Interpelacja nr 12408
Interpelacja w sprawie zmiany przepisów dotyczących ponoszenia kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmiany przepisów dotyczących ponoszenia kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat
Interpelacja nr 12408
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmiany przepisów dotyczących ponoszenia kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 22-09-2025
Szanowna Pani Minister,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację w związku z uchwałą nr XXI/105/2025 Rady Gminy Sochaczew z dnia 30 lipca 2025 r., w której samorząd wyraża stanowisko dotyczące konieczności pilnej zmiany przepisów prawa w zakresie ponoszenia przez gminy kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej (DPS) oraz możliwości egzekwowania tych opłat.
Zgodnie z obecnie obowiązującymi regulacjami mieszkaniec DPS zobowiązany jest do ponoszenia opłat w wysokości do 70% swojego dochodu. W praktyce jednak w wielu przypadkach kwota ta nie wystarcza na pokrycie rzeczywistego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS. Zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej gmina jest zobowiązana do pokrycia różnicy między rzeczywistymi kosztami pobytu a odpłatnością wnoszoną przez pensjonariusza.
Problem polega na tym, że obecne przepisy nie przewidują mechanizmu pozwalającego gminom dochodzić zwrotu ponoszonych wydatków od spadkobierców osób przebywających w DPS, nawet w sytuacji gdy dysponują oni znacznym majątkiem dziedziczonym po podopiecznych. W efekcie gmina, a więc wszyscy jej mieszkańcy, ponosi obciążenia finansowe sięgające dziesiątek, a nierzadko setek tysięcy złotych rocznie.
Dla zobrazowania skali problemu Rada Gminy Sochaczew wskazała, że średni roczny koszt pobytu pensjonariusza w publicznym DPS w 2024 r. wyniósł 47 474,43 zł, a w 2025 r. koszty te jeszcze wzrosły. Tymczasem dochody pensjonariuszy, nawet przy maksymalnym odprowadzaniu 70% dochodu, w znacznym stopniu nie pokrywają rzeczywistych wydatków, co generuje poważne obciążenia dla budżetu gmin.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami:
1. Czy w resorcie trwają prace legislacyjne zmierzające do zmiany art. 96 ustawy o pomocy społecznej w taki sposób, aby gminy mogły dochodzić zwrotu poniesionych kosztów z masy spadkowej mieszkańców DPS, niezależnie od tego, czy spadkobiercy przyjmą spadek?
2. Czy planowane jest wprowadzenie przepisów, które zapewnią gminom większą ochronę finansową i ograniczą nadmierne obciążenia związane z pokrywaniem kosztów pobytu mieszkańców w DPS?
3. Czy rząd planuje przeprowadzenie analizy finansowej skutków obecnego systemu dla budżetów gmin w skali kraju i przygotowanie rozwiązań rekompensujących te koszty?
Wielokrotnie podnoszony problem braku skutecznych mechanizmów egzekucji należności za pobyt mieszkańców w DPS pozostaje nierozwiązany od wielu lat. Obecna praktyka prowadzi do sytuacji, w której koszty utrzymania osób dysponujących majątkiem w całości przenoszone są na gminy. Takie rozwiązanie jest niesprawiedliwe wobec społeczności lokalnych i wymaga pilnej interwencji ustawodawcy.
W imieniu mieszkańców gmin, które ponoszą znaczące wydatki w tym zakresie, proszę Panią Minister o przedstawienie planowanych działań legislacyjnych zmierzających do rozwiązania opisanych problemów.
Interpelacja nr 12408
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmiany przepisów dotyczących ponoszenia kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 22-09-2025
Szanowna Pani Minister,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację w związku z uchwałą nr XXI/105/2025 Rady Gminy Sochaczew z dnia 30 lipca 2025 r., w której samorząd wyraża stanowisko dotyczące konieczności pilnej zmiany przepisów prawa w zakresie ponoszenia przez gminy kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej (DPS) oraz możliwości egzekwowania tych opłat.
Zgodnie z obecnie obowiązującymi regulacjami mieszkaniec DPS zobowiązany jest do ponoszenia opłat w wysokości do 70% swojego dochodu. W praktyce jednak w wielu przypadkach kwota ta nie wystarcza na pokrycie rzeczywistego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS. Zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej gmina jest zobowiązana do pokrycia różnicy między rzeczywistymi kosztami pobytu a odpłatnością wnoszoną przez pensjonariusza.
Problem polega na tym, że obecne przepisy nie przewidują mechanizmu pozwalającego gminom dochodzić zwrotu ponoszonych wydatków od spadkobierców osób przebywających w DPS, nawet w sytuacji gdy dysponują oni znacznym majątkiem dziedziczonym po podopiecznych. W efekcie gmina, a więc wszyscy jej mieszkańcy, ponosi obciążenia finansowe sięgające dziesiątek, a nierzadko setek tysięcy złotych rocznie.
Dla zobrazowania skali problemu Rada Gminy Sochaczew wskazała, że średni roczny koszt pobytu pensjonariusza w publicznym DPS w 2024 r. wyniósł 47 474,43 zł, a w 2025 r. koszty te jeszcze wzrosły. Tymczasem dochody pensjonariuszy, nawet przy maksymalnym odprowadzaniu 70% dochodu, w znacznym stopniu nie pokrywają rzeczywistych wydatków, co generuje poważne obciążenia dla budżetu gmin.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami:
1. Czy w resorcie trwają prace legislacyjne zmierzające do zmiany art. 96 ustawy o pomocy społecznej w taki sposób, aby gminy mogły dochodzić zwrotu poniesionych kosztów z masy spadkowej mieszkańców DPS, niezależnie od tego, czy spadkobiercy przyjmą spadek?
2. Czy planowane jest wprowadzenie przepisów, które zapewnią gminom większą ochronę finansową i ograniczą nadmierne obciążenia związane z pokrywaniem kosztów pobytu mieszkańców w DPS?
3. Czy rząd planuje przeprowadzenie analizy finansowej skutków obecnego systemu dla budżetów gmin w skali kraju i przygotowanie rozwiązań rekompensujących te koszty?
Wielokrotnie podnoszony problem braku skutecznych mechanizmów egzekucji należności za pobyt mieszkańców w DPS pozostaje nierozwiązany od wielu lat. Obecna praktyka prowadzi do sytuacji, w której koszty utrzymania osób dysponujących majątkiem w całości przenoszone są na gminy. Takie rozwiązanie jest niesprawiedliwe wobec społeczności lokalnych i wymaga pilnej interwencji ustawodawcy.
W imieniu mieszkańców gmin, które ponoszą znaczące wydatki w tym zakresie, proszę Panią Minister o przedstawienie planowanych działań legislacyjnych zmierzających do rozwiązania opisanych problemów.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 7 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
8.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5423 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.482.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację 12408 Pani Posłanki Wioletty Marii Kulpy, w sprawie zmiany
przepisów dotyczących ponoszenia kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy
społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie pragnę zapewnić, że wszystkie propozycje zmian ustawowych są w
Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wnikliwie analizowane.
Zasady, według jakich ustala się wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej,
określa art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r.
poz. 1412). Ustawodawca wskazał, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu
pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich -
przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni przed
wstępnymi oraz gmina. Ustawa określa kolejność podmiotów wnoszących opłaty. Opłatę
wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób
małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego
dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust.
2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż
300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości
różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami
wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy
o odpłatności, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej
ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust.
2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (300 % dochodu, możliwości osoby zobowiązanej).
W przypadku odmowy zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie
rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu
w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy, w wysokości różnicy
między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez
mieszkańca placówki i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się
proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
W przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca w domu
pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina,
z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają
ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera również przypadki obligatoryjnego i fakultatywnego
zwolnienia z odpłatności.
Na podstawie art. 61 ust. 2a ww. ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą
wnosić osoby niewymienione w ust. 2. Jest to dobrowolne, bez możliwości wydania decyzji
o odpłatności przez gminę.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są przy udziale Zespołu
do spraw reformy systemu pomocy społecznej prace nad przygotowaniem zmiany
przepisów ustawy o pomocy społecznej. Skład zespołu, powołanego jako organ
opiniodawczo-doradczy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, tworzą eksperci,
praktycy i osoby ze świata nauki, którzy dokonują gruntownego przeglądu funkcjonujących
w ramach systemu pomocy społecznej rozwiązań prawnych i organizacyjnych, by poprzez
wyznaczenie obszarów i kierunków zmian wypracować propozycje system ten reformujące.
W efekcie prac zespołu przygotowano Wniosek o wpis do Wykazu prac legislacyjnych
i programowych Rady Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej
oraz niektórych innych ustaw. W dniu 30 września 2025 r. Wniosek uzyskał wpis do wykazu
pod numerem UD315. Na kolejnym etapie procesu legislacyjnego projekt ustawy będzie
przedmiotem konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych.
Projektowane przepisy obejmują zmiany w zakresie odpłatności za pobyt w domu pomocy
społecznej, w tym wprowadzenie zasady, zgodnie z którą odpłatność za dps ponosiłaby
osoba obdarowana nieruchomością albo nabywca nieruchomości na podstawie umowy
dożywocia lub ewentualnie innych umów, na mocy których nabycie własności
nieruchomości następuje w zamian za opiekę.
Z uwagi na etap prac nad projektem nie jest obecnie możliwe przedstawienie
szczegółowych rozwiązań, które zostaną ostatecznie przyjęte.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.482.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację 12408 Pani Posłanki Wioletty Marii Kulpy, w sprawie zmiany
przepisów dotyczących ponoszenia kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy
społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie pragnę zapewnić, że wszystkie propozycje zmian ustawowych są w
Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wnikliwie analizowane.
Zasady, według jakich ustala się wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej,
określa art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r.
poz. 1412). Ustawodawca wskazał, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu
pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich -
przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni przed
wstępnymi oraz gmina. Ustawa określa kolejność podmiotów wnoszących opłaty. Opłatę
wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób
małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego
dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust.
2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż
300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości
różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami
wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy
o odpłatności, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej
ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust.
2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (300 % dochodu, możliwości osoby zobowiązanej).
W przypadku odmowy zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie
rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu
w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy, w wysokości różnicy
między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez
mieszkańca placówki i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się
proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
W przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca w domu
pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina,
z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają
ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera również przypadki obligatoryjnego i fakultatywnego
zwolnienia z odpłatności.
Na podstawie art. 61 ust. 2a ww. ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą
wnosić osoby niewymienione w ust. 2. Jest to dobrowolne, bez możliwości wydania decyzji
o odpłatności przez gminę.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są przy udziale Zespołu
do spraw reformy systemu pomocy społecznej prace nad przygotowaniem zmiany
przepisów ustawy o pomocy społecznej. Skład zespołu, powołanego jako organ
opiniodawczo-doradczy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, tworzą eksperci,
praktycy i osoby ze świata nauki, którzy dokonują gruntownego przeglądu funkcjonujących
w ramach systemu pomocy społecznej rozwiązań prawnych i organizacyjnych, by poprzez
wyznaczenie obszarów i kierunków zmian wypracować propozycje system ten reformujące.
W efekcie prac zespołu przygotowano Wniosek o wpis do Wykazu prac legislacyjnych
i programowych Rady Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej
oraz niektórych innych ustaw. W dniu 30 września 2025 r. Wniosek uzyskał wpis do wykazu
pod numerem UD315. Na kolejnym etapie procesu legislacyjnego projekt ustawy będzie
przedmiotem konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych.
Projektowane przepisy obejmują zmiany w zakresie odpłatności za pobyt w domu pomocy
społecznej, w tym wprowadzenie zasady, zgodnie z którą odpłatność za dps ponosiłaby
osoba obdarowana nieruchomością albo nabywca nieruchomości na podstawie umowy
dożywocia lub ewentualnie innych umów, na mocy których nabycie własności
nieruchomości następuje w zamian za opiekę.
Z uwagi na etap prac nad projektem nie jest obecnie możliwe przedstawienie
szczegółowych rozwiązań, które zostaną ostatecznie przyjęte.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --