Interpelacja nr 12504
Interpelacja w sprawie emerytur dla rolników tzw. dwuzawodowców
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie emerytur dla rolników tzw. dwuzawodowców
Interpelacja nr 12504
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie emerytur dla rolników tzw. dwuzawodowców
Zgłaszający: Cezary Tomczyk
Data wpływu: 25-09-2025
Do mojego biura poselskiego zwracają się osoby urodzone przed 1949 r. w sprawie emerytur dla rolników tzw. dwuzawodowców, czyli takich, którzy zmieniali rodzaj działalności zarobkowej i byli ubezpieczeni zarówno w ZUS, jak i KRUS.
Nie każdy rolnik, który zmieniał rodzaj działalności zarobkowej i w związku z tym był objęty zarówno ZUS-em, jak i KRUS-em, może otrzymać dwie emerytury z obu systemów. Wszystko zależy od tego, kiedy się urodził. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. są objęte zasadą odrębności systemów ubezpieczeń, czyli mogą pobierać dwie emerytury z ZUS i KRUS. Natomiast osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. mają prawo do wypłaty tylko jednego rodzaju świadczenia.
Takie rozwiązanie jest bardzo niesprawiedliwe, właśnie tym najstarszym emerytom do świadczenia nie wlicza się części przepracowanych lat i odłożonych składek. Jeden z moich rozmówców urodził się o dwa miesiące za wcześnie, by móc pobierać emerytury z obu organów, tym samym świadczenie to jest niższe niż byłoby, gdyby urodził się później, co jest dla niego wyjątkowo krzywdzące.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się do Pani Ministry z prośbą o odpowiedź na pytanie:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje podjęcie działań mających na celu zmianę przepisów, by emerytowani rolnicy urodzeni przed 1.01.1949 r. mogli otrzymać świadczenie za wszystkie przepracowane lata w rolnictwie i poza rolnictwem?
Interpelacja nr 12504
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie emerytur dla rolników tzw. dwuzawodowców
Zgłaszający: Cezary Tomczyk
Data wpływu: 25-09-2025
Do mojego biura poselskiego zwracają się osoby urodzone przed 1949 r. w sprawie emerytur dla rolników tzw. dwuzawodowców, czyli takich, którzy zmieniali rodzaj działalności zarobkowej i byli ubezpieczeni zarówno w ZUS, jak i KRUS.
Nie każdy rolnik, który zmieniał rodzaj działalności zarobkowej i w związku z tym był objęty zarówno ZUS-em, jak i KRUS-em, może otrzymać dwie emerytury z obu systemów. Wszystko zależy od tego, kiedy się urodził. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. są objęte zasadą odrębności systemów ubezpieczeń, czyli mogą pobierać dwie emerytury z ZUS i KRUS. Natomiast osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. mają prawo do wypłaty tylko jednego rodzaju świadczenia.
Takie rozwiązanie jest bardzo niesprawiedliwe, właśnie tym najstarszym emerytom do świadczenia nie wlicza się części przepracowanych lat i odłożonych składek. Jeden z moich rozmówców urodził się o dwa miesiące za wcześnie, by móc pobierać emerytury z obu organów, tym samym świadczenie to jest niższe niż byłoby, gdyby urodził się później, co jest dla niego wyjątkowo krzywdzące.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się do Pani Ministry z prośbą o odpowiedź na pytanie:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje podjęcie działań mających na celu zmianę przepisów, by emerytowani rolnicy urodzeni przed 1.01.1949 r. mogli otrzymać świadczenie za wszystkie przepracowane lata w rolnictwie i poza rolnictwem?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
21%
Konkretność
79%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.9 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12666 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.492.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12504 Pana Posła Cezarego Tomczyka, w sprawie emerytur
dla rolników tzw. dwuzawodowców, proszę przyjąć poniższe informacje.
Od początku funkcjonowania systemu ubezpieczenia społecznego rolników, a więc od
1977 r. aż do roku 1989, istniał obowiązek podwójnego ubezpieczenia rolników
„dwuzawodowców", tj. osób, które pracę na roli łączyły z zatrudnieniem poza rolnictwem.
W związku z podwójnym ubezpieczeniem istniała możliwość pobierania świadczeń
emerytalno-rentowych zarówno z powszechnego, jak i rolniczego systemu ubezpieczenia
społecznego. W razie nabycia prawa do dwóch świadczeń uprawnionemu wypłacano półtora
świadczenia - świadczenie korzystniejsze w całości, a drugie w połowie.
Na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym
rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
(Dz. U. poz. 53) zniesiono zarówno obowiązek podwójnego ubezpieczenia rolników
„dwuzawodowców", jak i możliwość pobierania dwóch świadczeń emerytalno-rentowych,
wprowadzając rozwiązanie polegające na wzajemnym zaliczaniu okresów ubezpieczenia do
uprawnień emerytalno-rentowych przy możliwości pobierania tylko jednego świadczenia
emerytalnego - z powszechnego albo rolniczego systemu ubezpieczenia społecznego. Jeżeli
osoba jest uprawniona do obu emerytur, to jest jej wypłacana tylko jedna z nich – wyższa lub
ta przez nią wybrana.
Obowiązujący stan prawny reguluje sytuację osób, które zmieniały rodzaj działalności
zarobkowej i w związku z tym były objęte różnymi systemami ubezpieczenia. Inne reguły
obowiązują jednak osoby urodzone po 1948 r., a inne urodzone przed 1949 r., co wynika
z reformy systemowej ubezpieczenia emerytalnego wprowadzonej w 1999 r. Rozwiązanie
polegające na wzajemnym zaliczaniu okresów ubezpieczenia do uprawnień emerytalno-
rentowych uregulowano zarówno w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.), od
strony zagadnień związanych z powszechnym systemem emerytalnym, jak i w ustawie z dnia
20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197, ze zm.)
regulującej zagadnienie emerytur rolniczych.
Z przepisu art. 33 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jednoznacznie wynika,
że od 1 stycznia 1991 r., tj. od dnia wejścia tego aktu w życie, w razie zbiegu prawa do obu
emerytur, uprawnionemu wypłaca się tylko jedno wybrane przez niego świadczenie. Kwestię
zaliczania okresów składkowych dla osób urodzonych przed 1949 r. reguluje art. 20 ust. 1
pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z nim do okresów
ubezpieczenia niezbędnych do przyznania emerytury rolniczej z Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego zalicza się m.in. okresy, od których zależy prawo do emerytury
pracowniczej wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pod warunkiem, że nie
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zostały one wcześniej zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty
na podstawie odrębnych przepisów.
Analogiczną regulację zawierają przepisy dotyczące powszechnego systemu emerytalnego,
ponieważ przyznanie emerytury na podstawie ustawy emerytalnej osobie urodzonej przed
1 stycznia 1949 r. uzależnione jest od udowodnienia wymaganego stażu pracy z uwagi na to,
że zgodnie z art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonym, jeżeli osiągnęli wiek emerytalny
(odpowiednio dla kobiet i mężczyzn 60 i 65 lat) oraz posiadają okres składkowy
i nieskładkowy (dla kobiet i mężczyzn odpowiednio co najmniej 20 i 25 lat).
Należy zauważyć, że jeżeli ubezpieczony spełnił warunek posiadania odpowiedniego stażu
ubezpieczeniowego, to nie zachodzi potrzeba uzupełniania okresów składkowych
i nieskładkowych w celu ustalenia prawa do świadczenia.
Przedstawione rozwiązania mają na celu uwzględnienie w wysokości świadczenia
wypłacanego urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. faktu opłacania składek na dwa rodzaje
ubezpieczenia przez osoby zatrudnione na roli oraz pracujące poza rolnictwem.
Jeśli ww. okresów nie wykorzystano do uzupełnienia brakującego do nabycia uprawnień
emerytalnych stażu ubezpieczeniowego, świadczenie to - na wniosek zainteresowanego -
ulega zwiększeniu: emerytura rolnicza na podstawie art. 25 ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników, a emerytura pracownicza na podstawie art. 56 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Należy podkreślić, że omówione przepisy regulujące możliwość zaliczania okresów innego
ubezpieczenia przy ustalaniu prawa do emerytury ubezpieczonym, którzy w okresie
aktywności zawodowej zmieniali system ubezpieczenia z powszechnego na rolniczy lub
odwrotnie, dotyczą tylko osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Osoby urodzone po tej
dacie objęto bowiem reformą powszechnego systemu emerytalnego.
W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wprowadzono zasadę całkowitej
odrębności systemów ubezpieczeń. System ubezpieczenia społecznego rolników nie został
zreformowany i prawo do emerytury rolniczej nadal jest uzależnione nie tylko od osiągnięcia
wieku emerytalnego, ale także od posiadania wymaganego 25-letniego stażu
ubezpieczeniowego, przy czym prawo do emerytury rolniczej jest ustalane wyłącznie na
podstawie okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Oznacza to, że
rolnik, który nie posiada 25 lat ubezpieczenia rolniczego, mimo osiągnięcia wieku
emerytalnego, nie nabędzie prawa do emerytury rolniczej. Zniesienie możliwości
uzupełniania stażu rolniczego okresem ubezpieczenia w powszechnym systemie
emerytalnym jest konsekwencją zmiany zasad przyznawania emerytur z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych dla osób urodzonych po 1948 r., a także skutkiem wprowadzenia
możliwości pobierania przez te osoby emerytury rolniczej w zbiegu z emeryturą z systemu
powszechnego.
Zgodnie z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS świadczenie to przysługuje po
osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego każdej osobie, która podlegała
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, niezależnie od długości stażu
ubezpieczeniowego. Ponieważ przy ustalaniu prawa do emerytury i obliczaniu jej wysokości
ZUS nie uwzględnia okresu ubezpieczenia z tytułu działalności rolniczej, osoba urodzona po
1948 r. oprócz emerytury z FUS może mieć też przyznaną i wypłacaną emeryturę z tytułu
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ubezpieczenia w KRUS - o ile posiada okres ubezpieczenia rolniczego wystarczający do jej
przyznania.
Osobie uprawnionej do emerytury pracowniczej, która ze względu na zbyt krótki okres
ubezpieczenia w KRUS nie spełnia warunków uzyskania emerytury rolniczej, wraz
z emeryturą z FUS wypłaca się tzw. zwiększenie rolnicze, odzwierciedlające długość
opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zwiększenie to ustala się według
zasad wymiaru części składkowej emerytury rolniczej, przewidzianych w przepisach
o ubezpieczeniu społecznym rolników, na podstawie zaświadczenia Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego o okresach opłacania składek. Emerytura ta wypłacana jest
z funduszu, z tym że koszty w części odpowiadającej zwiększeniu o część składkową
podlegają refundacji z funduszu emerytalno-rentowego, określonego w przepisach
o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zwiększenie to nie przysługuje jednak osobie mającej
ustalone prawo do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym
rolników. Przyznaje się je ubezpieczonemu, który legitymuje się okresami ubezpieczenia
społecznego rolników, za które opłacono składki, jeśli okresy te są krótsze niż 25 lat, a więc
w sytuacji braku prawa do emerytury z systemu rolniczego. Uprawnienie tej grupy
świadczeniobiorców do pobierania emerytur z systemu powszechnego i systemu rolniczego
wiąże się zatem ze znacznie większymi wymogami stawianymi im na gruncie przepisów.
Pragnę również zauważyć, że kwestię zróżnicowania regulacji dotyczących osób urodzonych
przed 1 stycznia 1949 r. i po 31 grudnia 1948 r. podnoszono w orzecznictwie sądowym.
Wyjaśniono, że nie można mówić o nierównym traktowaniu tych dwóch grup w zakresie
przyznawania uprawnień emerytalnych. Uprawnieni urodzeni po 31 grudnia 1948 r. nie mają
bowiem możliwości uwzględniania przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej okresów
ubezpieczenia innego niż w KRUS. Z takiej możliwości mogą skorzystać jedynie uprawnieni
urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. Z kolei ubezpieczeni urodzeni później nie muszą wybierać
jednego świadczenia, z którego skorzystają, co rekompensuje im niemożność sumowania
okresów ubezpieczenia w systemie powszechnym i rolniczym. Sytuacja emerytów z tych
dwóch grup nie jest tożsama, a co za tym idzie nie można stwierdzić naruszenia w tym
przypadku zasady równości wynikającej z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.
Jednak w odczuciu osób posiadających „mieszane okresy zatrudnienia” urodzonych przed
1949 rokiem uprawnienie polegające na umożliwieniu pobierania emerytur z systemu
powszechnego i rolniczego w tzw. zbiegu, stawia w korzystniejszej sytuacji osoby urodzone
po 1949 roku.
Temat uregulowania prawa do świadczeń w zbiegu z systemu powszechnego i rolniczego od
lat jest przedmiotem trwającej dyskusji. Mając to na uwadze Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej, chcąc w sposób kompleksowy przeanalizować omawianą kwestię,
zwrócił się we wrześniu 2024 r. m.in. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a także do Prezesa
Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Prezesa Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych z prośbą o zajęcie stanowiska w tej sprawie. W rzeczonym wystąpieniu,
podobnie jak w piśmie kierowanym do Pana Marszałka, nakreślono tło problemu
i rozwiązania prawne dotyczące tej materii. W związku z koniecznością przeprowadzenia
analiz międzyresortowych, a także oceny możliwości wprowadzenia zmian ustalania
wysokości tych świadczeń zwrócono się o przekazanie danych dotyczących liczby osób
urodzonych przed 1949 r., które przy obowiązujących regułach zbiegu nie mogą pobierać
świadczeń z obu systemów oraz o przekazanie szacunkowego wyliczenia kosztów
wprowadzenia omawianych zmian.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Prezes ZUS przekazał że osób urodzonych przed 1949 r., które mają ustaloną, ale zawieszoną
emeryturę w ZUS ze względu na pobieranie emerytury wypłacanej przez KRUS jest ok. 3 tys.
Przyjmując, że każda z nich spełnia warunki pobierania świadczeń z obu systemów oraz ma
ustaloną emeryturę z ZUS w wysokości emerytury minimalnej, roczny koszt omawianych
zmian dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w roku 2025 wyniósłby 67,2 mln zł.
Prezes KRUS poinformował, że nie dysponuje danymi o liczbie osób urodzonych przed
1949 r., które mają ustalone prawo do świadczeń z obu systemów, dlatego opierając się na
szacunkach uwzględniających strukturę wiekową tej grupy wyliczono, że 1728 osób spełnia
warunki do emerytury z ZUS i KRUS, zaś 62 958 osób posiada okres ubezpieczenia
w systemie powszechnym krótszy niż 20 lat, tj. spełnia warunki do emerytury w KRUS, ale
nie w ZUS. Szacunkowy koszt proponowanych zmian wyniósłby w świetle tych wyliczeń
około 163 mln zł. Prezes KRUS poinformował też, że liczba emerytur rolniczych
zawieszonych osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. wynosi 79 059, a koszt ich
wypłaty to około 2 034 mln zł.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są analizy
dotyczące możliwości uregulowania kwestii zbiegu świadczeń z powszechnego systemu
ubezpieczeń społecznych ze świadczeniami z systemu ubezpieczenia społecznego rolników
dla osób urodzonych przed 1949 r. Trzeba przy tym pamiętać, że każda modyfikacja
dotycząca systemu emerytalnego niesie ze sobą poważne konsekwencje finansowe i dotyczy
wielu osób, w związku z czym wszelkie propozycje zmian we wskazanym obszarze winny być
skrupulatnie analizowane. Kluczowe w tej kwestii pozostaje stanowisko Ministra Finansów
i Gospodarki oraz ocena możliwości budżetu państwa w zakresie zwiększenia dotacji dla
KRUS.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.492.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12504 Pana Posła Cezarego Tomczyka, w sprawie emerytur
dla rolników tzw. dwuzawodowców, proszę przyjąć poniższe informacje.
Od początku funkcjonowania systemu ubezpieczenia społecznego rolników, a więc od
1977 r. aż do roku 1989, istniał obowiązek podwójnego ubezpieczenia rolników
„dwuzawodowców", tj. osób, które pracę na roli łączyły z zatrudnieniem poza rolnictwem.
W związku z podwójnym ubezpieczeniem istniała możliwość pobierania świadczeń
emerytalno-rentowych zarówno z powszechnego, jak i rolniczego systemu ubezpieczenia
społecznego. W razie nabycia prawa do dwóch świadczeń uprawnionemu wypłacano półtora
świadczenia - świadczenie korzystniejsze w całości, a drugie w połowie.
Na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym
rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
(Dz. U. poz. 53) zniesiono zarówno obowiązek podwójnego ubezpieczenia rolników
„dwuzawodowców", jak i możliwość pobierania dwóch świadczeń emerytalno-rentowych,
wprowadzając rozwiązanie polegające na wzajemnym zaliczaniu okresów ubezpieczenia do
uprawnień emerytalno-rentowych przy możliwości pobierania tylko jednego świadczenia
emerytalnego - z powszechnego albo rolniczego systemu ubezpieczenia społecznego. Jeżeli
osoba jest uprawniona do obu emerytur, to jest jej wypłacana tylko jedna z nich – wyższa lub
ta przez nią wybrana.
Obowiązujący stan prawny reguluje sytuację osób, które zmieniały rodzaj działalności
zarobkowej i w związku z tym były objęte różnymi systemami ubezpieczenia. Inne reguły
obowiązują jednak osoby urodzone po 1948 r., a inne urodzone przed 1949 r., co wynika
z reformy systemowej ubezpieczenia emerytalnego wprowadzonej w 1999 r. Rozwiązanie
polegające na wzajemnym zaliczaniu okresów ubezpieczenia do uprawnień emerytalno-
rentowych uregulowano zarówno w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.), od
strony zagadnień związanych z powszechnym systemem emerytalnym, jak i w ustawie z dnia
20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197, ze zm.)
regulującej zagadnienie emerytur rolniczych.
Z przepisu art. 33 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jednoznacznie wynika,
że od 1 stycznia 1991 r., tj. od dnia wejścia tego aktu w życie, w razie zbiegu prawa do obu
emerytur, uprawnionemu wypłaca się tylko jedno wybrane przez niego świadczenie. Kwestię
zaliczania okresów składkowych dla osób urodzonych przed 1949 r. reguluje art. 20 ust. 1
pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z nim do okresów
ubezpieczenia niezbędnych do przyznania emerytury rolniczej z Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego zalicza się m.in. okresy, od których zależy prawo do emerytury
pracowniczej wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pod warunkiem, że nie
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zostały one wcześniej zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty
na podstawie odrębnych przepisów.
Analogiczną regulację zawierają przepisy dotyczące powszechnego systemu emerytalnego,
ponieważ przyznanie emerytury na podstawie ustawy emerytalnej osobie urodzonej przed
1 stycznia 1949 r. uzależnione jest od udowodnienia wymaganego stażu pracy z uwagi na to,
że zgodnie z art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonym, jeżeli osiągnęli wiek emerytalny
(odpowiednio dla kobiet i mężczyzn 60 i 65 lat) oraz posiadają okres składkowy
i nieskładkowy (dla kobiet i mężczyzn odpowiednio co najmniej 20 i 25 lat).
Należy zauważyć, że jeżeli ubezpieczony spełnił warunek posiadania odpowiedniego stażu
ubezpieczeniowego, to nie zachodzi potrzeba uzupełniania okresów składkowych
i nieskładkowych w celu ustalenia prawa do świadczenia.
Przedstawione rozwiązania mają na celu uwzględnienie w wysokości świadczenia
wypłacanego urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. faktu opłacania składek na dwa rodzaje
ubezpieczenia przez osoby zatrudnione na roli oraz pracujące poza rolnictwem.
Jeśli ww. okresów nie wykorzystano do uzupełnienia brakującego do nabycia uprawnień
emerytalnych stażu ubezpieczeniowego, świadczenie to - na wniosek zainteresowanego -
ulega zwiększeniu: emerytura rolnicza na podstawie art. 25 ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników, a emerytura pracownicza na podstawie art. 56 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Należy podkreślić, że omówione przepisy regulujące możliwość zaliczania okresów innego
ubezpieczenia przy ustalaniu prawa do emerytury ubezpieczonym, którzy w okresie
aktywności zawodowej zmieniali system ubezpieczenia z powszechnego na rolniczy lub
odwrotnie, dotyczą tylko osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Osoby urodzone po tej
dacie objęto bowiem reformą powszechnego systemu emerytalnego.
W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wprowadzono zasadę całkowitej
odrębności systemów ubezpieczeń. System ubezpieczenia społecznego rolników nie został
zreformowany i prawo do emerytury rolniczej nadal jest uzależnione nie tylko od osiągnięcia
wieku emerytalnego, ale także od posiadania wymaganego 25-letniego stażu
ubezpieczeniowego, przy czym prawo do emerytury rolniczej jest ustalane wyłącznie na
podstawie okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Oznacza to, że
rolnik, który nie posiada 25 lat ubezpieczenia rolniczego, mimo osiągnięcia wieku
emerytalnego, nie nabędzie prawa do emerytury rolniczej. Zniesienie możliwości
uzupełniania stażu rolniczego okresem ubezpieczenia w powszechnym systemie
emerytalnym jest konsekwencją zmiany zasad przyznawania emerytur z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych dla osób urodzonych po 1948 r., a także skutkiem wprowadzenia
możliwości pobierania przez te osoby emerytury rolniczej w zbiegu z emeryturą z systemu
powszechnego.
Zgodnie z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS świadczenie to przysługuje po
osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego każdej osobie, która podlegała
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, niezależnie od długości stażu
ubezpieczeniowego. Ponieważ przy ustalaniu prawa do emerytury i obliczaniu jej wysokości
ZUS nie uwzględnia okresu ubezpieczenia z tytułu działalności rolniczej, osoba urodzona po
1948 r. oprócz emerytury z FUS może mieć też przyznaną i wypłacaną emeryturę z tytułu
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ubezpieczenia w KRUS - o ile posiada okres ubezpieczenia rolniczego wystarczający do jej
przyznania.
Osobie uprawnionej do emerytury pracowniczej, która ze względu na zbyt krótki okres
ubezpieczenia w KRUS nie spełnia warunków uzyskania emerytury rolniczej, wraz
z emeryturą z FUS wypłaca się tzw. zwiększenie rolnicze, odzwierciedlające długość
opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zwiększenie to ustala się według
zasad wymiaru części składkowej emerytury rolniczej, przewidzianych w przepisach
o ubezpieczeniu społecznym rolników, na podstawie zaświadczenia Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego o okresach opłacania składek. Emerytura ta wypłacana jest
z funduszu, z tym że koszty w części odpowiadającej zwiększeniu o część składkową
podlegają refundacji z funduszu emerytalno-rentowego, określonego w przepisach
o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zwiększenie to nie przysługuje jednak osobie mającej
ustalone prawo do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym
rolników. Przyznaje się je ubezpieczonemu, który legitymuje się okresami ubezpieczenia
społecznego rolników, za które opłacono składki, jeśli okresy te są krótsze niż 25 lat, a więc
w sytuacji braku prawa do emerytury z systemu rolniczego. Uprawnienie tej grupy
świadczeniobiorców do pobierania emerytur z systemu powszechnego i systemu rolniczego
wiąże się zatem ze znacznie większymi wymogami stawianymi im na gruncie przepisów.
Pragnę również zauważyć, że kwestię zróżnicowania regulacji dotyczących osób urodzonych
przed 1 stycznia 1949 r. i po 31 grudnia 1948 r. podnoszono w orzecznictwie sądowym.
Wyjaśniono, że nie można mówić o nierównym traktowaniu tych dwóch grup w zakresie
przyznawania uprawnień emerytalnych. Uprawnieni urodzeni po 31 grudnia 1948 r. nie mają
bowiem możliwości uwzględniania przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej okresów
ubezpieczenia innego niż w KRUS. Z takiej możliwości mogą skorzystać jedynie uprawnieni
urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. Z kolei ubezpieczeni urodzeni później nie muszą wybierać
jednego świadczenia, z którego skorzystają, co rekompensuje im niemożność sumowania
okresów ubezpieczenia w systemie powszechnym i rolniczym. Sytuacja emerytów z tych
dwóch grup nie jest tożsama, a co za tym idzie nie można stwierdzić naruszenia w tym
przypadku zasady równości wynikającej z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.
Jednak w odczuciu osób posiadających „mieszane okresy zatrudnienia” urodzonych przed
1949 rokiem uprawnienie polegające na umożliwieniu pobierania emerytur z systemu
powszechnego i rolniczego w tzw. zbiegu, stawia w korzystniejszej sytuacji osoby urodzone
po 1949 roku.
Temat uregulowania prawa do świadczeń w zbiegu z systemu powszechnego i rolniczego od
lat jest przedmiotem trwającej dyskusji. Mając to na uwadze Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej, chcąc w sposób kompleksowy przeanalizować omawianą kwestię,
zwrócił się we wrześniu 2024 r. m.in. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a także do Prezesa
Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Prezesa Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych z prośbą o zajęcie stanowiska w tej sprawie. W rzeczonym wystąpieniu,
podobnie jak w piśmie kierowanym do Pana Marszałka, nakreślono tło problemu
i rozwiązania prawne dotyczące tej materii. W związku z koniecznością przeprowadzenia
analiz międzyresortowych, a także oceny możliwości wprowadzenia zmian ustalania
wysokości tych świadczeń zwrócono się o przekazanie danych dotyczących liczby osób
urodzonych przed 1949 r., które przy obowiązujących regułach zbiegu nie mogą pobierać
świadczeń z obu systemów oraz o przekazanie szacunkowego wyliczenia kosztów
wprowadzenia omawianych zmian.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Prezes ZUS przekazał że osób urodzonych przed 1949 r., które mają ustaloną, ale zawieszoną
emeryturę w ZUS ze względu na pobieranie emerytury wypłacanej przez KRUS jest ok. 3 tys.
Przyjmując, że każda z nich spełnia warunki pobierania świadczeń z obu systemów oraz ma
ustaloną emeryturę z ZUS w wysokości emerytury minimalnej, roczny koszt omawianych
zmian dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w roku 2025 wyniósłby 67,2 mln zł.
Prezes KRUS poinformował, że nie dysponuje danymi o liczbie osób urodzonych przed
1949 r., które mają ustalone prawo do świadczeń z obu systemów, dlatego opierając się na
szacunkach uwzględniających strukturę wiekową tej grupy wyliczono, że 1728 osób spełnia
warunki do emerytury z ZUS i KRUS, zaś 62 958 osób posiada okres ubezpieczenia
w systemie powszechnym krótszy niż 20 lat, tj. spełnia warunki do emerytury w KRUS, ale
nie w ZUS. Szacunkowy koszt proponowanych zmian wyniósłby w świetle tych wyliczeń
około 163 mln zł. Prezes KRUS poinformował też, że liczba emerytur rolniczych
zawieszonych osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. wynosi 79 059, a koszt ich
wypłaty to około 2 034 mln zł.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są analizy
dotyczące możliwości uregulowania kwestii zbiegu świadczeń z powszechnego systemu
ubezpieczeń społecznych ze świadczeniami z systemu ubezpieczenia społecznego rolników
dla osób urodzonych przed 1949 r. Trzeba przy tym pamiętać, że każda modyfikacja
dotycząca systemu emerytalnego niesie ze sobą poważne konsekwencje finansowe i dotyczy
wielu osób, w związku z czym wszelkie propozycje zmian we wskazanym obszarze winny być
skrupulatnie analizowane. Kluczowe w tej kwestii pozostaje stanowisko Ministra Finansów
i Gospodarki oraz ocena możliwości budżetu państwa w zakresie zwiększenia dotacji dla
KRUS.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --