Interpelacja w sprawie wykorzystania 500 mln zł przekazanych w formie obligacji skarbowych Narodowemu Centrum Nauki
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12829
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego, ministra finansów i gospodarki
w sprawie wykorzystania 500 mln zł przekazanych w formie obligacji skarbowych Narodowemu Centrum Nauki
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 11-10-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w listopadzie 2024 roku rząd zapowiedział i formalnie przekazał Narodowemu Centrum Nauki (NCN) kwotę 500 mln zł w formie obligacji skarbowych. Miało to być istotne wzmocnienie systemu finansowania badań naukowych w Polsce, a także jasny sygnał odbudowywania zaufania do instytucji wspierających naukę.
Niestety, środki te długo pozostawały zamrożone z powodów prawnych. Jak poinformowali zarówno przedstawiciele NCN, jak i MNiSW, obowiązująca ustawa o NCN nie przewiduje możliwości finansowania działalności centrum z obligacji skarbowych. W efekcie środki te nie mogły być dotąd wykorzystane do finansowania konkursów, grantów czy stypendiów.
We wrześniu br. ogłoszono, że Ministerstwo Finansów wydało interpretację, zgodnie z którą możliwe jest spieniężenie przekazanych NCN obligacji i przeznaczenie uzyskanych środków na cele statutowe centrum. Informacja ta była komunikowana publicznie zarówno przez NCN, jak i przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego, jednakże pełna treść tej interpretacji nie została do tej pory opublikowana w oficjalnych źródłach (BIP MF, Monitor Polski, Dziennik Urzędowy MF).
Brak transparentności w tej sprawie oraz dalsze przeciąganie w czasie procesu realnego udostępnienia środków na działalność NCN budzi poważne wątpliwości i niepokój środowiska naukowego.
Tymczasem sytuacja finansowa NCN jest dramatyczna. Współczynnik sukcesu w konkursach grantowych spadł do poziomu, który zagraża funkcjonowaniu całego systemu – szereg wybitnych projektów nie otrzymuje wsparcia, a młodzi naukowcy tracą szansę na stabilny rozwój kariery. Środowisko naukowe od miesięcy alarmuje o kryzysie – w ostatnich dniach powstała petycja w obronie NCN podpisana przez tysiące badaczy.
Sama instytucja apeluje o zwiększenie o 400 mln zł dotacji celowej z budżetu tylko po to, żeby zrekompensować wzrost inflacji i kosztów oraz podnieść bardzo niski (relatywnie w UE) współczynnik sukcesu. Projekt budżetu państwa na rok 2026 przewiduje dotację dla NCN w kwocie 1,75 mld zł – bez zmian w stosunku do obecnej. Ta kwota nie zrekompensuje odczuwalnego już efektu zamrożenia obligacji ani wzrostu kosztów i inflacji, ani nie wystarczy, by znacząco podnieść współczynnik sukcesu konkursów i zabezpieczyć możliwość stabilnego finansowania nowych inicjatyw badawczych.
Wobec powyższego proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Kiedy dokładnie Ministerstwo Finansów wydało interpretację dotyczącą możliwości spieniężenia obligacji skarbowych przekazanych NCN (data, numer pisma)?
Jaka jest pełna treść tej interpretacji oraz w jakiej formie została ona sporządzona – pismo, opinia prawna, interpretacja ogólna?
Dlaczego interpretacja nie została opublikowana dotychczas w Monitorze Polskim, Dzienniku Urzędowym MF ani w BIP MF? Czy planuje się jej publikację?
Jaki jest harmonogram działań prowadzących do realnego spieniężenia obligacji i przekazania środków finansowych NCN?
Czy Ministerstwo Finansów potwierdza, że NCN będzie mogło swobodnie korzystać ze środków uzyskanych ze sprzedaży obligacji w finansowaniu konkursów grantowych i innych instrumentów wsparcia badań?
W związku z zapisem w projekcie budżetu na 2026 r., który przewiduje 44,26 mld zł na naukę i szkolnictwo wyższe, czy Ministerstwo Finansów uważa tę kwotę za wystarczającą do zrekompensowania skutków zamrożenia obligacji oraz dla funkcjonowania NCN?
Czy Ministerstwo Finansów zamierza uwzględnić apel Rady NCN i środowiska naukowego o przyznanie co najmniej 400 mln zł dodatkowego wsparcia w 2026 roku w celu podniesienia współczynnika sukcesu w konkursach grantowych i zabezpieczenia płynności agencji?
Zwracam uwagę, że dalsze utrzymywanie tej sytuacji bez rozstrzygnięcia uderza w fundamenty zaufania środowiska naukowego do państwa oraz zagraża utrzymaniu konkurencyjności polskiej nauki w skali europejskiej.
Sekretarz stanu Marek Gzik
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 14 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6249 znakówadres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WN.055.5.2025.1.RM
Warszawa, 05 listopada 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 12829
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację nr 12829 Poseł na Sejm RP Pani Marceliny
Zawiszy w sprawie wykorzystania 500 mln zł przekazanych w formie obligacji skarbowych
Narodowemu Centrum Nauki.
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie informuję, że Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest organem nadzorującym
Narodowe Centrum Nauki, stąd poniżej zawarto wyłącznie odpowiedź na pytanie nr 4.
W odpowiedzi na pytanie dotyczące harmonogramu działań prowadzących do realnego
spieniężenia obligacji i przekazania środków finansowych NCN, informuję, że przedłożone
założenia wieloletniego planu finansowego Narodowego Centrum Nauki na lata 2026-2028
uwzględniają następujący harmonogram spieniężenia obligacji:
1) sprzedaż lub wykup obligacji o łącznej wartości nominalnej 500 mln zł:
a) 110 mln zł w 2026 r.,
b) 200 mln zł w 2027 r.,
c) 190 mln zł w 2028 r.;
2) przychody odsetkowe od obligacji – ok. 25 mln zł rocznie (w latach 2025-2028);
3) środki przeznaczone na granty – ok. 600 mln zł (ze sprzedaży/wykupu obligacji oraz
odsetek):
a) ok. 150 mln zł w 2026 r.,
b) ok. 230 mln zł w 2027 r.,
c) ok. 220 mln zł 2028 r.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Marek Gzik
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 1 of 1 --
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/2
Warszawa, 5 listopada 2025 roku
Sprawa: odpowiedź na interpelację nr 12829
Znak sprawy: FS5.054.4.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 12829 Pani Poseł Marceliny Zawiszy, skierowaną do
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministra Finansów i Gospodarki,
uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień w zakresie Ministerstwa
Finansów:
Odpowiadając na pytania, zawarte w punktach 1-3 interpelacji, należy wskazać, że:
na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 16 stycznia 2024 r. o szczególnych
rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2024, na polecenie
Prezesa Rady Ministrów, Minister Finansów w grudniu 2024 r. przekazał
Narodowemu Centrum Nauki skarbowe papiery wartościowe o łącznej wartości
500 mln zł.
W związku z wątpliwościami resortu szkolnictwa wyższego i nauki oraz
Narodowego Centrum Nauki (Centrum) w zakresie ujęcia otrzymanych obligacji
w księgach rachunkowych oraz wykazywania ich wartości w sprawozdaniu
finansowym, Minister Finansów i Gospodarki w piśmie z 19 sierpnia 2025 r.
Nr DWR7. 5101.30.2025 przedstawił Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego
wyjaśnienia dotyczące ww. kwestii.
Stanowisko Ministra Finansów i Gospodarki przekazane Ministrowi Nauki
i Szkolnictwa Wyższego w tej sprawie nie było interpretacją podlegającą
obowiązkowi publikacji.
Odnosząc się do pytania dotyczącego harmonogramu działań prowadzących do
realnego spieniężenia obligacji i przekazania środków finansowych Narodowemu
Centrum Nauki (punkt 4. interpelacji), należy zauważyć, że posiadaczem
skarbowych papierów wartościowych jest Centrum. Do jego kompetencji należy
zatem podejmowanie decyzji co do spieniężenia obligacji. Ministerstwo Finansów
nie pośredniczy w zbywaniu na rynku wtórnym papierów wartościowych. Zgodnie
-- 1 of 2 --
2/2
z poleceniem Prezesa Rady Ministrów, Centrum zobowiązane zostało jedynie do
uzgadniania z Ministrem Finansów i Gospodarki terminów sprzedaży obligacji. Do
Ministerstwa Finansów nie wpłynęły dotychczas wnioski w tej sprawie.
Odpowiadając na pytanie zawarte w punkcie 5. interpelacji należy wyjaśnić,
iż zgodnie z poleceniem Prezesa Rady Ministrów skarbowe papiery wartościowe
zostały przekazane Centrum w celu finansowania zadań ustawowych. Minister
Finansów i Gospodarki nie jest organem uprawnionym do decydowania na jakie cele
(zadania) Centrum ma przeznaczyć środki pochodzące ze sprzedaży obligacji.
Odnosząc się natomiast do pytań, ujętych w punktach 6. i 7. interpelacji, dotyczących
poziomu środków zaplanowanych w projekcie ustawy budżetowej na rok 2026 na
finansowanie zadań z obszaru szkolnictwa wyższego i nauki, w tym dla Narodowego
Centrum Nauki, należy zwrócić uwagę na uwarunkowania towarzyszące tworzeniu
projektów budżetu państwa.
Konstruowanie budżetów na lata 2024-2026 wymagało uwzględnienia ograniczeń
zawartych w przepisach prawa krajowego i unijnego, obejmujących m.in.:
maksymalny limit wydatków budżetu państwa, corocznie ustalany na podstawie
stabilizującej reguły wydatkowej, która nakłada ograniczenia na większości
wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych.
Jednocześnie na mocy Decyzji Rady Unii Europejskiej na Polskę została nałożona
procedura nadmiernego deficytu. Skutkiem tego jest konieczność wdrożenia planu
działań naprawczych zmierzających do konsolidacji finansów publicznych i
obniżenia deficytu w kolejnych latach.
Pomimo ww. obiektywnych czynników w ustawach budżetowych na lata 2024 –
2025 łączne nakłady budżetu państwa na szkolnictwo wyższe i naukę były
sukcesywnie zwiększane i były wyższe w porównaniu do roku poprzedniego
odpowiednio o prawnie 7 mld zł (22,3%) oraz o 1,9 mld zł (4,9%).
Dodatkowo należy podkreślić, że projekt ustawy budżetowej na rok 2026 musiał
również być dostosowany do aktualnej sytuacji geopolitycznej. Jednakże w
porównaniu do wykonania wydatków budżetu państwa w ww. obszarze za rok 2023
planowany poziom na rok 2026 ulega zwiększeniu o ponad 33%, tj. o 10,3 mld zł.
Powyższe uwarunkowania determinowały wyznaczenie limitów wydatków
budżetowych na realizację zadań przez poszczególnych dysponentów. W ramach
określonego limitu wydatków dla części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka podziału
środków na realizację poszczególnych zadań dokonał Minister Nauki i Szkolnictwa
Wyższego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 2 of 2 --