Interpelacja w sprawie kierunków zmian w systemie pieczy zastępczej w zakresie procesu usamodzielnienia

Interpelacja nr 12398

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie kierunków zmian w systemie pieczy zastępczej w zakresie procesu usamodzielnienia

Zgłaszający: Ewa Szymanowska, Rafał Kasprzyk, Maja Ewa Nowak, Barbara Okuła, Łukasz Osmalak, Wioleta Tomczak, Kamil Wnuk

Data wpływu: 22-09-2025

Szanowna Pani Minister,

z uznaniem przyjmuję fakt, że w ramach prac legislacyjnych prowadzonych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poruszono niezwykle istotną kwestię, jaką jest proces usamodzielniania osób opuszczających system pieczy zastępczej. To jeden z kluczowych etapów, który w dużym stopniu determinuje skuteczność całego systemu opieki i wsparcia osób wychowujących się poza rodziną biologiczną.

Z danych i analiz zaprezentowanych przez organizacje pozarządowe, w tym m.in. w opinii z dnia 17 czerwca 2025 r. opracowanej przez Koalicję NGO na Rzecz Pieczy Zastępczej (Fundacja Dobrych Inicjatyw, Fundacja Szczęśliwej Drogi, Fundacja Atalaya i Towarzystwo Nasz Dom), wynika jednoznacznie, że zaproponowane w toku prac przez ministerstwo rozwiązania są dalece niewystarczające, a przyjęcie ich w obecnym kształcie nie przyczyni się do poprawy sytuacji młodych dorosłych opuszczających pieczę zastępczą i zwiększenia efektywności procesu usamodzielnienia.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo planuje stworzyć narzędzie obligujące prawnie, skuteczniej niż dotychczas, samorządy do wykonywania postanowień opiekuńczych (umieszczania dzieci w pieczy)?

Diagnoza i kwalifikacja do procesu usamodzielnienia

2. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie standardu dla diagnozy sytuacji wychowanka przed rozpoczęciem procesu usamodzielnienia obejmującej obszar psychofizyczny, społeczny czy predyspozycji zawodowych?

3. Czy rozważane jest utworzenie tzw. person („koszyków”) gotowości do usamodzielnienia, czyli kategoryzacji wychowanków według sytuacji, potencjału, możliwości, poziomu samodzielności i potrzeb, w celu dostosowania wsparcia?

Kwalifikacje opiekunów usamodzielnienia (OU)

4. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie wymogu posiadania kierunkowego wykształcenia (np. pedagogika, psychologia) i doświadczenia zawodowego w pracy z młodzieżą dla osób pełniących funkcję OU?

5. Czy przewiduje się opracowanie ogólnopolskiego programu szkoleń (6–12 miesięcy) dla opiekunów usamodzielnienia, obejmującego m.in. wiedzę z zakresu rozwoju dzieci z pieczy, traum, suicydologii, przeciwdziałania uzależnieniom oraz umiejętności interpersonalnych i współpracy międzyinstytucjonalnej?

Systemowe wsparcie OU

6. Czy resort planuje stworzenie mechanizmu certyfikacji opiekunów usamodzielnienia i programów szkoleń z elementami coachingu grupowego, mentoringu i treningów interpersonalnych?

7. Czy rozważane jest wprowadzenie funkcji koordynatora opiekunów usamodzielnienia przy PCPR, który wspierałby OU i nadzorowałby jakość ich pracy?

8. Proszę o wskazanie: W jaki sposób uwzględniono realia kadrowe i infrastrukturalne jednostek samorządu terytorialnego na potrzeby wdrożenia nowego podejścia do opiekunów usamodzielnienia?

9. Jakie źródła pozyskiwania kadry do roli opiekunów usamodzielnienia przewiduje resort poza wychowawcami placówek, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach i wsiach?

Zakres obowiązków OU

10. Czy ministerstwo planuje ustandaryzować zadania opiekunów usamodzielnienia tak, aby obejmowały one nie tylko tworzenie IPU, ale także:

ewaluację i aktualizację IPU w cyklu półrocznym lub według indywidualnych potrzeb,

wsparcie w kryzysach emocjonalnych i psychologicznych,

doradztwo zawodowe,

pomoc mieszkaniową,

regularne spotkania i bieżący kontakt z wychowankiem,

dokumentację i raportowanie procesu,

procedury przekazania podsumowania dotychczasowej pracy i wdrożenia OU w przypadku zmiany OU?

Ograniczenie liczby podopiecznych i wynagrodzenia

11. Czy planowane jest określenie maksymalnej liczby wychowanków przypadających na jednego OU, szczególnie w kontekście osób z niepełnosprawnością lub innymi trudnościami (np. uzależnienia, przemoc)?

12. Czy ministerstwo planuje zróżnicowanie stawek wynagrodzenia OU w zależności od stopnia trudności przypadku (np. wyższe wynagrodzenie przy pracy z młodą matką lub osobą z niepełnosprawnością)?

13. Czy resort przewiduje system monitorowania i ewaluacji pracy OU co najmniej raz na pół roku oraz opracowanie narzędzi do oceny jakości ich pracy?

14. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie listy wykluczeń, kto nie może pełnić funkcji OU (np. osoba karana, rodzic biologiczny, któremu zostały ograniczone/odebrane prawa rodzicielskie)?

Indywidualny program usamodzielnienia (IPU)

15. Czy planowane jest wprowadzenie standardu tworzenia IPU, który obejmowałby 6 kluczowych obszarów: zdrowie, relacje społeczne, edukację, mieszkalnictwo, zarządzanie finansami i aktywność zawodową?

16. Czy resort dopuszcza możliwość modyfikowania IPU w ramach półrocznej ewaluacji, np. w wyniku zmiany miejsca zamieszkania lub zmiany sytuacji życiowej wychowanka?

Wsparcie mieszkaniowe

17. Czy w ramach planowanych zmian resort planuje działania i wsparcie władz samorządowych, aby zapewnić systemowy dostęp do mieszkań treningowych i wspomaganych zlokalizowanych poza placówkami opiekuńczo-wychowawczymi, zgodnie z ideą deinstytucjonalizacji?

Wsparcie finansowe dla usamodzielnianych

18. Czy ministerstwo planuje uzależnienie wypłaty świadczeń (np. 1300 zł miesięcznie) od całościowej realizacji IPU, a nie wyłącznie od kontynuacji nauki (zapisania się do szkoły)?

19. Czy rozważane jest wprowadzenie trzystopniowego systemu wsparcia finansowego, które nie byłoby uzależnione od kontynuacji nauki, ale od stopnia realizacji IPU, obejmującego np.:

1300 zł przez 12 miesięcy po opuszczeniu pieczy,

800 zł od 13. do 24. miesiąca,

500 zł od 25. do 36. miesiąca, pod warunkiem aktywności i realizacji IPU?

Koszt wdrożenia reformy zgodnie z przyjętymi przez MRPiPS założeniami

20. Jaki jest szacunkowy koszt wdrożenia reformy systemu pieczy zastępczej, z wyodrębnieniem części dot. realizacji zmian w obszarze procesu usamodzielnienia?

21. Na jakich konkretnych założeniach i danych opiera się ministerstwo przy wyliczeniach kosztów wdrożenia reformy systemu pieczy zastępczej, z wyodrębnieniem części dot. realizacji zmian w obszarze procesu usamodzielnienia?

22. Proszę o udostępnienie oceny skutków regulacji.

(…)

Mam nadzieję, że odpowiedzi Pani Minister rzucą światło na kierunek zmian oraz pozwolą na ich dalsze udoskonalenie, tak aby młodzi ludzie opuszczający pieczę zastępczą mieli realne szanse na samodzielność, niezależność i stabilną przyszłość.

Z poważaniem

Posłanka na Sejm RP
Ewa Szymanowska