Interpelacja w sprawie planowanych zmian w przepisach dotyczących umieszczania dzieci poniżej 7. roku życia w pieczy zastępczej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12700
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie planowanych zmian w przepisach dotyczących umieszczania dzieci poniżej 7. roku życia w pieczy zastępczej
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska, Anna Wojciechowska
Data wpływu: 06-10-2025
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się do Pani Ministry w sprawie sytuacji dzieci poniżej 7. roku życia, które w związku z odebraniem rodzicom biologicznym trafiają do systemu pieczy zastępczej.
Zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej priorytetem jest zapewnienie dziecku opieki w ramach rodzinnej pieczy zastępczej – poprzez rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka. Ustawodawca przyjął zasadę, że małe dzieci – w szczególności poniżej 7. roku życia – co do zasady nie powinny trafiać do instytucjonalnej pieczy zastępczej. Rozwiązanie to uzasadniano troską o dobro dziecka i koniecznością wychowywania go w warunkach jak najbardziej zbliżonych do rodzinnych.
W praktyce jednak pojawia się problem deficytu rodzin zastępczych, co skutkuje sytuacjami, w których również dzieci najmłodsze umieszczane są w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. W opinii części środowisk samorządowych i organizacji zajmujących się ochroną dzieci pojawiają się postulaty rozważenia zmian w przepisach, które wprost dopuściłyby możliwość kierowania małych dzieci do instytucjonalnej pieczy zastępczej w sytuacji braku rodziny zastępczej.
Mając na względzie powyższe, proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozważa zmiany w obowiązujących przepisach, które umożliwiłyby kierowanie dzieci poniżej 7. roku życia do instytucjonalnej pieczy zastępczej jako alternatywy wobec rodzin zastępczych?
2. Jeżeli tak – na jakim etapie znajdują się prace legislacyjne w tym zakresie oraz jakie są proponowane kierunki zmian?
3. Jakie argumenty – prawne, społeczne i wychowawcze – przemawiają zdaniem ministerstwa za ewentualnym rozszerzeniem katalogu sytuacji, w których dopuszczalne byłoby umieszczenie małych dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych?
4. Czy prowadzone są analizy dotyczące skutków psychologicznych i rozwojowych pobytu dzieci w wieku poniżej 7 lat w instytucjonalnej pieczy zastępczej, które mogłyby stanowić podstawę ewentualnych zmian?
5. Jakie działania podejmuje lub planuje podjąć ministerstwo, aby równolegle wzmacniać system rodzinnej pieczy zastępczej i zwiększać liczbę rodzin zastępczych, tak aby ograniczyć konieczność umieszczania małych dzieci w instytucjach?
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8707 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.516.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12700 Pań Posłanek Iwony Marii Kozłowskiej i Anny
Wojciechowskiej, w sprawie planowanych zmian w przepisach dotyczących umieszczania
dzieci poniżej 7 roku życia w pieczy zastępczej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1 w placówce opiekuńczo-wychowawczej
typu socjalizacyjnego, interwencyjnego lub specjalistyczno-terapeutycznego są
umieszczane dzieci powyżej 10 roku życia, wymagające szczególnej opieki lub mające
trudności w przystosowaniu się do życia w rodzinie. Z kolei w interwencyjnym ośrodku
preadopcyjnym umieszcza się dzieci, które wymagają specjalistycznej opieki i w okresie
oczekiwania na przysposobienie nie mogą zostać umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej.
Pobyt dziecka w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym nie może trwać dłużej niż do
ukończenia przez nie pierwszego roku życia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) nie planuje
wprowadzenia w obowiązujących przepisach zmian, które umożliwiałyby kierowanie dzieci
poniżej 7 roku życia do instytucjonalnej pieczy zastępczej jako alternatywy wobec rodzin
zastępczych. Podjęcie tego typu działań byłoby dalece sprzeczne z przyjętymi założeniami
oraz prowadzonym procesem deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej. Celem prowadzonych
w MRPiPS prac jest zapewnienie potrzebującym tego dzieciom opieki w zastępczym
środowisku rodzinnym, poza instytucjami. Działania te pozostają w pełnej zgodzie
z przyjętymi w tym zakresie dokumentami, tak na poziomie krajowym (np. Strategia rozwoju
usług społecznych, polityka publiczna do 2030 r.), jak i międzynarodowym.
Zdając sobie sprawę z konieczności wprowadzenia kompleksowych zmian o charakterze
ustawowym Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zdecydowało
o przygotowaniu projektu nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej. Obecnie złożono wniosek o wpis projektu nowelizacji do wykazu prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. W toku tworzenia poszczególnych
przepisów nowelizujących uwzględniono postulaty wielu organizacji i środowisk. Planuje się
również przeprowadzenie konsultacji w sprawie projektu. Przygotowana nowelizacja
ustawy stanowi jeden z elementów reformy systemu wspierania rodziny i pieczy zastępczej.
W resorcie analizowane są też możliwości wprowadzania kolejnych zmian
w przedmiotowym obszarze.
W projekcie nowelizacji przedstawiono przepisy wzmacniające oraz stabilizujące rodzinne
formy pieczy zastępczej, zaproponowano szereg rozwiązań polepszających sytuację rodzin
zastępczych, rodzinnych domów dziecka oraz dzieci, które się w nich wychowują. Głównym
1 Dz.U. z 2025 r. poz. 49 z późn. zm.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
celem pozostaje zadbanie o najlepszy interes każdego dziecka, wdrożenie efektywniejszych
mechanizmów działania sektora publicznego oraz kontynuowanie procesu
deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej. Nowelizacja zakłada m.in. wprowadzenie nowej
umowy rodzicielstwa zastępczego, podwyższenie wynagrodzeń minimalnych dla rodzin
zastępczych zawodowych oraz prowadzących rodzinny dom dziecka, podwyższenie
świadczeń dla rodzin zastępczych spokrewnionych, wprowadzenie comiesięcznego dodatku
stażowego, a także coroczną waloryzację świadczeń i wynagrodzeń wynikających z ustawy
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ponadto planowane jest wprowadzenie
możliwości uzyskania Karty Dużej Rodziny niezależnie od liczby dzieci dla wszystkich rodzin
zastępczych oraz nadanie dzieciom z rodzin zastępczych i adopcyjnych (poza adopcją przez
współmałżonka) uprawnień pozwalających korzystać z dostępu do usług publicznej służby
zdrowia poza kolejką. Nowelizacja przewiduje też umożliwienie działania Pozarządowemu
Organizatorowi Rodzinnej Pieczy Zastępczej, który będzie mógł pozyskiwać, szkolić
i prowadzić rodziny dla dzieci, którym powiatowe centra pomocy rodzinie nie są w stanie
zapewnić miejsc w pieczy zastępczej.
Kolejnym planowanym w ramach przygotowywanej nowelizacji rozwiązaniem jest skrócenie
terminu na złożenie do właściwego sądu wniosku o wszczęcie postępowania dotyczącego
wydania zarządzeń wobec dziecka, które nie ma szans na powrót do rodziny biologicznej,
celem szybkiego uregulowania jego sytuacji prawnej (na okres nieprzekraczający 12
miesięcy). Rozwiązanie to będzie szczególnie korzystne dla małych dzieci i niemowląt
umieszczonych w pieczy zastępczej.
Projekt zakłada ponadto stopniowe wygaszanie funkcjonowania interwencyjnych ośrodków
preadopcyjnych, co przysłuży się dobru najmłodszych dzieci, które już od pierwszych dni
życia powinny posiadać możliwość wychowania w rodzinie. Inicjatywa ta jest przejawem
wdrażania polityki deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej.
Zapewniam, ze podejmując inicjatywy legislacyjne dotyczące obszaru pieczy zastępczej
Kierownictwo Resortu uwzględnia skutki rozwojowe i psychologiczne pobytu małych dzieci
w instytucjonalnych formach pieczy zastępczej. Warto zauważyć, że na konieczność
znajdowania dla dzieci w pieczy zastępczej - szczególnie tych małych i niemowląt - rodzin
zastępczych jednoznacznie wskazują badania naukowe, dotyczące znaczenia wychowania
dzieci w rodzinie od pierwszych dni życia, budowania poczucia przynależności,
bezpieczeństwa emocjonalnego, więzi z jednym, zamiast z wieloma zmieniającymi się w ciągu
dnia opiekunami. Decyzja o uwzględnieniu w nowelizacji ustawy stopniowego wygaszania
interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych łączy się z pozostałymi założeniami nowelizacji,
obejmującymi zapewnienie lepszych warunków funkcjonowania rodzin zastępczych
i rodzinnych domów dziecka oraz zwiększenie wymiaru dedykowanego im wsparcia.
Proponowane w nowelizacji rozwiązania przyczynią się do zwiększenia liczby kandydatów
zainteresowanych rodzicielstwem zastępczym, również w formie profesjonalnej.
Z prowadzonych w MRPiPS analiz oraz wielomiesięcznych rozmów i konsultacji ze
środowiskiem wynika, że sytuacja niedoboru rodzin zastępczych czy rodzinnych domów
dziecka, wynika w dużej mierze z niedostatecznego wsparcia tych podmiotów w przeszłości.
Priorytetem z perspektywy obecnie prowadzonych działań jest zatem zapewnienie
rodzinom zastępczym odpowiednich do pełnienia ich misji warunków oraz utworzenie
systemu wieloaspektowego wsparcia, które pozwoliłoby na przejęcie przez nie opieki
również nad dziećmi najmłodszymi, ze specjalnymi potrzebami, niepełnosprawnościami,
wymagającymi leczenia, terapii czy rehabilitacji.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej wymaga zaangażowania i współpracy między
jednostkami organizacyjnymi wspierania rodziny i pieczy zastępczej, kuratorami sądowymi
i sądami. Celem szeroko rozumianego inwestowania w rodzinną pieczę zastępczą jest
zwiększenie szans małoletnich na znalezienie rodziny i wychowanie w warunkach możliwie
najbardziej zbliżonych do naturalnych. Trzeba pamiętać, że deinstytucjonalizacja w pieczy
zastępczej jest procesem długofalowym i wieloetapowym, który realizować trzeba
stopniowo i w sposób przemyślany.
Informuję, że celem wzmocnienia rodzinnych form pieczy zastępczej, oprócz przygotowanej
nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w Ministerstwie
zainicjowano dwa projekty z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS).
W ramach projektu „Deinstytucjonalizacja ukraińskiej i polskiej pieczy zastępczej —
rozwijanie rozwiązań systemowych ukierunkowanych na indywidualne potrzeby dzieci
i młodzieży” w każdym województwie utworzone zostaną centra wspierania rodzin
zastępczych, świadczące specjalistyczną pomoc, uzupełniając ofertę wsparcia oferowanego
przez powiaty. Z kolei projekt „Wypracowanie modelu współpracy pomiędzy jednostkami
samorządu terytorialnego gminy, powiatu i województwa oraz sądami w zakresie realizacji
zadań wspierania rodziny oraz pieczy zastępczej” ma przyczynić się do poprawienia
komunikacji i współpracy pomiędzy gminami, powiatami, sędziami oraz służbą kuratorską,
co przełoży się na lepszą integrację działań mających zabezpieczyć najlepszy interes dziecka.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --