Interpelacja nr 12929
Interpelacja w sprawie wdrożenia mechanizmów wsparcia służących ochronie mało znanych, lecz istotnych dla tożsamości kulturowej polskiej wsi obiektów sakralnych i świeckich znajdujących się na terenach wiejskich północnego Mazowsza
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (40%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Klimat, Energia i Środowisko (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wdrożenia mechanizmów wsparcia służących ochronie mało znanych, lecz istotnych dla tożsamości kulturowej polskiej wsi obiektów sakralnych i świeckich znajdujących się na terenach wiejskich północnego Mazowsza
Interpelacja nr 12929
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wdrożenia mechanizmów wsparcia służących ochronie mało znanych, lecz istotnych dla tożsamości kulturowej polskiej wsi obiektów sakralnych i świeckich znajdujących się na terenach wiejskich północnego Mazowsza
Zgłaszający: Rafał Romanowski
Data wpływu: 15-10-2025
Szanowna Pani Minister,
na obszarze północnego Mazowsza znajduje się wiele cennych, choć często zapomnianych obiektów dziedzictwa narodowego – kościołów, kapliczek, dworów, cmentarzy, spichlerzy czy zabudowań gospodarczych, które przez stulecia stanowiły fundament polskiej kultury i tożsamości lokalnej. Wiele z tych obiektów, będących nie tylko świadectwem historii, ale także symbolem wiary i przywiązania mieszkańców wsi do tradycji, dziś ulega postępującej degradacji.
Lokalne społeczności – często przy wsparciu parafii i organizacji pozarządowych – podejmują heroiczne wysiłki, aby zachować te pamiątki przeszłości dla przyszłych pokoleń. Niestety, napotykają na poważne bariery finansowe i proceduralne. W ostatnich latach, dzięki programom wprowadzonym przez rząd Prawa i Sprawiedliwości – takim jak Polski Ład dla kultury, „Ochrona zabytków” czy środki z funduszu wsparcia dla parafii wiejskich – możliwe było uratowanie setek zabytków w małych miejscowościach. Obecnie jednak można zaobserwować wyraźne ograniczenie wsparcia dla takich inicjatyw, a środki koncentrują się głównie na dużych ośrodkach miejskich.
W kontekście tych niepokojących tendencji zwracam się do Pani Minister z pytaniami, które mają na celu zwrócenie uwagi na potrzebę równomiernego traktowania wszystkich regionów kraju i ochrony dziedzictwa także tam, gdzie nie jest ono głośne medialnie, ale dla społeczności lokalnych – bezcenne.
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje przywrócenie lub kontynuację wsparcia dedykowanego ochronie zabytków na obszarach wiejskich, zwłaszcza w regionach takich jak północne Mazowsze, które były beneficjentami skutecznych programów wprowadzonych przez poprzedni rząd Prawa i Sprawiedliwości?
2. Czy Pani Minister dostrzega potrzebę stworzenia specjalnego programu ratunkowego dla obiektów sakralnych i świeckich o znaczeniu lokalnym, które nie są objęte dotacjami w ramach centralnych programów ministerialnych, a które stanowią kluczowe elementy tożsamości kulturowej polskiej wsi?
3. Jakie działania podejmuje lub planuje resort, aby zlikwidować rosnące nierówności w dostępie do środków na ochronę zabytków między dużymi ośrodkami miejskimi a terenami wiejskimi, które są często pozostawione same sobie?
4. Czy ministerstwo prowadzi obecnie – lub zamierza w najbliższym czasie przeprowadzić – inwentaryzację zagrożonych zabytków lokalnych w regionach o charakterze rolniczym, w tym na północnym Mazowszu, w celu przygotowania kompleksowego planu ich ochrony?
5. Czy Pani Minister rozważa ponowne uruchomienie mechanizmów wsparcia dla parafii i wspólnot lokalnych, które z powodzeniem funkcjonowały w latach 2019–2023 i pozwalały na ratowanie cennych obiektów sakralnych dzięki uproszczonej procedurze i szybkiemu dostępowi do środków publicznych?
Zabytki polskiej wsi – zarówno sakralne, jak i świeckie – są nie tylko częścią naszej historii, lecz także filarem patriotycznej tożsamości narodowej. Ochrona tych miejsc to obowiązek państwa wobec wspólnot lokalnych, które przez pokolenia strzegły tradycji, wiary i kultury narodowej. Niedopuszczalne jest, aby brak decyzji administracyjnych lub przesunięcia budżetowe prowadziły do dalszej degradacji tego dziedzictwa. Ocalenie mało znanych, lecz niezwykle cennych obiektów na północnym Mazowszu powinno być częścią szerszej, strategicznej polityki państwa w zakresie ochrony polskiej wsi – zgodnej z zasadą zrównoważonego rozwoju i poszanowania dziedzictwa narodowego.
Z wyrazami szacunku
Rafał Romanowski
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12929
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wdrożenia mechanizmów wsparcia służących ochronie mało znanych, lecz istotnych dla tożsamości kulturowej polskiej wsi obiektów sakralnych i świeckich znajdujących się na terenach wiejskich północnego Mazowsza
Zgłaszający: Rafał Romanowski
Data wpływu: 15-10-2025
Szanowna Pani Minister,
na obszarze północnego Mazowsza znajduje się wiele cennych, choć często zapomnianych obiektów dziedzictwa narodowego – kościołów, kapliczek, dworów, cmentarzy, spichlerzy czy zabudowań gospodarczych, które przez stulecia stanowiły fundament polskiej kultury i tożsamości lokalnej. Wiele z tych obiektów, będących nie tylko świadectwem historii, ale także symbolem wiary i przywiązania mieszkańców wsi do tradycji, dziś ulega postępującej degradacji.
Lokalne społeczności – często przy wsparciu parafii i organizacji pozarządowych – podejmują heroiczne wysiłki, aby zachować te pamiątki przeszłości dla przyszłych pokoleń. Niestety, napotykają na poważne bariery finansowe i proceduralne. W ostatnich latach, dzięki programom wprowadzonym przez rząd Prawa i Sprawiedliwości – takim jak Polski Ład dla kultury, „Ochrona zabytków” czy środki z funduszu wsparcia dla parafii wiejskich – możliwe było uratowanie setek zabytków w małych miejscowościach. Obecnie jednak można zaobserwować wyraźne ograniczenie wsparcia dla takich inicjatyw, a środki koncentrują się głównie na dużych ośrodkach miejskich.
W kontekście tych niepokojących tendencji zwracam się do Pani Minister z pytaniami, które mają na celu zwrócenie uwagi na potrzebę równomiernego traktowania wszystkich regionów kraju i ochrony dziedzictwa także tam, gdzie nie jest ono głośne medialnie, ale dla społeczności lokalnych – bezcenne.
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje przywrócenie lub kontynuację wsparcia dedykowanego ochronie zabytków na obszarach wiejskich, zwłaszcza w regionach takich jak północne Mazowsze, które były beneficjentami skutecznych programów wprowadzonych przez poprzedni rząd Prawa i Sprawiedliwości?
2. Czy Pani Minister dostrzega potrzebę stworzenia specjalnego programu ratunkowego dla obiektów sakralnych i świeckich o znaczeniu lokalnym, które nie są objęte dotacjami w ramach centralnych programów ministerialnych, a które stanowią kluczowe elementy tożsamości kulturowej polskiej wsi?
3. Jakie działania podejmuje lub planuje resort, aby zlikwidować rosnące nierówności w dostępie do środków na ochronę zabytków między dużymi ośrodkami miejskimi a terenami wiejskimi, które są często pozostawione same sobie?
4. Czy ministerstwo prowadzi obecnie – lub zamierza w najbliższym czasie przeprowadzić – inwentaryzację zagrożonych zabytków lokalnych w regionach o charakterze rolniczym, w tym na północnym Mazowszu, w celu przygotowania kompleksowego planu ich ochrony?
5. Czy Pani Minister rozważa ponowne uruchomienie mechanizmów wsparcia dla parafii i wspólnot lokalnych, które z powodzeniem funkcjonowały w latach 2019–2023 i pozwalały na ratowanie cennych obiektów sakralnych dzięki uproszczonej procedurze i szybkiemu dostępowi do środków publicznych?
Zabytki polskiej wsi – zarówno sakralne, jak i świeckie – są nie tylko częścią naszej historii, lecz także filarem patriotycznej tożsamości narodowej. Ochrona tych miejsc to obowiązek państwa wobec wspólnot lokalnych, które przez pokolenia strzegły tradycji, wiary i kultury narodowej. Niedopuszczalne jest, aby brak decyzji administracyjnych lub przesunięcia budżetowe prowadziły do dalszej degradacji tego dziedzictwa. Ocalenie mało znanych, lecz niezwykle cennych obiektów na północnym Mazowszu powinno być częścią szerszej, strategicznej polityki państwa w zakresie ochrony polskiej wsi – zgodnej z zasadą zrównoważonego rozwoju i poszanowania dziedzictwa narodowego.
Z wyrazami szacunku
Rafał Romanowski
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.8 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5321 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12929 posła Rafała Romanowskiego z 23 października 2025
roku w sprawie wdrożenia mechanizmów wsparcia służących ochronie mało znanych, lecz
istotnych dla tożsamości kulturowej polskiej wsi obiektów sakralnych i świeckich
znajdujących się na terenach wiejskich północnego Mazowsza, uprzejmie proszę o przyjęcie
następujących wyjaśnień.
Interpelacja stanowi w dużej części powielenie pytań zawartych we wcześniejszej
interpelacji posła Rafała Romanowskiego nr 12474 z 26 września 2025 w sprawie
możliwości objęcia programem ochrony zabytków mało znanych, ale istotnych obiektów
sakralnych i świeckich zlokalizowanych na wsiach północnego Mazowsza, na którą to
szczegółowa odpowiedź została już przez resort kultury udzielona.
Środki Ministra są rozdzielane w ramach puli funduszy krajowych oraz środków
europejskich. Środki krajowe pochodzą zarówno z budżetu państwa, jak i Narodowego
Funduszu Ochrony Zabytków.
W pytaniach 1 i 5 pojawia się błędna informacja, gdyż w ramach programów Ministra nie
funkcjonowały, jak wskazano w interpelacji, programy służące wsparciu ochrony zabytków
na obszarach wiejskich, zwłaszcza w regionach takich jak północne Mazowsze, które były
beneficjentami skutecznych programów wprowadzonych przez poprzedni rząd Prawa i
Sprawiedliwości, zatem nie mogą one być kontynuowane czy ponownie uruchamiane w
ramach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Program rządowy Ochrona
zabytków zakłada zgodnie z zapisami Konstytucji równe i sprawiedliwe traktowanie
właścicieli i posiadaczy zabytków wpisanych do rejestru zabytków. Lokalizacja zabytku nie
ma decydującego znaczenia dla przyznania dotacji.
Odnosząc się do pytania nr 3, informuję, że zgodnie z regulaminem Programu Ochrona
Zabytków oraz Wytycznymi do oceny wniosków dla ekspertów decydujące znaczenie ma
wartość artystyczna, historyczna i naukowa zabytku oraz jego aktualny stan zachowania,
a nie lokalizacja na mapie kraju.
Odpowiadając na pytanie nr 4, informuję, że finansowanie prac inwentaryzacyjnych
zabytków było realizowane przez Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków (aktualnie
połączony z Narodowym Instytutem Dziedzictwa). Na obecną chwilę nie rozpoczęto jeszcze
prac nad Programami Ministra na rok 2027.
W zakresie środków europejskich w ramach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa
Narodowego zadania koordynuje Departament Funduszy i Spraw Europejskich, który jest
odpowiedzialny za wdrażanie funduszy strukturalnych (Program Fundusze Europejskie na
Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027, priorytet VII Kultura) oraz środków
pochodzących z Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego
(fundusze norweskie). Ostatni z planowanych naborów w ramach VII priorytetu FEnIKS
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
zakończył się 30 września br. Należy jednak zaznaczyć, że zgodnie z linią podziału wsparcia
pomiędzy poziomem krajowym a regionalnym w priorytecie VII dofinansowanie mogły
uzyskać wyłącznie projekty o charakterze i oddziaływaniu ponadregionalnym i krajowym (w
tym m.in. obiekty sakralne). Natomiast podmioty działające na obszarach wiejskich mogą
nadal korzystać z programów regionalnych, za których realizację odpowiadają poszczególne
Urzędy Marszałkowskie, lub z osi LEADER Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej
na lata 2023-2027, wdrażanego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Jednocześnie informuję, że w 2026 r. zostaną uruchomione pierwsze nabory wniosków
w ramach kolejnej edycji funduszy norweskich (II kwartał). W zakresie ochrony i zachowania
dziedzictwa kulturowego planuje się realizację Działania 1: Dziedzictwo kulturowe
rewitalizowane i zarządzane w sposób zrównoważony, przy silnym zaangażowaniu
społeczności lokalnych, dzięki któremu realizowane będą m.in. projekty wspierające
zarówno dziedzictwo materialne, jak i niematerialne, łącząc konserwację, rewitalizację
i ponowne wykorzystanie obiektów z działaniami skierowanymi do społeczności lokalnych.
Oczekiwanym efektem tych działań jest odrestaurowanie i rewitalizacja wielofunkcyjnych
przestrzeni przeznaczonych do aktywności kulturalnych i społecznych – miejsc, które tworzą
ofertę edukacyjną i kulturalną przygotowaną z aktywnym udziałem społeczności lokalnych.
Zgodnie z przygotowywanymi założeniami programu dofinansowanie będą mogły otrzymać
jednostki samorządu terytorialnego z Polski liczące poniżej 500 000 mieszkańców,
działające na rzecz samorządowych instytucji kultury, samorządowe instytucje kultury oraz
organizacje pozarządowe prowadzące działalność w sektorze kultury. Uruchomienie
programu planowane jest na 2026 r.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12929 posła Rafała Romanowskiego z 23 października 2025
roku w sprawie wdrożenia mechanizmów wsparcia służących ochronie mało znanych, lecz
istotnych dla tożsamości kulturowej polskiej wsi obiektów sakralnych i świeckich
znajdujących się na terenach wiejskich północnego Mazowsza, uprzejmie proszę o przyjęcie
następujących wyjaśnień.
Interpelacja stanowi w dużej części powielenie pytań zawartych we wcześniejszej
interpelacji posła Rafała Romanowskiego nr 12474 z 26 września 2025 w sprawie
możliwości objęcia programem ochrony zabytków mało znanych, ale istotnych obiektów
sakralnych i świeckich zlokalizowanych na wsiach północnego Mazowsza, na którą to
szczegółowa odpowiedź została już przez resort kultury udzielona.
Środki Ministra są rozdzielane w ramach puli funduszy krajowych oraz środków
europejskich. Środki krajowe pochodzą zarówno z budżetu państwa, jak i Narodowego
Funduszu Ochrony Zabytków.
W pytaniach 1 i 5 pojawia się błędna informacja, gdyż w ramach programów Ministra nie
funkcjonowały, jak wskazano w interpelacji, programy służące wsparciu ochrony zabytków
na obszarach wiejskich, zwłaszcza w regionach takich jak północne Mazowsze, które były
beneficjentami skutecznych programów wprowadzonych przez poprzedni rząd Prawa i
Sprawiedliwości, zatem nie mogą one być kontynuowane czy ponownie uruchamiane w
ramach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Program rządowy Ochrona
zabytków zakłada zgodnie z zapisami Konstytucji równe i sprawiedliwe traktowanie
właścicieli i posiadaczy zabytków wpisanych do rejestru zabytków. Lokalizacja zabytku nie
ma decydującego znaczenia dla przyznania dotacji.
Odnosząc się do pytania nr 3, informuję, że zgodnie z regulaminem Programu Ochrona
Zabytków oraz Wytycznymi do oceny wniosków dla ekspertów decydujące znaczenie ma
wartość artystyczna, historyczna i naukowa zabytku oraz jego aktualny stan zachowania,
a nie lokalizacja na mapie kraju.
Odpowiadając na pytanie nr 4, informuję, że finansowanie prac inwentaryzacyjnych
zabytków było realizowane przez Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków (aktualnie
połączony z Narodowym Instytutem Dziedzictwa). Na obecną chwilę nie rozpoczęto jeszcze
prac nad Programami Ministra na rok 2027.
W zakresie środków europejskich w ramach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa
Narodowego zadania koordynuje Departament Funduszy i Spraw Europejskich, który jest
odpowiedzialny za wdrażanie funduszy strukturalnych (Program Fundusze Europejskie na
Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027, priorytet VII Kultura) oraz środków
pochodzących z Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego
(fundusze norweskie). Ostatni z planowanych naborów w ramach VII priorytetu FEnIKS
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
zakończył się 30 września br. Należy jednak zaznaczyć, że zgodnie z linią podziału wsparcia
pomiędzy poziomem krajowym a regionalnym w priorytecie VII dofinansowanie mogły
uzyskać wyłącznie projekty o charakterze i oddziaływaniu ponadregionalnym i krajowym (w
tym m.in. obiekty sakralne). Natomiast podmioty działające na obszarach wiejskich mogą
nadal korzystać z programów regionalnych, za których realizację odpowiadają poszczególne
Urzędy Marszałkowskie, lub z osi LEADER Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej
na lata 2023-2027, wdrażanego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Jednocześnie informuję, że w 2026 r. zostaną uruchomione pierwsze nabory wniosków
w ramach kolejnej edycji funduszy norweskich (II kwartał). W zakresie ochrony i zachowania
dziedzictwa kulturowego planuje się realizację Działania 1: Dziedzictwo kulturowe
rewitalizowane i zarządzane w sposób zrównoważony, przy silnym zaangażowaniu
społeczności lokalnych, dzięki któremu realizowane będą m.in. projekty wspierające
zarówno dziedzictwo materialne, jak i niematerialne, łącząc konserwację, rewitalizację
i ponowne wykorzystanie obiektów z działaniami skierowanymi do społeczności lokalnych.
Oczekiwanym efektem tych działań jest odrestaurowanie i rewitalizacja wielofunkcyjnych
przestrzeni przeznaczonych do aktywności kulturalnych i społecznych – miejsc, które tworzą
ofertę edukacyjną i kulturalną przygotowaną z aktywnym udziałem społeczności lokalnych.
Zgodnie z przygotowywanymi założeniami programu dofinansowanie będą mogły otrzymać
jednostki samorządu terytorialnego z Polski liczące poniżej 500 000 mieszkańców,
działające na rzecz samorządowych instytucji kultury, samorządowe instytucje kultury oraz
organizacje pozarządowe prowadzące działalność w sektorze kultury. Uruchomienie
programu planowane jest na 2026 r.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --