Interpelacja nr 12624
Interpelacja w sprawie wpisania Osady Fabrycznej w Żyrardowie na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wpisania Osady Fabrycznej w Żyrardowie na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO
Interpelacja nr 12624
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wpisania Osady Fabrycznej w Żyrardowie na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO
Zgłaszający: Maciej Małecki
Data wpływu: 01-10-2025
Szanowna Pani Minister,
na początku listopada 2023 r. kandydatura Żyrardowa otrzymała pozytywną rekomendację ekspercką Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w procesie przygotowania dokumentów do wniosku nominacyjnego o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO. Decyzję tę poprzedził szereg przygotowań, analiz oraz konsultacji z ekspertami, a także liczne spotkania i prace merytoryczne.
Eksperci podkreślili unikatową wartość dziewiętnastowiecznej Osady Fabrycznej w Żyrardowie, wskazując na jej kompletność, przejrzystość i jednorodność zespołu urbanistycznego oraz współzależność elementów przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej. Zdaniem specjalistów ta osada stanowi holistyczne świadectwo ważnych procesów gospodarczych, społecznych i cywilizacyjnych XIX i XX wieku.
W maju 2024 r. Żyrardów wizytowali także naukowcy z Polskiego Komitetu Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego TICCIH – organizacji doradczej UNESCO w zakresie dziedzictwa przemysłowego. Eksperci ci, po zapoznaniu się z zachowaną tkanką miejską, jednoznacznie wskazali na wyjątkowość Osady Fabrycznej w Żyrardowie oraz wysiłki podejmowane przez miasto na rzecz pielęgnowania i promowania tego dziedzictwa.
Pomimo pozytywnej rekomendacji MKiDN z listopada 2023 r. oraz przychylnej opinii ekspertów TICCIH od tamtego czasu brak jest informacji o kolejnych działaniach ministerstwa zmierzających do wpisania Żyrardowa na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Na jakim etapie znajduje się obecnie procedura wpisu Osady Fabrycznej w Żyrardowie na listę UNESCO?
2. Jakie działania zostały podjęte przez MKiDN od listopada 2023 r. w celu kontynuacji procesu nominacyjnego?
3. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje złożenie wniosku nominacyjnego w najbliższym czasie, a jeśli tak – jaki jest przewidywany harmonogram tych działań?
4. Czy przewidziano dodatkowe konsultacje z ekspertami krajowymi i międzynarodowymi w celu wzmocnienia wniosku Żyrardowa?
5. Czy MKiDN rozważa wsparcie finansowe i organizacyjne dla miasta Żyrardowa w związku z dalszymi przygotowaniami do procesu wpisu na listę UNESCO?
Mając na uwadze szczególną wartość historyczną, kulturową i społeczną Osady Fabrycznej w Żyrardowie, a także dotychczasowe zaangażowanie środowisk eksperckich i lokalnych, proszę Panią Minister o przedstawienie aktualnych działań oraz planów ministerstwa w zakresie dalszego procedowania wniosku nominacyjnego. Wpis Żyrardowa na listę światowego dziedzictwa UNESCO byłby nie tylko istotnym wyróżnieniem dla miasta i jego mieszkańców, lecz także wzmocnieniem pozycji Polski w zakresie ochrony i promocji dziedzictwa kulturowego o znaczeniu międzynarodowym.
Z poważaniem
Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12624
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wpisania Osady Fabrycznej w Żyrardowie na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO
Zgłaszający: Maciej Małecki
Data wpływu: 01-10-2025
Szanowna Pani Minister,
na początku listopada 2023 r. kandydatura Żyrardowa otrzymała pozytywną rekomendację ekspercką Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w procesie przygotowania dokumentów do wniosku nominacyjnego o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO. Decyzję tę poprzedził szereg przygotowań, analiz oraz konsultacji z ekspertami, a także liczne spotkania i prace merytoryczne.
Eksperci podkreślili unikatową wartość dziewiętnastowiecznej Osady Fabrycznej w Żyrardowie, wskazując na jej kompletność, przejrzystość i jednorodność zespołu urbanistycznego oraz współzależność elementów przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej. Zdaniem specjalistów ta osada stanowi holistyczne świadectwo ważnych procesów gospodarczych, społecznych i cywilizacyjnych XIX i XX wieku.
W maju 2024 r. Żyrardów wizytowali także naukowcy z Polskiego Komitetu Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego TICCIH – organizacji doradczej UNESCO w zakresie dziedzictwa przemysłowego. Eksperci ci, po zapoznaniu się z zachowaną tkanką miejską, jednoznacznie wskazali na wyjątkowość Osady Fabrycznej w Żyrardowie oraz wysiłki podejmowane przez miasto na rzecz pielęgnowania i promowania tego dziedzictwa.
Pomimo pozytywnej rekomendacji MKiDN z listopada 2023 r. oraz przychylnej opinii ekspertów TICCIH od tamtego czasu brak jest informacji o kolejnych działaniach ministerstwa zmierzających do wpisania Żyrardowa na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Na jakim etapie znajduje się obecnie procedura wpisu Osady Fabrycznej w Żyrardowie na listę UNESCO?
2. Jakie działania zostały podjęte przez MKiDN od listopada 2023 r. w celu kontynuacji procesu nominacyjnego?
3. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje złożenie wniosku nominacyjnego w najbliższym czasie, a jeśli tak – jaki jest przewidywany harmonogram tych działań?
4. Czy przewidziano dodatkowe konsultacje z ekspertami krajowymi i międzynarodowymi w celu wzmocnienia wniosku Żyrardowa?
5. Czy MKiDN rozważa wsparcie finansowe i organizacyjne dla miasta Żyrardowa w związku z dalszymi przygotowaniami do procesu wpisu na listę UNESCO?
Mając na uwadze szczególną wartość historyczną, kulturową i społeczną Osady Fabrycznej w Żyrardowie, a także dotychczasowe zaangażowanie środowisk eksperckich i lokalnych, proszę Panią Minister o przedstawienie aktualnych działań oraz planów ministerstwa w zakresie dalszego procedowania wniosku nominacyjnego. Wpis Żyrardowa na listę światowego dziedzictwa UNESCO byłby nie tylko istotnym wyróżnieniem dla miasta i jego mieszkańców, lecz także wzmocnieniem pozycji Polski w zakresie ochrony i promocji dziedzictwa kulturowego o znaczeniu międzynarodowym.
Z poważaniem
Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5287 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw
osób, których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych
osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12624 posła Macieja Małeckiego z 3 października 2025
roku w sprawie wpisania Osady Fabrycznej w Żyrardowie na Listę Światowego Dziedzictwa
Kulturalnego i Naturalnego UNESCO, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień.
Ad 1, 2 i 3.
Przygotowanie dokumentacji wniosku o wpis nowego obiektu na Listę Światowego
Dziedzictwa UNESCO jest procesem złożonym i wieloetapowym, wymagającym
zaangażowania różnych instytucji i specjalistów. Zgodnie z obowiązującą procedurą
odpowiedzialność za opracowanie wniosku o wpis na Listę informacyjną UNESCO,
a następnie pełnej dokumentacji nominacyjnej na Listę Światowego Dziedzictwa spoczywa
na przyszłym zarządcy danego miejsca. Funkcję tę pełnią najczęściej instytucje kultury
prowadzone przez organy centralne lub samorządowe, ale mogą to być również inne
podmioty prawne, np. gminy wyznaniowe czy przedsiębiorstwa prywatne.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) pełni rolę koordynacyjną dla
wniosku, konsultuje go, przekazuje uwagi do jego projektu oraz jako Państwo-Strona
reprezentuje wnioskodawców przed Komitetem Światowego Dziedzictwa UNESCO.
W działaniach tych Ministerstwo współpracuje z Narodowym Instytutem Dziedzictwa (NID)
oraz Polskim Komitetem Narodowym ICOMOS, które zapewniają wsparcie eksperckie
i metodologiczne.
W pismach przekazanych przez Lucjana Chrzanowskiego, Prezydenta Miasta Żyrardowa,
MKiDN otrzymało zapewnienie, że Miasto, angażując się w procedurę nominacyjną, dołoży
wszelkich starań, aby dokumentacja spełniała najwyższe wymogi merytoryczne i w tym celu
planuje powołanie zespołu wnioskowego, koordynującego działania związane z realizacją
powyższego zadania, w którego skład wejdą zewnętrzni eksperci, pracownicy Urzędu
Miasta (w tym Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków) oraz inni specjaliści z muzeów i
instytucji kultury w Żyrardowie.
W odpowiedzi na ostatnie wystąpienie Prezydenta Żyrardowa Bożena Żelazowska,
sekretarz stanu w MKiDN, zapewniła o wsparciu resortu kultury w procesie nominacyjnym,
opisała kroki, jakie Miasto powinno podjąć w kolejnych etapach, oraz przekazała Wytyczne
Operacyjne wraz z formularzem wniosku na Listę informacyjną, nad którym Miasto powinno
rozpocząć prace.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Miasto obecnie proces przygotowania wniosku
nominacyjnego Osady Fabrycznej w Żyrardowie znajduje się w fazie prac koncepcyjnych
i konsultacji eksperckich, mających na celu zebranie pełnej dokumentacji historycznej,
architektonicznej oraz konserwatorskiej wymaganej przez UNESCO.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Dodatkowo informuję, że cała procedura wraz z odnośnikami do formularzy i rozpisanym
harmonogramem jest opisana i dostępna dla wszystkich na stronie internetowej
Ministerstwa:
https://www.gov.pl/web/kultura/wpis-nowych-obiektow-na-liste-swiatowego-
dziedzictwa
Ad 4.
Pierwszym dokumentem w procesie przygotowania nominacji, który Państwo-Strona
przesyła do Centrum Światowego Dziedzictwa, jest wniosek o wpis na krajową Listę
informacyjną (Tentative List). Lista informacyjna UNESCO to spis miejsc uznanych za
zasługujące na wpis na Listę Światowego Dziedzictwa, które znajdują się na terytorium
danego Państwa-Strony. Listę tworzą obiekty, które państwo zamierza zaproponować do
wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w ciągu 10 lat od daty zgłoszenia.
Przed przygotowaniem wpisu na Listę krajową Państwo-Strona może ubiegać się o pomoc
UNESCO w ramach procesu poprzedzającego tzw. Upstream Process, który przewiduje
wstępną konsultację i ocenę dobra, a także umożliwia wizytę zagranicznych specjalistów na
miejscu. W przypadku uzgodnienia z przyszłymi opiekunami obiektu potrzeby skorzystania
z tego mechanizmu Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako Państwo-Strona
Konwencji podejmie działania zmierzające do jego realizacji.
Ad 5.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie dysponuje środkami budżetowymi
przeznaczonymi na przygotowanie wniosków nominacyjnych. Zgodnie z obowiązującymi
zasadami to wnioskodawca, tj. miasto jako przyszły zarządca obiektu, odpowiada za
zabezpieczenie finansowania działań związanych z procesem nominacyjnym. Rola
Ministerstwa polega na zapewnieniu wsparcia merytorycznego i organizacyjnego,
w szczególności w zakresie konsultacji eksperckich oraz doradztwa proceduralnego, które
to wsparcie zostanie zapewnione w procesie nominacyjnym Żyrardowa.
W piśmie Prezydenta Miasta Żyrardowa znalazła się deklaracja, że Urząd Miasta
zabezpieczy środki budżetowe oraz zaangażuje odpowiednie zasoby kadrowe w realizację
zadania.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --
osób, których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych
osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12624 posła Macieja Małeckiego z 3 października 2025
roku w sprawie wpisania Osady Fabrycznej w Żyrardowie na Listę Światowego Dziedzictwa
Kulturalnego i Naturalnego UNESCO, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień.
Ad 1, 2 i 3.
Przygotowanie dokumentacji wniosku o wpis nowego obiektu na Listę Światowego
Dziedzictwa UNESCO jest procesem złożonym i wieloetapowym, wymagającym
zaangażowania różnych instytucji i specjalistów. Zgodnie z obowiązującą procedurą
odpowiedzialność za opracowanie wniosku o wpis na Listę informacyjną UNESCO,
a następnie pełnej dokumentacji nominacyjnej na Listę Światowego Dziedzictwa spoczywa
na przyszłym zarządcy danego miejsca. Funkcję tę pełnią najczęściej instytucje kultury
prowadzone przez organy centralne lub samorządowe, ale mogą to być również inne
podmioty prawne, np. gminy wyznaniowe czy przedsiębiorstwa prywatne.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) pełni rolę koordynacyjną dla
wniosku, konsultuje go, przekazuje uwagi do jego projektu oraz jako Państwo-Strona
reprezentuje wnioskodawców przed Komitetem Światowego Dziedzictwa UNESCO.
W działaniach tych Ministerstwo współpracuje z Narodowym Instytutem Dziedzictwa (NID)
oraz Polskim Komitetem Narodowym ICOMOS, które zapewniają wsparcie eksperckie
i metodologiczne.
W pismach przekazanych przez Lucjana Chrzanowskiego, Prezydenta Miasta Żyrardowa,
MKiDN otrzymało zapewnienie, że Miasto, angażując się w procedurę nominacyjną, dołoży
wszelkich starań, aby dokumentacja spełniała najwyższe wymogi merytoryczne i w tym celu
planuje powołanie zespołu wnioskowego, koordynującego działania związane z realizacją
powyższego zadania, w którego skład wejdą zewnętrzni eksperci, pracownicy Urzędu
Miasta (w tym Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków) oraz inni specjaliści z muzeów i
instytucji kultury w Żyrardowie.
W odpowiedzi na ostatnie wystąpienie Prezydenta Żyrardowa Bożena Żelazowska,
sekretarz stanu w MKiDN, zapewniła o wsparciu resortu kultury w procesie nominacyjnym,
opisała kroki, jakie Miasto powinno podjąć w kolejnych etapach, oraz przekazała Wytyczne
Operacyjne wraz z formularzem wniosku na Listę informacyjną, nad którym Miasto powinno
rozpocząć prace.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Miasto obecnie proces przygotowania wniosku
nominacyjnego Osady Fabrycznej w Żyrardowie znajduje się w fazie prac koncepcyjnych
i konsultacji eksperckich, mających na celu zebranie pełnej dokumentacji historycznej,
architektonicznej oraz konserwatorskiej wymaganej przez UNESCO.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Dodatkowo informuję, że cała procedura wraz z odnośnikami do formularzy i rozpisanym
harmonogramem jest opisana i dostępna dla wszystkich na stronie internetowej
Ministerstwa:
https://www.gov.pl/web/kultura/wpis-nowych-obiektow-na-liste-swiatowego-
dziedzictwa
Ad 4.
Pierwszym dokumentem w procesie przygotowania nominacji, który Państwo-Strona
przesyła do Centrum Światowego Dziedzictwa, jest wniosek o wpis na krajową Listę
informacyjną (Tentative List). Lista informacyjna UNESCO to spis miejsc uznanych za
zasługujące na wpis na Listę Światowego Dziedzictwa, które znajdują się na terytorium
danego Państwa-Strony. Listę tworzą obiekty, które państwo zamierza zaproponować do
wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w ciągu 10 lat od daty zgłoszenia.
Przed przygotowaniem wpisu na Listę krajową Państwo-Strona może ubiegać się o pomoc
UNESCO w ramach procesu poprzedzającego tzw. Upstream Process, który przewiduje
wstępną konsultację i ocenę dobra, a także umożliwia wizytę zagranicznych specjalistów na
miejscu. W przypadku uzgodnienia z przyszłymi opiekunami obiektu potrzeby skorzystania
z tego mechanizmu Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako Państwo-Strona
Konwencji podejmie działania zmierzające do jego realizacji.
Ad 5.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie dysponuje środkami budżetowymi
przeznaczonymi na przygotowanie wniosków nominacyjnych. Zgodnie z obowiązującymi
zasadami to wnioskodawca, tj. miasto jako przyszły zarządca obiektu, odpowiada za
zabezpieczenie finansowania działań związanych z procesem nominacyjnym. Rola
Ministerstwa polega na zapewnieniu wsparcia merytorycznego i organizacyjnego,
w szczególności w zakresie konsultacji eksperckich oraz doradztwa proceduralnego, które
to wsparcie zostanie zapewnione w procesie nominacyjnym Żyrardowa.
W piśmie Prezydenta Miasta Żyrardowa znalazła się deklaracja, że Urząd Miasta
zabezpieczy środki budżetowe oraz zaangażuje odpowiednie zasoby kadrowe w realizację
zadania.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --