Interpelacja nr 12557
Interpelacja w sprawie finansowania i funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (35%)
Edukacja i Szkolnictwo (33%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie finansowania i funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej
Interpelacja nr 12557
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie finansowania i funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 29-09-2025
Szanowna Pani Minister!
Zwrócili się do mnie przedstawiciele warsztatów terapii zajęciowej, wskazując, iż obecny model finansowania WTZ nie nadąża za rosnącymi kosztami utrzymania – w szczególności kosztami energii, ogrzewania, transportu oraz usług realizowanych przez firmy zewnętrzne. Równocześnie funkcjonowanie WTZ zagrożone jest przez niewystarczające środki finansowe na bieżącą działalność i rozwój. Brakuje dostatecznych funduszy na modernizację, zakup nowoczesnych narzędzi terapeutycznych czy rozwój kompetencji zawodowych uczestników. Brak dostępu do aktualnych technologii i szkoleń ogranicza możliwość skutecznej aktywizacji i przygotowania osób z niepełnosprawnościami do podjęcia pracy.
Konieczna poprawa sytuacji WTZ jawi się, jako inwestycja w godne życie blisko 30-tysięcznej grupy osób z niepełnosprawnościami, w ich samodzielność oraz aktywność społeczną i zawodową. Dlatego po wnikliwych analizach reprezentanci środowiska WTZ wypracowali postulaty, które dotyczą zwiększenia oraz stabilizacji finansowania, co jest niezbędne do wdrożenia narzędzi do aktywizacji zawodowej oraz zapobiegania odpływowi wykwalifikowanej kadry, ale także wprowadzenia systemowych zmian, które wzmocnią pozycję społeczną, zawodową i self-adwokacką uczestnika WTZ:
1. Zwiększenie i stabilizacja finansowania WTZ
Zwiększenie dofinansowania działalności WTZ w 2025 roku, aby zapewnić placówkom płynność finansową jeszcze w obecnym roku i przeciwdziałać negatywnym skutkom wzrostu rosnących kosztów utrzymania.
Krokowe (w perspektywie najbliższych 3 lat) zwiększenie miesięcznej kwoty finansowania uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w WTZ do kwoty odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu do 2028 roku. Jednocześnie, biorąc pod uwagę zapowiedzi o planowanych zmianach w 2026 roku, zwiększenie finansowania w roku przyszłym powinno uwzględniać realne potrzeby wynikające z konieczności wprowadzenia tych zmian, a w szczególności zmian związanych ze zwiększeniem zatrudnienia w WTZ o trenerów pracy i planowanym wprowadzeniem superwizji dla pracowników WTZ.
Od 2029 roku wprowadzenie stałego, corocznego mechanizmu waloryzacji o wskaźnik wzrostu średniego wynagrodzenia.
2. Uznanie specyfiki pracy w WTZ jako pracy w warunkach szkodliwych i adekwatne do niej wynagradzanie pracowników
Zaliczenie pracy w WTZ do pracy w szczególnych warunkach, podobnie jak w przypadku nauczycieli szkół specjalnych.
Przyznanie dodatkowych świadczeń pracowniczych:
- ustawowe zwiększenie wymiaru urlopu o 5 dni,
- uregulowanie czasu pracy w sposób adekwatny do planowanych zmian w Kodeksie pracy (np. zmniejszenie tygodniowego wymiaru czasu pracy).
3. Zapewnienie systemowych, a jednocześnie kompleksowych rozwiązań, pozwalających na płynną migrację osób z niepełnosprawnościami pomiędzy różnymi formami wsparcia, uwzględniających aktualne możliwości psychofizyczne tych osób
Stworzenie koordynacji systemu wsparcia na poziomie powiatu, obejmującej wszystkie instytucje wspierające osoby z niepełnosprawnością.
Umożliwienie uczestnikom WTZ łączenia aktywności zawodowej z równoczesnym uczestnictwem w WTZ, co byłoby spójne z systemem obowiązującym uczestników środowiskowych domów samopomocy.
Zniesienie wskazań do terapii jako podstawy do przyjęcia do WTZ, a docelowo reforma systemu orzekania, która pozwoli między innymi na prawidłowe kwalifikowanie osób z niepełnosprawnościami do placówek wsparcia.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jak Pani Minister ustosunkuje się do postulatów przedstawionych przez środowisko WTZ?
Które z powyższych postulatów mogą zostać wdrożone i kiedy? Jaka jest przyczyna braku możliwości wejścia w życie pozostałych postulatów?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Interpelacja nr 12557
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie finansowania i funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 29-09-2025
Szanowna Pani Minister!
Zwrócili się do mnie przedstawiciele warsztatów terapii zajęciowej, wskazując, iż obecny model finansowania WTZ nie nadąża za rosnącymi kosztami utrzymania – w szczególności kosztami energii, ogrzewania, transportu oraz usług realizowanych przez firmy zewnętrzne. Równocześnie funkcjonowanie WTZ zagrożone jest przez niewystarczające środki finansowe na bieżącą działalność i rozwój. Brakuje dostatecznych funduszy na modernizację, zakup nowoczesnych narzędzi terapeutycznych czy rozwój kompetencji zawodowych uczestników. Brak dostępu do aktualnych technologii i szkoleń ogranicza możliwość skutecznej aktywizacji i przygotowania osób z niepełnosprawnościami do podjęcia pracy.
Konieczna poprawa sytuacji WTZ jawi się, jako inwestycja w godne życie blisko 30-tysięcznej grupy osób z niepełnosprawnościami, w ich samodzielność oraz aktywność społeczną i zawodową. Dlatego po wnikliwych analizach reprezentanci środowiska WTZ wypracowali postulaty, które dotyczą zwiększenia oraz stabilizacji finansowania, co jest niezbędne do wdrożenia narzędzi do aktywizacji zawodowej oraz zapobiegania odpływowi wykwalifikowanej kadry, ale także wprowadzenia systemowych zmian, które wzmocnią pozycję społeczną, zawodową i self-adwokacką uczestnika WTZ:
1. Zwiększenie i stabilizacja finansowania WTZ
Zwiększenie dofinansowania działalności WTZ w 2025 roku, aby zapewnić placówkom płynność finansową jeszcze w obecnym roku i przeciwdziałać negatywnym skutkom wzrostu rosnących kosztów utrzymania.
Krokowe (w perspektywie najbliższych 3 lat) zwiększenie miesięcznej kwoty finansowania uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w WTZ do kwoty odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu do 2028 roku. Jednocześnie, biorąc pod uwagę zapowiedzi o planowanych zmianach w 2026 roku, zwiększenie finansowania w roku przyszłym powinno uwzględniać realne potrzeby wynikające z konieczności wprowadzenia tych zmian, a w szczególności zmian związanych ze zwiększeniem zatrudnienia w WTZ o trenerów pracy i planowanym wprowadzeniem superwizji dla pracowników WTZ.
Od 2029 roku wprowadzenie stałego, corocznego mechanizmu waloryzacji o wskaźnik wzrostu średniego wynagrodzenia.
2. Uznanie specyfiki pracy w WTZ jako pracy w warunkach szkodliwych i adekwatne do niej wynagradzanie pracowników
Zaliczenie pracy w WTZ do pracy w szczególnych warunkach, podobnie jak w przypadku nauczycieli szkół specjalnych.
Przyznanie dodatkowych świadczeń pracowniczych:
- ustawowe zwiększenie wymiaru urlopu o 5 dni,
- uregulowanie czasu pracy w sposób adekwatny do planowanych zmian w Kodeksie pracy (np. zmniejszenie tygodniowego wymiaru czasu pracy).
3. Zapewnienie systemowych, a jednocześnie kompleksowych rozwiązań, pozwalających na płynną migrację osób z niepełnosprawnościami pomiędzy różnymi formami wsparcia, uwzględniających aktualne możliwości psychofizyczne tych osób
Stworzenie koordynacji systemu wsparcia na poziomie powiatu, obejmującej wszystkie instytucje wspierające osoby z niepełnosprawnością.
Umożliwienie uczestnikom WTZ łączenia aktywności zawodowej z równoczesnym uczestnictwem w WTZ, co byłoby spójne z systemem obowiązującym uczestników środowiskowych domów samopomocy.
Zniesienie wskazań do terapii jako podstawy do przyjęcia do WTZ, a docelowo reforma systemu orzekania, która pozwoli między innymi na prawidłowe kwalifikowanie osób z niepełnosprawnościami do placówek wsparcia.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jak Pani Minister ustosunkuje się do postulatów przedstawionych przez środowisko WTZ?
Które z powyższych postulatów mogą zostać wdrożone i kiedy? Jaka jest przyczyna braku możliwości wejścia w życie pozostałych postulatów?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
36%
Konkretność
64%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
17
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.5 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (17)
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„na bieżąco monitoruje”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
19769 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.500.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12557 Pani Posłanki Katarzyny Osos, w sprawie
finansowania i funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.)
i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) nie ma
możliwości uzależnienia podziału środków algorytmowych od minimalnego wynagrodzenia.
W § 5 ust. 2-4 ww. rozporządzenia określono wysokość kwoty dofinansowania rocznego
pobytu osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
kwoty na dofinansowanie kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w Warsztacie
Terapii Zajęciowej (WTZ).
Powiązanie finansowania WTZ z wysokością minimalnego wynagrodzenia jest niezasadne,
ponieważ kwestie te reguluje przywołany akt wykonawczy do ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przedstawiona
propozycja wymagałaby całościowej zmiany finansowania WTZ, a w konsekwencji zmiany
wzoru algorytmu w dotychczasowym kształcie. Jej przyjęcie skutkowałoby znaczącym
wzrostem wydatków PFRON w zakresie finansowania samorządów powiatowych.
Szacunkowy koszt zwiększenia finansowania WTZ w 2026 r. wyniósłby dodatkowo ok. 700
mln zł.
W art. 2 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych przedstawiona została definicja najniższego wynagrodzenia. Zgodnie
z tym przepisem „najniższe wynagrodzenie oznacza minimalne wynagrodzenie za pracę
obowiązujące w grudniu roku poprzedniego”. Podczas corocznego ustalania planu
finansowego funduszu istniałoby zatem ryzyko niedoszacowania wielkości finansowych
przeznaczonych na WTZ w związku z brakiem określenia minimalnego wynagrodzenia na
kolejny rok budżetowy. Do wyliczeń musiałyby zostać przyjęte jedynie założenia
prognozowane. Ewentualne niedoszacowanie zobowiązań wobec WTZ w projekcie budżetu
na dany rok może skutkować koniecznością ograniczania wydatków na pozostałe zadania
stanowiące kompetencje jednostek samorządu terytorialnego, co oznacza dla osób
z niepełnosprawnościami utrudnienia w dostępie do środków redystrybuowanych przez
samorządy.
-- 1 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy również podkreślić, że propozycja powiązania finansowania WTZ z wysokością
minimalnego wynagrodzenia za pracę nie obejmuje zakładów aktywności zawodowej (ZAZ),
które również postulowały zmiany w tym zakresie, i do których również stosuje się wzór
obliczania rocznej kwoty zobowiązań, określony w rozporządzeniu w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym. Przy założeniu uwzględnienia ZAZ w propozycji
zmiany szacunkowy koszt zwiększenia ich finansowania w 2026 r. wyniósłby kolejne 160
mln zł.
Proponowane zmiany skutkować będą koniecznością poniesienia przez PFRON
dodatkowych i nieplanowanych wydatków związanych z modyfikacjami np. systemów
informatycznych.
Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania,
niezależnie od sytuacji finansowej PFRON, wiązałoby się z istotnym ryzykiem dla stabilności
finansowej funduszu. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić do ograniczenia
możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami. Należy bowiem zauważyć, że już obecnie występuje istotna skala
niezaspokojonych w tym zakresie potrzeb – według danych PFRON w 2025 r. wyniosły one
ok. 750 mln zł.
Należy zwrócić też uwagę na szczególny wymiar wysokości minimalnego wynagrodzenia za
pracę. Prawo pracownika do otrzymywania wynagrodzenia za pracę w godziwej wysokości
stanowi jedną z kluczowych zasad prawa pracy (art. 13 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.
Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”).
Minimalne wynagrodzenie za pracę pełni funkcję ochronną, gwarantując minimalny poziom
zarobków każdemu pracownikowi, niezależnie od posiadanych kwalifikacji, zaszeregowania
osobistego, a także składników wynagrodzenia, systemu i rozkładu czasu pracy
stosowanych u danego pracodawcy, jak również szczególnych właściwości czy warunków
świadczenia pracy. Minimalne wynagrodzenie odgrywa istotną rolę w ograniczaniu ubóstwa
i zmniejszaniu nierówności dochodowych, chroni też pracowników przed przypadkami
niesprawiedliwego wycenienia wykonywanej przez nich pracy.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu
za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773) wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz
minimalnej stawki godzinowej są przedmiotem corocznych negocjacji przedstawicieli strony
rządowej, strony pracowników oraz strony pracodawców na forum Rady Dialogu
Społecznego. Zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę znacząco wpływają
na wydatki związane z finansowaniem składek i świadczeń ustalanych w oparciu o
minimalne wynagrodzenie na podstawie odrębnych przepisów.
Wprowadzanie do aktów prawnych mechanizmów automatycznej waloryzacji wszelkiego
rodzaju świadczeń, uposażeń, dopłat itp., która byłaby uzależniona od zmian wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest w związku z tym niewskazane ze względu na
systemowe znaczenie minimalnego wynagrodzenia, a także skutki finansowe takich działań
(m.in. niekontrolowany wzrost wydatków, czy trudności w planowaniu budżetu, w tym
przypadku PFRON).
Aktualnie nie są prowadzone prace nad wprowadzeniem mechanizmu waloryzacji kwoty
dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika w WTZ.
-- 2 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Niezależnie od tego, w obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż zwiększony
wcześniej poziom dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ w dalszym ciągu nie
pokrywa wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki, w drugiej połowie
2025 r. podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27 lutego 2026 r.
rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego pobytu jednego
uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym i w latach następnych.
Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników w warsztatach terapii zajęciowej,
uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON i konieczność realizacji przez ten
fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Odnośnie do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”1,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
1 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
W kwestii wpisania WTZ do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.
z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.) jako podmiotów reintegracji społecznej należy wskazać, że
zagadnienia reintegracji społecznej wiążą się głównie z działalnością podmiotów ekonomii
społecznej prowadzoną na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii
społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 806) oraz centrów/klubów integracji społecznej, która
prowadzona jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu
socjalnym (Dz.U. z 2025 r. poz. 83). Ustawa o pomocy społecznej nie reguluje działania tych
podmiotów.
Środowisko osób reprezentujących WTZ postuluje również uznanie tych placówek za
ośrodki wsparcia w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Ośrodki wsparcia są
jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej tworzonymi przez jednostki samorządu
terytorialnego (gminy i powiaty) celem realizacji zadań określonych w ustawie o pomocy
społecznej - zarówno zadań własnych tworzących je samorządów (np. przez dzienne domy
pomocy, domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schroniska dla osób
bezdomnych z usługami opiekuńczymi i bez usług opiekuńczych), jak i zleconych z zakresu
administracji rządowej (ośrodki wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi). Należy
zauważyć, że choć co do zasady ośrodki wsparcia są jednostkami organizacyjnymi pomocy
społecznej dziennego pobytu, to mogą być w nich prowadzone miejsca całodobowe
okresowego pobytu. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia mogą zostać przyznane
osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej
opieki i pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ośrodki te należą więc
do systemu pomocy społecznej i ich rola różni się od tej przypisanej jednostkom tworzonym
na podstawie przepisów innych ustaw.
Szczególna forma ośrodka wsparcia funkcjonująca w systemie pomocy społecznej –
środowiskowy dom samopomocy – często porównywana jest z warsztatami terapii
zajęciowej. Podkreślić jednak trzeba, że placówki tego typu udzielają wsparcia osobom
z zaburzeniami psychicznymi, które w wyniku upośledzenia niektórych funkcji organizmu
lub zdolności adaptacyjnych wymagają przy zwiększaniu samodzielności życiowej pomocy
w środowisku rodzinnym i społecznym. Środowiskowy dom samopomocy świadczy usługi
w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów
umiejętności społecznych polegających na nauce, rozwijaniu lub utrzymywaniu zdolności
wykonywania codziennych czynności pozwalających na sprawne uczestniczenie w życiu
społecznym.
-- 4 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2024 r. poz. 917) środowiskowy dom samopomocy jest
jednostką organizacyjną pomocy społecznej, która organizuje na obszarze swojego działania
oparcie społeczne2 dla osób, które z powodu choroby psychicznej lub upośledzenia
umysłowego zmagają się z poważnymi trudnościami w życiu codziennym. Ośrodki wsparcia
dla osób z zaburzeniami psychicznymi prowadzone są w trybie realizacji zadań zleconych
z zakresu administracji rządowej przez gminy i powiaty. Pozostałe ośrodki wsparcia
finansowane są w ramach zadań własnych tych jednostek. Z uwagi na charakter i cel
działalności ośrodków wsparcia przyjęcie proponowanej przez środowisko WTZ zmiany do
ustawy o pomocy społecznej jest niezasadne, gdyż powodowałoby szereg komplikacji
natury zarówno systemowej, jak i organizacyjnej.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana - w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”3. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowywane są
rozwiązania wzmacniające jakość i skuteczność działań realizowanych przez warsztaty
terapii zajęciowej zakładające wdrożenie Standardów funkcjonowania WTZ, które wpisują
2 Zgodnie z przepisami przywołanej ustawy oparcie społeczne polega na podtrzymywaniu i rozwijaniu umiejętności
niezbędnych do samodzielnego, aktywnego życia, organizowaniu w środowisku społecznym pomocy ze strony
rodziny, innych osób, grup, organizacji społecznych oraz instytucji, a także na udzielaniu pomocy finansowej,
rzeczowej oraz innych świadczeń na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej.
3 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 5 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-
2030 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej”.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
WTZ prowadzony jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska ww. placówek pobytu
dziennego. Standardy wraz z projektami rozwiązań prawnych są przedmiotem rozmów
z przedstawicielami warsztatów terapii zajęciowej. Jednocześnie w kwietniu i maju 2025 r.
odbyły się prekonsultacje wybranych rozwiązań ze Standardów.
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano założenia projektu
ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (UD348) w zakresie wprowadzenia standardów dla WTZ. W styczniu
br. poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag do projektu.
W związku z tym, że najwięcej zastrzeżeń dotyczyło zapisu ograniczającego okres pobytu
uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia 3 ocen kompleksowych, zdecydowałam
o rezygnacji z tego rozwiązania. Projekt ustawy będzie szeroko konsultowany
z przedstawicielami środowiska WTZ i osób z niepełnosprawnościami na kolejnych etapach
jego procedowania.
Spotkanie z przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw
Osób Niepełnosprawnych, w ramach powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. doraźnego
Zespołu problemowego zajmującego się warsztatami terapii zajęciowej, odbyło się 3 marca
br. Omawiano na nim propozycje zmian ujęte w ww. projekcie ustawy.
W najbliższym czasie planowane są kolejne spotkania z przedstawicielami WTZ i członkami
Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych w ramach
wspomnianego zespołu problemowego. Tempo prac nad ww. projektem ustawy
uzależnione jest m.in. od wypracowania rozwiązań odpowiadających na oczekiwania
środowiska osób z niepełnosprawnościami, ich opiekunów jak i kadry zatrudnionej w WTZ.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 6 of 6 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.500.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12557 Pani Posłanki Katarzyny Osos, w sprawie
finansowania i funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.)
i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) nie ma
możliwości uzależnienia podziału środków algorytmowych od minimalnego wynagrodzenia.
W § 5 ust. 2-4 ww. rozporządzenia określono wysokość kwoty dofinansowania rocznego
pobytu osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
kwoty na dofinansowanie kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w Warsztacie
Terapii Zajęciowej (WTZ).
Powiązanie finansowania WTZ z wysokością minimalnego wynagrodzenia jest niezasadne,
ponieważ kwestie te reguluje przywołany akt wykonawczy do ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przedstawiona
propozycja wymagałaby całościowej zmiany finansowania WTZ, a w konsekwencji zmiany
wzoru algorytmu w dotychczasowym kształcie. Jej przyjęcie skutkowałoby znaczącym
wzrostem wydatków PFRON w zakresie finansowania samorządów powiatowych.
Szacunkowy koszt zwiększenia finansowania WTZ w 2026 r. wyniósłby dodatkowo ok. 700
mln zł.
W art. 2 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych przedstawiona została definicja najniższego wynagrodzenia. Zgodnie
z tym przepisem „najniższe wynagrodzenie oznacza minimalne wynagrodzenie za pracę
obowiązujące w grudniu roku poprzedniego”. Podczas corocznego ustalania planu
finansowego funduszu istniałoby zatem ryzyko niedoszacowania wielkości finansowych
przeznaczonych na WTZ w związku z brakiem określenia minimalnego wynagrodzenia na
kolejny rok budżetowy. Do wyliczeń musiałyby zostać przyjęte jedynie założenia
prognozowane. Ewentualne niedoszacowanie zobowiązań wobec WTZ w projekcie budżetu
na dany rok może skutkować koniecznością ograniczania wydatków na pozostałe zadania
stanowiące kompetencje jednostek samorządu terytorialnego, co oznacza dla osób
z niepełnosprawnościami utrudnienia w dostępie do środków redystrybuowanych przez
samorządy.
-- 1 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy również podkreślić, że propozycja powiązania finansowania WTZ z wysokością
minimalnego wynagrodzenia za pracę nie obejmuje zakładów aktywności zawodowej (ZAZ),
które również postulowały zmiany w tym zakresie, i do których również stosuje się wzór
obliczania rocznej kwoty zobowiązań, określony w rozporządzeniu w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym. Przy założeniu uwzględnienia ZAZ w propozycji
zmiany szacunkowy koszt zwiększenia ich finansowania w 2026 r. wyniósłby kolejne 160
mln zł.
Proponowane zmiany skutkować będą koniecznością poniesienia przez PFRON
dodatkowych i nieplanowanych wydatków związanych z modyfikacjami np. systemów
informatycznych.
Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania,
niezależnie od sytuacji finansowej PFRON, wiązałoby się z istotnym ryzykiem dla stabilności
finansowej funduszu. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić do ograniczenia
możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami. Należy bowiem zauważyć, że już obecnie występuje istotna skala
niezaspokojonych w tym zakresie potrzeb – według danych PFRON w 2025 r. wyniosły one
ok. 750 mln zł.
Należy zwrócić też uwagę na szczególny wymiar wysokości minimalnego wynagrodzenia za
pracę. Prawo pracownika do otrzymywania wynagrodzenia za pracę w godziwej wysokości
stanowi jedną z kluczowych zasad prawa pracy (art. 13 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.
Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”).
Minimalne wynagrodzenie za pracę pełni funkcję ochronną, gwarantując minimalny poziom
zarobków każdemu pracownikowi, niezależnie od posiadanych kwalifikacji, zaszeregowania
osobistego, a także składników wynagrodzenia, systemu i rozkładu czasu pracy
stosowanych u danego pracodawcy, jak również szczególnych właściwości czy warunków
świadczenia pracy. Minimalne wynagrodzenie odgrywa istotną rolę w ograniczaniu ubóstwa
i zmniejszaniu nierówności dochodowych, chroni też pracowników przed przypadkami
niesprawiedliwego wycenienia wykonywanej przez nich pracy.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu
za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773) wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz
minimalnej stawki godzinowej są przedmiotem corocznych negocjacji przedstawicieli strony
rządowej, strony pracowników oraz strony pracodawców na forum Rady Dialogu
Społecznego. Zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę znacząco wpływają
na wydatki związane z finansowaniem składek i świadczeń ustalanych w oparciu o
minimalne wynagrodzenie na podstawie odrębnych przepisów.
Wprowadzanie do aktów prawnych mechanizmów automatycznej waloryzacji wszelkiego
rodzaju świadczeń, uposażeń, dopłat itp., która byłaby uzależniona od zmian wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest w związku z tym niewskazane ze względu na
systemowe znaczenie minimalnego wynagrodzenia, a także skutki finansowe takich działań
(m.in. niekontrolowany wzrost wydatków, czy trudności w planowaniu budżetu, w tym
przypadku PFRON).
Aktualnie nie są prowadzone prace nad wprowadzeniem mechanizmu waloryzacji kwoty
dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika w WTZ.
-- 2 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Niezależnie od tego, w obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż zwiększony
wcześniej poziom dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ w dalszym ciągu nie
pokrywa wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki, w drugiej połowie
2025 r. podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27 lutego 2026 r.
rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego pobytu jednego
uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym i w latach następnych.
Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników w warsztatach terapii zajęciowej,
uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON i konieczność realizacji przez ten
fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Odnośnie do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”1,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
1 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
W kwestii wpisania WTZ do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.
z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.) jako podmiotów reintegracji społecznej należy wskazać, że
zagadnienia reintegracji społecznej wiążą się głównie z działalnością podmiotów ekonomii
społecznej prowadzoną na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii
społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 806) oraz centrów/klubów integracji społecznej, która
prowadzona jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu
socjalnym (Dz.U. z 2025 r. poz. 83). Ustawa o pomocy społecznej nie reguluje działania tych
podmiotów.
Środowisko osób reprezentujących WTZ postuluje również uznanie tych placówek za
ośrodki wsparcia w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Ośrodki wsparcia są
jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej tworzonymi przez jednostki samorządu
terytorialnego (gminy i powiaty) celem realizacji zadań określonych w ustawie o pomocy
społecznej - zarówno zadań własnych tworzących je samorządów (np. przez dzienne domy
pomocy, domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schroniska dla osób
bezdomnych z usługami opiekuńczymi i bez usług opiekuńczych), jak i zleconych z zakresu
administracji rządowej (ośrodki wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi). Należy
zauważyć, że choć co do zasady ośrodki wsparcia są jednostkami organizacyjnymi pomocy
społecznej dziennego pobytu, to mogą być w nich prowadzone miejsca całodobowe
okresowego pobytu. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia mogą zostać przyznane
osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej
opieki i pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ośrodki te należą więc
do systemu pomocy społecznej i ich rola różni się od tej przypisanej jednostkom tworzonym
na podstawie przepisów innych ustaw.
Szczególna forma ośrodka wsparcia funkcjonująca w systemie pomocy społecznej –
środowiskowy dom samopomocy – często porównywana jest z warsztatami terapii
zajęciowej. Podkreślić jednak trzeba, że placówki tego typu udzielają wsparcia osobom
z zaburzeniami psychicznymi, które w wyniku upośledzenia niektórych funkcji organizmu
lub zdolności adaptacyjnych wymagają przy zwiększaniu samodzielności życiowej pomocy
w środowisku rodzinnym i społecznym. Środowiskowy dom samopomocy świadczy usługi
w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów
umiejętności społecznych polegających na nauce, rozwijaniu lub utrzymywaniu zdolności
wykonywania codziennych czynności pozwalających na sprawne uczestniczenie w życiu
społecznym.
-- 4 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2024 r. poz. 917) środowiskowy dom samopomocy jest
jednostką organizacyjną pomocy społecznej, która organizuje na obszarze swojego działania
oparcie społeczne2 dla osób, które z powodu choroby psychicznej lub upośledzenia
umysłowego zmagają się z poważnymi trudnościami w życiu codziennym. Ośrodki wsparcia
dla osób z zaburzeniami psychicznymi prowadzone są w trybie realizacji zadań zleconych
z zakresu administracji rządowej przez gminy i powiaty. Pozostałe ośrodki wsparcia
finansowane są w ramach zadań własnych tych jednostek. Z uwagi na charakter i cel
działalności ośrodków wsparcia przyjęcie proponowanej przez środowisko WTZ zmiany do
ustawy o pomocy społecznej jest niezasadne, gdyż powodowałoby szereg komplikacji
natury zarówno systemowej, jak i organizacyjnej.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana - w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”3. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowywane są
rozwiązania wzmacniające jakość i skuteczność działań realizowanych przez warsztaty
terapii zajęciowej zakładające wdrożenie Standardów funkcjonowania WTZ, które wpisują
2 Zgodnie z przepisami przywołanej ustawy oparcie społeczne polega na podtrzymywaniu i rozwijaniu umiejętności
niezbędnych do samodzielnego, aktywnego życia, organizowaniu w środowisku społecznym pomocy ze strony
rodziny, innych osób, grup, organizacji społecznych oraz instytucji, a także na udzielaniu pomocy finansowej,
rzeczowej oraz innych świadczeń na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej.
3 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 5 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-
2030 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej”.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
WTZ prowadzony jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska ww. placówek pobytu
dziennego. Standardy wraz z projektami rozwiązań prawnych są przedmiotem rozmów
z przedstawicielami warsztatów terapii zajęciowej. Jednocześnie w kwietniu i maju 2025 r.
odbyły się prekonsultacje wybranych rozwiązań ze Standardów.
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano założenia projektu
ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (UD348) w zakresie wprowadzenia standardów dla WTZ. W styczniu
br. poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag do projektu.
W związku z tym, że najwięcej zastrzeżeń dotyczyło zapisu ograniczającego okres pobytu
uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia 3 ocen kompleksowych, zdecydowałam
o rezygnacji z tego rozwiązania. Projekt ustawy będzie szeroko konsultowany
z przedstawicielami środowiska WTZ i osób z niepełnosprawnościami na kolejnych etapach
jego procedowania.
Spotkanie z przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw
Osób Niepełnosprawnych, w ramach powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. doraźnego
Zespołu problemowego zajmującego się warsztatami terapii zajęciowej, odbyło się 3 marca
br. Omawiano na nim propozycje zmian ujęte w ww. projekcie ustawy.
W najbliższym czasie planowane są kolejne spotkania z przedstawicielami WTZ i członkami
Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych w ramach
wspomnianego zespołu problemowego. Tempo prac nad ww. projektem ustawy
uzależnione jest m.in. od wypracowania rozwiązań odpowiadających na oczekiwania
środowiska osób z niepełnosprawnościami, ich opiekunów jak i kadry zatrudnionej w WTZ.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 6 of 6 --