Interpelacja nr 12855
Interpelacja w sprawie krytycznej sytuacji finansowej i organizacyjnej warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie krytycznej sytuacji finansowej i organizacyjnej warsztatów terapii zajęciowej
Interpelacja nr 12855
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie krytycznej sytuacji finansowej i organizacyjnej warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający: Mariusz Krystian, Patryk Wicher, Dariusz Matecki, Marcin Grabowski
Data wpływu: 13-10-2025
Szanowna Pani Minister!
W ostatnich tygodniach środowisko warsztatów terapii zajęciowej alarmuje o dramatycznie pogarszającej się sytuacji finansowej i organizacyjnej tych placówek. Warsztaty te, od ponad trzech dekad stanowiące ważne ogniwo systemu rehabilitacji społeczno-zawodowej osób z niepełnosprawnościami, zmagają się obecnie z rosnącymi kosztami utrzymania i brakiem adekwatnego finansowania. Ich działalność, kluczowa dla około 30 tysięcy dorosłych osób z niepełnosprawnościami umiarkowanymi i znacznymi, jest zagrożona, co grozi katastrofalnymi konsekwencjami społecznymi.
Przedstawiciele środowiska WTZ od miesięcy podejmują działania mające na celu zwrócenie uwagi władz publicznych na pogarszające się warunki funkcjonowania warsztatów. Wskazują oni, że pomimo zapowiedzi i deklaracji rządowych dotyczących poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami, realne wsparcie systemowe nie nastąpiło. W szczególności podkreślają oni brak waloryzacji środków finansowych, które nie nadążają za wzrostem kosztów energii, ogrzewania, transportu czy usług zewnętrznych. Niskie wynagrodzenia kadry, brak środków na modernizację i szkolenia uczestników oraz niejasne perspektywy wdrożenia nowych standardów organizacyjnych sprawiają, że część placówek stoi na granicy rentowności. Przedstawiciele środowiska postulują zwiększenie i stabilizację finansowania, uznanie specyfiki pracy w WTZ jako pracy w szczególnych warunkach oraz stworzenie systemowych rozwiązań umożliwiających płynną migrację osób z niepełnosprawnościami między różnymi formami wsparcia.
Warsztaty terapii zajęciowej pełnią niezwykle istotną funkcję społeczną, umożliwiając osobom z niepełnosprawnościami rozwijanie umiejętności, budowanie poczucia samodzielności i sprawczości oraz przygotowanie do aktywnego udziału w życiu zawodowym i społecznym. Ich działalność jest nie tylko formą wsparcia terapeutycznego, lecz także inwestycją w integrację społeczną, samodzielność i godne życie dziesiątek tysięcy obywateli. Brak odpowiednich rozwiązań systemowych i finansowych grozi utratą dorobku wypracowanego przez lata przez to środowisko oraz odpływem wykwalifikowanej kadry.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo planuje w najbliższym czasie zwiększenie dofinansowania działalności warsztatów terapii zajęciowej aby zapobiec utracie płynności finansowej przez część placówek?
Czy planuje wprowadzenie mechanizmu stałej waloryzacji środków finansowych dla WTZ, który pozwoliłby na dostosowanie do rosnących kosztów utrzymania?
Jakie działania zostały podjęte przez ministerstwo w odpowiedzi na apele i postulaty środowiska WTZ dotyczące poprawy sytuacji finansowej oraz organizacyjnej warsztatów?
Czy resort planuje uznanie pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach oraz wprowadzenie dodatkowych świadczeń pracowniczych dla instruktorów terapii zajęciowej i personelu pomocniczego?
Czy ministerstwo przewiduje systemowe rozwiązania umożliwiające uczestnikom WTZ łączenie aktywności zawodowej z równoczesnym uczestnictwem w zajęciach terapeutycznych?
Czy do ministerstwa wpływały w ostatnich latach podobne apele i postulaty od środowisk związanych z warsztatami terapii zajęciowej? Jeśli tak, to jakie działania zostały podjęte w odpowiedzi na nie do tej pory?
Z wyrazami szacunku Mariusz Krystian
Interpelacja nr 12855
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie krytycznej sytuacji finansowej i organizacyjnej warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający: Mariusz Krystian, Patryk Wicher, Dariusz Matecki, Marcin Grabowski
Data wpływu: 13-10-2025
Szanowna Pani Minister!
W ostatnich tygodniach środowisko warsztatów terapii zajęciowej alarmuje o dramatycznie pogarszającej się sytuacji finansowej i organizacyjnej tych placówek. Warsztaty te, od ponad trzech dekad stanowiące ważne ogniwo systemu rehabilitacji społeczno-zawodowej osób z niepełnosprawnościami, zmagają się obecnie z rosnącymi kosztami utrzymania i brakiem adekwatnego finansowania. Ich działalność, kluczowa dla około 30 tysięcy dorosłych osób z niepełnosprawnościami umiarkowanymi i znacznymi, jest zagrożona, co grozi katastrofalnymi konsekwencjami społecznymi.
Przedstawiciele środowiska WTZ od miesięcy podejmują działania mające na celu zwrócenie uwagi władz publicznych na pogarszające się warunki funkcjonowania warsztatów. Wskazują oni, że pomimo zapowiedzi i deklaracji rządowych dotyczących poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami, realne wsparcie systemowe nie nastąpiło. W szczególności podkreślają oni brak waloryzacji środków finansowych, które nie nadążają za wzrostem kosztów energii, ogrzewania, transportu czy usług zewnętrznych. Niskie wynagrodzenia kadry, brak środków na modernizację i szkolenia uczestników oraz niejasne perspektywy wdrożenia nowych standardów organizacyjnych sprawiają, że część placówek stoi na granicy rentowności. Przedstawiciele środowiska postulują zwiększenie i stabilizację finansowania, uznanie specyfiki pracy w WTZ jako pracy w szczególnych warunkach oraz stworzenie systemowych rozwiązań umożliwiających płynną migrację osób z niepełnosprawnościami między różnymi formami wsparcia.
Warsztaty terapii zajęciowej pełnią niezwykle istotną funkcję społeczną, umożliwiając osobom z niepełnosprawnościami rozwijanie umiejętności, budowanie poczucia samodzielności i sprawczości oraz przygotowanie do aktywnego udziału w życiu zawodowym i społecznym. Ich działalność jest nie tylko formą wsparcia terapeutycznego, lecz także inwestycją w integrację społeczną, samodzielność i godne życie dziesiątek tysięcy obywateli. Brak odpowiednich rozwiązań systemowych i finansowych grozi utratą dorobku wypracowanego przez lata przez to środowisko oraz odpływem wykwalifikowanej kadry.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo planuje w najbliższym czasie zwiększenie dofinansowania działalności warsztatów terapii zajęciowej aby zapobiec utracie płynności finansowej przez część placówek?
Czy planuje wprowadzenie mechanizmu stałej waloryzacji środków finansowych dla WTZ, który pozwoliłby na dostosowanie do rosnących kosztów utrzymania?
Jakie działania zostały podjęte przez ministerstwo w odpowiedzi na apele i postulaty środowiska WTZ dotyczące poprawy sytuacji finansowej oraz organizacyjnej warsztatów?
Czy resort planuje uznanie pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach oraz wprowadzenie dodatkowych świadczeń pracowniczych dla instruktorów terapii zajęciowej i personelu pomocniczego?
Czy ministerstwo przewiduje systemowe rozwiązania umożliwiające uczestnikom WTZ łączenie aktywności zawodowej z równoczesnym uczestnictwem w zajęciach terapeutycznych?
Czy do ministerstwa wpływały w ostatnich latach podobne apele i postulaty od środowisk związanych z warsztatami terapii zajęciowej? Jeśli tak, to jakie działania zostały podjęte w odpowiedzi na nie do tej pory?
Z wyrazami szacunku Mariusz Krystian
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
36%
Konkretność
64%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„na bieżąco monitoruje”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15422 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.527.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12855 Posła Mariusza Krystiana wraz z grupą posłów,
w sprawie krytycznej sytuacji finansowej i organizacyjnej warsztatów terapii zajęciowej
(WTZ), proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.)
i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) nie ma
możliwości uzależnienia podziału środków algorytmowych od minimalnego wynagrodzenia.
W § 5 ust. 2-4 ww. rozporządzenia określono wysokość kwoty dofinansowania rocznego
pobytu osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
kwoty na dofinansowanie kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w Warsztacie
Terapii Zajęciowej (WTZ).
Powiązanie finansowania WTZ z wysokością minimalnego wynagrodzenia jest niezasadne,
ponieważ kwestie te reguluje przywołany akt wykonawczy do ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przedstawiona
propozycja wymagałaby całościowej zmiany finansowania WTZ, a w konsekwencji zmiany
wzoru algorytmu w dotychczasowym kształcie. Jej przyjęcie skutkowałoby znaczącym
wzrostem wydatków PFRON w zakresie finansowania samorządów powiatowych.
Szacunkowy koszt zwiększenia finansowania WTZ w 2026 r. wyniósłby dodatkowo ok. 700
mln zł.
W art. 2 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych przedstawiona została definicja najniższego wynagrodzenia. Zgodnie
z tym przepisem „najniższe wynagrodzenie oznacza minimalne wynagrodzenie za pracę
obowiązujące w grudniu roku poprzedniego”. Podczas corocznego ustalania planu
finansowego funduszu istniałoby zatem ryzyko niedoszacowania wielkości finansowych
przeznaczonych na WTZ w związku z brakiem określenia minimalnego wynagrodzenia na
kolejny rok budżetowy. Do wyliczeń musiałyby zostać przyjęte jedynie założenia
prognozowane. Ewentualne niedoszacowanie zobowiązań wobec WTZ w projekcie budżetu
na dany rok może skutkować koniecznością ograniczania wydatków na pozostałe zadania
stanowiące kompetencje jednostek samorządu terytorialnego, co oznacza dla osób
z niepełnosprawnościami utrudnienia w dostępie do środków redystrybuowanych przez
samorządy.
Należy również podkreślić, że propozycja powiązania finansowania WTZ z wysokością
minimalnego wynagrodzenia za pracę nie obejmuje zakładów aktywności zawodowej (ZAZ),
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
które również postulowały zmiany w tym zakresie, i do których również stosuje się wzór
obliczania rocznej kwoty zobowiązań, określony w rozporządzeniu w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym. Przy założeniu uwzględnienia ZAZ w propozycji
zmiany szacunkowy koszt zwiększenia ich finansowania w 2026 r. wyniósłby kolejne 160
mln zł.
Proponowane zmiany skutkować będą koniecznością poniesienia przez PFRON
dodatkowych i nieplanowanych wydatków związanych z modyfikacjami np. systemów
informatycznych.
Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania,
niezależnie od sytuacji finansowej PFRON, wiązałoby się z istotnym ryzykiem dla stabilności
finansowej funduszu. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić do ograniczenia
możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami. Należy bowiem zauważyć, że już obecnie występuje istotna skala
niezaspokojonych w tym zakresie potrzeb – według danych PFRON w 2025 r. wyniosły one
ok. 750 mln zł.
Należy zwrócić też uwagę na szczególny wymiar wysokości minimalnego wynagrodzenia za
pracę. Prawo pracownika do otrzymywania wynagrodzenia za pracę w godziwej wysokości
stanowi jedną z kluczowych zasad prawa pracy (art. 13 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.
Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”).
Minimalne wynagrodzenie za pracę pełni funkcję ochronną, gwarantując minimalny poziom
zarobków każdemu pracownikowi, niezależnie od posiadanych kwalifikacji, zaszeregowania
osobistego, a także składników wynagrodzenia, systemu i rozkładu czasu pracy
stosowanych u danego pracodawcy, jak również szczególnych właściwości czy warunków
świadczenia pracy. Minimalne wynagrodzenie odgrywa istotną rolę w ograniczaniu ubóstwa
i zmniejszaniu nierówności dochodowych, chroni też pracowników przed przypadkami
niesprawiedliwego wycenienia wykonywanej przez nich pracy.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu
za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773) wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz
minimalnej stawki godzinowej są przedmiotem corocznych negocjacji przedstawicieli strony
rządowej, strony pracowników oraz strony pracodawców na forum Rady Dialogu
Społecznego. Zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę znacząco wpływają
na wydatki związane z finansowaniem składek i świadczeń ustalanych w oparciu o
minimalne wynagrodzenie na podstawie odrębnych przepisów.
Wprowadzanie do aktów prawnych mechanizmów automatycznej waloryzacji wszelkiego
rodzaju świadczeń, uposażeń, dopłat itp., która byłaby uzależniona od zmian wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest w związku z tym niewskazane ze względu na
systemowe znaczenie minimalnego wynagrodzenia, a także skutki finansowe takich działań
(m.in. niekontrolowany wzrost wydatków, czy trudności w planowaniu budżetu, w tym
przypadku PFRON).
Aktualnie nie są prowadzone prace nad wprowadzeniem mechanizmu waloryzacji kwoty
dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika w WTZ.
Niezależnie od tego, w obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż zwiększony
wcześniej poziom dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ w dalszym ciągu nie
pokrywa wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki, w drugiej połowie
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
2025 r. podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27 lutego 2026 r.
rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego pobytu jednego
uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym i w latach następnych.
Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników w warsztatach terapii zajęciowej,
uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON i konieczność realizacji przez ten
fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Odnośnie do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”1,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
1 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana - w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”2. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowywane są
rozwiązania wzmacniające jakość i skuteczność działań realizowanych przez warsztaty
terapii zajęciowej zakładające wdrożenie Standardów funkcjonowania WTZ, które wpisują
się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-
2030 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej”.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
WTZ prowadzony jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska ww. placówek pobytu
dziennego. Standardy wraz z projektami rozwiązań prawnych są przedmiotem rozmów
z przedstawicielami warsztatów terapii zajęciowej. Jednocześnie w kwietniu i maju 2025 r.
odbyły się prekonsultacje wybranych rozwiązań ze Standardów.
2 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano założenia projektu
ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (UD348) w zakresie wprowadzenia standardów dla WTZ. W styczniu
br. poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag do projektu.
W związku z tym, że najwięcej zastrzeżeń dotyczyło zapisu ograniczającego okres pobytu
uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia 3 ocen kompleksowych, zdecydowałam
o rezygnacji z tego rozwiązania. Projekt ustawy będzie szeroko konsultowany
z przedstawicielami środowiska WTZ i osób z niepełnosprawnościami na kolejnych etapach
jego procedowania.
Spotkanie z przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw
Osób Niepełnosprawnych, w ramach powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. doraźnego
Zespołu problemowego zajmującego się warsztatami terapii zajęciowej, odbyło się 3 marca
br. Kolejne spotkanie z przedstawicielami ww. zespołu odbyło się 29 kwietnia br.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.527.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12855 Posła Mariusza Krystiana wraz z grupą posłów,
w sprawie krytycznej sytuacji finansowej i organizacyjnej warsztatów terapii zajęciowej
(WTZ), proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.)
i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) nie ma
możliwości uzależnienia podziału środków algorytmowych od minimalnego wynagrodzenia.
W § 5 ust. 2-4 ww. rozporządzenia określono wysokość kwoty dofinansowania rocznego
pobytu osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
kwoty na dofinansowanie kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w Warsztacie
Terapii Zajęciowej (WTZ).
Powiązanie finansowania WTZ z wysokością minimalnego wynagrodzenia jest niezasadne,
ponieważ kwestie te reguluje przywołany akt wykonawczy do ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przedstawiona
propozycja wymagałaby całościowej zmiany finansowania WTZ, a w konsekwencji zmiany
wzoru algorytmu w dotychczasowym kształcie. Jej przyjęcie skutkowałoby znaczącym
wzrostem wydatków PFRON w zakresie finansowania samorządów powiatowych.
Szacunkowy koszt zwiększenia finansowania WTZ w 2026 r. wyniósłby dodatkowo ok. 700
mln zł.
W art. 2 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych przedstawiona została definicja najniższego wynagrodzenia. Zgodnie
z tym przepisem „najniższe wynagrodzenie oznacza minimalne wynagrodzenie za pracę
obowiązujące w grudniu roku poprzedniego”. Podczas corocznego ustalania planu
finansowego funduszu istniałoby zatem ryzyko niedoszacowania wielkości finansowych
przeznaczonych na WTZ w związku z brakiem określenia minimalnego wynagrodzenia na
kolejny rok budżetowy. Do wyliczeń musiałyby zostać przyjęte jedynie założenia
prognozowane. Ewentualne niedoszacowanie zobowiązań wobec WTZ w projekcie budżetu
na dany rok może skutkować koniecznością ograniczania wydatków na pozostałe zadania
stanowiące kompetencje jednostek samorządu terytorialnego, co oznacza dla osób
z niepełnosprawnościami utrudnienia w dostępie do środków redystrybuowanych przez
samorządy.
Należy również podkreślić, że propozycja powiązania finansowania WTZ z wysokością
minimalnego wynagrodzenia za pracę nie obejmuje zakładów aktywności zawodowej (ZAZ),
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
które również postulowały zmiany w tym zakresie, i do których również stosuje się wzór
obliczania rocznej kwoty zobowiązań, określony w rozporządzeniu w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym. Przy założeniu uwzględnienia ZAZ w propozycji
zmiany szacunkowy koszt zwiększenia ich finansowania w 2026 r. wyniósłby kolejne 160
mln zł.
Proponowane zmiany skutkować będą koniecznością poniesienia przez PFRON
dodatkowych i nieplanowanych wydatków związanych z modyfikacjami np. systemów
informatycznych.
Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania,
niezależnie od sytuacji finansowej PFRON, wiązałoby się z istotnym ryzykiem dla stabilności
finansowej funduszu. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić do ograniczenia
możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami. Należy bowiem zauważyć, że już obecnie występuje istotna skala
niezaspokojonych w tym zakresie potrzeb – według danych PFRON w 2025 r. wyniosły one
ok. 750 mln zł.
Należy zwrócić też uwagę na szczególny wymiar wysokości minimalnego wynagrodzenia za
pracę. Prawo pracownika do otrzymywania wynagrodzenia za pracę w godziwej wysokości
stanowi jedną z kluczowych zasad prawa pracy (art. 13 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.
Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”).
Minimalne wynagrodzenie za pracę pełni funkcję ochronną, gwarantując minimalny poziom
zarobków każdemu pracownikowi, niezależnie od posiadanych kwalifikacji, zaszeregowania
osobistego, a także składników wynagrodzenia, systemu i rozkładu czasu pracy
stosowanych u danego pracodawcy, jak również szczególnych właściwości czy warunków
świadczenia pracy. Minimalne wynagrodzenie odgrywa istotną rolę w ograniczaniu ubóstwa
i zmniejszaniu nierówności dochodowych, chroni też pracowników przed przypadkami
niesprawiedliwego wycenienia wykonywanej przez nich pracy.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu
za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773) wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz
minimalnej stawki godzinowej są przedmiotem corocznych negocjacji przedstawicieli strony
rządowej, strony pracowników oraz strony pracodawców na forum Rady Dialogu
Społecznego. Zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę znacząco wpływają
na wydatki związane z finansowaniem składek i świadczeń ustalanych w oparciu o
minimalne wynagrodzenie na podstawie odrębnych przepisów.
Wprowadzanie do aktów prawnych mechanizmów automatycznej waloryzacji wszelkiego
rodzaju świadczeń, uposażeń, dopłat itp., która byłaby uzależniona od zmian wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest w związku z tym niewskazane ze względu na
systemowe znaczenie minimalnego wynagrodzenia, a także skutki finansowe takich działań
(m.in. niekontrolowany wzrost wydatków, czy trudności w planowaniu budżetu, w tym
przypadku PFRON).
Aktualnie nie są prowadzone prace nad wprowadzeniem mechanizmu waloryzacji kwoty
dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika w WTZ.
Niezależnie od tego, w obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż zwiększony
wcześniej poziom dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ w dalszym ciągu nie
pokrywa wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki, w drugiej połowie
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
2025 r. podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27 lutego 2026 r.
rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego pobytu jednego
uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym i w latach następnych.
Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników w warsztatach terapii zajęciowej,
uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON i konieczność realizacji przez ten
fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Odnośnie do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”1,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
1 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana - w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”2. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowywane są
rozwiązania wzmacniające jakość i skuteczność działań realizowanych przez warsztaty
terapii zajęciowej zakładające wdrożenie Standardów funkcjonowania WTZ, które wpisują
się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-
2030 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej”.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
WTZ prowadzony jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska ww. placówek pobytu
dziennego. Standardy wraz z projektami rozwiązań prawnych są przedmiotem rozmów
z przedstawicielami warsztatów terapii zajęciowej. Jednocześnie w kwietniu i maju 2025 r.
odbyły się prekonsultacje wybranych rozwiązań ze Standardów.
2 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano założenia projektu
ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (UD348) w zakresie wprowadzenia standardów dla WTZ. W styczniu
br. poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag do projektu.
W związku z tym, że najwięcej zastrzeżeń dotyczyło zapisu ograniczającego okres pobytu
uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia 3 ocen kompleksowych, zdecydowałam
o rezygnacji z tego rozwiązania. Projekt ustawy będzie szeroko konsultowany
z przedstawicielami środowiska WTZ i osób z niepełnosprawnościami na kolejnych etapach
jego procedowania.
Spotkanie z przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw
Osób Niepełnosprawnych, w ramach powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. doraźnego
Zespołu problemowego zajmującego się warsztatami terapii zajęciowej, odbyło się 3 marca
br. Kolejne spotkanie z przedstawicielami ww. zespołu odbyło się 29 kwietnia br.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --