firm, które wykorzystują go do znacznego obniżenia kosztów zatrudnienia pracowników, redukcji kosztów ofert przetargowych i poprawy swojej konkurencyjności. Tego rodzaju działania nie służą celowi społecznemu, jakim jest aktywizacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami, lecz stanowią formę subsydiowania działalności gospodarczej z funduszy publicznych.
Takie zjawisko budzi poważne wątpliwości etyczne i ekonomiczne, a przede wszystkim osłabia zaufanie do polityki państwa w zakresie wspierania zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. System, który miał przeciwdziałać wykluczeniu zawodowemu, nie może prowadzić do nieuczciwej konkurencji i wypierania z rynku innych grup pracowników.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o przedstawienie aktualnych danych oraz udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmowało działania mające na celu zbadanie, czy przedsiębiorcy nie wykorzystują systemu wsparcia związanego z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnościami w sposób odbiegający od założeń tej polityki społecznej, w szczególności w celu uzyskiwania korzyści finansowych niezwiązanych z rzeczywistą aktywizacją zawodową tych osób?
2. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozważa podjęcie inicjatywy legislacyjnej mającej na celu wzmocnienie nadzoru i skuteczności kontroli nad prawidłowym wykorzystywaniem instrumentów wsparcia finansowego przeznaczonych dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami, w celu zapobiegania nadużyciom?
3. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej posiada informacje, czy podlegająca mu Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi kontrole w przedsiębiorstwach mogących nadużywać instrumentów wsparcia przeznaczonych dla zatrudniania osób z niepełnosprawnościami, a jeśli tak, jakie są wyniki tych działań kontrolnych?
4. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej posiada wiedzę, czy Państwowa Inspekcja Pracy podejmuje kontrole w zakresie przypadków zwolnień pracowników wynikających z chęci zastąpienia ich osobami posiadającymi orzeczenia o niepełnosprawności, w celu uzyskania przez przedsiębiorców korzyści finansowych związanych z funkcjonującym systemem wsparcia?
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
28%
Konkretność
72%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.4 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9369 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.544.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12934 Pana Posła Krzysztofa Piątkowskiego, w sprawie
nadużywania przez pracodawców systemu wsparcia przy zatrudnianiu osób
z niepełnosprawnościami w niektórych branżach, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Celem licznych działań podejmowanych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
jest zwiększenie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Obecnie
współczynnik zatrudnienia wynosi w tej grupie około 30%. Na podstawie ustawy z dnia 27
sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913 ze zm.) osoby zainteresowane mogą skorzystać
z instrumentów służących zachęceniu pracodawców do zatrudniania pracowników
z niepełnosprawnościami.
Jeżeli dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika z niepełnosprawnością przewidziane
w art. 26a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych stanowi pomoc publiczną, udzielane jest jako subsydium płacowe na
zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych, o którym mowa w art. 33 rozporządzenia
Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r.1 (dalej jako GBER). Pomoc normowana
tym rozporządzeniem, zatwierdzona przez Komisję Europejską ma zachęcić
przedsiębiorców do zwiększenia poziomu zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami.
Z kolei z art. 33 ust. 1-3 rozporządzenia nr 651/2014 wynika, że działalnością wspieraną
subsydiami płacowymi jest rekrutowanie i dalsze zatrudnianie osób
z niepełnosprawnościami. Także to działanie jest wspierane dofinansowaniem do
wynagrodzenia osób niepełnosprawnych. Z tego względu, jeżeli pracodawca oferuje na
rynku swoje usługi lub produkcję, mają do niego zastosowanie przepisy o pomocy publicznej,
a więc musi wykazać efekt zachęty, który zachodzi, gdy:
na pracownika zatrudnionego przed 1 stycznia 2009 r. pracodawca pobierał przed tym
dniem pomoc w formie dofinansowania do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami,
finansowania lub refundacji składek na ubezpieczenia społeczne lub inną pomoc
na zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami,
od pierwszego dnia podjęcia pracy przez pracownika zatrudnionego po 1 stycznia
2009 r. legitymował się on orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność oraz pod
warunkiem spełnienia jednego z poniższych kryteriów, tzn.:
a. stan zatrudnienia ogółem i stan zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych
z miesiąca podjęcia zatrudnienia przez osobę, na którą pracodawca zamierza
uzyskać dofinansowanie był wyższy od 1/12 sumy tych stanów za okres 12 miesięcy
poprzedzających miesiąc podjęcia zatrudnienia przez rzeczoną osobę;
1 uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu
o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r., str. 1, z późn. zm.).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
b. pracownik, na którego pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie został
zatrudniony na wakacie zwolnionym przez inną osobę (w związku z rozwiązaniem
umowy o pracę z przyczyn określonych w art. 52 § 1 pkt 1 k.p.; za wypowiedzeniem
złożonym przez pracownika; na mocy porozumienia stron; wskutek przejścia
pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy; z upływem czasu, na który
umowę zawarto lub z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta)
w wyniku wygaśnięcia umowy o pracę lub zmniejszenia wymiaru czasu pracy
pracownika na jego wniosek.
Innym z warunków otrzymania przez pracodawcę pomocy jest możliwość uznania jej za
konieczną. W motywie 18 do rozporządzenia nr 651/2014 Komisja Europejska stwierdziła,
że „aby mieć pewność, że pomoc jest niezbędna i zachęca do rozwoju dalszej działalności lub
projektów, niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do pomocy na
działalność, którą i tak beneficjent by prowadził, nawet w przypadku braku pomocy”. Motyw
ten wyznacza sposób wykładni art. 6 rozporządzenia nr 651/2014. Jeżeli zatem pracodawca
nie uzyskuje dostępnego wsparcia, ale nadal realizuje wspierane zadanie, to pomoc nie jest
konieczna, nie wywołuje efektu zachęty i - w związku z tym - nie jest dopuszczalna.
Dofinansowanie do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami jest formą obligatoryjnej
pomocy wnioskowanej. Udziela się jej obowiązkowo pod warunkiem spełnienia wymogów
ustawowych, ale tylko na wniosek pracodawcy. Złożenie wniosku świadczy zarówno
o zainteresowaniu pracodawcy dofinansowaniem, jak i o tym, że uznaje on pomoc
za konieczną do dalszej realizacji wspieranego działania. Jeśli miesięczne dofinansowanie
do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego stanowi pomoc publiczną, to wniosek
o wypłatę powinien być składany zawsze, gdy pracodawca spełnia warunki jej otrzymania.
Niezłożenie przez pracodawcę wniosku o dofinansowanie wobec niewystępowania
przeszkód prawnych oznacza zatem, że pomoc ta nie jest mu niezbędna (konieczna).
Konieczności pomocy nie wyklucza natomiast niezłożenie wniosku w przypadku wystąpienia
przeszkód prawnych do otrzymania dofinansowania. W przypadku niespełnienia warunków
przewidzianych w przepisach pracodawca nie ma obowiązku składania wniosku,
aby wykazać konieczność dofinansowania. Przykładami takich przesłanek – wynikających
z przepisów ustawy o rehabilitacji lub z rozporządzenia KE – mogą być np.:
− nieosiąganie 6-procentowego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych
(art. 26a ust. 1a);
− brak ustalonego stopnia niepełnosprawności osoby z niepełnosprawnościami przez
okres co najmniej jednego dnia w miesiącu (art. 26a ust. 1 i 1b);
− ustalone prawo do emerytury pracownika i jego lekki lub umiarkowany stopień
niepełnosprawności (art. 26a ust. 1a1 pkt 1);
− bycie w trudnej sytuacji ekonomicznej (rozporządzenie KE);
− posiadanie zaległości wobec PFRON łącznie przekraczających 100 zł (art. 26a ust. 8);
− nieterminowe wypłacenie wynagrodzenia lub nieterminowe poniesienie innych kosztów
płacy pracownika z niepełnosprawnościami (art. 26a ust. 1a1 pkt 3);
− wypłacenie wynagrodzenia gotówką (art. 26a ust. 1a1 pkt 2);
− otrzymywanie przez pracodawcę pomocy z innych źródeł niż PFRON do części
lub całości ponoszonych kosztów płacy, gdy nie pozostaje już kwota kosztów pracy
do pokrycia dofinansowaniem (art. 26b ust. 7 lub art. 48a ust. 1);
− przekroczenie rocznego progu wielkości pomocy (art. 4 ust. 1 lit. p rozporządzenia KE).
W zakresie pomocy publicznej monitorowanie jej udzielania jest zadaniem Urzędu Ochrony
Konkurencji i Konsumentów (Pomoc publiczna) i PFRON jako organu udzielającego pomocy.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Jeśli chodzi o kontrolę funkcjonujących instrumentów wsparcia osób
z niepełnosprawnościami oraz pracodawców ich zatrudniających, to należy wskazać, że
ustawa o rehabilitacji przewiduje mechanizmy nadzoru i kontroli, które mają zapobiegać
nadużyciom. Odpowiednie uprawnienia kontrolne przysługują Prezesowi Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, wojewodzie, a także Dyrektorowi izby
administracji skarbowej.
Szczegółowe zasady przeprowadzania kontroli reguluje rozporządzenie Ministra Rodziny
i Polityki Społecznej z dnia 14 października 2023 r. w sprawie trybu i sposobu
przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione na podstawie ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz.
2283). Kontroli podlegają m.in. wpłaty obowiązkowe na Państwowy Fundusz Rehabilitacji
Osób Niepełnosprawnych, dofinansowania do wynagrodzeń, refundacja składek na
ubezpieczenie społeczne dla niepełnosprawnych przedsiębiorców i rolników,
gospodarowanie zakładowym funduszem rehabilitacji osób niepełnosprawnych przez
prowadzących zakłady pracy chronionej, a także spełnianie warunków uprawniających do
uzyskania statusu zakładu pracy chronionej i zakładu aktywności zawodowej.
Jeżeli chodzi o działania Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), to najważniejsze z jej licznych
zadań, określonych w innych aktach normatywnych, ustanawia art. 10 ustawy z dnia 13
kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 poz. 1712 ze zm.). Misją PIP jest
skuteczne egzekwowanie przepisów prawa pracy, w tym bezpieczeństwa i higieny pracy,
poprzez efektywne i ukierunkowane kontrole oraz działania prewencyjne, zmierzające do
ograniczenia zagrożeń wypadkowych i poszanowania prawa pracy. Państwowa Inspekcja
Pracy jest organem nadzorowanym przez Sejm RP. MRPiPS nie ma zatem informacji w tym
zakresie.
PIP jest też organem, do którego może zgłosić się pracownik, który uważa, że jego prawa
pracownicze zostały naruszone. Dotyczy to również niesłusznego zwolnienia z pracy czy
dyskryminacji ze względu na orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu
niepełnosprawności. Wiążący charakter dla stron mają w podobnych przypadkach
orzeczenia sądowe wydawane w sprawach indywidualnych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.544.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12934 Pana Posła Krzysztofa Piątkowskiego, w sprawie
nadużywania przez pracodawców systemu wsparcia przy zatrudnianiu osób
z niepełnosprawnościami w niektórych branżach, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Celem licznych działań podejmowanych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
jest zwiększenie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Obecnie
współczynnik zatrudnienia wynosi w tej grupie około 30%. Na podstawie ustawy z dnia 27
sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913 ze zm.) osoby zainteresowane mogą skorzystać
z instrumentów służących zachęceniu pracodawców do zatrudniania pracowników
z niepełnosprawnościami.
Jeżeli dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika z niepełnosprawnością przewidziane
w art. 26a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych stanowi pomoc publiczną, udzielane jest jako subsydium płacowe na
zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych, o którym mowa w art. 33 rozporządzenia
Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r.1 (dalej jako GBER). Pomoc normowana
tym rozporządzeniem, zatwierdzona przez Komisję Europejską ma zachęcić
przedsiębiorców do zwiększenia poziomu zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami.
Z kolei z art. 33 ust. 1-3 rozporządzenia nr 651/2014 wynika, że działalnością wspieraną
subsydiami płacowymi jest rekrutowanie i dalsze zatrudnianie osób
z niepełnosprawnościami. Także to działanie jest wspierane dofinansowaniem do
wynagrodzenia osób niepełnosprawnych. Z tego względu, jeżeli pracodawca oferuje na
rynku swoje usługi lub produkcję, mają do niego zastosowanie przepisy o pomocy publicznej,
a więc musi wykazać efekt zachęty, który zachodzi, gdy:
na pracownika zatrudnionego przed 1 stycznia 2009 r. pracodawca pobierał przed tym
dniem pomoc w formie dofinansowania do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami,
finansowania lub refundacji składek na ubezpieczenia społeczne lub inną pomoc
na zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami,
od pierwszego dnia podjęcia pracy przez pracownika zatrudnionego po 1 stycznia
2009 r. legitymował się on orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność oraz pod
warunkiem spełnienia jednego z poniższych kryteriów, tzn.:
a. stan zatrudnienia ogółem i stan zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych
z miesiąca podjęcia zatrudnienia przez osobę, na którą pracodawca zamierza
uzyskać dofinansowanie był wyższy od 1/12 sumy tych stanów za okres 12 miesięcy
poprzedzających miesiąc podjęcia zatrudnienia przez rzeczoną osobę;
1 uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu
o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r., str. 1, z późn. zm.).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
b. pracownik, na którego pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie został
zatrudniony na wakacie zwolnionym przez inną osobę (w związku z rozwiązaniem
umowy o pracę z przyczyn określonych w art. 52 § 1 pkt 1 k.p.; za wypowiedzeniem
złożonym przez pracownika; na mocy porozumienia stron; wskutek przejścia
pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy; z upływem czasu, na który
umowę zawarto lub z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta)
w wyniku wygaśnięcia umowy o pracę lub zmniejszenia wymiaru czasu pracy
pracownika na jego wniosek.
Innym z warunków otrzymania przez pracodawcę pomocy jest możliwość uznania jej za
konieczną. W motywie 18 do rozporządzenia nr 651/2014 Komisja Europejska stwierdziła,
że „aby mieć pewność, że pomoc jest niezbędna i zachęca do rozwoju dalszej działalności lub
projektów, niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do pomocy na
działalność, którą i tak beneficjent by prowadził, nawet w przypadku braku pomocy”. Motyw
ten wyznacza sposób wykładni art. 6 rozporządzenia nr 651/2014. Jeżeli zatem pracodawca
nie uzyskuje dostępnego wsparcia, ale nadal realizuje wspierane zadanie, to pomoc nie jest
konieczna, nie wywołuje efektu zachęty i - w związku z tym - nie jest dopuszczalna.
Dofinansowanie do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami jest formą obligatoryjnej
pomocy wnioskowanej. Udziela się jej obowiązkowo pod warunkiem spełnienia wymogów
ustawowych, ale tylko na wniosek pracodawcy. Złożenie wniosku świadczy zarówno
o zainteresowaniu pracodawcy dofinansowaniem, jak i o tym, że uznaje on pomoc
za konieczną do dalszej realizacji wspieranego działania. Jeśli miesięczne dofinansowanie
do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego stanowi pomoc publiczną, to wniosek
o wypłatę powinien być składany zawsze, gdy pracodawca spełnia warunki jej otrzymania.
Niezłożenie przez pracodawcę wniosku o dofinansowanie wobec niewystępowania
przeszkód prawnych oznacza zatem, że pomoc ta nie jest mu niezbędna (konieczna).
Konieczności pomocy nie wyklucza natomiast niezłożenie wniosku w przypadku wystąpienia
przeszkód prawnych do otrzymania dofinansowania. W przypadku niespełnienia warunków
przewidzianych w przepisach pracodawca nie ma obowiązku składania wniosku,
aby wykazać konieczność dofinansowania. Przykładami takich przesłanek – wynikających
z przepisów ustawy o rehabilitacji lub z rozporządzenia KE – mogą być np.:
− nieosiąganie 6-procentowego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych
(art. 26a ust. 1a);
− brak ustalonego stopnia niepełnosprawności osoby z niepełnosprawnościami przez
okres co najmniej jednego dnia w miesiącu (art. 26a ust. 1 i 1b);
− ustalone prawo do emerytury pracownika i jego lekki lub umiarkowany stopień
niepełnosprawności (art. 26a ust. 1a1 pkt 1);
− bycie w trudnej sytuacji ekonomicznej (rozporządzenie KE);
− posiadanie zaległości wobec PFRON łącznie przekraczających 100 zł (art. 26a ust. 8);
− nieterminowe wypłacenie wynagrodzenia lub nieterminowe poniesienie innych kosztów
płacy pracownika z niepełnosprawnościami (art. 26a ust. 1a1 pkt 3);
− wypłacenie wynagrodzenia gotówką (art. 26a ust. 1a1 pkt 2);
− otrzymywanie przez pracodawcę pomocy z innych źródeł niż PFRON do części
lub całości ponoszonych kosztów płacy, gdy nie pozostaje już kwota kosztów pracy
do pokrycia dofinansowaniem (art. 26b ust. 7 lub art. 48a ust. 1);
− przekroczenie rocznego progu wielkości pomocy (art. 4 ust. 1 lit. p rozporządzenia KE).
W zakresie pomocy publicznej monitorowanie jej udzielania jest zadaniem Urzędu Ochrony
Konkurencji i Konsumentów (Pomoc publiczna) i PFRON jako organu udzielającego pomocy.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Jeśli chodzi o kontrolę funkcjonujących instrumentów wsparcia osób
z niepełnosprawnościami oraz pracodawców ich zatrudniających, to należy wskazać, że
ustawa o rehabilitacji przewiduje mechanizmy nadzoru i kontroli, które mają zapobiegać
nadużyciom. Odpowiednie uprawnienia kontrolne przysługują Prezesowi Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, wojewodzie, a także Dyrektorowi izby
administracji skarbowej.
Szczegółowe zasady przeprowadzania kontroli reguluje rozporządzenie Ministra Rodziny
i Polityki Społecznej z dnia 14 października 2023 r. w sprawie trybu i sposobu
przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione na podstawie ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz.
2283). Kontroli podlegają m.in. wpłaty obowiązkowe na Państwowy Fundusz Rehabilitacji
Osób Niepełnosprawnych, dofinansowania do wynagrodzeń, refundacja składek na
ubezpieczenie społeczne dla niepełnosprawnych przedsiębiorców i rolników,
gospodarowanie zakładowym funduszem rehabilitacji osób niepełnosprawnych przez
prowadzących zakłady pracy chronionej, a także spełnianie warunków uprawniających do
uzyskania statusu zakładu pracy chronionej i zakładu aktywności zawodowej.
Jeżeli chodzi o działania Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), to najważniejsze z jej licznych
zadań, określonych w innych aktach normatywnych, ustanawia art. 10 ustawy z dnia 13
kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 poz. 1712 ze zm.). Misją PIP jest
skuteczne egzekwowanie przepisów prawa pracy, w tym bezpieczeństwa i higieny pracy,
poprzez efektywne i ukierunkowane kontrole oraz działania prewencyjne, zmierzające do
ograniczenia zagrożeń wypadkowych i poszanowania prawa pracy. Państwowa Inspekcja
Pracy jest organem nadzorowanym przez Sejm RP. MRPiPS nie ma zatem informacji w tym
zakresie.
PIP jest też organem, do którego może zgłosić się pracownik, który uważa, że jego prawa
pracownicze zostały naruszone. Dotyczy to również niesłusznego zwolnienia z pracy czy
dyskryminacji ze względu na orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu
niepełnosprawności. Wiążący charakter dla stron mają w podobnych przypadkach
orzeczenia sądowe wydawane w sprawach indywidualnych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --