Interpelacja nr 12811
Interpelacja w sprawie potrzeby aktualizacji przepisów dotyczących świadczeń urlopowych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ich przyznawania
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie potrzeby aktualizacji przepisów dotyczących świadczeń urlopowych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ich przyznawania
Interpelacja nr 12811
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie potrzeby aktualizacji przepisów dotyczących świadczeń urlopowych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ich przyznawania
Zgłaszający: Barbara Dolniak
Data wpływu: 09-10-2025
Szanowna Pani Minister,
działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP, zwracam się do Pani Minister z interpelacją poselską w sprawie potrzeby aktualizacji przepisów dotyczących świadczeń urlopowych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ich przyznawania.
Obowiązujące regulacje dotyczące świadczeń urlopowych, w tym tzw. wczasów pod gruszą, opierają się na ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Choć ustawa ta miała niegdyś istotne znaczenie dla wspierania wypoczynku pracowników, obecnie – po ponad trzech dekadach od jej wejścia w życie – może nie w pełni odpowiadać rzeczywistości współczesnego rynku pracy i modelom zatrudnienia.
W szczególności uwagę zwraca obowiązujący wymóg wykorzystania co najmniej 14 dni kalendarzowych nieprzerwanego urlopu wypoczynkowego jako warunku uzyskania świadczenia urlopowego. W praktyce oznacza to konieczność zgrupowania dni wolnych, nawet wbrew indywidualnym potrzebom pracownika czy możliwościom organizacyjnym zakładu pracy. Pracownicy często są zmuszeni do planowania długiego urlopu „pod wymóg świadczenia“, a nie zgodnie z rzeczywistymi potrzebami regeneracyjnymi, co może ograniczać elastyczność, zmniejszać efektywność odpoczynku, a nawet wykluczać z takiego świadczenia osoby, które nie mogą pozwolić sobie na dłuższą nieobecność w pracy z przyczyn osobistych lub rodzinnych.
Współczesne podejście do zarządzania zasobami ludzkimi – oparte m.in. na badaniach psychologii pracy – akcentuje znaczenie elastyczności, indywidualizacji podejścia do pracownika oraz wspierania dobrostanu psychofizycznego. W tym kontekście warto zastanowić się, czy obecne zasady przyznawania świadczenia urlopowego nie wymagają dostosowania do dzisiejszych realiów.
Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy resort planuje przeprowadzenie kompleksowej analizy obowiązujących przepisów dotyczących świadczeń urlopowych – w kontekście zmian społecznych, kultury pracy i potrzeb pracowników?
Czy brana jest pod uwagę możliwość zmiany regulacji w taki sposób, aby świadczenie urlopowe mogło przysługiwać także w przypadku wykorzystywania urlopu wypoczynkowego w częściach, a nie wyłącznie w formie nieprzerwanego 14-dniowego wypoczynku?
Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie konsultacji społecznych z udziałem związków zawodowych, organizacji pracodawców oraz ekspertów rynku pracy w celu rewizji obecnych zasad korzystania ze świadczeń urlopowych?
Interpelacja nr 12811
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie potrzeby aktualizacji przepisów dotyczących świadczeń urlopowych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ich przyznawania
Zgłaszający: Barbara Dolniak
Data wpływu: 09-10-2025
Szanowna Pani Minister,
działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP, zwracam się do Pani Minister z interpelacją poselską w sprawie potrzeby aktualizacji przepisów dotyczących świadczeń urlopowych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ich przyznawania.
Obowiązujące regulacje dotyczące świadczeń urlopowych, w tym tzw. wczasów pod gruszą, opierają się na ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Choć ustawa ta miała niegdyś istotne znaczenie dla wspierania wypoczynku pracowników, obecnie – po ponad trzech dekadach od jej wejścia w życie – może nie w pełni odpowiadać rzeczywistości współczesnego rynku pracy i modelom zatrudnienia.
W szczególności uwagę zwraca obowiązujący wymóg wykorzystania co najmniej 14 dni kalendarzowych nieprzerwanego urlopu wypoczynkowego jako warunku uzyskania świadczenia urlopowego. W praktyce oznacza to konieczność zgrupowania dni wolnych, nawet wbrew indywidualnym potrzebom pracownika czy możliwościom organizacyjnym zakładu pracy. Pracownicy często są zmuszeni do planowania długiego urlopu „pod wymóg świadczenia“, a nie zgodnie z rzeczywistymi potrzebami regeneracyjnymi, co może ograniczać elastyczność, zmniejszać efektywność odpoczynku, a nawet wykluczać z takiego świadczenia osoby, które nie mogą pozwolić sobie na dłuższą nieobecność w pracy z przyczyn osobistych lub rodzinnych.
Współczesne podejście do zarządzania zasobami ludzkimi – oparte m.in. na badaniach psychologii pracy – akcentuje znaczenie elastyczności, indywidualizacji podejścia do pracownika oraz wspierania dobrostanu psychofizycznego. W tym kontekście warto zastanowić się, czy obecne zasady przyznawania świadczenia urlopowego nie wymagają dostosowania do dzisiejszych realiów.
Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy resort planuje przeprowadzenie kompleksowej analizy obowiązujących przepisów dotyczących świadczeń urlopowych – w kontekście zmian społecznych, kultury pracy i potrzeb pracowników?
Czy brana jest pod uwagę możliwość zmiany regulacji w taki sposób, aby świadczenie urlopowe mogło przysługiwać także w przypadku wykorzystywania urlopu wypoczynkowego w częściach, a nie wyłącznie w formie nieprzerwanego 14-dniowego wypoczynku?
Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie konsultacji społecznych z udziałem związków zawodowych, organizacji pracodawców oraz ekspertów rynku pracy w celu rewizji obecnych zasad korzystania ze świadczeń urlopowych?
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.2 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14581 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.524.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12811 Pani Posłanki Barbary Dolniak, w sprawie potrzeby
aktualizacji przepisów dotyczących świadczeń urlopowych, ze szczególnym
uwzględnieniem zasad ich przyznawania, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Przyjęte w Kodeksie pracy regulacje dotyczące zasad udzielania pracownikom urlopu
wypoczynkowego, w szczególności prawo pracownika do nieprzerwanego wypoczynku, ma
na celu umożliwienie pracownikowi pełnego odzyskania sił psychofizycznych. Istotne
znaczenie ma z tego względu ciągłość urlopu.
Zgodnie z art. 152 k.p., pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego,
płatnego urlopu wypoczynkowego, którego nie może się on zrzec. Pracodawca, na
podstawie art. 161 k.p., jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku
kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo.
Zasady dzielenia urlopu na części, określone w art. 162 k.p., stanowią o prawie pracownika
w tym zakresie (pracodawca nie może podzielić urlopu na części bez wniosku pracownika),
jednakże z zastrzeżeniem dotyczącym takiego organizowania wypoczynku, aby co najmniej
raz w roku trwał on 14 kolejnych dni kalendarzowych. Obowiązkiem pracodawcy jest
zadbanie, aby wymóg ten został spełniony.
Przyjęte w przepisach prawa pracy regulacje dotyczące zasad korzystania z urlopu
wypoczynkowego powiązane są z przepisami międzynarodowymi oraz unijnymi i mają swoje
źródło w Konstytucji RP (art. 62 ust. 2). W tym miejscu warto przywołać m.in. zrewidowaną
Konwencję nr 132 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 1970 r., dotyczącą płatnych
urlopów. W akcie tym podkreślono, że każda osoba, do której ma on zastosowanie, będzie
miała prawo do corocznego płatnego urlopu w określonym wymiarze minimalnym, którego
dzielenie jest dopuszczalne, o ile tak stanowią przepisy krajowe. Jednocześnie wskazano, że
jedna z części urlopu powinna odpowiadać co najmniej dwóm nieprzerwanym tygodniom
pracy, o ile co innego nie wynika z układu mającego zastosowanie do pracodawcy
i pracownika.
W art. 7 Dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada
2003 r., dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (OJ L 299, 18.11.2003, p.
9-19), zobowiązano państwa członkowskie do przyjęcia niezbędnych środków w celu
zapewnienia każdemu pracownikowi uprawnień do corocznego płatnego urlopu w
wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi i
przyznającymi mu taki urlop, przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym i/lub w praktyce
krajowej, który nie może być zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego, z wyjątkiem
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przypadku, gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu. Zgodnie z orzecznictwem TSUE jest to
prawo socjalne o szczególnej wadze1.
Realizacji przeznaczenia urlopu wypoczynkowego, z uwzględnieniem kodeksowych zasad
jego udzielania, powinny służyć również rozwiązania dotyczące finansowego wspierania
przez pracodawcę wypoczynku pracownika, określone w ustawie z dnia 4 marca 1994 r.
o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288, dalej jako „zfśs”).
Dotyczy to zarówno przewidzianego w jej przepisach świadczenia urlopowego,
wypłacanego przez małych pracodawców nietworzących zfśs, jak i świadczeń w ramach
działalności socjalnej finansowanej z funduszu, przeznaczonych zgodnie z art. 2 pk1 ustawy
o zfśs na dopłaty do usług świadczonych na rzecz różnych form wypoczynku,
przyjmowanych w zakładowym regulaminie funduszu w drodze uzgodnień ze związkami
zawodowymi, a gdy one nie działają, z reprezentantem załogi.
Przywołana ustawa o zfśs realizuje zasadę zawartą w art. 16 k.p., stanowiącym
o zaspokajaniu przez pracodawcę bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb
pracowników. Przyjęte w ustawie o zfśs w wyniku kompromisu stron dialogu społecznego
rozwiązania, dotyczące m.in. zasad finansowego wspierania przez pracodawców
pracowników i innych osób uprawnionych w celu ułatwienia im ponoszenia niezbędnych
kosztów związanych z organizowaniem wypoczynku, uwzględniają możliwości i warunki
działania poszczególnych grup pracodawców.
Ze względu na zróżnicowanie dotyczące skali i zasad prowadzonej przez różnych
pracodawców działalności, ustawa o zfśs przewiduje dwa podstawowe rozwiązania
pozwalające im na udzielanie zatrudnianym osobom finansowego wsparcia w zakresie
wypoczynku. Są to:
tworzenie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, z którego pracodawca
finansuje m.in. usługi na rzecz różnych form wypoczynku lub dofinansowuje
wypoczynek organizowany przez pracowników i inne osoby uprawnione we własnym
zakresie, według zasad określonych w zakładowym regulaminie zfśs;
wypłacanie pracownikom raz w roku świadczenia urlopowego (zamiast tworzenia
funduszu). Podstawowym warunkiem jego przyznania jest korzystanie przez
pracownika z wypoczynku urlopowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni
kalendarzowych2 .
Ustalając zasady wypłacania świadczenia urlopowego ustawa o zfśs pośrednio odwołuje się
do art. 162 k.p. Pracownik, któremu przysługuje u danego pracodawcy urlop w pełnym
wymiarze, nawet wówczas, gdy nastąpi podział urlopu na części, będzie korzystał
z dofinansowania do części urlopu wypoczynkowego trwającej co najmniej czternaście dni
kalendarzowych. Tym samym finansowe wsparcie w formie świadczenia urlopowego
umożliwia pokrywanie kosztów organizowania dłuższego, nieprzerwanego wypoczynku.
Należy zauważyć, że tworzenie funduszu świadczeń socjalnych, z którego, w ramach
prowadzonej działalności socjalnej mogą być finansowane różne formy wypoczynku – nie
1 Przykładowo zob. wyrok TSUE z 26.06.2001 r., C-173/99, ECLI:EU:C:2001:356; M. Derlacz-Wawrowska, [w:]
M. Derlacz-Wawrowska, M. Latos-Miłkowska, M. Wujczyk, Kodeks pracy. Komentarz w perspektywie
europejskiej i międzynarodowej, LEX 2014.
2 Możliwość wypłacania ustawowego świadczenia urlopowego, prostszego i mniej kosztownego organizacyjnie
niż tworzenie zfśs, dotyczy tzw. małych, pozabudżetowych pracodawców, zatrudniających mniej niż 50
pracowników (w etatach) według stanu na dzień 1 stycznia danego roku, którzy nie tworzą zfśs (art. 3 ust. 4 -6a
ustawy o zfśs).
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
tylko na rzecz samego pracownika, ale także jego rodziny, w szczególności dzieci w wieku
szkolnym – zapewnia pracodawcy możliwości dostosowania reguł dofinansowania
wypoczynku urlopowego do zróżnicowanych potrzeb pracowników.
Przeznaczenie funduszu oraz zasady wydatkowania jego środków reguluje przywołana
ustawa o zfśs. Zgodnie z art. 2 pkt 1 tego aktu działalność socjalna finansowana z funduszu
obejmuje m.in. usługi świadczone przez pracodawcę na rzecz różnych form wypoczynku
oraz udzielanie pomocy materialnej w formie finansowej lub rzeczowej. Oznacza to, że
finansowaniu lub dofinansowywaniu z funduszu podlega nabywanie usług na rzecz różnych
form wypoczynku, przy czym przepisy nie wskazują konkretnych form ani sposobu ich
nabywania.
Działalność socjalna organizowana przez pracodawcę może zatem obejmować zakup lub
dopłatę z funduszu do wszystkich dostępnych na rynku turystycznym usług
wypoczynkowych, bez względu na sposób ich organizowania (np. w formie tzw. pakietów
turystycznych, ale też zakupu pojedynczych usług, o których mowa w odrębnych przepisach
o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, a w przypadku
dopłacania z funduszu do usług wypoczynkowych dla dzieci pracowników – przepisach w
sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży). W ramach prowadzonej działalności socjalnej
finansowanej z zfśs pracodawca może:
organizować i udostępniać pracownikom oraz innym osobom uprawnionym usługi
wypoczynkowe w zakładowych obiektach socjalnych, zdefiniowanych w art. 2 pkt 4
ustawy o zfśs , jeżeli takie obiekty posiada;
nabywać usługi i imprezy turystyczne ze środków zfśs od organizatorów zewnętrznych
oraz udostępniać je pracownikom i byłym pracownikom (emerytom lub rencistom) za
odpłatnością uwzględniającą sytuację socjalną osoby uprawnionej;
dofinansowywać koszty takich usług zakupionych przez samych pracowników oraz
emerytów lub rencistów u organizatorów zewnętrznych, według zasad określonych
w regulaminie.
W ramach zakładowej działalności socjalnej funkcjonuje również rozwiązanie alternatywne
względem wypoczynku zorganizowanego (imprez turystycznych), zwane potocznie
„wczasami pod gruszą”. Stanowi ono uproszczoną formę bezpośredniego finansowego
wsparcia pracowników korzystających z urlopu wypoczynkowego oraz innych osób
uprawnionych do korzystania z zfśs i ich rodzin (art. 2 pkt 5 ustawy o zfśs). Świadczenie
przyznawane jest na podstawie regulaminu funduszu i zwykle polega na udzielaniu z zfśs
pomocy materialnej w formie finansowej, której wysokość jest uzależniona od sytuacji
socjalnej (w szczególności materialnej) świadczeniobiorcy. Warunkiem otrzymania
świadczenia jest korzystanie z urlopu wypoczynkowego. Przyjmuje się w tym wypadku, że
jest to wypoczynek indywidualnie organizowany przez pracowników oraz byłych
pracowników (emerytów lub rencistów) we własnym zakresie (bez pośredników
instytucjonalnych). Polega on na bezpośrednim nabywaniu usług turystycznych
potrzebnych do zorganizowania wypoczynku (w szczególności: usług noclegowych,
gastronomicznych, transportowych, przewodnickich oraz innych objętych tzw. programem
wypoczynku).
Trzeba podkreślić, że ustawa o zfśs nie przewiduje i nie reguluje zasad przyznawania
świadczeń w formule potocznie znanej jako „wczasy pod gruszą”. Jest to przedmiot regulacji
zakładowych. Ze względu na zakładowy oraz pomocowy status funduszu świadczeń
socjalnych zasady korzystania z usług i świadczeń finansowanych z jego środków,
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z uwzględnieniem obowiązku stosowania kryteriów socjalnych wskazanych w art. 8 ust. 1
ustawy o zfśs, oraz zasady podziału funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności
socjalnej, określa pracodawca w regulaminie uzgodnionym ze związkami zawodowymi, a
gdy one nie działają – z reprezentantem załogi (art. 2 ustawy o zfśs). W związku z tym, także
szczegółowe zasady i warunki nabywania, finansowania i przyznawania świadczeń
stanowiących dopłaty do potencjalnych kosztów organizowania różnych form wypoczynku
są przedmiotem postanowień przyjmowanych w regulaminie zfśs obowiązującym u danego
pracodawcy.
Regulamin funduszu jest zakładowym prawem socjalnym, którego postanowienia powinny
realizować ogólne zasady zawarte w ustawie. Dotyczy to również dopłat do kosztów
wypoczynku zapewnianych pracownikom i innym osobom uprawnionym do korzystania
z jego środków. Oznacza to, że regulamin zfśs nie powinien zawierać postanowień, których
stosowanie różnicuje bądź znosi uprawnienia niektórych osób do korzystania z funduszu
oraz wpływa na wysokość przyznawanych świadczeń ze względów pozasocjalnych. Chodzi,
przykładowo, o stosowanie względem byłych pracowników – emerytów lub rencistów -
albo pracowników korzystających z urlopów rodzicielskich bezprzedmiotowego w
przypadku tych grup uprawnionych warunku korzystania z urlopu wypoczynkowego.
Odnośnie do stosowania warunku urlopowego przy przyznawaniu świadczeń z zfśs
związanych z organizowaniem wypoczynku, w szczególności we własnym zakresie, warunek
ten – jak już wskazano - może być dodatkowo, wraz z oceną sytuacji socjalnej, stosowany
wyłącznie w odniesieniu do osób, które mają prawo do urlopu. Dotyczy to pracowników,
którzy zgodnie z celem i przeznaczeniem urlopu wypoczynkowego organizują wypoczynek
w trakcie urlopu. Natomiast warunek urlopowy w sposób oczywisty nie może mieć
zastosowania do osób nieposiadających prawa do urlopu ze względu na swój
niepracowniczy status (emeryci i renciści) oraz pracowników organizujących wypoczynek w
okresie korzystania np. z urlopów związanych z rodzicielstwem. Takie osoby, należąc do
ustawowego kręgu uprawnionych do korzystania z funduszu (art. 2 pkt 5 ustawy o zfśs),
mogą, podobnie jak pracownicy wykonujący pracę, ubiegać się o przyznanie świadczeń
stanowiących socjalne wsparcie finansowe, przeznaczone na pokrycie kosztów organizacji
wypoczynku. W konsekwencji, nawet w przypadku powiązania świadczenia wypłacanego z
funduszu z pracowniczym urlopem wypoczynkowym, nie dochodzi do pozbawienia osób
niebędących czynnymi zawodowo pracownikami prawa do ubiegania się o pomoc
finansową udzielaną z jego środków.
Odnośnie do kwestii korzystania przez pracowników ze świadczeń socjalnych służących
organizowaniu urlopu wypoczynkowego należy też zauważyć, że zasady udzielania
pracownikom takiego urlopu określają omówione wyżej, odrębne względem ustawy o zfśs
przepisy Kodeksu pracy, które pracodawca powinien uwzględniać przy opracowywaniu
regulacji socjalnych. O ile bowiem w przypadku korzystania przez pracownika z wypoczynku
zorganizowanego przez podmioty wyspecjalizowane w świadczeniu usług turystycznych
liczbę dni urlopu wypoczynkowego pozwalającego na korzystanie z wypoczynku określa
rodzaj i program imprezy turystycznej (wycieczki, wczasów, itp.) oferowanej przez
organizatora, o tyle w przypadku wypoczynku organizowanego we własnym zakresie
należałoby uwzględniać obowiązujące zasady udzielania urlopu wypoczynkowego
określone w k.p., w tym dotyczące zasad podziału urlopu na wniosek pracownika.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny Pracy i Polityki Społecznej nie planuje się podjęcia
prac mających na celu zmianę przepisów ustawy o zfśs w części dotyczącej zasad
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wypłacania świadczenia urlopowego oraz dopłat z zfśs do wypoczynku, których
szczegółowe zasady przyznawania są przedmiotem regulacji zakładowych. Zarówno
przepisy Kodeksu pracy w części dotyczącej zasad korzystania z urlopu wypoczynkowego,
jak i przepisy ustawy o zfśs w zakresie świadczeń wspierających kosztowo pracowników i
inne osoby uprawnione mają charakter ogólnych norm gwarancyjnych, których celem jest
w szczególności finansowe wspieranie pracownika organizującego wypoczynek urlopowy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.524.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12811 Pani Posłanki Barbary Dolniak, w sprawie potrzeby
aktualizacji przepisów dotyczących świadczeń urlopowych, ze szczególnym
uwzględnieniem zasad ich przyznawania, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Przyjęte w Kodeksie pracy regulacje dotyczące zasad udzielania pracownikom urlopu
wypoczynkowego, w szczególności prawo pracownika do nieprzerwanego wypoczynku, ma
na celu umożliwienie pracownikowi pełnego odzyskania sił psychofizycznych. Istotne
znaczenie ma z tego względu ciągłość urlopu.
Zgodnie z art. 152 k.p., pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego,
płatnego urlopu wypoczynkowego, którego nie może się on zrzec. Pracodawca, na
podstawie art. 161 k.p., jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku
kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo.
Zasady dzielenia urlopu na części, określone w art. 162 k.p., stanowią o prawie pracownika
w tym zakresie (pracodawca nie może podzielić urlopu na części bez wniosku pracownika),
jednakże z zastrzeżeniem dotyczącym takiego organizowania wypoczynku, aby co najmniej
raz w roku trwał on 14 kolejnych dni kalendarzowych. Obowiązkiem pracodawcy jest
zadbanie, aby wymóg ten został spełniony.
Przyjęte w przepisach prawa pracy regulacje dotyczące zasad korzystania z urlopu
wypoczynkowego powiązane są z przepisami międzynarodowymi oraz unijnymi i mają swoje
źródło w Konstytucji RP (art. 62 ust. 2). W tym miejscu warto przywołać m.in. zrewidowaną
Konwencję nr 132 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 1970 r., dotyczącą płatnych
urlopów. W akcie tym podkreślono, że każda osoba, do której ma on zastosowanie, będzie
miała prawo do corocznego płatnego urlopu w określonym wymiarze minimalnym, którego
dzielenie jest dopuszczalne, o ile tak stanowią przepisy krajowe. Jednocześnie wskazano, że
jedna z części urlopu powinna odpowiadać co najmniej dwóm nieprzerwanym tygodniom
pracy, o ile co innego nie wynika z układu mającego zastosowanie do pracodawcy
i pracownika.
W art. 7 Dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada
2003 r., dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (OJ L 299, 18.11.2003, p.
9-19), zobowiązano państwa członkowskie do przyjęcia niezbędnych środków w celu
zapewnienia każdemu pracownikowi uprawnień do corocznego płatnego urlopu w
wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi i
przyznającymi mu taki urlop, przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym i/lub w praktyce
krajowej, który nie może być zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego, z wyjątkiem
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przypadku, gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu. Zgodnie z orzecznictwem TSUE jest to
prawo socjalne o szczególnej wadze1.
Realizacji przeznaczenia urlopu wypoczynkowego, z uwzględnieniem kodeksowych zasad
jego udzielania, powinny służyć również rozwiązania dotyczące finansowego wspierania
przez pracodawcę wypoczynku pracownika, określone w ustawie z dnia 4 marca 1994 r.
o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288, dalej jako „zfśs”).
Dotyczy to zarówno przewidzianego w jej przepisach świadczenia urlopowego,
wypłacanego przez małych pracodawców nietworzących zfśs, jak i świadczeń w ramach
działalności socjalnej finansowanej z funduszu, przeznaczonych zgodnie z art. 2 pk1 ustawy
o zfśs na dopłaty do usług świadczonych na rzecz różnych form wypoczynku,
przyjmowanych w zakładowym regulaminie funduszu w drodze uzgodnień ze związkami
zawodowymi, a gdy one nie działają, z reprezentantem załogi.
Przywołana ustawa o zfśs realizuje zasadę zawartą w art. 16 k.p., stanowiącym
o zaspokajaniu przez pracodawcę bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb
pracowników. Przyjęte w ustawie o zfśs w wyniku kompromisu stron dialogu społecznego
rozwiązania, dotyczące m.in. zasad finansowego wspierania przez pracodawców
pracowników i innych osób uprawnionych w celu ułatwienia im ponoszenia niezbędnych
kosztów związanych z organizowaniem wypoczynku, uwzględniają możliwości i warunki
działania poszczególnych grup pracodawców.
Ze względu na zróżnicowanie dotyczące skali i zasad prowadzonej przez różnych
pracodawców działalności, ustawa o zfśs przewiduje dwa podstawowe rozwiązania
pozwalające im na udzielanie zatrudnianym osobom finansowego wsparcia w zakresie
wypoczynku. Są to:
tworzenie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, z którego pracodawca
finansuje m.in. usługi na rzecz różnych form wypoczynku lub dofinansowuje
wypoczynek organizowany przez pracowników i inne osoby uprawnione we własnym
zakresie, według zasad określonych w zakładowym regulaminie zfśs;
wypłacanie pracownikom raz w roku świadczenia urlopowego (zamiast tworzenia
funduszu). Podstawowym warunkiem jego przyznania jest korzystanie przez
pracownika z wypoczynku urlopowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni
kalendarzowych2 .
Ustalając zasady wypłacania świadczenia urlopowego ustawa o zfśs pośrednio odwołuje się
do art. 162 k.p. Pracownik, któremu przysługuje u danego pracodawcy urlop w pełnym
wymiarze, nawet wówczas, gdy nastąpi podział urlopu na części, będzie korzystał
z dofinansowania do części urlopu wypoczynkowego trwającej co najmniej czternaście dni
kalendarzowych. Tym samym finansowe wsparcie w formie świadczenia urlopowego
umożliwia pokrywanie kosztów organizowania dłuższego, nieprzerwanego wypoczynku.
Należy zauważyć, że tworzenie funduszu świadczeń socjalnych, z którego, w ramach
prowadzonej działalności socjalnej mogą być finansowane różne formy wypoczynku – nie
1 Przykładowo zob. wyrok TSUE z 26.06.2001 r., C-173/99, ECLI:EU:C:2001:356; M. Derlacz-Wawrowska, [w:]
M. Derlacz-Wawrowska, M. Latos-Miłkowska, M. Wujczyk, Kodeks pracy. Komentarz w perspektywie
europejskiej i międzynarodowej, LEX 2014.
2 Możliwość wypłacania ustawowego świadczenia urlopowego, prostszego i mniej kosztownego organizacyjnie
niż tworzenie zfśs, dotyczy tzw. małych, pozabudżetowych pracodawców, zatrudniających mniej niż 50
pracowników (w etatach) według stanu na dzień 1 stycznia danego roku, którzy nie tworzą zfśs (art. 3 ust. 4 -6a
ustawy o zfśs).
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
tylko na rzecz samego pracownika, ale także jego rodziny, w szczególności dzieci w wieku
szkolnym – zapewnia pracodawcy możliwości dostosowania reguł dofinansowania
wypoczynku urlopowego do zróżnicowanych potrzeb pracowników.
Przeznaczenie funduszu oraz zasady wydatkowania jego środków reguluje przywołana
ustawa o zfśs. Zgodnie z art. 2 pkt 1 tego aktu działalność socjalna finansowana z funduszu
obejmuje m.in. usługi świadczone przez pracodawcę na rzecz różnych form wypoczynku
oraz udzielanie pomocy materialnej w formie finansowej lub rzeczowej. Oznacza to, że
finansowaniu lub dofinansowywaniu z funduszu podlega nabywanie usług na rzecz różnych
form wypoczynku, przy czym przepisy nie wskazują konkretnych form ani sposobu ich
nabywania.
Działalność socjalna organizowana przez pracodawcę może zatem obejmować zakup lub
dopłatę z funduszu do wszystkich dostępnych na rynku turystycznym usług
wypoczynkowych, bez względu na sposób ich organizowania (np. w formie tzw. pakietów
turystycznych, ale też zakupu pojedynczych usług, o których mowa w odrębnych przepisach
o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, a w przypadku
dopłacania z funduszu do usług wypoczynkowych dla dzieci pracowników – przepisach w
sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży). W ramach prowadzonej działalności socjalnej
finansowanej z zfśs pracodawca może:
organizować i udostępniać pracownikom oraz innym osobom uprawnionym usługi
wypoczynkowe w zakładowych obiektach socjalnych, zdefiniowanych w art. 2 pkt 4
ustawy o zfśs , jeżeli takie obiekty posiada;
nabywać usługi i imprezy turystyczne ze środków zfśs od organizatorów zewnętrznych
oraz udostępniać je pracownikom i byłym pracownikom (emerytom lub rencistom) za
odpłatnością uwzględniającą sytuację socjalną osoby uprawnionej;
dofinansowywać koszty takich usług zakupionych przez samych pracowników oraz
emerytów lub rencistów u organizatorów zewnętrznych, według zasad określonych
w regulaminie.
W ramach zakładowej działalności socjalnej funkcjonuje również rozwiązanie alternatywne
względem wypoczynku zorganizowanego (imprez turystycznych), zwane potocznie
„wczasami pod gruszą”. Stanowi ono uproszczoną formę bezpośredniego finansowego
wsparcia pracowników korzystających z urlopu wypoczynkowego oraz innych osób
uprawnionych do korzystania z zfśs i ich rodzin (art. 2 pkt 5 ustawy o zfśs). Świadczenie
przyznawane jest na podstawie regulaminu funduszu i zwykle polega na udzielaniu z zfśs
pomocy materialnej w formie finansowej, której wysokość jest uzależniona od sytuacji
socjalnej (w szczególności materialnej) świadczeniobiorcy. Warunkiem otrzymania
świadczenia jest korzystanie z urlopu wypoczynkowego. Przyjmuje się w tym wypadku, że
jest to wypoczynek indywidualnie organizowany przez pracowników oraz byłych
pracowników (emerytów lub rencistów) we własnym zakresie (bez pośredników
instytucjonalnych). Polega on na bezpośrednim nabywaniu usług turystycznych
potrzebnych do zorganizowania wypoczynku (w szczególności: usług noclegowych,
gastronomicznych, transportowych, przewodnickich oraz innych objętych tzw. programem
wypoczynku).
Trzeba podkreślić, że ustawa o zfśs nie przewiduje i nie reguluje zasad przyznawania
świadczeń w formule potocznie znanej jako „wczasy pod gruszą”. Jest to przedmiot regulacji
zakładowych. Ze względu na zakładowy oraz pomocowy status funduszu świadczeń
socjalnych zasady korzystania z usług i świadczeń finansowanych z jego środków,
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z uwzględnieniem obowiązku stosowania kryteriów socjalnych wskazanych w art. 8 ust. 1
ustawy o zfśs, oraz zasady podziału funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności
socjalnej, określa pracodawca w regulaminie uzgodnionym ze związkami zawodowymi, a
gdy one nie działają – z reprezentantem załogi (art. 2 ustawy o zfśs). W związku z tym, także
szczegółowe zasady i warunki nabywania, finansowania i przyznawania świadczeń
stanowiących dopłaty do potencjalnych kosztów organizowania różnych form wypoczynku
są przedmiotem postanowień przyjmowanych w regulaminie zfśs obowiązującym u danego
pracodawcy.
Regulamin funduszu jest zakładowym prawem socjalnym, którego postanowienia powinny
realizować ogólne zasady zawarte w ustawie. Dotyczy to również dopłat do kosztów
wypoczynku zapewnianych pracownikom i innym osobom uprawnionym do korzystania
z jego środków. Oznacza to, że regulamin zfśs nie powinien zawierać postanowień, których
stosowanie różnicuje bądź znosi uprawnienia niektórych osób do korzystania z funduszu
oraz wpływa na wysokość przyznawanych świadczeń ze względów pozasocjalnych. Chodzi,
przykładowo, o stosowanie względem byłych pracowników – emerytów lub rencistów -
albo pracowników korzystających z urlopów rodzicielskich bezprzedmiotowego w
przypadku tych grup uprawnionych warunku korzystania z urlopu wypoczynkowego.
Odnośnie do stosowania warunku urlopowego przy przyznawaniu świadczeń z zfśs
związanych z organizowaniem wypoczynku, w szczególności we własnym zakresie, warunek
ten – jak już wskazano - może być dodatkowo, wraz z oceną sytuacji socjalnej, stosowany
wyłącznie w odniesieniu do osób, które mają prawo do urlopu. Dotyczy to pracowników,
którzy zgodnie z celem i przeznaczeniem urlopu wypoczynkowego organizują wypoczynek
w trakcie urlopu. Natomiast warunek urlopowy w sposób oczywisty nie może mieć
zastosowania do osób nieposiadających prawa do urlopu ze względu na swój
niepracowniczy status (emeryci i renciści) oraz pracowników organizujących wypoczynek w
okresie korzystania np. z urlopów związanych z rodzicielstwem. Takie osoby, należąc do
ustawowego kręgu uprawnionych do korzystania z funduszu (art. 2 pkt 5 ustawy o zfśs),
mogą, podobnie jak pracownicy wykonujący pracę, ubiegać się o przyznanie świadczeń
stanowiących socjalne wsparcie finansowe, przeznaczone na pokrycie kosztów organizacji
wypoczynku. W konsekwencji, nawet w przypadku powiązania świadczenia wypłacanego z
funduszu z pracowniczym urlopem wypoczynkowym, nie dochodzi do pozbawienia osób
niebędących czynnymi zawodowo pracownikami prawa do ubiegania się o pomoc
finansową udzielaną z jego środków.
Odnośnie do kwestii korzystania przez pracowników ze świadczeń socjalnych służących
organizowaniu urlopu wypoczynkowego należy też zauważyć, że zasady udzielania
pracownikom takiego urlopu określają omówione wyżej, odrębne względem ustawy o zfśs
przepisy Kodeksu pracy, które pracodawca powinien uwzględniać przy opracowywaniu
regulacji socjalnych. O ile bowiem w przypadku korzystania przez pracownika z wypoczynku
zorganizowanego przez podmioty wyspecjalizowane w świadczeniu usług turystycznych
liczbę dni urlopu wypoczynkowego pozwalającego na korzystanie z wypoczynku określa
rodzaj i program imprezy turystycznej (wycieczki, wczasów, itp.) oferowanej przez
organizatora, o tyle w przypadku wypoczynku organizowanego we własnym zakresie
należałoby uwzględniać obowiązujące zasady udzielania urlopu wypoczynkowego
określone w k.p., w tym dotyczące zasad podziału urlopu na wniosek pracownika.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny Pracy i Polityki Społecznej nie planuje się podjęcia
prac mających na celu zmianę przepisów ustawy o zfśs w części dotyczącej zasad
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wypłacania świadczenia urlopowego oraz dopłat z zfśs do wypoczynku, których
szczegółowe zasady przyznawania są przedmiotem regulacji zakładowych. Zarówno
przepisy Kodeksu pracy w części dotyczącej zasad korzystania z urlopu wypoczynkowego,
jak i przepisy ustawy o zfśs w zakresie świadczeń wspierających kosztowo pracowników i
inne osoby uprawnione mają charakter ogólnych norm gwarancyjnych, których celem jest
w szczególności finansowe wspieranie pracownika organizującego wypoczynek urlopowy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --