Interpelacja w sprawie stosowania przepisów o "mowie nienawiści" z art. 256 i art. 257 Kodeksu karnego

Interpelacja nr 12826

do ministra sprawiedliwości

w sprawie stosowania przepisów o "mowie nienawiści" z art. 256 i art. 257 Kodeksu karnego

Zgłaszający: Przemysław Wipler

Data wpływu: 10-10-2025

Szanowny Panie Ministrze,

wolność słowa jest jedną z podstawowych gwarancji demokratycznego państwa prawa, chronioną przez Konstytucję RP i prawo międzynarodowe. Doznaje ona jednak pewnych ograniczeń, które powinny być ściśle określone i proporcjonalne. Zgodnie z obowiązującym brzmieniem art. 256 § 1 k.k.: „Kto publicznie propaguje nazistowski, komunistyczny, faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Sankcją powyższego przestępstwa jest kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5 w razie działania publicznego. Natomiast art. 257 k.k. stanowi: „Kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu ich przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości lub z takich powodów narusza nietykalność cielesną innej osoby, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

W dniu 9 września 2025 wpłynął do Sejmu rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (druk nr 1685). W czasie prac nad powyższym drukiem grupa posłów PiS zaproponowała poprawkę, na mocy której do art. 256 § 1 k.k. dodano § 1a, który otrzymał następujące brzmienie: „§ 1a. Tej samej karze podlega, kto publicznie propaguje ideologię nazistowską, komunistyczną, faszystowską lub ideologię nawołującą do użycia przemocy w celu wpływania na życie polityczne lub społeczne, w tym ideologię Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcja Bandery (OUN-B) i Ukraińskiej Armii Powstańczej (UPA), która doprowadziła do ludobójstwa na Wołyniu i w sąsiednich regionach w latach 1943–1945”.

W związku z powyższym oraz biorąc pod uwagę pojawiające się w debacie publicznej głosy o potencjalnym wykorzystywaniu tych przepisów do stygmatyzowania i ścigania osób o poglądach konserwatywnych lub prawicowych pod pretekstem „mowy nienawiści” czy „faszyzmu”, niezbędne jest uzyskanie szczegółowych danych na temat faktycznego stosowania art. 256 i art. 257 k.k.

Proszę o udzielenie na piśmie odpowiedzi na następujące pytania:

Ile osób zostało prawomocnie skazanych na podstawie art. 256 k.k. w latach 2014–2024? Ilu spośród tych skazanych odpowiadało z § 1, ilu z § 1a, a ilu z § 2 art. 256 k.k.?

W ilu przypadkach podstawą skazania było propagowanie ustroju nazistowskiego, w ilu komunistycznego, a w ilu – faszystowskiego?

Ilu spośród skazanych było obywatelami polskimi, a ilu obywatelami innych państw? Jakie to były państwa? Proszę podać, ilu obywateli poszczególnych państw znajduje się w tej grupie.

Ilu z prawomocnie skazanych lub obecnie oskarżonych w sprawach z art. 256 k.k. prowadziło działalność publiczną:

- wydawniczą, redakcyjną, dziennikarską lub publicystyczną,
- polityczną (np. członkostwo w partiach, start w wyborach, pełnienie funkcji publicznych),
- stowarzyszeniową lub społeczną (np. działalność w organizacjach pozarządowych, fundacjach, związkach),
- kulturalną, edukacyjną lub inną o charakterze publicznym?

W ilu z tych przypadków zarzuty dotyczyły treści opublikowanych w formie książki, czasopisma, portalu internetowego, mediów społecznościowych, nagrania audiowizualnego lub innego rodzaju publikacji?

Jakiego rodzaju kary były orzekane w tych sprawach (grzywna, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności – z warunkowym zawieszeniem lub bez)?

Jakie są sygnatury prawomocnych orzeczeń oraz które sądy prowadziły sprawy zakończone skazaniem w tym okresie?

Ile postępowań na podstawie art. 256 k.k. jest obecnie w toku? Przed jakimi sądami się toczą i jakie są ich sygnatury?

Ile osób zostało prawomocnie skazanych na podstawie art. 257 k.k. w latach 2014–2024?

W ilu przypadkach postawą skazania były przestępstwa z art. 257 k.k. polegające na publicznym znieważaniu z powodu:

- przynależności narodowej,
- przynależności etnicznej,
- przynależności rasowej,
- przynależności wyznaniowej,
- bezwyznaniowości?

Ilu spośród skazanych było obywatelami polskimi, a ilu obywatelami innych państw? Jakie to były państwa? Proszę podać, ilu obywateli poszczególnych państw znajduje się w tej grupie.

Ilu z prawomocnie skazanych lub obecnie oskarżonych w sprawach z art. 257 k.k. prowadziło działalność publiczną, w szczególności:

- wydawniczą, redakcyjną, dziennikarską lub publicystyczną,
- polityczną (np. członkostwo w partiach politycznych, start w wyborach, funkcje publiczne),
- stowarzyszeniową lub społeczną (np. w organizacjach pozarządowych, fundacjach, związkach),- kulturalną, edukacyjną lub inną o charakterze publicznym?

W ilu z tych przypadków zarzuty dotyczyły treści opublikowanych w formie książki, czasopisma, portalu internetowego, mediów społecznościowych, nagrania audiowizualnego lub innego rodzaju publikacji?

Jakiego rodzaju kary były orzekane w tych sprawach (grzywna, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności – z warunkowym zawieszeniem lub bez)?

Jakie są sygnatury prawomocnych orzeczeń oraz które sądy prowadziły sprawy zakończone skazaniem w tym okresie?

Ile postępowań na podstawie art. 257 k.k. jest obecnie w toku? Przed jakimi sądami się toczą i jakie są ich sygnatury?

Proszę o przedstawienie odpowiedzi na powyższe pytania w formie tabelarycznej z podziałem na poszczególne lata (w odniesieniu do punktów 1–7 oraz 9–15) oraz z aktualnym zestawieniem dla punktów 8 i 16.