Interpelacja nr 12474
Interpelacja w sprawie możliwości objęcia programem ochrony zabytków mało znanych, ale istotnych obiektów sakralnych i świeckich zlokalizowanych na wsiach północnego Mazowsza
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie możliwości objęcia programem ochrony zabytków mało znanych, ale istotnych obiektów sakralnych i świeckich zlokalizowanych na wsiach północnego Mazowsza
Interpelacja nr 12474
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie możliwości objęcia programem ochrony zabytków mało znanych, ale istotnych obiektów sakralnych i świeckich zlokalizowanych na wsiach północnego Mazowsza
Zgłaszający: Rafał Romanowski
Data wpływu: 24-09-2025
Szanowna Pani Minister,
na terenie północnego Mazowsza znajduje się wiele cennych obiektów zabytkowych – sakralnych i świeckich – które odgrywają ważną rolę w życiu lokalnych wspólnot. Są to m.in. drewniane kościoły, przydrożne kapliczki i krzyże, dawne dwory i parki dworskie, cmentarze, a także budynki użyteczności publicznej, pamiętające XIX i początek XX wieku. Niestety, ze względu na ograniczone możliwości finansowe gmin wiejskich i parafii, wiele z nich ulega stopniowej degradacji.
W związku z powyższym, kieruję do Pani Minister następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje w najbliższych latach rozszerzenie programów dotacyjnych na ochronę zabytków w sposób, który wprost uwzględniałby mniejsze obiekty o znaczeniu lokalnym, zlokalizowane na wsiach północnego Mazowsza?
2. Czy resort przewiduje wyodrębnienie specjalnej puli środków finansowych w ramach programów MKiDN przeznaczonych na obiekty wiejskie, które nie są znane na skalę ogólnopolską, ale mają kluczowe znaczenie dla lokalnych społeczności?
3. Czy możliwe jest wprowadzenie odrębnego programu wsparcia dla parafii i gmin wiejskich, które z powodu ograniczonych budżetów nie są w stanie aplikować w konkurencyjnych programach ogólnopolskich, a które chciałyby podjąć prace konserwatorskie lub ratunkowe?
4. Czy ministerstwo rozważa opracowanie i sfinansowanie inwentaryzacji mało znanych zabytków sakralnych i świeckich na obszarach wiejskich Mazowsza, w celu objęcia ich ochroną prawną i konserwatorską?
5. Czy w ramach obecnych lub planowanych programów MKiDN istnieje możliwość wsparcia także tych obiektów, które nie są wpisane do rejestru zabytków, lecz figurują jedynie w ewidencji konserwatorskiej prowadzonej przez powiaty?
6. Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby wspierać samorządy powiatowe i gminne w dokumentowaniu i zabezpieczaniu lokalnych zabytków przed całkowitą utratą ich wartości historycznej?
7. Czy resort planuje uruchomienie programów edukacyjno-promocyjnych, które pozwolą lokalnym społecznościom na lepsze poznanie i promocję własnego dziedzictwa materialnego, a tym samym zwiększą szanse na jego ochronę? Zachowanie dziedzictwa lokalnego – zarówno sakralnego, jak i świeckiego – jest kluczowe dla pielęgnowania tożsamości regionalnej i narodowej. Zabytek nie musi być monumentalny, aby miał ogromne znaczenie dla społeczności, która wokół niego się gromadzi i która z nim się identyfikuje. Niestety, brak dedykowanych narzędzi wsparcia powoduje, że liczne zabytki północnego Mazowsza giną bezpowrotnie. Podjęcie działań systemowych pozwoliłoby na ich uratowanie oraz włączenie w rozwój turystyki kulturowej regionu.
Z wyrazami szacunku
Rafał Romanowski
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12474
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie możliwości objęcia programem ochrony zabytków mało znanych, ale istotnych obiektów sakralnych i świeckich zlokalizowanych na wsiach północnego Mazowsza
Zgłaszający: Rafał Romanowski
Data wpływu: 24-09-2025
Szanowna Pani Minister,
na terenie północnego Mazowsza znajduje się wiele cennych obiektów zabytkowych – sakralnych i świeckich – które odgrywają ważną rolę w życiu lokalnych wspólnot. Są to m.in. drewniane kościoły, przydrożne kapliczki i krzyże, dawne dwory i parki dworskie, cmentarze, a także budynki użyteczności publicznej, pamiętające XIX i początek XX wieku. Niestety, ze względu na ograniczone możliwości finansowe gmin wiejskich i parafii, wiele z nich ulega stopniowej degradacji.
W związku z powyższym, kieruję do Pani Minister następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje w najbliższych latach rozszerzenie programów dotacyjnych na ochronę zabytków w sposób, który wprost uwzględniałby mniejsze obiekty o znaczeniu lokalnym, zlokalizowane na wsiach północnego Mazowsza?
2. Czy resort przewiduje wyodrębnienie specjalnej puli środków finansowych w ramach programów MKiDN przeznaczonych na obiekty wiejskie, które nie są znane na skalę ogólnopolską, ale mają kluczowe znaczenie dla lokalnych społeczności?
3. Czy możliwe jest wprowadzenie odrębnego programu wsparcia dla parafii i gmin wiejskich, które z powodu ograniczonych budżetów nie są w stanie aplikować w konkurencyjnych programach ogólnopolskich, a które chciałyby podjąć prace konserwatorskie lub ratunkowe?
4. Czy ministerstwo rozważa opracowanie i sfinansowanie inwentaryzacji mało znanych zabytków sakralnych i świeckich na obszarach wiejskich Mazowsza, w celu objęcia ich ochroną prawną i konserwatorską?
5. Czy w ramach obecnych lub planowanych programów MKiDN istnieje możliwość wsparcia także tych obiektów, które nie są wpisane do rejestru zabytków, lecz figurują jedynie w ewidencji konserwatorskiej prowadzonej przez powiaty?
6. Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby wspierać samorządy powiatowe i gminne w dokumentowaniu i zabezpieczaniu lokalnych zabytków przed całkowitą utratą ich wartości historycznej?
7. Czy resort planuje uruchomienie programów edukacyjno-promocyjnych, które pozwolą lokalnym społecznościom na lepsze poznanie i promocję własnego dziedzictwa materialnego, a tym samym zwiększą szanse na jego ochronę? Zachowanie dziedzictwa lokalnego – zarówno sakralnego, jak i świeckiego – jest kluczowe dla pielęgnowania tożsamości regionalnej i narodowej. Zabytek nie musi być monumentalny, aby miał ogromne znaczenie dla społeczności, która wokół niego się gromadzi i która z nim się identyfikuje. Niestety, brak dedykowanych narzędzi wsparcia powoduje, że liczne zabytki północnego Mazowsza giną bezpowrotnie. Podjęcie działań systemowych pozwoliłoby na ich uratowanie oraz włączenie w rozwój turystyki kulturowej regionu.
Z wyrazami szacunku
Rafał Romanowski
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
23%
Konkretność
77%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.7 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10709 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw
osób, których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych
osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12474 posła Rafała Romanowskiego z 26 września 2025
roku w sprawie możliwości objęcia programem ochrony zabytków mało znanych, ale
istotnych obiektów sakralnych i świeckich zlokalizowanych na wsiach północnego
Mazowsza, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Wprowadzenie jakiegokolwiek ograniczenia w możliwości ubiegania się o dotację wyłącznie
do właścicieli zabytków zlokalizowanych na wsiach północnego Mazowsza stanowiłoby
naruszenie konstytucyjnej zasady równości. W ramach corocznie ogłaszanych programów
MKiDN znajduje się program Ochrona Zabytków, który jest poświęcony wszystkim bez
wyjątku rodzajom zabytków: ruchomym i nieruchomym, położonym w centrach dużych
miast, jak i na obszarach wiejskich, dużym zespołom, jak i małym przydrożnym kapliczkom.
Aby ubiegać się o dotację ze środków MKiDN, należy spełniać dwa podstawowe kryteria:
zabytek musi być zlokalizowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz musi być
objęty formą ochrony prawnej, jaką jest wpis do rejestru zabytków.
Ad 2.
Jak wspomniano powyżej, środki finansowe na poziomie centralnym są przyznawane
wszystkim wnioskodawcom na jednakowych zasadach. Jedynym wyjątkiem od tej zasady
było ogłoszenie w zeszłym roku odrębnego naboru wniosków dla posiadaczy i właścicieli
zabytków uszkodzonych w wyniku działania żywiołu - powodzi, która dotknęła cztery
województwa w roku 2024.
Działania o charakterze lokalnym należą natomiast do kompetencji terenowej administracji
rządowej. W przypadku zabytków zlokalizowanych na terenie Mazowsza zadania te
realizuje Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków (MWKZ). Należy jednak
zaznaczyć, że również MWKZ, w myśl konstytucyjnej zasady równości, nie może kierować
środków pochodzących z budżetu państwa (tj. części, której dysponentem jest wojewoda
mazowiecki) wyłącznie na rzecz zabytków położonych na północy województwa.
Ponadto warto podkreślić, że jednostki samorządu terytorialnego - w ramach swoich zadań
własnych – mają prawo i możliwość udzielania dotacji na prace przy zabytkach położonych
na obszarze danej gminy, powiatu czy województwa.
-- 1 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 3.
Zgodnie z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa nie jest możliwe
uprzywilejowywanie żadnej określonej grupy wnioskodawców. Co roku wśród
beneficjentów programów Ochrona zabytków znajdują się również małe parafie czy gminy
wiejskie. Listy beneficjentów publikowane są na stronie MKiDN.
Ad 4.
Zgodnie z art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024
r. poz. 1292 ze zm.) wójt, burmistrz, prezydent miasta prowadzą gminną ewidencję
zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy.
Natomiast ust. 5 określa zakres gminnej ewidencji. W gminnej ewidencji zabytków powinny
być ujęte zabytki nieruchome wpisane do rejestru; inne zabytki nieruchome znajdujące się
w wojewódzkiej ewidencji zabytków; inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta w
porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Jest to szansa na ujęcie mało
znanych zabytków sakralnych i świeckich. Gminna ewidencja zabytków pozwala na
uwzględnienie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz
przy kształtowaniu środowiska. Przez wojewódzkiego konserwatora zabytków prowadzona
jest wojewódzka ewidencja zabytków (art. 22 ust 2 ww. ustawy). Kryterium umieszczania
w niej zabytków jest posiadana przez nie wartość historyczna, artystyczna i naukowa.
Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków w formie zbioru
kart ewidencyjnych znajdujących się w wojewódzkich ewidencjach zabytków (art. 22 ust. 1
ww. ustawy). Najcenniejsze zabytki wpisywane są do rejestru zabytków. Na podstawie art.
16 ust. 1 ww. ustawy Rada Gminy, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora
zabytków, na podstawie uchwały może utworzyć park kulturowy w celu ochrony krajobrazu
kulturowego oraz zachowania wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami
nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. W
ocenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego ustawa o ochronie zabytków i
opiece nad zabytkami jasno określa kompetencje oraz daje narzędzia do ewidencjonowania
i zapewnienia ochrony prawnej mało znanym zabytkom sakralnym i świeckim na obszarach
Mazowsza.
Ad 5.
Możliwości finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich lub budowlanych przy
zabytkach określone są w dziale VII ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Zasada finansowania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prac wyłącznie przy
zabytkach wpisanych do rejestru zabytków wynika bezpośrednio z zapisów art. 74 ww.
ustawy:
1. dotacja na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych
przy zabytku wpisanym do rejestru może być udzielona przez: 1) ministra właściwego do spraw
kultury i ochrony dziedzictwa narodowego ze środków budżetu państwa, z części, której
dysponentem jest ten minister; 2) wojewódzkiego konserwatora zabytków ze środków
finansowych z budżetu państwa w części, której dysponentem jest wojewoda.
2. Dotacja na dofinansowanie prac konserwatorskich lub restauratorskich przy zabytku
wpisanym na Listę Skarbów Dziedzictwa jest udzielana ze środków budżetu państwa,
z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa
narodowego.
Natomiast możliwość finansowania prac również przy obiektach w gminnej ewidencji
niewpisanych indywidualnie do rejestru zabytków wynika z zapisów art. 81 ww. ustawy:
-- 2 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
1. W trybie określonym odrębnymi przepisami dotacja na prace konserwatorskie, restauratorskie
lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej
ewidencji zabytków może być udzielona przez organ stanowiący gminy, powiatu lub samorządu
województwa, na zasadach określonych w podjętej przez ten organ uchwale.
2. Dotacja, w zakresie określonym w art. 77, może być udzielona w wysokości do 100 %
nakładów koniecznych na wykonanie przez wnioskodawcę prac konserwatorskich,
restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się
w gminnej ewidencji zabytków.
Ad 6.
W konsultowanym obecnie Krajowym Programie Ochrony Zabytków i Opiece nad
Zabytkami na lata 2023-2026 zamieszczone jest zadanie „Wsparcie procesu tworzenia
gminnych programów opieki nad zabytkami”. Zasadniczym celem projektu jest wzmocnienie
oraz usprawnienie ochrony i opieki nad zabytkami na poziomie lokalnym przez wsparcie
samorządów gminnych w zakresie tworzenia gminnych programów opieki nad zabytkami.
W ramach projektu samorządy lokalne otrzymają konkretną merytoryczną pomoc, która
ułatwi sporządzanie gminnych programów opieki nad zabytkami, czyli wywiązanie się
z ustawowego obowiązku. Merytoryczne wsparcie będzie miało formę poradnika oraz
trzech modelowych (przykładowych) gminnych programów opieki nad zabytkami. Poradnik
oraz modelowe gminne programy wraz z materiałami instruktażowymi/szkoleniowymi będą
propagowane w skali ogólnopolskiej wraz z niezbędnym szkoleniem. Przyczynimy się w ten
sposób do lepszego rozumienia przez samorządy znaczenia dziedzictwa kulturowego jako
istotnego potencjału rozwojowego, a gminnego programu jako dokumentu strategicznego
w zakresie ochrony i zarządzania dziedzictwem. Przygotowane materiały będą uwzględniały
zmiany wynikające z nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Należy również wspomnieć, że Narodowy Instytut Dziedzictwa od dziesięciu lat prowadzi
program dotacyjny pn. „Wspólnie dla dziedzictwa”. Celem programu jest wspieranie
lokalnych społeczności w identyfikacji i dokumentacji materialnego dziedzictwa
kulturowego, upowszechnianie jego wartości oraz sprzyjanie społecznemu zaangażowaniu
w ochronę i opiekę nad dziedzictwem. Program umożliwia włączenie mieszkańców
mniejszych miejscowości w działania na rzecz zachowania obiektów, które często nie są
powszechnie znane, lecz stanowią istotny element lokalnej tożsamości. O dofinansowanie
mogą ubiegać się wyłącznie organizacje pozarządowe będące podmiotami prawa polskiego,
a jednym z warunków uzyskania dotacji jest zaangażowanie wolontariuszy w realizację
projektu. Kwalifikowane działania obejmują m.in. prace porządkowe w otoczeniu zabytków
wpisanych do rejestru zabytków lub ujętych w ewidencji zabytków, identyfikację,
inwentaryzację i dokumentowanie elementów dziedzictwa materialnego, a także działania
edukacyjne oraz popularyzujące wiedzę o lokalnym dziedzictwie. Program ten, realizowany
corocznie, umożliwia organizacjom pozarządowym oraz lokalnym społecznościom
podejmowanie działań sprzyjających zachowaniu i upowszechnianiu wartości dziedzictwa
kulturowego, a także rozwijaniu kompetencji w zakresie opieki nad zabytkami. Szczegółowe
Informacje o programie, zasadach naboru wniosków, a także o zrealizowanych projektach
dostępne są na stronie internetowej Narodowego Instytutu Dziedzictwa: www.nid.pl –
w zakładce „Dotacje”.
Ad 7.
Edukacja i popularyzacja wiedzy o regionalnym dziedzictwie kulturowym, podobnie jak
podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków na potrzeby społeczne,
turystyczne i edukacyjne to zadania jednostek samorządu terytorialnego. Zadania te mogą
być umieszczane w gminnych programach opieki nad zabytkami. Na potrzeby sporządzenia
kolejnego Krajowego Programu Ochrony i Opieki nad Zabytkami na lata 2027-2030
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego będzie zbierało informacje nt. problemów
-- 3 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
związanych z ochroną i opieką nad zabytkami. W oparciu o zebrany materiał zostaną
opracowane zadania, które będą stanowiły merytoryczne wsparcie również dla jednostek
samorządowych.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 4 of 4 --
osób, których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych
osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12474 posła Rafała Romanowskiego z 26 września 2025
roku w sprawie możliwości objęcia programem ochrony zabytków mało znanych, ale
istotnych obiektów sakralnych i świeckich zlokalizowanych na wsiach północnego
Mazowsza, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Wprowadzenie jakiegokolwiek ograniczenia w możliwości ubiegania się o dotację wyłącznie
do właścicieli zabytków zlokalizowanych na wsiach północnego Mazowsza stanowiłoby
naruszenie konstytucyjnej zasady równości. W ramach corocznie ogłaszanych programów
MKiDN znajduje się program Ochrona Zabytków, który jest poświęcony wszystkim bez
wyjątku rodzajom zabytków: ruchomym i nieruchomym, położonym w centrach dużych
miast, jak i na obszarach wiejskich, dużym zespołom, jak i małym przydrożnym kapliczkom.
Aby ubiegać się o dotację ze środków MKiDN, należy spełniać dwa podstawowe kryteria:
zabytek musi być zlokalizowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz musi być
objęty formą ochrony prawnej, jaką jest wpis do rejestru zabytków.
Ad 2.
Jak wspomniano powyżej, środki finansowe na poziomie centralnym są przyznawane
wszystkim wnioskodawcom na jednakowych zasadach. Jedynym wyjątkiem od tej zasady
było ogłoszenie w zeszłym roku odrębnego naboru wniosków dla posiadaczy i właścicieli
zabytków uszkodzonych w wyniku działania żywiołu - powodzi, która dotknęła cztery
województwa w roku 2024.
Działania o charakterze lokalnym należą natomiast do kompetencji terenowej administracji
rządowej. W przypadku zabytków zlokalizowanych na terenie Mazowsza zadania te
realizuje Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków (MWKZ). Należy jednak
zaznaczyć, że również MWKZ, w myśl konstytucyjnej zasady równości, nie może kierować
środków pochodzących z budżetu państwa (tj. części, której dysponentem jest wojewoda
mazowiecki) wyłącznie na rzecz zabytków położonych na północy województwa.
Ponadto warto podkreślić, że jednostki samorządu terytorialnego - w ramach swoich zadań
własnych – mają prawo i możliwość udzielania dotacji na prace przy zabytkach położonych
na obszarze danej gminy, powiatu czy województwa.
-- 1 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 3.
Zgodnie z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa nie jest możliwe
uprzywilejowywanie żadnej określonej grupy wnioskodawców. Co roku wśród
beneficjentów programów Ochrona zabytków znajdują się również małe parafie czy gminy
wiejskie. Listy beneficjentów publikowane są na stronie MKiDN.
Ad 4.
Zgodnie z art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024
r. poz. 1292 ze zm.) wójt, burmistrz, prezydent miasta prowadzą gminną ewidencję
zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy.
Natomiast ust. 5 określa zakres gminnej ewidencji. W gminnej ewidencji zabytków powinny
być ujęte zabytki nieruchome wpisane do rejestru; inne zabytki nieruchome znajdujące się
w wojewódzkiej ewidencji zabytków; inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta w
porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Jest to szansa na ujęcie mało
znanych zabytków sakralnych i świeckich. Gminna ewidencja zabytków pozwala na
uwzględnienie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz
przy kształtowaniu środowiska. Przez wojewódzkiego konserwatora zabytków prowadzona
jest wojewódzka ewidencja zabytków (art. 22 ust 2 ww. ustawy). Kryterium umieszczania
w niej zabytków jest posiadana przez nie wartość historyczna, artystyczna i naukowa.
Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków w formie zbioru
kart ewidencyjnych znajdujących się w wojewódzkich ewidencjach zabytków (art. 22 ust. 1
ww. ustawy). Najcenniejsze zabytki wpisywane są do rejestru zabytków. Na podstawie art.
16 ust. 1 ww. ustawy Rada Gminy, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora
zabytków, na podstawie uchwały może utworzyć park kulturowy w celu ochrony krajobrazu
kulturowego oraz zachowania wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami
nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. W
ocenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego ustawa o ochronie zabytków i
opiece nad zabytkami jasno określa kompetencje oraz daje narzędzia do ewidencjonowania
i zapewnienia ochrony prawnej mało znanym zabytkom sakralnym i świeckim na obszarach
Mazowsza.
Ad 5.
Możliwości finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich lub budowlanych przy
zabytkach określone są w dziale VII ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Zasada finansowania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prac wyłącznie przy
zabytkach wpisanych do rejestru zabytków wynika bezpośrednio z zapisów art. 74 ww.
ustawy:
1. dotacja na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych
przy zabytku wpisanym do rejestru może być udzielona przez: 1) ministra właściwego do spraw
kultury i ochrony dziedzictwa narodowego ze środków budżetu państwa, z części, której
dysponentem jest ten minister; 2) wojewódzkiego konserwatora zabytków ze środków
finansowych z budżetu państwa w części, której dysponentem jest wojewoda.
2. Dotacja na dofinansowanie prac konserwatorskich lub restauratorskich przy zabytku
wpisanym na Listę Skarbów Dziedzictwa jest udzielana ze środków budżetu państwa,
z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa
narodowego.
Natomiast możliwość finansowania prac również przy obiektach w gminnej ewidencji
niewpisanych indywidualnie do rejestru zabytków wynika z zapisów art. 81 ww. ustawy:
-- 2 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
1. W trybie określonym odrębnymi przepisami dotacja na prace konserwatorskie, restauratorskie
lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej
ewidencji zabytków może być udzielona przez organ stanowiący gminy, powiatu lub samorządu
województwa, na zasadach określonych w podjętej przez ten organ uchwale.
2. Dotacja, w zakresie określonym w art. 77, może być udzielona w wysokości do 100 %
nakładów koniecznych na wykonanie przez wnioskodawcę prac konserwatorskich,
restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się
w gminnej ewidencji zabytków.
Ad 6.
W konsultowanym obecnie Krajowym Programie Ochrony Zabytków i Opiece nad
Zabytkami na lata 2023-2026 zamieszczone jest zadanie „Wsparcie procesu tworzenia
gminnych programów opieki nad zabytkami”. Zasadniczym celem projektu jest wzmocnienie
oraz usprawnienie ochrony i opieki nad zabytkami na poziomie lokalnym przez wsparcie
samorządów gminnych w zakresie tworzenia gminnych programów opieki nad zabytkami.
W ramach projektu samorządy lokalne otrzymają konkretną merytoryczną pomoc, która
ułatwi sporządzanie gminnych programów opieki nad zabytkami, czyli wywiązanie się
z ustawowego obowiązku. Merytoryczne wsparcie będzie miało formę poradnika oraz
trzech modelowych (przykładowych) gminnych programów opieki nad zabytkami. Poradnik
oraz modelowe gminne programy wraz z materiałami instruktażowymi/szkoleniowymi będą
propagowane w skali ogólnopolskiej wraz z niezbędnym szkoleniem. Przyczynimy się w ten
sposób do lepszego rozumienia przez samorządy znaczenia dziedzictwa kulturowego jako
istotnego potencjału rozwojowego, a gminnego programu jako dokumentu strategicznego
w zakresie ochrony i zarządzania dziedzictwem. Przygotowane materiały będą uwzględniały
zmiany wynikające z nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Należy również wspomnieć, że Narodowy Instytut Dziedzictwa od dziesięciu lat prowadzi
program dotacyjny pn. „Wspólnie dla dziedzictwa”. Celem programu jest wspieranie
lokalnych społeczności w identyfikacji i dokumentacji materialnego dziedzictwa
kulturowego, upowszechnianie jego wartości oraz sprzyjanie społecznemu zaangażowaniu
w ochronę i opiekę nad dziedzictwem. Program umożliwia włączenie mieszkańców
mniejszych miejscowości w działania na rzecz zachowania obiektów, które często nie są
powszechnie znane, lecz stanowią istotny element lokalnej tożsamości. O dofinansowanie
mogą ubiegać się wyłącznie organizacje pozarządowe będące podmiotami prawa polskiego,
a jednym z warunków uzyskania dotacji jest zaangażowanie wolontariuszy w realizację
projektu. Kwalifikowane działania obejmują m.in. prace porządkowe w otoczeniu zabytków
wpisanych do rejestru zabytków lub ujętych w ewidencji zabytków, identyfikację,
inwentaryzację i dokumentowanie elementów dziedzictwa materialnego, a także działania
edukacyjne oraz popularyzujące wiedzę o lokalnym dziedzictwie. Program ten, realizowany
corocznie, umożliwia organizacjom pozarządowym oraz lokalnym społecznościom
podejmowanie działań sprzyjających zachowaniu i upowszechnianiu wartości dziedzictwa
kulturowego, a także rozwijaniu kompetencji w zakresie opieki nad zabytkami. Szczegółowe
Informacje o programie, zasadach naboru wniosków, a także o zrealizowanych projektach
dostępne są na stronie internetowej Narodowego Instytutu Dziedzictwa: www.nid.pl –
w zakładce „Dotacje”.
Ad 7.
Edukacja i popularyzacja wiedzy o regionalnym dziedzictwie kulturowym, podobnie jak
podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków na potrzeby społeczne,
turystyczne i edukacyjne to zadania jednostek samorządu terytorialnego. Zadania te mogą
być umieszczane w gminnych programach opieki nad zabytkami. Na potrzeby sporządzenia
kolejnego Krajowego Programu Ochrony i Opieki nad Zabytkami na lata 2027-2030
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego będzie zbierało informacje nt. problemów
-- 3 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
związanych z ochroną i opieką nad zabytkami. W oparciu o zebrany materiał zostaną
opracowane zadania, które będą stanowiły merytoryczne wsparcie również dla jednostek
samorządowych.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 4 of 4 --