Interpelacja nr 12672
Interpelacja w sprawie sytuacji warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) oraz konieczności wdrożenia systemowych rozwiązań zapewniających stabilność finansową i rozwój tej formy wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie sytuacji warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) oraz konieczności wdrożenia systemowych rozwiązań zapewniających stabilność finansową i rozwój tej formy wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami
Interpelacja nr 12672
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) oraz konieczności wdrożenia systemowych rozwiązań zapewniających stabilność finansową i rozwój tej formy wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Tomasz Głogowski
Data wpływu: 03-10-2025
Warszawa, 3.10.2025 r.
Szanowna Pani Minister,
warsztaty terapii zajęciowej funkcjonują w Polsce od 1992 roku, obejmując opieką i wsparciem blisko 30 tysięcy osób dorosłych z niepełnosprawnością umiarkowaną i znaczną. Są one niezwykle istotnym elementem systemu rehabilitacji społecznej i zawodowej, a także przestrzenią, w której osoby te mogą rozwijać swoje umiejętności, odnajdywać poczucie sprawczości oraz przygotowywać się do aktywnego udziału w życiu społecznym i zawodowym.
Obecna sytuacja WTZ jest jednak bardzo trudna. W wyniku rosnących kosztów utrzymania (energii, ogrzewania, transportu, usług zewnętrznych) oraz niewystarczających środków finansowych, funkcjonowanie wielu placówek zostało poważnie zagrożone. Według podsumowań środowiska koszty te wzrosły średnio o około 20%, przy inflacji ogłaszanej przez GUS na poziomie 4,5%. Jednocześnie utrzymujące się niskie wynagrodzenia kadry powodują ryzyko odpływu wykwalifikowanych pracowników.
Należy podkreślić, że WTZ pełnią rolę nie tylko terapeutyczną, ale również edukacyjną i aktywizacyjną, zgodnie z Konwencją o prawach osób z niepełnosprawnościami. Brak stabilnych i adekwatnych rozwiązań finansowych powoduje, że uczestnicy nie mają zapewnionego dostępu do nowoczesnych narzędzi terapeutycznych, szkoleń ani ścieżek prowadzących do zatrudnienia na otwartym rynku pracy.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planuje w 2025 roku zwiększenie dofinansowania działalności WTZ w taki sposób, aby zapewnić płynność finansową placówek i zrekompensować wzrost kosztów utrzymania?
Czy w perspektywie najbliższych 3 lat resort przewiduje krokowe zwiększanie miesięcznej kwoty finansowania uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w WTZ do poziomu odpowiadającego minimalnemu wynagrodzeniu, zgodnie z postulatami środowiska?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmu corocznej waloryzacji finansowania WTZ w oparciu o wskaźnik wzrostu średniego wynagrodzenia, począwszy od roku 2029?
Czy planowane są działania zmierzające do uznania specyfiki pracy w WTZ jako pracy w szczególnych warunkach, wraz z odpowiednimi regulacjami dotyczącymi wynagrodzeń, urlopów i czasu pracy instruktorów terapii zajęciowej?
Jakie rozwiązania systemowe ministerstwo zamierza wprowadzić w celu usprawnienia koordynacji wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami na poziomie powiatu, a także zapewnienia płynnej migracji uczestników między różnymi formami wsparcia?
Czy resort przewiduje zmiany w zakresie możliwości łączenia uczestnictwa w WTZ z aktywnością zawodową, analogicznie do systemu funkcjonującego w środowiskowych domach samopomocy?
Na jakim etapie są prace nad reformą systemu orzekania o niepełnosprawności, która umożliwiłaby bardziej adekwatne i elastyczne kwalifikowanie osób do placówek wsparcia, w tym WTZ?
Z wyrazami szacunku
Tomasz Głogowski
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12672
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) oraz konieczności wdrożenia systemowych rozwiązań zapewniających stabilność finansową i rozwój tej formy wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Tomasz Głogowski
Data wpływu: 03-10-2025
Warszawa, 3.10.2025 r.
Szanowna Pani Minister,
warsztaty terapii zajęciowej funkcjonują w Polsce od 1992 roku, obejmując opieką i wsparciem blisko 30 tysięcy osób dorosłych z niepełnosprawnością umiarkowaną i znaczną. Są one niezwykle istotnym elementem systemu rehabilitacji społecznej i zawodowej, a także przestrzenią, w której osoby te mogą rozwijać swoje umiejętności, odnajdywać poczucie sprawczości oraz przygotowywać się do aktywnego udziału w życiu społecznym i zawodowym.
Obecna sytuacja WTZ jest jednak bardzo trudna. W wyniku rosnących kosztów utrzymania (energii, ogrzewania, transportu, usług zewnętrznych) oraz niewystarczających środków finansowych, funkcjonowanie wielu placówek zostało poważnie zagrożone. Według podsumowań środowiska koszty te wzrosły średnio o około 20%, przy inflacji ogłaszanej przez GUS na poziomie 4,5%. Jednocześnie utrzymujące się niskie wynagrodzenia kadry powodują ryzyko odpływu wykwalifikowanych pracowników.
Należy podkreślić, że WTZ pełnią rolę nie tylko terapeutyczną, ale również edukacyjną i aktywizacyjną, zgodnie z Konwencją o prawach osób z niepełnosprawnościami. Brak stabilnych i adekwatnych rozwiązań finansowych powoduje, że uczestnicy nie mają zapewnionego dostępu do nowoczesnych narzędzi terapeutycznych, szkoleń ani ścieżek prowadzących do zatrudnienia na otwartym rynku pracy.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planuje w 2025 roku zwiększenie dofinansowania działalności WTZ w taki sposób, aby zapewnić płynność finansową placówek i zrekompensować wzrost kosztów utrzymania?
Czy w perspektywie najbliższych 3 lat resort przewiduje krokowe zwiększanie miesięcznej kwoty finansowania uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w WTZ do poziomu odpowiadającego minimalnemu wynagrodzeniu, zgodnie z postulatami środowiska?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmu corocznej waloryzacji finansowania WTZ w oparciu o wskaźnik wzrostu średniego wynagrodzenia, począwszy od roku 2029?
Czy planowane są działania zmierzające do uznania specyfiki pracy w WTZ jako pracy w szczególnych warunkach, wraz z odpowiednimi regulacjami dotyczącymi wynagrodzeń, urlopów i czasu pracy instruktorów terapii zajęciowej?
Jakie rozwiązania systemowe ministerstwo zamierza wprowadzić w celu usprawnienia koordynacji wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami na poziomie powiatu, a także zapewnienia płynnej migracji uczestników między różnymi formami wsparcia?
Czy resort przewiduje zmiany w zakresie możliwości łączenia uczestnictwa w WTZ z aktywnością zawodową, analogicznie do systemu funkcjonującego w środowiskowych domach samopomocy?
Na jakim etapie są prace nad reformą systemu orzekania o niepełnosprawności, która umożliwiłaby bardziej adekwatne i elastyczne kwalifikowanie osób do placówek wsparcia, w tym WTZ?
Z wyrazami szacunku
Tomasz Głogowski
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
42%
Konkretność
58%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
12
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (12)
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„na bieżąco monitoruje”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12846 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.507.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12672 Pana Posła Tomasza Głogowskiego w sprawie
sytuacji warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) oraz konieczności wdrożenia systemowych
rozwiązań zapewniających stabilność finansową i rozwój tej formy wsparcia dla osób
z niepełnosprawnościami, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W obliczu napływających ze środowiska warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) sygnałów, że
zwiększony wcześniej poziom dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ
w dalszym ciągu nie pokrywa wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki,
w drugiej połowie 2025 r. podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27
lutego 2026 r. rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego
pobytu jednego uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym
i w latach następnych. Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników
w warsztatach terapii zajęciowej, uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON
i konieczność realizacji przez ten fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Odnośnie do powiązania kwoty dofinansowania rocznego pobytu jednego uczestnika w
WTZ z określonymi wskaźnikami należy zaznaczyć, że uwzględniając możliwości finansowe
PFRON i konieczność realizacji innych zadań ze środków funduszu nie byłoby to zasadne.
Kwestie dotyczące finansowania WTZ określają ustawa o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.). Wysokość dofinansowania kosztów rocznego
pobytu osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w zakładzie aktywności zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
dofinansowania kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w WTZ ustalono w § 5 ust.
2-4 rozporządzenia.
Wprowadzenie mechanizmu uzależniającego wysokość dofinansowania WTZ od
określonych wskaźników wymagałoby przemodelowania zasad finansowania tego typu
placówek i zmodyfikowania obowiązującego wzoru algorytmu. Wprowadzenie stałego
mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania wiązałoby się z istotnym
ryzykiem dla stabilności finansowej funduszu. Niekontrolowany wzrost wydatków mógłby
utrudnić planowanie budżetu PFRON. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić
do ograniczenia możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio
do osób z niepełnosprawnościami. Według danych PFRON kwota niezaspokojonych
potrzeb w tym obszarze wyniosła w roku minionym ok. 750 mln zł.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana – pod kątem
zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności załączników
nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca 2010 r. Sygn.
akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r. Sygn. akt K 23/09
orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”1. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”2,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
1 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
2 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
W zakresie uregulowania czasu pracy pracowników WTZ (np. poprzez zmniejszenie jego
tygodniowego wymiaru), należy wskazać, że w połowie 2025 r. w Ministerstwie Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej zorganizowało nabór do programu pilotażowego pod nazwą
„Skrócony czas pracy - to się dzieje!”. W jego ramach wyłoniono 90 pracodawców, którzy
od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 r. testują w swoich zakładach różne warianty tego
rozwiązania.
Celem realizowanych projektów jest sprawdzenie i wypracowanie różnych modeli
skróconego czasu pracy. Obejmuje to ocenę wpływu takich zmian na zatrudnienie,
produktywność, zdrowie pracowników, organizację zadań oraz możliwość godzenia przez
osoby zatrudnione życia zawodowego z prywatnym. Następstwem pilotażu będzie
opracowanie dobrych praktyk, oraz rozważenie wprowadzenia odpowiednich regulacji do
porządku prawnego.
Co do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
Informuję również, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
przygotowywane są rozwiązania mające na celu poprawę jakości działań realizowanych
przez warsztaty terapii zajęciowej. Służyć temu ma wdrożenie Standardów funkcjonowania
WTZ. Projektowane rozwiązania wpisują się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz
Osób z Niepełnosprawnościami 2021-20303 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów
terapii zajęciowej”.
3 Załącznik do uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia
na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 (M.P. poz. 218).
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano też założenia
dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer projektu: UD348) w zakresie wprowadzenia
standardów dla WTZ. Projekt zakłada m.in.:
— zmianę sposobu kwalifikowania do WTZ osób niepełnosprawnych, które rokują
osiągnięcie postępów w nabywaniu umiejętności w obszarze społecznym
i zawodowym. Projekt przewiduje rezygnację z zapisu w orzeczeniu o stopniu
niepełnosprawności dotyczącego wskazania do uczestnictwa w terapii zajęciowej;
— wprowadzenie możliwości odbywania staży zawodowych przez uczestników WTZ;
— umożliwienie uczestnikowi WTZ, który podjął pracę niezwłocznego powrotu do WTZ
w przypadku niepowodzenia w pracy, do czasu upływu 4 miesięcy od momentu
opuszczenia warsztatu przez uczestnika w celu podjęcia zatrudnienia.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
warsztatów terapii zajęciowej podejmowany jest szeroki dialog z przedstawicielami
środowiska ww. placówek pobytu dziennego.
Wybrane rozwiązania ze standardów były przedmiotem m.in. prekonsultacji
przeprowadzonych w kwietniu i maju 2025 r. Ponadto 3 marca br. odbyło się spotkanie
z przedstawicielami WTZ z całej Polski oraz członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do
Spraw Osób Niepełnosprawnych uczestniczącymi w pracach doraźnego Zespołu
problemowego do spraw warsztatów terapii zajęciowej4. Przedmiotem spotkania były m.in.
propozycje zmian przewidziane w ww. projekcie. Kolejne spotkanie z przedstawicielami
wskazanego zespołu miało miejsce 29 kwietnia br. Projekt ustawy będzie szeroko
konsultowany m.in. ze środowiskiem WTZ i osób z niepełnosprawnościami również na
kolejnych etapach procedowania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 Zespół został powołany uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych
z dnia 10 lutego 2026 r.
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.507.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12672 Pana Posła Tomasza Głogowskiego w sprawie
sytuacji warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) oraz konieczności wdrożenia systemowych
rozwiązań zapewniających stabilność finansową i rozwój tej formy wsparcia dla osób
z niepełnosprawnościami, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W obliczu napływających ze środowiska warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) sygnałów, że
zwiększony wcześniej poziom dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ
w dalszym ciągu nie pokrywa wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki,
w drugiej połowie 2025 r. podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27
lutego 2026 r. rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego
pobytu jednego uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym
i w latach następnych. Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników
w warsztatach terapii zajęciowej, uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON
i konieczność realizacji przez ten fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Odnośnie do powiązania kwoty dofinansowania rocznego pobytu jednego uczestnika w
WTZ z określonymi wskaźnikami należy zaznaczyć, że uwzględniając możliwości finansowe
PFRON i konieczność realizacji innych zadań ze środków funduszu nie byłoby to zasadne.
Kwestie dotyczące finansowania WTZ określają ustawa o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.). Wysokość dofinansowania kosztów rocznego
pobytu osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w zakładzie aktywności zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
dofinansowania kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w WTZ ustalono w § 5 ust.
2-4 rozporządzenia.
Wprowadzenie mechanizmu uzależniającego wysokość dofinansowania WTZ od
określonych wskaźników wymagałoby przemodelowania zasad finansowania tego typu
placówek i zmodyfikowania obowiązującego wzoru algorytmu. Wprowadzenie stałego
mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania wiązałoby się z istotnym
ryzykiem dla stabilności finansowej funduszu. Niekontrolowany wzrost wydatków mógłby
utrudnić planowanie budżetu PFRON. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić
do ograniczenia możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio
do osób z niepełnosprawnościami. Według danych PFRON kwota niezaspokojonych
potrzeb w tym obszarze wyniosła w roku minionym ok. 750 mln zł.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana – pod kątem
zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności załączników
nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca 2010 r. Sygn.
akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r. Sygn. akt K 23/09
orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”1. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”2,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
1 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
2 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
W zakresie uregulowania czasu pracy pracowników WTZ (np. poprzez zmniejszenie jego
tygodniowego wymiaru), należy wskazać, że w połowie 2025 r. w Ministerstwie Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej zorganizowało nabór do programu pilotażowego pod nazwą
„Skrócony czas pracy - to się dzieje!”. W jego ramach wyłoniono 90 pracodawców, którzy
od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 r. testują w swoich zakładach różne warianty tego
rozwiązania.
Celem realizowanych projektów jest sprawdzenie i wypracowanie różnych modeli
skróconego czasu pracy. Obejmuje to ocenę wpływu takich zmian na zatrudnienie,
produktywność, zdrowie pracowników, organizację zadań oraz możliwość godzenia przez
osoby zatrudnione życia zawodowego z prywatnym. Następstwem pilotażu będzie
opracowanie dobrych praktyk, oraz rozważenie wprowadzenia odpowiednich regulacji do
porządku prawnego.
Co do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
Informuję również, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
przygotowywane są rozwiązania mające na celu poprawę jakości działań realizowanych
przez warsztaty terapii zajęciowej. Służyć temu ma wdrożenie Standardów funkcjonowania
WTZ. Projektowane rozwiązania wpisują się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz
Osób z Niepełnosprawnościami 2021-20303 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów
terapii zajęciowej”.
3 Załącznik do uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia
na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 (M.P. poz. 218).
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano też założenia
dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer projektu: UD348) w zakresie wprowadzenia
standardów dla WTZ. Projekt zakłada m.in.:
— zmianę sposobu kwalifikowania do WTZ osób niepełnosprawnych, które rokują
osiągnięcie postępów w nabywaniu umiejętności w obszarze społecznym
i zawodowym. Projekt przewiduje rezygnację z zapisu w orzeczeniu o stopniu
niepełnosprawności dotyczącego wskazania do uczestnictwa w terapii zajęciowej;
— wprowadzenie możliwości odbywania staży zawodowych przez uczestników WTZ;
— umożliwienie uczestnikowi WTZ, który podjął pracę niezwłocznego powrotu do WTZ
w przypadku niepowodzenia w pracy, do czasu upływu 4 miesięcy od momentu
opuszczenia warsztatu przez uczestnika w celu podjęcia zatrudnienia.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
warsztatów terapii zajęciowej podejmowany jest szeroki dialog z przedstawicielami
środowiska ww. placówek pobytu dziennego.
Wybrane rozwiązania ze standardów były przedmiotem m.in. prekonsultacji
przeprowadzonych w kwietniu i maju 2025 r. Ponadto 3 marca br. odbyło się spotkanie
z przedstawicielami WTZ z całej Polski oraz członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do
Spraw Osób Niepełnosprawnych uczestniczącymi w pracach doraźnego Zespołu
problemowego do spraw warsztatów terapii zajęciowej4. Przedmiotem spotkania były m.in.
propozycje zmian przewidziane w ww. projekcie. Kolejne spotkanie z przedstawicielami
wskazanego zespołu miało miejsce 29 kwietnia br. Projekt ustawy będzie szeroko
konsultowany m.in. ze środowiskiem WTZ i osób z niepełnosprawnościami również na
kolejnych etapach procedowania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 Zespół został powołany uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych
z dnia 10 lutego 2026 r.
-- 4 of 4 --