Interpelacja w sprawie mogących wprowadzać w błąd konsumentów praktyk producentów napojów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12751
do ministra zdrowia
w sprawie mogących wprowadzać w błąd konsumentów praktyk producentów napojów
Zgłaszający: Edward Siarka
Data wpływu: 06-10-2025
Szanowna Pani Minister,
w ostatnich miesiącach Ministerstwo Zdrowia kilkukrotnie informowało parlamentarzystów (m.in. w odpowiedzi na interpelacje) o uwagach zgłaszanych przez resort Ministerstwu Finansów dotyczących sfery opodatkowania produktów żywnościowych podatkiem od towarów i usług. Wątpliwości w tym zakresie budzi w szczególności kwestia opodatkowania napojów. W obowiązującej aktualnie matrycy stawek podatku VAT z preferencyjnej, 5-procentowej stawki tego podatku korzystają m.in. napoje zawierające co najmniej 20% soków owocowych lub warzywnych. Jednocześnie wody mineralne czy źródlane opodatkowane są stawką podstawową w wysokości 23%. Rozbieżność ta była jeszcze bardziej widoczna w okresie obowiązywania zerowej stawki podatku VAT na żywność. Wówczas napoje z dodatkiem soków korzystały z tego zwolnienia, a wody nadal opodatkowane były podstawową stawką. Taka polityka fiskalna niestety nie współgra z walorami zdrowotnymi poszczególnych rodzajów napojów. Picie wody zalecane jest powszechnie jako zdrowsze niż korzystanie z zawierających cukier napojów, nawet gdy te nie są dodatkowo dosładzane.
Przedmiotowa rozbieżność w opodatkowaniu rodzi także inne praktyczne skutki. Na rynku napojów coraz częściej bowiem pojawiają się sytuacje, w których napoje z dodatkiem soków (i korzystające z preferencyjnego opodatkowania) opatrzone są nazwami sugerującymi konsumentom, że są „wodą”, które są reklamowane przez producentów jako zdrowy wybór. Bardzo często tego rodzaju produkty kierowane są do najmłodszych konsumentów.
W mojej ocenie praktyka taka, stosowana przez niektórych producentów napojów, którzy coraz częściej pozycjonują swoje produkty jako „wody”, mimo, że wodami one nie są, wymaga podjęcia pilnych działań kontrolnych i analitycznych. Z moich informacji wynika, że sprawa została zgłoszona do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jednakże z uwagi na „zdrowotne” podłoże tego rodzaju praktyk zasadne jest także podjęcie działań przez Ministerstwo Zdrowia i wypracowanie na poziomie rządowym, we współpracy z resortem finansów rozwiązań, które ograniczą podatkowe bodźce sprzyjające tego rodzaju wprowadzaniu konsumentów w błąd. Sytuacja, która ma aktualnie miejsce na rynku może mieć nie tylko negatywne konsekwencje zdrowotne dla konsumentów (szczególnie najmłodszych), którzy są wprowadzeni w błąd co do właściwości zdrowotnych kupowanych napojów, ale także stanowi przykład nieuczciwej konkurencji względem podmiotów produkujących prawdziwą wodę. W efekcie mniej zdrowe napoje korzystają z niższego opodatkowania (stawka 5% VAT), a jednocześnie w komunikacji marketingowej i reklamowej udają one zdrowsze „wody”, podczas gdy wody te opodatkowane są podstawową stawką podatku VAT (23%).
Napoje takie, sprzedawane pod markami kojarzącymi się ze słowem woda (np. „aqua” czy „Waterrr”) sprzedawane są jako alternatywy dla wód mineralnych. Produkty takie opatrywane są nazwami oraz znakami graficznymi sugerującymi, że są one wodą. Także w sferze reklamy napoje takie przedstawiane są jako produkty np. „wspierające nawadnianie”. Wiele z tych działań marketingowych jest skierowanych stricte do dzieci i ich rodziców. Praktyka ta może szkodzić zdrowiu najmłodszych, budząc u dzieci i ich rodziców fałszywe przeświadczenie o ich właściwościach zdrowotnych. Tym bardziej, że w ramach działań marketingowych producenci takich napojów podkreślają ich walory zdrowotne. Tymczasem regularne spożywanie takich napojów, nawet w przypadku, w którym nie są dodatkowo dosładzane (poza „dosładzaniem” poprzez samą domieszkę soków) już od najmłodszych lat kształtuje u dzieci nawyk picia słodzonych napojów.
Opisane powyżej praktyki polegające na przypisywaniu określonym produktom właściwości, których one nie posiadają czy też na sugerowaniu za pomocą wyglądu, opisu lub prezentacji graficznej, niezgodnego z rzeczywistością składu produktu lub jego tożsamości stanowić mogą naruszenie przepisów. Co do zasady zagadnienie to wchodzi w zakres kompetencji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jednakże wskazane jest, aby także ze strony Ministerstwa Zdrowia skierowany został jednoznaczny sygnał, że tego rodzaju praktyki nie będą akceptowane.
Szanowna Pani Minister, w związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Zdrowia sygnalizowało resortowi finansów potrzebę wprowadzenia zmian w matrycy VAT, tak aby zastosowane w niej stawki podatku od towarów i usług na produkty spożywcze, skuteczniej wspierały realizację celów zdrowotnych?
Czy do ministerstwa docierały sygnały świadczące o możliwości wprowadzania w błąd konsumentów przez producentów niektórych napojów w zakresie ich nazewnictwa i właściwości zdrowotnych? Jeśli tak, to jakie działania podjął w tym zakresie resort?
Czy ministerstwo zamierza w przedmiotowej sprawie wystąpić do UOKiK z wnioskiem o przeprowadzenie analizy pod kątem możliwego naruszania zbiorowych interesów konsumentów?
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5892 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.35.2025.KM
Warszawa, 24 października 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 12751 w sprawie mogących wprowadzać w błąd
konsumentów praktyk producentów napojów, złożoną przez Pana Posła Edwarda Siarkę,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Podstawowe wymagania dotyczące znakowania żywności, w tym wykaz danych
szczegółowych, których podanie jest obowiązkowe, zostały określone w rozporządzeniu
(UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.1
Zgodnie z art. 7 ww. rozporządzenia oznakowanie środka spożywczego nie może
wprowadzać konsumenta w błąd, w szczególności, co do właściwości środka spożywczego,
w tym jego tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, miejsca pochodzenia, a także
nie może sugerować, że posiada on szczególne właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki
posiadają szczególne właściwości. Zasada ta dotyczy również reklamy i prezentacji
środków spożywczych.
Odnosząc się do poruszonej w interpelacji kwestii pozycjonowania przez niektórych
producentów żywności swoich produktów z dodatkiem cukrów lub soków jako „wody”,
należy zaznaczyć, że zgodnie z § 21 ust. 3
rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie
1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie
przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG,
dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE
i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych 2 naturalne wody mineralne
i wody źródlane mogą być używane do produkcji napojów bezalkoholowych. Napoje
bezalkoholowe stanowią odrębną kategorię produktów i w żaden sposób nie powinny być
utożsamiane z wodami. Istotnym elementem jest zwrócenie uwagi, że producenci napojów
smakowych mają obowiązek rzetelnie i uczciwie podawać informacje na opakowaniu
środków spożywczych. Prawidłowe oznakowanie środka spożywczego pozwala na
dokonanie świadomego wyboru przez konsumenta. Ważnym elementem jest czytanie przez
konsumentów etykiet i na tej podstawie dokonywanie zakupu odpowiednich produktów.
Jest to szczególnie istotne przy napojach smakowych. Na etykiecie tych produktów podany
jest ich skład oraz informacje o wartości odżywczej tj. dotyczące chociażby zawartości
węglowodanów, w tym cukrów.
Niezależnie od powyższego informuję, że do Ministerstwa Zdrowia nie wpływały skargi na
praktyki wprowadzające konsumentów w błąd. W tym miejscu należy wyjaśnić, że kwestie
dotyczące znakowania żywności są podzielone kompetencyjnie pomiędzy Ministerstwo
Zdrowia (organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej) a Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
(organy Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych). Państwowa Inspekcja
Sanitarna głównie skupia się na obszarach odnoszących się do bezpieczeństwa żywności -
takich jak informacja o wartości odżywczej, alergeny czy oświadczenia zdrowotne i
żywieniowe. Z kolei resort rolnictwa (MRiRW oraz GIJHARS) jest organem właściwym w
obszarze ogólnego znakowania oraz informacji o jakości handlowej m.in. nazw środków
spożywczych, oznaczania ilościowego składników, wykazu składników, ilości netto,
wielkości czcionki, kraju lub miejsca pochodzenia.
Zgodnie z informacjami uzyskanymi przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
Urząd prowadzi aktualnie cztery postępowania wyjaśniające w sprawie wstępnego
ustalenia, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie
praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w związku z działaniami
marketingowymi dotyczącymi napojów bezalkoholowych zawierających od 20% do 30%
soku owocowego.
Kwestia dotycząca opodatkowania wody butelkowanej stanowi istotny temat, podkreślany
przez Ministerstwo Zdrowia w korespondencji kierowanej do Ministerstwa Finansów. W
ramach koncepcji całościowego podejścia do zdrowia ważna jest spójna polityka
międzysektorowa w zakresie konieczności ograniczenia promocji produktów
niekorzystnych dla zdrowia. W odniesieniu do obniżonej stawki podatku VAT na niektóre
towary (uchwalonej przez Sejm Tarczą Antyinflacyjna 2.0.) wskazywano, że woda
2 rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód
stołowych (Dz. U. Nr 85 poz.466)
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
niewątpliwie należy do katalogu produktów spożywczych pierwszej potrzeby i w
konsekwencji powinna zostać objęta preferencyjną stawką VAT. Zależy nam bowiem na
tym, aby woda była napojem pierwszego wyboru w chwili zaspokojenia
pragnienia/uzupełnienia płynów. Jako Ministerstwo Zdrowia podkreślamy, że
konkurencyjna cena wody butelkowanej jest szczególnie ważnym elementem w
promowaniu spożycia tego napoju. Kwestia preferencyjnego opodatkowania wody została
podniesiona także w ostatnim piśmie skierowanym do Ministerstwa Finansów z dnia 15
października 2025 r., znak: ZPN.0220.3.2025.KM,w którym ponownie zaznaczono, że
obniżenie podatku VAT na wodę butelkowaną powinno być priorytetem - również w
kontekście promowania spożycia tego napoju. Zadeklarowano także gotowość do
współpracy z Ministerstwem Finansów w tym obszarze.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --