Interpelacja nr 12763
Interpelacja w sprawie umów zlecenia
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (85%)
Cyfryzacja i Technologie (35%)
Podatki i Finanse (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie umów zlecenia
Interpelacja nr 12763
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie umów zlecenia
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 07-10-2025
Szanowna Pani Minister,
umowy zlecenia to wciąż powracający temat w debacie publicznej. Choć wiele Polek i Polaków korzysta z tej formy zatrudnienia, wiąże się ona z poważnymi problemami dla rynku pracy. Do mojego biura poselskiego zgłasza się wiele osób, które na podstawie własnych doświadczeń wskazują na narastające trudności wynikające z nadużywania tej formy zatrudnienia przez pracodawców. Wiele firm w trudnej sytuacji finansowej decyduje się zatrudniać wyłącznie na umowy zlecenia, bez perspektywy późniejszego przejścia na etat. Zdarza się również, że pracownicy – z braku alternatywy – zmuszeni są przyjąć takie warunki, mimo że wcześniej pracowali na podstawie umowy o pracę.
Umowa zlecenie powoduje poważne komplikacje dla osób, które zostały zmuszone do takiej formy zatrudnienia przez sytuację zawodową, życiową lub warunki panujące w przedsiębiorstwie. Brak prawa do płatnych urlopów i zwolnień chorobowych nie tylko ogranicza wysokość osiąganych dochodów i zwiększa niepewność finansową, ale również negatywnie wpływa na przyszłe świadczenia emerytalne, ponieważ odprowadzane są niższe składki do ZUS – m.in. z powodu braku możliwości wykonania zlecenia w danym dniu w przypadku choroby lub konieczności załatwienia spraw osobistych.
Najnowsze zapowiedzi rządu i Państwowej Inspekcji Pracy wskazują, że już od 1 stycznia 2026 roku inspektorzy PIP będą mieli możliwość samodzielnego przekształcania nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, jeśli stwierdzą, że faktyczny charakter wykonywanej pracy odpowiada stosunkowi pracy. Co istotne, zgodnie z zapowiedziami PIP planuje przeprowadzić około 200 celowanych kontroli w firmach, w których ryzyko nadużywania „śmieciówek” jest największe. Zmiany te mają na celu ograniczenie patologii na rynku pracy i zapewnienie osobom faktycznie pracującym w warunkach etatowych należnej ochrony prawnej oraz składek na ubezpieczenia społeczne.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie aktualnych danych oraz udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Jakie działania w najbliższym czasie zamierza podjąć Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w kwestii umów zlecenia oraz problemów pracowników wynikających z ich stosowania?
Czy ministerstwo planuje kroki legislacyjne w celu przeciwdziałania sytuacjom, gdy osoby dotychczas zatrudnione na umowę o pracę są „wypychane” na umowy zlecenia?
Czy przewiduje się dalsze zwiększenie zakresu działań i możliwości Państwowej Inspekcji Pracy, szczególnie w obszarze kontroli firm i branż intensywnie korzystających z umów zlecenia?
Czy planowane jest poszerzenie skali oraz zakresu kontroli PIP obejmujących więcej podmiotów, w których może dochodzić do nadużywania tzw. śmieciówek?
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12763
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie umów zlecenia
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 07-10-2025
Szanowna Pani Minister,
umowy zlecenia to wciąż powracający temat w debacie publicznej. Choć wiele Polek i Polaków korzysta z tej formy zatrudnienia, wiąże się ona z poważnymi problemami dla rynku pracy. Do mojego biura poselskiego zgłasza się wiele osób, które na podstawie własnych doświadczeń wskazują na narastające trudności wynikające z nadużywania tej formy zatrudnienia przez pracodawców. Wiele firm w trudnej sytuacji finansowej decyduje się zatrudniać wyłącznie na umowy zlecenia, bez perspektywy późniejszego przejścia na etat. Zdarza się również, że pracownicy – z braku alternatywy – zmuszeni są przyjąć takie warunki, mimo że wcześniej pracowali na podstawie umowy o pracę.
Umowa zlecenie powoduje poważne komplikacje dla osób, które zostały zmuszone do takiej formy zatrudnienia przez sytuację zawodową, życiową lub warunki panujące w przedsiębiorstwie. Brak prawa do płatnych urlopów i zwolnień chorobowych nie tylko ogranicza wysokość osiąganych dochodów i zwiększa niepewność finansową, ale również negatywnie wpływa na przyszłe świadczenia emerytalne, ponieważ odprowadzane są niższe składki do ZUS – m.in. z powodu braku możliwości wykonania zlecenia w danym dniu w przypadku choroby lub konieczności załatwienia spraw osobistych.
Najnowsze zapowiedzi rządu i Państwowej Inspekcji Pracy wskazują, że już od 1 stycznia 2026 roku inspektorzy PIP będą mieli możliwość samodzielnego przekształcania nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, jeśli stwierdzą, że faktyczny charakter wykonywanej pracy odpowiada stosunkowi pracy. Co istotne, zgodnie z zapowiedziami PIP planuje przeprowadzić około 200 celowanych kontroli w firmach, w których ryzyko nadużywania „śmieciówek” jest największe. Zmiany te mają na celu ograniczenie patologii na rynku pracy i zapewnienie osobom faktycznie pracującym w warunkach etatowych należnej ochrony prawnej oraz składek na ubezpieczenia społeczne.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie aktualnych danych oraz udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Jakie działania w najbliższym czasie zamierza podjąć Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w kwestii umów zlecenia oraz problemów pracowników wynikających z ich stosowania?
Czy ministerstwo planuje kroki legislacyjne w celu przeciwdziałania sytuacjom, gdy osoby dotychczas zatrudnione na umowę o pracę są „wypychane” na umowy zlecenia?
Czy przewiduje się dalsze zwiększenie zakresu działań i możliwości Państwowej Inspekcji Pracy, szczególnie w obszarze kontroli firm i branż intensywnie korzystających z umów zlecenia?
Czy planowane jest poszerzenie skali oraz zakresu kontroli PIP obejmujących więcej podmiotów, w których może dochodzić do nadużywania tzw. śmieciówek?
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11472 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.513.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12763 Pana Posła Krzysztofa Piątkowskiego, w sprawie
umów zlecenia, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opracowano projekt
ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw
realizujący dwa kamienie milowe w ramach reformy A.4.7 „Ograniczenie segmentacji rynku
pracy”, zawartej w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (kamienie milowe
A71G „Reforma Państwowej Inspekcji Pracy” oraz A72G „Działania na rzecz budowania
zdolności Państwowej Inspekcji Pracy”).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 11 marca 2026 r. uchwalił ustawę o zmianie ustawy
o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, zwaną dalej „Ustawą”. Ustawa
została ogłoszona w Dzienniku Ustaw RP pod poz. 473.
Akt ten wprowadza mechanizm przeciwdziałania nieuprawnionemu zastępowaniu umów
o pracę umowami cywilnoprawnymi (w tym umowami zlecenia) poprzez przyznanie
Państwowej Inspekcji Pracy kompetencji do stwierdzania istnienia stosunku pracy, jeśli
umowę cywilnoprawną zawarto lub wykonująca ją osoba faktycznie świadczy pracę za
wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca
1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) powinna zostać zawarta
umowa o pracę.
Na mocy znowelizowanej ustawy inspektor pracy zyska uprawnienie do wydania polecenia
usunięcia naruszeń w zakresie podstawy zatrudnienia. Obejmuje to sytuacje, w których
stwierdzono nieprawidłowości związane z funkcjonowaniem umowy cywilnoprawnej albo
brak zawarcia umowy o pracę mimo wykonywania pracy w warunkach właściwych dla
stosunku pracy.
Niewykonanie polecenia będzie stanowić przesłankę do wszczęcia postępowania
administracyjnego i albo wydania decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy, albo
wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.
Od decyzji okręgowego inspektora pracy będzie przysługiwało odwołanie do sądu
rejonowego na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks
postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468). Sąd oceni nie tylko legalność decyzji,
ale rozpozna też sprawę co do jej istoty, także na podstawie własnych ustaleń faktycznych
i prawnych. Postępowanie w tym zakresie nie jest zatem jednoinstancyjne.
Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy prowadzone przez
organy Państwowej Inspekcji Pracy będzie mieć charakter wyspecjalizowany i będzie się
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
opierać na prostszej procedurze niż postępowanie sądowe. W konsekwencji należy
oczekiwać przyspieszenia procesu stwierdzenia istnienia stosunku pracy (nawet jeżeli
ostatecznie sprawa z odwołania od decyzji PIP zostanie skierowana na drogę postępowania
sądowego, to zgromadzony materiał dowodowy powinien pozwolić na jej szybkie
rozstrzygnięcie).
Decyzja okręgowego inspektora pracy staje się wykonalna z dniem następującym po dniu,
w którym upływa termin wniesienia odwołania, a w razie jego wniesienia – z dniem
prawomocnego orzeczenia sądu. Wywołuje ona skutki prawne, jakie wiążą się ze
stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy, prawa
podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz dotyczące
dokonywania obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach,
od dnia jej wydania. Oznacza to, że pracodawca powinien od tego dnia niezwłocznie
realizować obowiązki wynikające z ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
w szczególności te dotyczące:
— naliczania i wypłaty wynagrodzenia;
— prowadzenia dokumentacji pracowniczej;
— innych uprawnień pracowniczych, np. urlopów;
— odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od bieżącego wynagrodzenia;
— zgłoszenia pracownika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych;
— naliczenia i odprowadzenia bieżących składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,
jak również obowiązki podatkowe i ubezpieczeniowe oraz dokonywania
obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach.
Wszczęcie postępowania administracyjnego przerywa bieg przedawnienia roszczeń
pracowniczych, a pracownik objęty jest ochroną przed wypowiedzeniem od momentu jego
rozpoczęcia aż do zakończenia. Zawieszone są też terminy przedawnienia funkcjonujące na
gruncie przepisów podatkowych oraz ubezpieczeń społecznych. Ze względu na
przesunięcie terminu wykonalności decyzji:
— wprowadzono instytucję zabezpieczenia roszczenia, która do wypowiadania
i rozwiązywania umów przewiduje stosowanie przepisów prawa pracy. Dzięki temu
chronione będą np. kobiety w ciąży i osoby w wieku przedemerytalnym. W przypadku
wypowiedzenia czy rozwiązania umowy przewidziano prawo do sądu na zasadach
określonych w prawie pracy. Zabezpieczenie będzie mogło zostać wydane od początku
postępowania przed sądem;
— zaprojektowano przepisy, których celem jest przeciwdziałanie przewlekłości
postępowań dotyczących ustalenia stosunku pracy, które dotyczą prekluzji dowodowej,
możliwości wyrokowania na posiedzeniu niejawnym, wydania wyroku wstępnego
i częściowego. Regulacje te będą miały zastosowanie zarówno do postępowania
sądowego z odwołania od decyzji PIP, jak i do postępowań z powództwa o ustalenie
stosunku pracy.
Zdecydowano też o wprowadzeniu instytucji interpretacji indywidualnej, mającej na celu
wyjaśnienie sposobu stosowania przepisów prawa pracy w zakresie ustalenia, czy określony
przez wnioskodawcę stosunek prawny spełnia przesłanki umowy o pracę, co ma ograniczyć
ryzyko naruszeń prawa pracy oraz zwiększyć pewność prawa po stronie podmiotów
zatrudniających. Na wniosek podmiotu zatrudniającego Główny Inspektor Pracy wydaje
interpretację indywidualną dotyczącą kwalifikacji danego stosunku prawnego jako umowy
o pracę w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Interpretacja:
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— wydawana jest w formie decyzji administracyjnej;
— podlega kontroli sądu;
— nie jest wiążąca dla wnioskodawcy, lecz wiąże organy Państwowej Inspekcji Pracy;
— zapewnia ochronę przed sankcjami w zakresie, w jakim wnioskodawca zastosował się
do jej treści.
Instytucja pełni funkcję prewencyjną, gwarancyjną i stabilizującą, a publikowanie
interpretacji w Biuletynie Informacji Publicznej sprzyja jednolitości praktyki stosowania
prawa.
Narzędziem do walki z umowami zlecenia zawieranymi w miejsce umów o pracę jest
podwyższenie wysokości kar grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika,
przewidziane w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach
o wykroczenia (Dz. U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 26 czerwca 1974
r. – Kodeks pracy. Odnosi się to m. in. do określonego w art. 281 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26
czerwca 1974 r. – Kodeks pracy wykroczenia polegającego na zawieraniu umów
cywilnoprawnych w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna
zostać zawarta umowa o pracę. Zmiany te urealniają adekwatność i proporcjonalność
sankcji do obecnych warunków ekonomiczno-gospodarczych. Mają również pełnić funkcję:
— prewencyjną, poprzez zwiększenie dotkliwości sankcji, co poprawi staranność
wypełniania przez pracodawców ich obowiązków wobec pracowników;
— represyjną, wobec pracodawców nieprzestrzegających przepisów prawa pracy.
Ustawa – w zakresie zwiększenia możliwości Państwowej Inspekcji Pracy, w tym w obszarze
kontroli firm i branż intensywnie korzystających z umów zlecenia - zawiera regulacje mające
na celu usprawnienie kontroli poprzez:
— wprowadzenie kontroli zdalnych;
— przeprowadzenia transmisji online umożliwiającej kontrolę dokumentów, wysłuchanie
strony oraz przesłuchanie podmiotu kontrolowanego przy zastosowaniu dostępnych
urządzeń technicznych umożliwiających przekaz telekomunikacyjny, a w szczególności
urządzeń umożliwiających dwukierunkową łączność, pozwalających na odbiór obrazu
lub obrazu i dźwięku w czasie rzeczywistym pomiędzy uczestnikami czynności
kontrolnej (wpłynie to na zwiększenie efektywności przeprowadzonych czynności,
a niekiedy wręcz je umożliwi);
— wprowadzenie elektronicznej dokumentacji sporządzanej podczas kontroli,
w szczególności protokołów kontroli i decyzji.
Stanowi to dostosowanie działań organów Państwowej Inspekcji Pracy do wymogów
nowoczesnej gospodarki rynkowej oraz zmieniającej się rzeczywistości, jak również wpisuje
się w postulat cyfryzacji działań administracji państwowej.
Wprowadza się też instytucję tzw. pomocy prawnej, w ramach której inspektor pracy
przeprowadzający kontrolę będzie uprawniony do zwrócenia się do innej jednostki
organizacyjnej Państwowej Inspekcji Pracy o wezwanie osoby zamieszkałej lub
przebywającej na terenie jej właściwości miejscowej do złożenia wyjaśnień lub zeznań
związanych z kontrolą. Uprawnienie to przyczyni się do pełnego ustalenia stanu
faktycznego w sprawie i wpłynie pozytywnie zarówno na ostateczny efekt działań
kontrolno-nadzorczych, jak również czas ich trwania.
Ponadto uruchomiony zostaje system elektronicznej wymiany danych między Państwową
Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajową Administracją Skarbową
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
na potrzeby kontroli i analizy ryzyka. Umożliwi to m.in. przeprowadzanie kontroli
w podmiotach, w których dochodzić może do naruszeń prawa, w tym nadużywania umów
cywilnoprawnych. Przeprowadzaniu kontroli celowych służyć będzie też zobligowanie
Głównego Inspektora Pracy do sporządzania rocznych i wieloletnich programów kontroli
opartych na analizie ryzyka.
Kontrola Państwowej Inspekcji Pracy zostanie rozszerzona na te jednostki, które utraciły
status podmiotów zatrudniających pracowników lub osób zatrudnionych na innej podstawie
niż stosunek pracy w okresie jednego roku przed rozpoczęciem kontroli.
Przyjęte w ustawie rozwiązania mają zapewnić skuteczną ochronę praw pracowniczych
i interesu publicznego, w szczególności eliminując ryzyko nadużyć dotyczących stosowania
pozornych umów cywilnoprawnych, w tym. m.in. umów zlecenia. Regulacje te mają
wzmacniać pozycję pracownika, zwiększyć skuteczność działań Państwowej Inspekcji Pracy
oraz pozytywnie wpłynąć na jej wiarygodność i efektywność jako organu nadzoru nad
rynkiem pracy.
Kierownictwo resortu pracy konsekwentnie zmierza do ograniczenia przypadków
pozornego zatrudnienia cywilnoprawnego, wzmocnienia ochrony osób wykonujących pracę
oraz wyposażenia Państwowej Inspekcji Pracy w skuteczniejsze instrumenty nadzoru
i egzekwowania prawa. Szczególne znaczenie będzie miało przyznanie inspekcji
kompetencji do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku
pracy. Rozwiązanie to może w istotny sposób wpłynąć na praktykę stosowania umów
cywilnoprawnych i ograniczyć zjawisko niezgodnego z duchem obowiązujących przepisów
zastępowania stosunku pracy mniej stabilnymi formami zatrudnienia.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.513.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12763 Pana Posła Krzysztofa Piątkowskiego, w sprawie
umów zlecenia, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opracowano projekt
ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw
realizujący dwa kamienie milowe w ramach reformy A.4.7 „Ograniczenie segmentacji rynku
pracy”, zawartej w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (kamienie milowe
A71G „Reforma Państwowej Inspekcji Pracy” oraz A72G „Działania na rzecz budowania
zdolności Państwowej Inspekcji Pracy”).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 11 marca 2026 r. uchwalił ustawę o zmianie ustawy
o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, zwaną dalej „Ustawą”. Ustawa
została ogłoszona w Dzienniku Ustaw RP pod poz. 473.
Akt ten wprowadza mechanizm przeciwdziałania nieuprawnionemu zastępowaniu umów
o pracę umowami cywilnoprawnymi (w tym umowami zlecenia) poprzez przyznanie
Państwowej Inspekcji Pracy kompetencji do stwierdzania istnienia stosunku pracy, jeśli
umowę cywilnoprawną zawarto lub wykonująca ją osoba faktycznie świadczy pracę za
wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca
1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) powinna zostać zawarta
umowa o pracę.
Na mocy znowelizowanej ustawy inspektor pracy zyska uprawnienie do wydania polecenia
usunięcia naruszeń w zakresie podstawy zatrudnienia. Obejmuje to sytuacje, w których
stwierdzono nieprawidłowości związane z funkcjonowaniem umowy cywilnoprawnej albo
brak zawarcia umowy o pracę mimo wykonywania pracy w warunkach właściwych dla
stosunku pracy.
Niewykonanie polecenia będzie stanowić przesłankę do wszczęcia postępowania
administracyjnego i albo wydania decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy, albo
wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.
Od decyzji okręgowego inspektora pracy będzie przysługiwało odwołanie do sądu
rejonowego na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks
postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468). Sąd oceni nie tylko legalność decyzji,
ale rozpozna też sprawę co do jej istoty, także na podstawie własnych ustaleń faktycznych
i prawnych. Postępowanie w tym zakresie nie jest zatem jednoinstancyjne.
Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy prowadzone przez
organy Państwowej Inspekcji Pracy będzie mieć charakter wyspecjalizowany i będzie się
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
opierać na prostszej procedurze niż postępowanie sądowe. W konsekwencji należy
oczekiwać przyspieszenia procesu stwierdzenia istnienia stosunku pracy (nawet jeżeli
ostatecznie sprawa z odwołania od decyzji PIP zostanie skierowana na drogę postępowania
sądowego, to zgromadzony materiał dowodowy powinien pozwolić na jej szybkie
rozstrzygnięcie).
Decyzja okręgowego inspektora pracy staje się wykonalna z dniem następującym po dniu,
w którym upływa termin wniesienia odwołania, a w razie jego wniesienia – z dniem
prawomocnego orzeczenia sądu. Wywołuje ona skutki prawne, jakie wiążą się ze
stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy, prawa
podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz dotyczące
dokonywania obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach,
od dnia jej wydania. Oznacza to, że pracodawca powinien od tego dnia niezwłocznie
realizować obowiązki wynikające z ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
w szczególności te dotyczące:
— naliczania i wypłaty wynagrodzenia;
— prowadzenia dokumentacji pracowniczej;
— innych uprawnień pracowniczych, np. urlopów;
— odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od bieżącego wynagrodzenia;
— zgłoszenia pracownika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych;
— naliczenia i odprowadzenia bieżących składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,
jak również obowiązki podatkowe i ubezpieczeniowe oraz dokonywania
obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach.
Wszczęcie postępowania administracyjnego przerywa bieg przedawnienia roszczeń
pracowniczych, a pracownik objęty jest ochroną przed wypowiedzeniem od momentu jego
rozpoczęcia aż do zakończenia. Zawieszone są też terminy przedawnienia funkcjonujące na
gruncie przepisów podatkowych oraz ubezpieczeń społecznych. Ze względu na
przesunięcie terminu wykonalności decyzji:
— wprowadzono instytucję zabezpieczenia roszczenia, która do wypowiadania
i rozwiązywania umów przewiduje stosowanie przepisów prawa pracy. Dzięki temu
chronione będą np. kobiety w ciąży i osoby w wieku przedemerytalnym. W przypadku
wypowiedzenia czy rozwiązania umowy przewidziano prawo do sądu na zasadach
określonych w prawie pracy. Zabezpieczenie będzie mogło zostać wydane od początku
postępowania przed sądem;
— zaprojektowano przepisy, których celem jest przeciwdziałanie przewlekłości
postępowań dotyczących ustalenia stosunku pracy, które dotyczą prekluzji dowodowej,
możliwości wyrokowania na posiedzeniu niejawnym, wydania wyroku wstępnego
i częściowego. Regulacje te będą miały zastosowanie zarówno do postępowania
sądowego z odwołania od decyzji PIP, jak i do postępowań z powództwa o ustalenie
stosunku pracy.
Zdecydowano też o wprowadzeniu instytucji interpretacji indywidualnej, mającej na celu
wyjaśnienie sposobu stosowania przepisów prawa pracy w zakresie ustalenia, czy określony
przez wnioskodawcę stosunek prawny spełnia przesłanki umowy o pracę, co ma ograniczyć
ryzyko naruszeń prawa pracy oraz zwiększyć pewność prawa po stronie podmiotów
zatrudniających. Na wniosek podmiotu zatrudniającego Główny Inspektor Pracy wydaje
interpretację indywidualną dotyczącą kwalifikacji danego stosunku prawnego jako umowy
o pracę w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Interpretacja:
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— wydawana jest w formie decyzji administracyjnej;
— podlega kontroli sądu;
— nie jest wiążąca dla wnioskodawcy, lecz wiąże organy Państwowej Inspekcji Pracy;
— zapewnia ochronę przed sankcjami w zakresie, w jakim wnioskodawca zastosował się
do jej treści.
Instytucja pełni funkcję prewencyjną, gwarancyjną i stabilizującą, a publikowanie
interpretacji w Biuletynie Informacji Publicznej sprzyja jednolitości praktyki stosowania
prawa.
Narzędziem do walki z umowami zlecenia zawieranymi w miejsce umów o pracę jest
podwyższenie wysokości kar grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika,
przewidziane w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach
o wykroczenia (Dz. U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 26 czerwca 1974
r. – Kodeks pracy. Odnosi się to m. in. do określonego w art. 281 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26
czerwca 1974 r. – Kodeks pracy wykroczenia polegającego na zawieraniu umów
cywilnoprawnych w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna
zostać zawarta umowa o pracę. Zmiany te urealniają adekwatność i proporcjonalność
sankcji do obecnych warunków ekonomiczno-gospodarczych. Mają również pełnić funkcję:
— prewencyjną, poprzez zwiększenie dotkliwości sankcji, co poprawi staranność
wypełniania przez pracodawców ich obowiązków wobec pracowników;
— represyjną, wobec pracodawców nieprzestrzegających przepisów prawa pracy.
Ustawa – w zakresie zwiększenia możliwości Państwowej Inspekcji Pracy, w tym w obszarze
kontroli firm i branż intensywnie korzystających z umów zlecenia - zawiera regulacje mające
na celu usprawnienie kontroli poprzez:
— wprowadzenie kontroli zdalnych;
— przeprowadzenia transmisji online umożliwiającej kontrolę dokumentów, wysłuchanie
strony oraz przesłuchanie podmiotu kontrolowanego przy zastosowaniu dostępnych
urządzeń technicznych umożliwiających przekaz telekomunikacyjny, a w szczególności
urządzeń umożliwiających dwukierunkową łączność, pozwalających na odbiór obrazu
lub obrazu i dźwięku w czasie rzeczywistym pomiędzy uczestnikami czynności
kontrolnej (wpłynie to na zwiększenie efektywności przeprowadzonych czynności,
a niekiedy wręcz je umożliwi);
— wprowadzenie elektronicznej dokumentacji sporządzanej podczas kontroli,
w szczególności protokołów kontroli i decyzji.
Stanowi to dostosowanie działań organów Państwowej Inspekcji Pracy do wymogów
nowoczesnej gospodarki rynkowej oraz zmieniającej się rzeczywistości, jak również wpisuje
się w postulat cyfryzacji działań administracji państwowej.
Wprowadza się też instytucję tzw. pomocy prawnej, w ramach której inspektor pracy
przeprowadzający kontrolę będzie uprawniony do zwrócenia się do innej jednostki
organizacyjnej Państwowej Inspekcji Pracy o wezwanie osoby zamieszkałej lub
przebywającej na terenie jej właściwości miejscowej do złożenia wyjaśnień lub zeznań
związanych z kontrolą. Uprawnienie to przyczyni się do pełnego ustalenia stanu
faktycznego w sprawie i wpłynie pozytywnie zarówno na ostateczny efekt działań
kontrolno-nadzorczych, jak również czas ich trwania.
Ponadto uruchomiony zostaje system elektronicznej wymiany danych między Państwową
Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajową Administracją Skarbową
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
na potrzeby kontroli i analizy ryzyka. Umożliwi to m.in. przeprowadzanie kontroli
w podmiotach, w których dochodzić może do naruszeń prawa, w tym nadużywania umów
cywilnoprawnych. Przeprowadzaniu kontroli celowych służyć będzie też zobligowanie
Głównego Inspektora Pracy do sporządzania rocznych i wieloletnich programów kontroli
opartych na analizie ryzyka.
Kontrola Państwowej Inspekcji Pracy zostanie rozszerzona na te jednostki, które utraciły
status podmiotów zatrudniających pracowników lub osób zatrudnionych na innej podstawie
niż stosunek pracy w okresie jednego roku przed rozpoczęciem kontroli.
Przyjęte w ustawie rozwiązania mają zapewnić skuteczną ochronę praw pracowniczych
i interesu publicznego, w szczególności eliminując ryzyko nadużyć dotyczących stosowania
pozornych umów cywilnoprawnych, w tym. m.in. umów zlecenia. Regulacje te mają
wzmacniać pozycję pracownika, zwiększyć skuteczność działań Państwowej Inspekcji Pracy
oraz pozytywnie wpłynąć na jej wiarygodność i efektywność jako organu nadzoru nad
rynkiem pracy.
Kierownictwo resortu pracy konsekwentnie zmierza do ograniczenia przypadków
pozornego zatrudnienia cywilnoprawnego, wzmocnienia ochrony osób wykonujących pracę
oraz wyposażenia Państwowej Inspekcji Pracy w skuteczniejsze instrumenty nadzoru
i egzekwowania prawa. Szczególne znaczenie będzie miało przyznanie inspekcji
kompetencji do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku
pracy. Rozwiązanie to może w istotny sposób wpłynąć na praktykę stosowania umów
cywilnoprawnych i ograniczyć zjawisko niezgodnego z duchem obowiązujących przepisów
zastępowania stosunku pracy mniej stabilnymi formami zatrudnienia.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --