Interpelacja w sprawie nieuczciwych praktyk firm ubezpieczeniowych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12472
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie nieuczciwych praktyk firm ubezpieczeniowych
Zgłaszający: Marek Wesoły, Robert Warwas, Bożena Borys-Szopa, Jerzy Polaczek, Michał Woś, Jarosław Wiesław Wieczorek
Data wpływu: 24-09-2025
Zwracamy się w sprawie przeanalizowania systemowych nieprawidłowości na rynku ubezpieczeń komunikacyjnych, które od lat dotykają setki tysięcy obywateli. Najwyższa Izba Kontroli już w 2019 roku jednoznacznie wskazała na poważne braki w ochronie konsumentów. Niestety, mimo upływu lat, wiele patologii utrzymuje się, a praktyki największych ubezpieczycieli – w szczególności PZU SA – nadal godzą w prawa poszkodowanych.
Wśród powtarzających się naruszeń wymienia się m.in.:
- zaniżanie odszkodowań i nieprzestrzeganie zasady pełnego odszkodowania,
- przewlekłość postępowań likwidacyjnych, w tym łamanie ustawowych terminów,
- zatajanie dokumentacji szkodowej (np. wycen wraków),
- stosowanie nieprzejrzystych procedur aukcyjnych,
- ograniczanie praw poszkodowanych do wyboru warsztatu naprawczego,
- ignorowanie reklamacji i udzielanie odpowiedzi niezgodnych z ich treścią.
Opisane zjawiska prowadzą do naruszenia elementarnych praw obywateli i osłabiają zaufanie do instytucji państwa.
W związku z tym zwracamy się do Pana Ministra z pytaniami:
1. Jakie działania planuje podjąć Ministerstwo w celu wyeliminowania nieuczciwych praktyk ubezpieczycieli w procesie likwidacji szkód komunikacyjnych?
2. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę wzmocnienia nadzoru nad działalnością ubezpieczycieli, w szczególności zwiększenia uprawnień KNF, rzecznika finansowego i UOKiK?
3. Czy resort rozważy podjęcie inicjatywy ustawodawczej w zakresie zaostrzenia sankcji za przewlekłość postępowań i zaniżanie odszkodowań, a także wprowadzenia obowiązku udziału niezależnych rzeczoznawców w procesie wyceny szkód?
4. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące wpływu praktyk ubezpieczycieli na bezpieczeństwo ruchu drogowego, w szczególności w związku z naprawami z użyciem nieoryginalnych części lub ponownym wprowadzaniem na rynek źle naprawionych pojazdów?
5. Czy w ocenie Pana Ministra obecny model nadzoru nad rynkiem ubezpieczeń jest wystarczający, by skutecznie chronić obywateli przed nadużyciami ze strony zakładów ubezpieczeń?
6. Czy ministerstwo wesprze inicjatywy zmierzające do wdrożenia wszystkich wniosków pokontrolnych NIK z 2019 roku w zakresie ochrony konsumentów na rynku ubezpieczeniowym?
Podsekretarz stanu Jurand Drop
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Zawiera 7 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
28659 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/9
Warszawa, 14 października 2025 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację nr 12472
Znak sprawy: FN6.054.35.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12472 Pana posła Marka Wesołego wraz z grupą
posłów, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
I. Odnosząc się do kwestii działań podejmowanych w celu wyeliminowania
nieuczciwych praktyk ubezpieczycieli w procesie likwidacji szkód
komunikacyjnych, jak również kwestii nadzoru nad działalnością ubezpieczycieli w
pierwszej kolejności pragnę wskazać, że nadzór nad zakładami ubezpieczeń
realizowany jest przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF / organ nadzoru)
zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i obejmuje m.in. ochronę interesów
ubezpieczających, ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia (art. 329
ust. 2 pkt 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej1), a celem nadzoru jest ochrona
interesów osób ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych
z umów ubezpieczenia (z art. 3 ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym i
emerytalnym2). Jednocześnie zgodnie z art. 330 ust. 1 ustawy o działalności
ubezpieczeniowej1, nadzór nad zakładem ubezpieczeń opiera się na podejściu
prospektywnym i bazującym na ocenie ryzyka i obejmuje bieżącą weryfikację
przestrzegania przez zakłady ubezpieczeń przepisów prawa, określających wymogi
związane z działalnością ubezpieczeniową, ma jednakże charakter systemowy i nie
jest nastawiony na interwencję w każdym indywidualnym przypadku naruszenia
prawa.
W ramach nadzoru przedmiotem szczególnego zainteresowania są praktyki
zakładów ubezpieczeń w zakresie obsługi umów ubezpieczenia, szkód oraz
reklamacji. Podlegają one stałemu monitoringowi przez KNF na podstawie
informacji uzyskanych w ramach nadzoru bieżącego (na bazie kwartalnych danych
sprawozdawczych dotyczących skarg, reklamacji na obsługę umów, szkód oraz
spraw sądowych, zgłoszeń oraz uzyskiwanych od zakładów wyjaśnień), jak i w
-- 1 of 9 --
2/9
trybie kontroli oraz wizyt nadzorczych. W przypadku zidentyfikowania
nieprawidłowości, zakłady ubezpieczeń wzywane są do przekazania odpowiednich
wyjaśnień, regulacji wewnętrznych, wyników przeprowadzonych kontroli i
audytów wewnętrznych, a organ nadzoru, w zależności od wyników analizy
zgromadzonych informacji oraz skali zauważonych nieprawidłowości i ich
charakteru stosuje środki o charakterze kontrolnym (kontrole, wizyty nadzorcze),
korekcyjnym (zalecenia), albo o charakterze sankcyjnym (m.in. kary pieniężne,
zakazy prowadzenia działalności).
Z danych przekazanych przez organ nadzoru wynika, że w latach 2020-2025 KNF
wydała 27 decyzji o nałożeniu kary pieniężnej z tytułu naruszenia art. 14 ust. 1-3
ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych3, zawierających łącznie 371 kar
pieniężnych za zidentyfikowane przypadki naruszenia terminów likwidacji szkód
(dla okresu 2020-2024 wynosi to odpowiednio: 21 decyzji i łącznie 322 kary
pieniężne).
Wnioski z analiz dotyczących procesu obsługi umów, szkód, reklamacji są też
wykorzystywane w cyklicznej ocenie BION (Badanie i Ocena Nadzorcza)
poszczególnych zakładów ubezpieczeń. Obejmuje ona zarówno kwestie dotyczące
systemu zarządzania zakładów ubezpieczeń (tj. jakość procesów, sposobu
zarządzania, kontroli i audytu wewnętrznego), jak i relacji z klientami (jakość
procesów likwidacji szkód, rozpatrywania skarg i reklamacji). Dane udostępnione
przez KNF wskazują, że udział tego obszaru w ogólnej ocenie BION danego zakładu
wynosi obecnie 25% i został zwiększony na przestrzeni ostatnich lat. W ramach
tego obszaru oceniane są m.in. wskaźniki dotyczące terminowości likwidacji szkód i
rozpatrywania reklamacji, skali skarg, reklamacji czy spraw sądowych, skali szkód
odrzuconych. Dokonywana jest także ocena jakościowa procesów obsługi
klientów, bazująca na analizie regulacji wewnętrznych i mechanizmów kontrolnych
wprowadzonych w zakładach ubezpieczeń oraz wynikach kontroli
przeprowadzonych przez organ nadzoru. Ocena BION dokonana przez KNF
przekłada się też na wysokość dywidend jakie zakłady ubezpieczeń mogą wypłacić,
jak również – ze względu na zasady wewnętrzne przyjęte przez wiele zakładów –
na systemy premiowe dla kadry menadżerskiej i członków zarządów zakładów
ubezpieczeń. Ocena BION może powodować konieczność podjęcia przez zakład
ubezpieczeń działań naprawczych, których realizacja jest następnie monitorowana
przez organ nadzoru. Ma więc istotny wpływ na podejście zakładów ubezpieczeń
do sposobu organizacji ich procesów wewnętrznych, w tym procesów obsługi
klientów, ich jakości i efektywności mechanizmów kontrolnych.
Kwestie o charakterze systemowym, nie wynikające wprost z przepisów prawa, a
bazujące na ugruntowanym orzecznictwie i dobrych praktykach są też
przedmiotem wydawanych przez organ nadzoru rekomendacji lub stanowisk.
W związku z zaobserwowanymi w wyniku analizy zgłoszeń i przeprowadzonych
kontroli negatywnymi zjawiskami na rynku ubezpieczeniowym w zakresie
likwidacji szkód komunikacyjnych i w celu zwiększenia transparentności tego
procesu, KNF wydała najpierw Wytyczne dotyczące likwidacji szkód z ubezpieczeń
komunikacyjnych (w 2014 r.), a następnie Rekomendacje dotyczące procesu
ustalania i wypłaty zadośćuczynienia z tytułu szkody niemajątkowej z umów
ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów (w 2016 r.) oraz Rekomendacje dotyczące
likwidacji szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych (w 2022 r.), które odnoszą się
m.in. właśnie do ochrony interesów poszkodowanych w wypadkach
-- 2 of 9 --
3/9
komunikacyjnych. Regulacje te wprowadziły szereg oczekiwań nadzorczych,
mających na celu zwiększenie transparentności procesu likwidacji szkód.
KNF, w ramach dostępnych uprawnień nadzorczych, weryfikowała poziom
zaimplementowania zarówno Wytycznych, jak i Rekomendacji (w tym w zakresie
organizacji procesu likwidacji, w szczególności przeprowadzając kontrole
krajowych i zagranicznych zakładów ubezpieczeń, działających na terytorium RP),
oferujących w ramach swojej działalności obowiązkowe ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Z danych
przekazanych przez organ nadzoru wynika, że od 2022 r., w powyższym zakresie,
KNF przeprowadziła kontrole 10 zakładów ubezpieczeń (krajowych i
zagranicznych). Podczas tych kontroli badano, na wybranych próbach szkód, czy
poszczególne zakłady ubezpieczeń nie naruszają przepisów prawa, interesów osób
uprawnionych oraz czy nie dopuszczają się innych nieprawidłowości w zakresie
tego procesu, a także weryfikowano prawidłowość złożonych przez zakłady
ubezpieczeń oświadczeń o stosowaniu Rekomendacji dotyczących likwidacji szkód
z ubezpieczeń komunikacyjnych. W uzasadnionych przypadkach wydawane były
zakładom zalecenia, których realizacja także podlegała późniejszej weryfikacji.
Działania dyscyplinujące zakłady, np. wydawane zalecenia lub nakładane kary
pieniężne są skuteczne, doprowadziły bowiem na przestrzeni lat do istotnego
ograniczenia lub wyeliminowania nieprawidłowych praktyk w procesie likwidacji
szkód. Z aktualnych danych będących w posiadaniu KNF wynika, że krajowe
zakłady ubezpieczeń, posiadające zezwolenie na wykonywanie działalności w
grupach wymienionych w Dziale II zgodnie z załącznikiem do ustawy o działalności
ubezpieczeniowej1, czyli oferujące pozostałe ubezpieczenia osobowe oraz
ubezpieczenia majątkowe, w tym ubezpieczenia komunikacyjne, obsłużyły w 2024
roku - 60 mln umów ubezpieczenia (w 2023 – 61 mln; w 2022 – 61 mln) oraz
zlikwidowały 10 mln szkód (w 2023 – 9 mln; w 2022 – 8 mln).
Liczba skarg lub reklamacji zgłoszonych do zakładów ubezpieczeń w 2024 roku
kształtuje się na poziomie 270 tys. (w 2023 - 255 tys, w 2022 - 266 tys.), a liczba
toczących się spraw sądowych, skierowanych przeciwko zakładom ubezpieczeń,
wynosi w roku 2024 około 248 tys. Gros z tych skarg, reklamacji (około 50%) i
spraw sądowych dotyczy ubezpieczeń komunikacyjnych (OC ppm i AC), z uwagi na
znaczący udział tych ubezpieczeń w portfelu zakładów ubezpieczeń. Z danych tych
wynika, że skala skarg lub reklamacji oscyluje pomiędzy 4 a 5, w przeliczeniu na 1
tys. zawartych umów ubezpieczenia, zaś skala spraw sądowych, dla roku 2024
wynosi około 4, w przeliczeniu na 1 tys. zawartych umów ubezpieczenia.
W świetle tych danych trudno zanegować fakt, iż jakkolwiek mamy do czynienia
z nieprawidłowościami w procesach likwidacji szkód, jednakże odsetek osób
niezadowolonych z procesu obsługi umowy lub likwidacji szkody, zgłaszających do
zakładów skargi lub reklamacje albo wchodzących w spór sądowy nie jest, w
analizowanych latach, znaczący w skali całego portfela umów ubezpieczenia
obsługiwanych przez zakłady ubezpieczeń.
Niezależnie od powyższego pragnę wskazać, że w obecnym stanie prawnym
uprawnienia do nakładania kar na podmioty rynku finansowego (PRF), w tym na
zakłady ubezpieczeń, w przypadkach enumeratywnie wymienionych w ustawie o
rozpatrywaniu reklamacji4 posiada Rzecznik Finansowy (RF / Rzecznik). Należy
zwrócić uwagę, że kary nakładane przez Rzecznika dotyczą naruszeń obowiązków
związanych z rozpatrywaniem reklamacji lub udzielaniem odpowiedzi przez PRF na
-- 3 of 9 --
4/9
wezwania Rzecznika. Na podstawie art. 32. ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4
Rzecznik Finansowy może nakładać kary pieniężne w przypadku naruszeń
przepisów ustawy dotyczących:
1) braku zawarcia w umowie informacji dotyczącej procedury reklamacyjnej (art. 4
ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4),
2) nieudzielenia odpowiedzi na reklamację w terminie 30 dni (art. 6 ustawy o
rozpatrywaniu reklamacji4),
3) uchybienia dotyczącego obowiązku przekazania informacji o opóźnieniu w
odpowiedzi na reklamację (art. 7 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4),
4) nieudzielenia odpowiedzi na reklamację w terminie 60 dni (art. 7 ustawy o
rozpatrywaniu reklamacji4),
5) braku realizacji roszczenia mimo niedotrzymania terminu odpowiedzi na
reklamację (art. 8 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4),
6) braku zawarcia w odpowiedzi na reklamację: uzasadnienia faktycznego i
prawnego (art. 9 pkt 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4), wyczerpującej
informacji dot. stanowiska PRF (art. 9 pkt 2 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4),
imienia i nazwiska lub stanowiska służbowego (art. 9 pkt 32 ustawy o
rozpatrywaniu reklamacji4), określania terminu realizacji uznanego roszczenia (art.
9 pkt 4 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4),
7) braku należytego pouczenia klienta o: trybie odwoławczym, mediacji i sądzie
polubownym, możliwości złożenia wniosku do RF, możliwości skierowania
powództwa do sądu, wskazania podmiotu, który należy pozwać, wskazania
miejscowo właściwego sądu (art. 10 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4),
8) nieprzekazanie żądanego przez RF wzorca/dokumentu/formularza (art. 30
ustawy o rozpatrywaniu reklamacji),
9) nieterminowa odpowiedź na wniosek RF o informacje/dokumenty (art. 31
ustawy o rozpatrywaniu reklamacji4).
Rzecznik Finansowy nie jest organem nadzoru nad zakładami ubezpieczeń, lecz
pełni w systemie rynku ubezpieczeniowego funkcję ombudsmana tj. rzecznika
praw, który staje po stronie strony słabszej – obywatela w sporze z podmiotem
silniejszym. Co do zasady Rzecznik nie pełni w systemie funkcji organu
kontrolującego, lecz co najwyżej wspierającego organ nadzorczy.
Rozważając możliwość nadania Rzecznikowi dalszych kompetencji o charakterze
nadzorczym w zakresie nakładania kar na podmioty rynku finansowego, w tym
ubezpieczycieli, również w przypadku naruszenia innych obowiązków ustawowych.
należy mieć na uwadze, iż takie uprawnienie mogłoby wchodzić w kolizję z
kompetencjami KNF. Rzecznik Finansowy sprawuje w pewnym zakresie funkcje
kontrolne nad działalnością zakładów ubezpieczeń, lecz czyni to przede wszystkim
przy okazji prowadzenia postępowań interwencyjnych w sprawach indywidualnych
klientów PRF oraz na podstawie informacji przekazywanych Rzecznikowi od
wnioskodawców. Rzecznik na bieżąco przekazuje organowi nadzoru czy Prezesowi
UOKiK informacje o dostrzeganych nieprawidłowościach.
II. Odnosząc się do kwestii zaostrzenia sankcji za przewlekłość postępowań
likwidacyjnych i zaniżanie odszkodowań należy mieć na uwadze, że już aktualne
przepisy określone w art. 14 ust. 1-3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych3
przewidują sankcje za naruszenia ustawowych terminów likwidacji szkód oraz
obowiązku informacyjnego. Przepisy art. 362 ustawy o działalności
-- 4 of 9 --
5/9
ubezpieczeniowej1 przewidują także generalne uprawnienie organu nadzoru do
zastosowania wobec zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji sankcji,
polegających na nałożeniu kary pieniężnej na zakład lub członków jego zarządu,
zawieszenie członka zarządu lub wnioskowanie o jego zawieszenie do
odpowiednich władz zakładu w sytuacji, gdy zakład wykonuje działalność z
naruszeniem przepisów prawa, statutu, zawartych umów ubezpieczenia.
Podkreślenia wymaga, że obecnie trwają prace parlamentarne w zakresie zmiany
przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych3, których celem jest
zniesienie obligatoryjności nakładania przez KNF kar pieniężnych na zakłady
ubezpieczeń w związku z każdym stwierdzonym przypadkiem naruszenia
ustawowych terminów likwidacji szkód oraz obowiązku informacyjnego,
określonych w art. 14 ust. 1-3 tej ustawy. Należy podkreślić, że nie jest to zmiana
równoznaczna z całkowitym zaprzestaniem stosowania sankcji za tego typu
nieprawidłowości, a jedynie zapewniająca swobodę kształtowania polityki
nadzorczej w odniesieniu do zakładów ubezpieczeń oferujących ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (OC ppm), bez
obowiązku każdorazowego stosowania kary pieniężnej. Proponowana zmiana
spowoduje, że kary będą nakładane przez organ nadzoru fakultatywnie, z
uwzględnieniem nie tylko zasady proporcjonalności, ale także przyjętych
priorytetów nadzorczych i wniosków z oceny jakości oraz terminowości likwidacji
szkód w skali całego portfela ubezpieczeń komunikacyjnych poszczególnych
zakładów ubezpieczeń. Procedowana ustawa została uchwalona przez Sejm 26
września br. i skierowana do dalszych prac w Senacie.
Istotne jest także to, że zniesienie obligatoryjnej zasady nakładania przez organ
nadzoru kar za naruszenie terminów z art. 14 ust. 1-2 ustawy o ubezpieczeniach
obowiązkowych3 nie zmienia faktu, że każdemu podmiotowi zgłaszającemu
roszczenie przysługuje i nadal przysługiwać będzie prawo do odsetek, zgodnie z
art. 481 Kodeksu cywilnego (k.c.)5 które rekompensują bezpośrednio
poszkodowanym zwłokę w uzyskaniu należnego odszkodowania, w
przeciwieństwie do kar nakładanych na krajowe zakłady ubezpieczeń przez KNF,
które wpływają do Funduszu Edukacji Finansowej.
W zakresie sposobu ustalenia wysokości odszkodowania obowiązuje generalna
zasada pełnej kompensacji szkody (art. 361 § 2 k.c.5), zgodnie z którą
poszkodowany powinien otrzymać odszkodowanie w wysokości umożliwiającej
naprawienie szkody w całości. W przypadku sporu w zakresie wypłaty lub
wysokości odszkodowania, poszkodowany może skorzystać z instytucji reklamacji,
pomocy Rzecznika Finansowego, miejskich i powiatowych rzeczników praw
konsumenta, wykorzystać tryb mediacji do rozstrzygania sporów przez Sądem
Polubownym przy KNF lub przed Rzecznikiem Finansowym. W przypadku, gdy te
metody nie przyniosą oczekiwanego przez poszkodowanego rezultatu, spór może
być rozstrzygnięty wyłącznie na drodze cywilnoprawnej, przez właściwy sąd
powszechny, który, przy ewentualnym udziale biegłych sądowych, oceni stan
faktyczny sprawy, przeprowadzi postępowanie dowodowe i ustali należną wartość
odszkodowania lub świadczenia. Spory na tle wysokości odszkodowania nie mogą
być rozwiązywane za pomocą narzędzi prawno-administracyjnych z uwagi na fakt,
iż umowa ubezpieczenia jest stosunkiem cywilnoprawnym.
-- 5 of 9 --
6/9
W kwestii wprowadzenia obowiązku udziału niezależnych rzeczoznawców w
procesie wyceny szkód należy mieć na uwadze, że zgodne z aktualnymi przepisami,
do obowiązków zakładu ubezpieczeń należy m.in. ustalanie przyczyn i okoliczności
wypadków oraz rozmiaru i wysokości szkody. Nie każde postępowanie
likwidacyjne wymaga opinii certyfikowanych rzeczoznawców, ale i z takich usług
ubezpieczyciele mogą korzystać. Przepisy prawa nie wymagają również, aby
pracownicy zakładu ubezpieczeń odpowiedzialni za likwidację szkód
posiadali specjalistyczne certyfikaty, czy uprawnienia. Osoba zajmująca się
likwidacją szkód w zakładzie ubezpieczeń powinna być jednak odpowiednio
przeszkolona, tak by reprezentowała jak najwyższy poziom profesjonalizmu w
obsłudze klienta. Przepisy prawa nie wymagają obecnie specjalnej licencji w
zakresie likwidacji szkód. W przypadku bardziej skomplikowanych szkód zakład
ubezpieczeń może i nierzadko zasięga opinii rzeczoznawców, orzeczników, a także
korzysta z outsourcingu likwidacji szkód, wykorzystując usługi podmiotów
wyspecjalizowanych w likwidacji określonych rodzajów szkód. Takie rozwiązanie
jest racjonalne z punktu widzenia kosztów procesu likwidacji szkód, które
przekładają się na wysokość składek ubezpieczeniowych. Zgodnie bowiem z
przepisami regulującymi szczególne zasady rachunkowości zakładów ubezpieczeń,
koszty likwidacji szkód to bezpośrednie i pośrednie koszty związane z
wykonywaniem czynności określonych w art. 4 ust. 2 pkt 2, ust. 7 pkt 3, ust. 8 pkt 2,
3 i 5 oraz ust. 9 pkt 1 i 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej1, w tym:
wynagrodzenia wraz z narzutami, koszty ekspertyz i atestów związanych z oceną
zaistniałej szkody, koszty obsługi procesu likwidacji szkody, wypłaty
odszkodowania lub innego świadczenia, postępowań regresowych i
windykacyjnych. Zewnętrzne i wewnętrzne koszty likwidacji szkód zaliczane są do
kosztów odszkodowań i świadczeń, a w związku z tym są uwzględniane przy
kalkulacji składek ubezpieczeniowych.
Jak już wspomniano powyżej, zakłady oferujące ubezpieczenia majątkowe i
pozostałe osobowe zlikwidowały w latach 2022-2024 około 8-10 mln szkód
rocznie. Gros z tych szkód to oczywiście szkody z ubezpieczeń komunikacyjnych,
jednak szkody majątkowe dotyczą też innych rodzajów ubezpieczeń i innych
rodzajów mienia niż pojazdy mechaniczne. Wykorzystywanie na szeroką skalę
niezależnych, certyfikowanych rzeczoznawców w procesie likwidacji szkód może,
poprzez wzrost kosztów działalności zakładów, przekładać się na wysokość
składek ubezpieczeniowych, co z kolei może mieć negatywny wpływ na sytuację
wszystkich klientów zakładów ubezpieczeń, a nie tylko wybranych osób czy
podmiotów gospodarczych, które ze względu na spór z zakładem dotyczący
likwidacji konkretnej szkody byłyby zainteresowane uzyskaniem opinii
niezależnego rzeczoznawcy.
Przedstawiając powyższe wydaje się, że do największej poprawy sytuacji
poszkodowanych doprowadziłoby przyśpieszenie procedowania spraw spornych w
ramach wymiaru sprawiedliwości bowiem to możliwość wydania wyroku w krótkim
czasie oraz poniesienia kosztów procesu dalece motywowałyby ubezpieczycieli do
terminowej i rzetelnej wypłaty świadczenia. Jednocześnie w ramach sankcji
cywilnoprawnej zakład ubezpieczeń ponosi negatywne konsekwencje zaniżenia
odszkodowania poprzez konieczność zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie
oraz kosztów postępowania sądowego.
-- 6 of 9 --
7/9
III. Odnosząc się do poruszonej w interpelacji kwestii związanej ze stanem
technicznym pojazdów, naprawianych i sprzedawanych po tzw. szkodzie całkowitej
należy mieć na uwadze, że obecnie obowiązujące przepisy zobowiązują do
odnotowania w odpowiednich rejestrach Ubezpieczeniowego Funduszu
Gwarancyjnego (UFG) oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów (CEP) informacji o
szkodach dotyczących pojazdów. Organy państwowe, zakłady ubezpieczeń a także
obywatele mogą weryfikować, w tych rejestrach, dane dotyczące historii pojazdów,
ważności badań technicznych czy uprawnień do kierowania. Zgodnie z art. 102 ust.
3 pkt 5 oraz ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych3, zakłady
ubezpieczeń przekazują do UFG m.in. informacje o szkodzie całkowitej albo
częściowej w pojeździe, w tym – w obydwu przypadkach - o szkodzie istotnej.
Zgodnie z art. 2 pkt 10a ustawy Prawo o ruchu drogowym6, szkoda istotna to
szkoda, w wyniku której doszło do uszkodzenia elementów nośnych, hamulcowych
lub kierowniczych pojazdu, które zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego,
stwierdzonej przez UFG lub przez zakład ubezpieczeń w związku z otrzymanym
zgłoszeniem szkody. Zaistnienie takiej szkody wymaga dodatkowego badania
technicznego pojazdu i podlega zgłoszeniu do CEP, jak również jest ujawniane w
raporcie z historią pojazdu na stronie historiapojazdu.gov.pl.
Zapis o powstaniu szkody istotnej oznacza, że w historii danego pojazdu doszło do
likwidacji szkody z OC sprawcy lub w ramach ubezpieczenia AC, nie oznacza jednak
aktualnego uszkodzenia. Faktyczny stan pojazdu i możliwość jego dopuszczenia do
ruchu powinna być zweryfikowana w ramach wymaganych badań technicznych,
przeprowadzanych przez uprawnione stacje diagnostyczne. Problematyka
przeprowadzania tych badań, ich zakresu i jakości, jak i ewentualnej możliwości
sprzedaży pojazdów, w przypadku których odnotowano szkodę istotną pozostaje
poza zakresem regulacji dotyczących ubezpieczeń obowiązkowych, a tym samym
poza zakresem właściwości Ministra Finansów i Gospodarki oraz nadzoru
ubezpieczeniowego. Dotyczy bowiem ruchu drogowego i rejestracji pojazdów oraz
znajduje się w gestii Ministerstwa Infrastruktury.
Ponadto, obecnie obowiązujące przepisy prawa zawierają regulacje dotyczące
obowiązkowych badań technicznych pojazdów, które uległy uszkodzeniu w wyniku
wypadku drogowego. Zgodnie z art. 81 ust. 11 pkt 1 a i b ustawy Prawo o ruchu
drogowym6, dodatkowemu badaniu technicznemu podlega pojazd skierowany
przez organ kontroli ruchu drogowego:
w razie uzasadnionego przypuszczenia, że zagraża bezpieczeństwu ruchu
lub narusza wymagania ochrony środowiska,
który uczestniczył w wypadku drogowym, w którym zostały uszkodzone
zasadnicze elementy nośne konstrukcji nadwozia, podwozia lub ramy, lub
noszący ślady uszkodzeń albo którego stan techniczny wskazuje na
naruszenie elementów nośnych konstrukcji pojazdu, mogące stwarzać
zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Policja, działając na podstawie art. 132 ust. 1 pkt 1 a ustawy Prawo o ruchu
drogowym6 jest uprawniona do zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu jeżeli
istnieje uzasadnione przypuszczenie, że pojazd zagraża bezpieczeństwu w
szczególności po wypadku drogowym, w którym zostały uszkodzone zasadnicze
elementy nośne konstrukcji nadwozia, podwozia lub ramy.
-- 7 of 9 --
8/9
IV. Odnosząc się do kwestii obecnego modelu nadzoru nad rynkiem ubezpieczeń w
zakresie skutecznej ochrony obywateli przed nadużyciami ze strony zakładów
ubezpieczeń pragnę wskazać, że działania podejmowane przez organ nadzoru, w
zakresie przeciwdziałania, niezgodnym z prawem i ww. Rekomendacjami,
praktykom w zakresie likwidacji szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych są
podejmowane wobec wszystkich krajowych zakładów, a także wobec
zagranicznych zakładów ubezpieczeń, w zakresie uwzględniającym uprawnienia
organu nadzoru kraju goszczącego.
Ze względu na to, że nadzór nad zakładami ubezpieczeń opiera się na podejściu
prospektywnym i bazującym na ocenie ryzyka, działania nadzorcze są
priorytetyzowane, m.in. z uwzględnieniem skali działalności zakładów. W
przypadku stwierdzenia nieprawidłowości lub naruszeń prawa w działalności
danego zakładu, stosowane są odpowiednie środki nadzorcze w celu ich
wyeliminowania. Katalog ustawowych narzędzi nadzorczych wykorzystywanych
do przeciwdziałania nieprawidłowościom jest dosyć szeroki, jednak zgodnie z
obowiązującym prawem i orzecznictwem, narzędzia i sankcje nadzorcze powinny
być stosowane w sposób proporcjonalny i adekwatny do stwierdzonych naruszeń
prawa. Opisane powyżej działania nadzorcze KNF wobec zakładów ubezpieczeń są
stale rozwijane i udoskonalane, z uwzględnieniem własnych analiz KNF, bazujących
na dostępnych danych współpracy z Rzecznikiem Finansowym, Prezesem Urzędu
Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Ubezpieczeniowym Funduszem
Gwarancyjnym oraz organami nadzorczymi z innych krajów członkowskich Unii
Europejskiej i EIOPA. Ma to na celu stałe wzmacnianie nadzoru i jego efektywności
w różnych aspektach systemowego podejścia do identyfikacji ryzyk w działalności
podmiotów nadzorowanych, poprawy ich procesów i eliminacji identyfikowanych
nieprawidłowości. Wprowadzane są nowe raporty i wskaźniki do analizy skarg,
reklamacji, spraw sądowych, jak również przeprowadzane są bardziej szczegółowe
analizy dotyczące procesów obsługi klientów, w tym terminowości likwidacji szkód,
uwzględniające zarówno regulacje oraz praktykę zakładów ubezpieczeń, jak i
efektywność wdrożonych przez nie mechanizmów kontrolnych. KNF, we
współpracy z UFG, pracuje obecnie nad wykorzystanie danych o zgłoszonych i
zlikwidowanych szkodach z ubezpieczeń komunikacyjnych, które przekazywane są
przez zakłady ubezpieczeń do Ośrodka Informacji UFG. Na bazie tych danych KNF
będzie monitorować terminowość likwidacji szkód z tego rodzaju ubezpieczeń. Te
informacje będą służyły do kompleksowego, systemowego monitorowania
struktury szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych według terminów ich likwidacji.
Będzie to zatem efektywne narzędzie, dające całościowy pogląd na procesy
likwidacji szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych, które mają największy udział w
portfelu krajowych i zagranicznych zakładów ubezpieczeń działających na
polskim rynku.
Podsumowując, nadzór nad rynkiem finansowym i ubezpieczeniowym sprawuje
KNF, a Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest centralnym
organem administracji rządowej odpowiedzialnym za kształtowanie oraz realizację
polityki ochrony konkurencji i konsumentów. Z kolei Rzecznik Finansowy jest
organem mającym przede wszystkim charakter rzecznika praw - „ombudsmana”,
którego zadaniem jest wsparcie klientów podmiotów rynku finansowego, w
szczególności klientów zakładów ubezpieczeń oraz banków. Kompetencje i zadania
KNF, RF oraz UOKiK wzajemnie się uzupełniają.
-- 8 of 9 --
9/9
Zatem zmiana obecnego modelu nadzoru nad rynkiem ubezpieczeniowym nie
wydaje się być zasadna.
V. Odnosząc się do kwestii wdrożenia wniosków pokontrolnych NIK z 2019 roku w
zakresie ochrony konsumentów na rynku ubezpieczeniowym pragnę wskazać, że
strategia przyjęta przez Komisję na lata 2021-2025 przewiduje cel strategiczny
„Działania informacyjne, ostrzegawcze i edukacyjne dostosowane do zmian rynku
finansowego i potrzeb jego uczestników.” W ramach tego celu zrealizowane zostały
jak dotąd działania polegające, m.in. na dopasowaniu narzędzi komunikacji do
poszczególnych uczestników rynku finansowego, dotarciu do szerszego grona
odbiorców informacji Urzędu za pomocą stanowisk ostrzegawczych i informacji
edukacyjnych, rozszerzeniu współpracy z podmiotami działającymi na polu
edukacji finansowej, pozyskaniu partnerstwa innych instytucji w zakresie
upowszechniania działań informacyjno-ostrzegawczych. Z informacji przekazanych
przez KNF wynika, że w oparciu o przeprowadzone badania stanu wiedzy i
kompetencji finansowych i po określeniu grupy odbiorców wymagających
intensyfikacji działań z zakresu edukacji finansowej, jak również dotychczasowych
zgłoszeń w zakresie potrzeb edukacyjnych, opracowany został Plan działań
edukacyjnych skierowany do nieprofesjonalnych uczestników rynku. W ramach
realizacji tego planu przeprowadzono szereg szkoleń w celu poprawy stanu wiedzy
i świadomości finansowej wśród nieprofesjonalnych uczestników rynku
finansowego. Zwiększeniu uległ zasięg podejmowanych działań edukacyjnych dla
środowiska szkolnego. Szczegółowe informacje o realizowanych przez KNF
działaniach informacyjnych i edukacyjnych znajdują się w corocznych
sprawozdaniach z działalności KNF.
Podstawa Prawna
1. Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i
reasekuracyjnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 838, z późn. zm.);
2. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym
(Dz. U. z 2024 r. poz. 583);
3. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych,
Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli
Komunikacyjnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 367 z późn. zm.);
4. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty
rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej
(Dz. U. z 2024 r., poz. 1109 z późn. zm.);
5. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r., poz. 1071);
6. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2024 r. poz.
1251 z późn. zm.).
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jurand Drop
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 9 of 9 --