Interpelacja nr 12409
Interpelacja w sprawie sytuacji finansowej oraz przyszłości warsztatów terapii zajęciowej (WTZ)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (33%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie sytuacji finansowej oraz przyszłości warsztatów terapii zajęciowej (WTZ)
Interpelacja nr 12409
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji finansowej oraz przyszłości warsztatów terapii zajęciowej (WTZ)
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 22-09-2025
Szanowna Pani Minister,
w imieniu własnym oraz uczestników warsztatów terapii zajęciowej (WTZ), a także pracowników tych placówek zwracam się z interpelacją dotyczącą trudnej sytuacji finansowej i organizacyjnej WTZ w Polsce.
Warsztaty terapii zajęciowej od 1992 roku wspierają osoby z niepełnosprawnościami umiarkowanymi i znacznymi w procesie rehabilitacji oraz przygotowania do samodzielnego życia i aktywizacji zawodowej. Uczestnicy WTZ dzięki specjalistycznym zajęciom oraz wsparciu instruktorów mają możliwość rozwijania swoich umiejętności, odnajdywania poczucia sprawczości i przygotowywania się do aktywnego udziału w życiu społecznym i zawodowym.
Obecnie jednak działalność wielu placówek WTZ jest zagrożona z powodu rosnących kosztów utrzymania – w szczególności kosztów energii, ogrzewania, transportu oraz usług realizowanych na rzecz uczestników. Wzrosty te, sięgające kilkunastu i kilkudziesięciu procent rocznie, przy jednocześnie niewystarczającym poziomie dofinansowania, tworzą poważne bariery w utrzymaniu ciągłości pracy i jakości oferowanego wsparcia.
Najwyższa Izba Kontroli w raporcie z dnia 7 lipca 2025 r. wskazała na konieczność pilnych działań zmierzających do poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami i funkcjonowania WTZ. Niestety, mimo wcześniejszych deklaracji rządowych sytuacja finansowa warsztatów pozostaje trudna.
Środowisko WTZ formułuje następujące postulaty:
1. Zwiększenie i stabilizacja finansowania WTZ:
- Zwiększenie dofinansowania działalności WTZ jeszcze w 2025 r., aby zapewnić płynność finansową placówek i przeciwdziałać skutkom rosnących kosztów.
- W perspektywie 3 lat zwiększenie miesięcznej kwoty finansowania uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w WTZ do poziomu odpowiadającego minimalnemu wynagrodzeniu od 2028 r.
- Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji dofinansowania powiązanego ze wzrostem średniego wynagrodzenia.
2. Uznanie specyfiki pracy w WTZ jako pracy w warunkach szczególnych:
- Zaliczenie pracy instruktorów terapii zajęciowej do pracy w szczególnych warunkach, podobnie jak pracy nauczycieli szkół specjalnych.
- Zrównanie urlopów pracowników WTZ z uprawnieniami przewidzianymi dla nauczycieli szkół specjalnych (np. urlop 35 dni).
- Ograniczenie czasu pracy instruktorów zgodnie z planowanymi zmianami w Kodeksie pracy (np. wprowadzenie 35-godzinnego tygodnia pracy).
3. Zapewnienie systemowych i kompleksowych rozwiązań wspierających osoby z niepełnosprawnościami:
- Stworzenie koordynacji systemu wsparcia na poziomie powiatów, obejmującego wszystkie instytucje wspierające osoby z niepełnosprawnościami.
- Umożliwienie uczestnikom WTZ łączenia aktywności zawodowej z uczestnictwem w zajęciach, co byłoby zgodne z systemem obowiązującym w środowiskowych domach samopomocy.
- Reforma systemu orzekania – w szczególności zniesienie sztywnego wskazania do terapii jako warunku przyjęcia do WTZ, co pozwoliłoby elastyczniej odpowiadać na potrzeby osób z niepełnosprawnościami.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo planuje podjęcie działań w celu zwiększenia i stabilizacji finansowania WTZ jeszcze w 2025 roku?
2. Czy są przewidziane zmiany legislacyjne umożliwiające zaliczenie pracy w WTZ do pracy w szczególnych warunkach i dostosowanie wynagrodzeń oraz urlopów pracowników?
3. Jakie systemowe rozwiązania planuje rząd, aby zapewnić kompleksowe wsparcie osobom z niepełnosprawnościami oraz lepszą koordynację między różnymi formami wsparcia?
4. Czy ministerstwo zamierza uwzględnić postulaty środowiska WTZ przy planowanych zmianach w systemie orzekania i aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami?
Interpelacja nr 12409
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji finansowej oraz przyszłości warsztatów terapii zajęciowej (WTZ)
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 22-09-2025
Szanowna Pani Minister,
w imieniu własnym oraz uczestników warsztatów terapii zajęciowej (WTZ), a także pracowników tych placówek zwracam się z interpelacją dotyczącą trudnej sytuacji finansowej i organizacyjnej WTZ w Polsce.
Warsztaty terapii zajęciowej od 1992 roku wspierają osoby z niepełnosprawnościami umiarkowanymi i znacznymi w procesie rehabilitacji oraz przygotowania do samodzielnego życia i aktywizacji zawodowej. Uczestnicy WTZ dzięki specjalistycznym zajęciom oraz wsparciu instruktorów mają możliwość rozwijania swoich umiejętności, odnajdywania poczucia sprawczości i przygotowywania się do aktywnego udziału w życiu społecznym i zawodowym.
Obecnie jednak działalność wielu placówek WTZ jest zagrożona z powodu rosnących kosztów utrzymania – w szczególności kosztów energii, ogrzewania, transportu oraz usług realizowanych na rzecz uczestników. Wzrosty te, sięgające kilkunastu i kilkudziesięciu procent rocznie, przy jednocześnie niewystarczającym poziomie dofinansowania, tworzą poważne bariery w utrzymaniu ciągłości pracy i jakości oferowanego wsparcia.
Najwyższa Izba Kontroli w raporcie z dnia 7 lipca 2025 r. wskazała na konieczność pilnych działań zmierzających do poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami i funkcjonowania WTZ. Niestety, mimo wcześniejszych deklaracji rządowych sytuacja finansowa warsztatów pozostaje trudna.
Środowisko WTZ formułuje następujące postulaty:
1. Zwiększenie i stabilizacja finansowania WTZ:
- Zwiększenie dofinansowania działalności WTZ jeszcze w 2025 r., aby zapewnić płynność finansową placówek i przeciwdziałać skutkom rosnących kosztów.
- W perspektywie 3 lat zwiększenie miesięcznej kwoty finansowania uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w WTZ do poziomu odpowiadającego minimalnemu wynagrodzeniu od 2028 r.
- Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji dofinansowania powiązanego ze wzrostem średniego wynagrodzenia.
2. Uznanie specyfiki pracy w WTZ jako pracy w warunkach szczególnych:
- Zaliczenie pracy instruktorów terapii zajęciowej do pracy w szczególnych warunkach, podobnie jak pracy nauczycieli szkół specjalnych.
- Zrównanie urlopów pracowników WTZ z uprawnieniami przewidzianymi dla nauczycieli szkół specjalnych (np. urlop 35 dni).
- Ograniczenie czasu pracy instruktorów zgodnie z planowanymi zmianami w Kodeksie pracy (np. wprowadzenie 35-godzinnego tygodnia pracy).
3. Zapewnienie systemowych i kompleksowych rozwiązań wspierających osoby z niepełnosprawnościami:
- Stworzenie koordynacji systemu wsparcia na poziomie powiatów, obejmującego wszystkie instytucje wspierające osoby z niepełnosprawnościami.
- Umożliwienie uczestnikom WTZ łączenia aktywności zawodowej z uczestnictwem w zajęciach, co byłoby zgodne z systemem obowiązującym w środowiskowych domach samopomocy.
- Reforma systemu orzekania – w szczególności zniesienie sztywnego wskazania do terapii jako warunku przyjęcia do WTZ, co pozwoliłoby elastyczniej odpowiadać na potrzeby osób z niepełnosprawnościami.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo planuje podjęcie działań w celu zwiększenia i stabilizacji finansowania WTZ jeszcze w 2025 roku?
2. Czy są przewidziane zmiany legislacyjne umożliwiające zaliczenie pracy w WTZ do pracy w szczególnych warunkach i dostosowanie wynagrodzeń oraz urlopów pracowników?
3. Jakie systemowe rozwiązania planuje rząd, aby zapewnić kompleksowe wsparcie osobom z niepełnosprawnościami oraz lepszą koordynację między różnymi formami wsparcia?
4. Czy ministerstwo zamierza uwzględnić postulaty środowiska WTZ przy planowanych zmianach w systemie orzekania i aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
36%
Konkretność
64%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.9 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„na bieżąco monitoruje”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15864 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.490.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12409 Pani Posłanki Wioletty Marii Kulpy, w sprawie
sytuacji finansowej oraz przyszłości warsztatów terapii zajęciowej (WTZ), proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.)
i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) nie ma
możliwości uzależnienia podziału środków algorytmowych od minimalnego wynagrodzenia.
W § 5 ust. 2-4 ww. rozporządzenia określono wysokość kwoty dofinansowania rocznego
pobytu osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
kwoty na dofinansowanie kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w Warsztacie
Terapii Zajęciowej (WTZ).
Powiązanie finansowania WTZ z wysokością minimalnego wynagrodzenia jest niezasadne,
ponieważ kwestie te reguluje przywołany akt wykonawczy do ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przedstawiona
propozycja wymagałaby całościowej zmiany finansowania WTZ, a w konsekwencji zmiany
wzoru algorytmu w dotychczasowym kształcie. Jej przyjęcie skutkowałoby znaczącym
wzrostem wydatków PFRON w zakresie finansowania samorządów powiatowych.
Szacunkowy koszt zwiększenia finansowania WTZ w 2026 r. wyniósłby dodatkowo ok. 700
mln zł.
W art. 2 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych przedstawiona została definicja najniższego wynagrodzenia. Zgodnie
z tym przepisem „najniższe wynagrodzenie oznacza minimalne wynagrodzenie za pracę
obowiązujące w grudniu roku poprzedniego”. Podczas corocznego ustalania planu
finansowego funduszu istniałoby zatem ryzyko niedoszacowania wielkości finansowych
przeznaczonych na WTZ w związku z brakiem określenia minimalnego wynagrodzenia na
kolejny rok budżetowy. Do wyliczeń musiałyby zostać przyjęte jedynie założenia
prognozowane. Ewentualne niedoszacowanie zobowiązań wobec WTZ w projekcie budżetu
na dany rok może skutkować koniecznością ograniczania wydatków na pozostałe zadania
stanowiące kompetencje jednostek samorządu terytorialnego, co oznacza dla osób
z niepełnosprawnościami utrudnienia w dostępie do środków redystrybuowanych przez
samorządy.
Należy również podkreślić, że propozycja powiązania finansowania WTZ z wysokością
minimalnego wynagrodzenia za pracę nie obejmuje zakładów aktywności zawodowej (ZAZ),
które również postulowały zmiany w tym zakresie, i do których również stosuje się wzór
obliczania rocznej kwoty zobowiązań, określony w rozporządzeniu w sprawie algorytmu
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym. Przy założeniu uwzględnienia ZAZ w propozycji
zmiany szacunkowy koszt zwiększenia ich finansowania w 2026 r. wyniósłby kolejne 160
mln zł.
Proponowane zmiany skutkować będą koniecznością poniesienia przez PFRON
dodatkowych i nieplanowanych wydatków związanych z modyfikacjami np. systemów
informatycznych.
Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania,
niezależnie od sytuacji finansowej PFRON, wiązałoby się z istotnym ryzykiem dla stabilności
finansowej funduszu. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić do ograniczenia
możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami. Należy bowiem zauważyć, że już obecnie występuje istotna skala
niezaspokojonych w tym zakresie potrzeb – według danych PFRON w 2025 r. wyniosły one
ok. 750 mln zł.
Należy zwrócić też uwagę na szczególny wymiar wysokości minimalnego wynagrodzenia za
pracę. Prawo pracownika do otrzymywania wynagrodzenia za pracę w godziwej wysokości
stanowi jedną z kluczowych zasad prawa pracy (art. 13 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.
Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”).
Minimalne wynagrodzenie za pracę pełni funkcję ochronną, gwarantując minimalny poziom
zarobków każdemu pracownikowi, niezależnie od posiadanych kwalifikacji, zaszeregowania
osobistego, a także składników wynagrodzenia, systemu i rozkładu czasu pracy
stosowanych u danego pracodawcy, jak również szczególnych właściwości czy warunków
świadczenia pracy. Minimalne wynagrodzenie odgrywa istotną rolę w ograniczaniu ubóstwa
i zmniejszaniu nierówności dochodowych, chroni też pracowników przed przypadkami
niesprawiedliwego wycenienia wykonywanej przez nich pracy.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu
za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773) wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz
minimalnej stawki godzinowej są przedmiotem corocznych negocjacji przedstawicieli strony
rządowej, strony pracowników oraz strony pracodawców na forum Rady Dialogu
Społecznego. Zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę znacząco wpływają
na wydatki związane z finansowaniem składek i świadczeń ustalanych w oparciu o
minimalne wynagrodzenie na podstawie odrębnych przepisów.
Wprowadzanie do aktów prawnych mechanizmów automatycznej waloryzacji wszelkiego
rodzaju świadczeń, uposażeń, dopłat itp., która byłaby uzależniona od zmian wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest w związku z tym niewskazane ze względu na
systemowe znaczenie minimalnego wynagrodzenia, a także skutki finansowe takich działań
(m.in. niekontrolowany wzrost wydatków, czy trudności w planowaniu budżetu, w tym
przypadku PFRON).
Aktualnie nie są prowadzone prace nad wprowadzeniem mechanizmu waloryzacji kwoty
dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika w WTZ.
Niezależnie od tego, w obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż zwiększony
wcześniej poziom dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ w dalszym ciągu nie
pokrywa wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki, w drugiej połowie
2025 r. podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27 lutego 2026 r.
rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego pobytu jednego
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym i w latach następnych.
Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników w warsztatach terapii zajęciowej,
uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON i konieczność realizacji przez ten
fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Odnośnie do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”1,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
1 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana - w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”2. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowywane są
rozwiązania wzmacniające jakość i skuteczność działań realizowanych przez warsztaty
terapii zajęciowej zakładające wdrożenie Standardów funkcjonowania WTZ, które wpisują
się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-
2030 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej”.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
WTZ prowadzony jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska ww. placówek pobytu
dziennego. Standardy wraz z projektami rozwiązań prawnych są przedmiotem rozmów
z przedstawicielami warsztatów terapii zajęciowej. Jednocześnie w kwietniu i maju 2025 r.
odbyły się prekonsultacje wybranych rozwiązań ze Standardów.
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano założenia projektu
ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (UD348) w zakresie wprowadzenia standardów dla WTZ. W styczniu
br. poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag do projektu.
W związku z tym, że najwięcej zastrzeżeń dotyczyło zapisu ograniczającego okres pobytu
uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia 3 ocen kompleksowych, zdecydowałam
o rezygnacji z tego rozwiązania. Projekt ustawy będzie szeroko konsultowany
z przedstawicielami środowiska WTZ i osób z niepełnosprawnościami na kolejnych etapach
jego procedowania.
2 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Spotkanie z przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw
Osób Niepełnosprawnych, w ramach powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. doraźnego
Zespołu problemowego zajmującego się warsztatami terapii zajęciowej, odbyło się 3 marca
br. Omawiano na nim propozycje zmian ujęte w ww. projekcie ustawy. Kolejne spotkanie z
przedstawicielami ww. zespołu odbyło się 29 kwietnia br.
W najbliższym czasie planowane są kolejne spotkania z przedstawicielami WTZ i członkami
Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych w ramach
wspomnianego zespołu problemowego. Tempo prac nad ww. projektem ustawy
uzależnione jest m.in. od wypracowania rozwiązań odpowiadających na oczekiwania
środowiska osób z niepełnosprawnościami, ich opiekunów jak i kadry zatrudnionej w WTZ.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.490.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12409 Pani Posłanki Wioletty Marii Kulpy, w sprawie
sytuacji finansowej oraz przyszłości warsztatów terapii zajęciowej (WTZ), proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.)
i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) nie ma
możliwości uzależnienia podziału środków algorytmowych od minimalnego wynagrodzenia.
W § 5 ust. 2-4 ww. rozporządzenia określono wysokość kwoty dofinansowania rocznego
pobytu osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
kwoty na dofinansowanie kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w Warsztacie
Terapii Zajęciowej (WTZ).
Powiązanie finansowania WTZ z wysokością minimalnego wynagrodzenia jest niezasadne,
ponieważ kwestie te reguluje przywołany akt wykonawczy do ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przedstawiona
propozycja wymagałaby całościowej zmiany finansowania WTZ, a w konsekwencji zmiany
wzoru algorytmu w dotychczasowym kształcie. Jej przyjęcie skutkowałoby znaczącym
wzrostem wydatków PFRON w zakresie finansowania samorządów powiatowych.
Szacunkowy koszt zwiększenia finansowania WTZ w 2026 r. wyniósłby dodatkowo ok. 700
mln zł.
W art. 2 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych przedstawiona została definicja najniższego wynagrodzenia. Zgodnie
z tym przepisem „najniższe wynagrodzenie oznacza minimalne wynagrodzenie za pracę
obowiązujące w grudniu roku poprzedniego”. Podczas corocznego ustalania planu
finansowego funduszu istniałoby zatem ryzyko niedoszacowania wielkości finansowych
przeznaczonych na WTZ w związku z brakiem określenia minimalnego wynagrodzenia na
kolejny rok budżetowy. Do wyliczeń musiałyby zostać przyjęte jedynie założenia
prognozowane. Ewentualne niedoszacowanie zobowiązań wobec WTZ w projekcie budżetu
na dany rok może skutkować koniecznością ograniczania wydatków na pozostałe zadania
stanowiące kompetencje jednostek samorządu terytorialnego, co oznacza dla osób
z niepełnosprawnościami utrudnienia w dostępie do środków redystrybuowanych przez
samorządy.
Należy również podkreślić, że propozycja powiązania finansowania WTZ z wysokością
minimalnego wynagrodzenia za pracę nie obejmuje zakładów aktywności zawodowej (ZAZ),
które również postulowały zmiany w tym zakresie, i do których również stosuje się wzór
obliczania rocznej kwoty zobowiązań, określony w rozporządzeniu w sprawie algorytmu
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym. Przy założeniu uwzględnienia ZAZ w propozycji
zmiany szacunkowy koszt zwiększenia ich finansowania w 2026 r. wyniósłby kolejne 160
mln zł.
Proponowane zmiany skutkować będą koniecznością poniesienia przez PFRON
dodatkowych i nieplanowanych wydatków związanych z modyfikacjami np. systemów
informatycznych.
Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania,
niezależnie od sytuacji finansowej PFRON, wiązałoby się z istotnym ryzykiem dla stabilności
finansowej funduszu. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić do ograniczenia
możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami. Należy bowiem zauważyć, że już obecnie występuje istotna skala
niezaspokojonych w tym zakresie potrzeb – według danych PFRON w 2025 r. wyniosły one
ok. 750 mln zł.
Należy zwrócić też uwagę na szczególny wymiar wysokości minimalnego wynagrodzenia za
pracę. Prawo pracownika do otrzymywania wynagrodzenia za pracę w godziwej wysokości
stanowi jedną z kluczowych zasad prawa pracy (art. 13 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.
Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.), zwanej dalej „Kodeksem pracy”).
Minimalne wynagrodzenie za pracę pełni funkcję ochronną, gwarantując minimalny poziom
zarobków każdemu pracownikowi, niezależnie od posiadanych kwalifikacji, zaszeregowania
osobistego, a także składników wynagrodzenia, systemu i rozkładu czasu pracy
stosowanych u danego pracodawcy, jak również szczególnych właściwości czy warunków
świadczenia pracy. Minimalne wynagrodzenie odgrywa istotną rolę w ograniczaniu ubóstwa
i zmniejszaniu nierówności dochodowych, chroni też pracowników przed przypadkami
niesprawiedliwego wycenienia wykonywanej przez nich pracy.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu
za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773) wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz
minimalnej stawki godzinowej są przedmiotem corocznych negocjacji przedstawicieli strony
rządowej, strony pracowników oraz strony pracodawców na forum Rady Dialogu
Społecznego. Zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę znacząco wpływają
na wydatki związane z finansowaniem składek i świadczeń ustalanych w oparciu o
minimalne wynagrodzenie na podstawie odrębnych przepisów.
Wprowadzanie do aktów prawnych mechanizmów automatycznej waloryzacji wszelkiego
rodzaju świadczeń, uposażeń, dopłat itp., która byłaby uzależniona od zmian wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest w związku z tym niewskazane ze względu na
systemowe znaczenie minimalnego wynagrodzenia, a także skutki finansowe takich działań
(m.in. niekontrolowany wzrost wydatków, czy trudności w planowaniu budżetu, w tym
przypadku PFRON).
Aktualnie nie są prowadzone prace nad wprowadzeniem mechanizmu waloryzacji kwoty
dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika w WTZ.
Niezależnie od tego, w obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż zwiększony
wcześniej poziom dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ w dalszym ciągu nie
pokrywa wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki, w drugiej połowie
2025 r. podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27 lutego 2026 r.
rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego pobytu jednego
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym i w latach następnych.
Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników w warsztatach terapii zajęciowej,
uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON i konieczność realizacji przez ten
fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Odnośnie do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”1,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
1 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana - w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”2. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowywane są
rozwiązania wzmacniające jakość i skuteczność działań realizowanych przez warsztaty
terapii zajęciowej zakładające wdrożenie Standardów funkcjonowania WTZ, które wpisują
się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-
2030 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej”.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
WTZ prowadzony jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska ww. placówek pobytu
dziennego. Standardy wraz z projektami rozwiązań prawnych są przedmiotem rozmów
z przedstawicielami warsztatów terapii zajęciowej. Jednocześnie w kwietniu i maju 2025 r.
odbyły się prekonsultacje wybranych rozwiązań ze Standardów.
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano założenia projektu
ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (UD348) w zakresie wprowadzenia standardów dla WTZ. W styczniu
br. poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag do projektu.
W związku z tym, że najwięcej zastrzeżeń dotyczyło zapisu ograniczającego okres pobytu
uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia 3 ocen kompleksowych, zdecydowałam
o rezygnacji z tego rozwiązania. Projekt ustawy będzie szeroko konsultowany
z przedstawicielami środowiska WTZ i osób z niepełnosprawnościami na kolejnych etapach
jego procedowania.
2 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Spotkanie z przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw
Osób Niepełnosprawnych, w ramach powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. doraźnego
Zespołu problemowego zajmującego się warsztatami terapii zajęciowej, odbyło się 3 marca
br. Omawiano na nim propozycje zmian ujęte w ww. projekcie ustawy. Kolejne spotkanie z
przedstawicielami ww. zespołu odbyło się 29 kwietnia br.
W najbliższym czasie planowane są kolejne spotkania z przedstawicielami WTZ i członkami
Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych w ramach
wspomnianego zespołu problemowego. Tempo prac nad ww. projektem ustawy
uzależnione jest m.in. od wypracowania rozwiązań odpowiadających na oczekiwania
środowiska osób z niepełnosprawnościami, ich opiekunów jak i kadry zatrudnionej w WTZ.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --