Interpelacja nr 12369
Interpelacja w sprawie penalizacji osób w kryzysie bezdomności
Zgłaszający:
•
Adresat:
Obrona i Bezpieczeństwo (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie penalizacji osób w kryzysie bezdomności
Interpelacja nr 12369
do ministra spraw wewnętrznych i administracji, ministra sprawiedliwości
w sprawie penalizacji osób w kryzysie bezdomności
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 19-09-2025
Szanowny Panie Ministrze! W trakcie posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. zakończenia bezdomności 17 września 2025 omawialiśmy problematykę penalizacji bezdomności. Wytyczne ONZ w sprawie skrajnego ubóstwa i praw człowieka wskazują, że należy dokonać przeglądu regulacji prawnych pod kątem przepisów dotyczących penalizacji osób w kryzysie bezdomności i skrajnego ubóstwa. Wytyczne te, jak i raporty Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. skrajnego ubóstwa i praw człowieka, oraz ustalenia nauki, wskazują na nieefektywność penalizacji czynności powiązanych z kryzysem bezdomności, również w wymiarze ekonomicznym. Służby państwowe po prostu marnują zasoby i pieniądze. Przy tym pogłębiając stygmatyzację i wykluczenie osób w kryzysie bezdomności i nierzadko utrudniają wychodzenie z kryzysu. Policja i Straż Miejska karzą mandatami za czynności związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Osoby w kryzysie bezdomności karane są między innymi za kąpiele w miejscach publicznych, kradzieże nieznacznych ilości owoców i warzyw z ogrodów, jeżdżenie “na gapę” komunikacją, a przede wszystkim za żebranie w miejscu publicznym w sytuacji, gdy interweniujący funkcjonariusze uznają (często w sposób arbitralny, bo nie sposób w trakcie interwencji dokonać dokładnej oceny), że karana przez nich osoba jest zdolna do pracy lub posiada środki do życia (tj. za wykroczenie z art. 58 § 1 Kodeksu wykroczeń). Za, często słusznym, oburzeniem społecznym niestety poza nałożeniem kary przez służby nie idzie żadne inne działanie o charakterze pomocowym, zaś działania służb porządkowych, szczególnie w przypadku wykroczeń z art. 58 § 1 K.w. mają raczej charakter dbania o “estetykę” przestrzeni publicznych, niż ochronę społeczeństwa przed realnym zagrożeniem. Bezskuteczność i niezgodność takich działań jest szeroko opisana nie tylko w wytycznych ONZ, ale również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i wystąpieniach rzecznika praw obywatelskich.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy minister spraw wewnętrznych i administracji wydał lub wyda wytyczne postępowania dla Policji i Straży Miejskiej dotyczące możliwości odstępowania od wszczęcia postępowania mandatowego w przypadku osób doświadczających bezdomności popełniających drobne wykroczenia w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych? Czy minister spraw wewnętrznych i administracji, minister sprawiedliwości i nadzorowane przez ministerstwa służby aktualnie biorą pod uwagę przy wszczynaniu postępowań mandatowych przy wykroczeniach osób w kryzysie bezdomności fakt, że wymierzanie kar za czynności powiązane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych przez te osoby jest bezskuteczne i może prowadzić do marnotrawstwa zasobów i środków służb mundurowych i wymiaru sprawiedliwości?
Czy minister sprawiedliwości dokonał lub planuje dokonać (a jeżeli tak, to kiedy) przeglądu regulacji prawa karnego, głównie prawa wykroczeń, pod kątem penalizacji zachowań zmierzających do zaspokojenia przez jednostki podstawowych potrzeb życiowych?
Interpelacja nr 12369
do ministra spraw wewnętrznych i administracji, ministra sprawiedliwości
w sprawie penalizacji osób w kryzysie bezdomności
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 19-09-2025
Szanowny Panie Ministrze! W trakcie posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. zakończenia bezdomności 17 września 2025 omawialiśmy problematykę penalizacji bezdomności. Wytyczne ONZ w sprawie skrajnego ubóstwa i praw człowieka wskazują, że należy dokonać przeglądu regulacji prawnych pod kątem przepisów dotyczących penalizacji osób w kryzysie bezdomności i skrajnego ubóstwa. Wytyczne te, jak i raporty Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. skrajnego ubóstwa i praw człowieka, oraz ustalenia nauki, wskazują na nieefektywność penalizacji czynności powiązanych z kryzysem bezdomności, również w wymiarze ekonomicznym. Służby państwowe po prostu marnują zasoby i pieniądze. Przy tym pogłębiając stygmatyzację i wykluczenie osób w kryzysie bezdomności i nierzadko utrudniają wychodzenie z kryzysu. Policja i Straż Miejska karzą mandatami za czynności związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Osoby w kryzysie bezdomności karane są między innymi za kąpiele w miejscach publicznych, kradzieże nieznacznych ilości owoców i warzyw z ogrodów, jeżdżenie “na gapę” komunikacją, a przede wszystkim za żebranie w miejscu publicznym w sytuacji, gdy interweniujący funkcjonariusze uznają (często w sposób arbitralny, bo nie sposób w trakcie interwencji dokonać dokładnej oceny), że karana przez nich osoba jest zdolna do pracy lub posiada środki do życia (tj. za wykroczenie z art. 58 § 1 Kodeksu wykroczeń). Za, często słusznym, oburzeniem społecznym niestety poza nałożeniem kary przez służby nie idzie żadne inne działanie o charakterze pomocowym, zaś działania służb porządkowych, szczególnie w przypadku wykroczeń z art. 58 § 1 K.w. mają raczej charakter dbania o “estetykę” przestrzeni publicznych, niż ochronę społeczeństwa przed realnym zagrożeniem. Bezskuteczność i niezgodność takich działań jest szeroko opisana nie tylko w wytycznych ONZ, ale również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i wystąpieniach rzecznika praw obywatelskich.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy minister spraw wewnętrznych i administracji wydał lub wyda wytyczne postępowania dla Policji i Straży Miejskiej dotyczące możliwości odstępowania od wszczęcia postępowania mandatowego w przypadku osób doświadczających bezdomności popełniających drobne wykroczenia w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych? Czy minister spraw wewnętrznych i administracji, minister sprawiedliwości i nadzorowane przez ministerstwa służby aktualnie biorą pod uwagę przy wszczynaniu postępowań mandatowych przy wykroczeniach osób w kryzysie bezdomności fakt, że wymierzanie kar za czynności powiązane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych przez te osoby jest bezskuteczne i może prowadzić do marnotrawstwa zasobów i środków służb mundurowych i wymiaru sprawiedliwości?
Czy minister sprawiedliwości dokonał lub planuje dokonać (a jeżeli tak, to kiedy) przeglądu regulacji prawa karnego, głównie prawa wykroczeń, pod kątem penalizacji zachowań zmierzających do zaspokojenia przez jednostki podstawowych potrzeb życiowych?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Czesław Mroczek
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
17%
Konkretność
83%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
6.1 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
3222 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.390.2025
Warszawa, 14 listopada 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11963 Pani Poseł Marceliny Zawiszy w sprawie penalizacji
osób w kryzysie bezdomności - przedstawiam stanowisko w zakresie pytań skierowanych
do Ministra Sprawiedliwości.
Na wstępie wyjaśniam, że Ministerstwo Sprawiedliwości jak również podległe mu
jednostki nie wszczynają postępowań mandatowych.
Zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia1 (dalej: k.p.s.w.),
postępowanie mandatowe prowadzi Policja, a inne organy, gdy przepis szczególny tak
stanowi2.
Aktualnie żaden przepis szczególny nie wskazuje Ministerstwa Sprawiedliwości,
jak również podległych mu jednostek jako uprawnionych do prowadzenia postępowania
mandatowego.
W związku z powyższym, można jedynie wskazać, że zgodnie z treścią art. 20 § 3 Kodeksu
wykroczeń3 (dalej: k.w.), jako okoliczności łagodzące uwzględnia się m.in. „działanie
sprawcy wykroczenia pod wpływem ciężkich warunków rodzinnych lub osobistych”.
1 t.j. Dz.U. z 2025 poz. 860;
2 w art. 95 § 3 k.p.s.w. wskazano na uprawnienie inspektora pracy do prowadzenia postępowania mandatowego. Na mocy
przepisów szczególnych upoważnienie do nakładania grzywien w drodze mandatu posiadają strażnicy straży gminnych,
żołnierze Żandarmerii Wojskowej, funkcjonariusze Straży Granicznej, strażacy upoważnieni przez właściwego komendanta
Państwowej Straży Pożarnej, funkcjonariusze straży ochrony kolei, strażnicy leśni, nadleśniczowie, zastępcy nadleśniczego,
inżynierowie nadzoru, leśniczowie i podleśniczowie, strażnicy Państwowej Straży Łowieckiej, strażnicy Państwowej Straży
Rybackiej, organy administracji morskiej, uprawnieni do inspekcji pracownicy urzędów żeglugi śródlądowej, upoważnieni
pracownicy organów administracji miar, "Zespół kontrolujący" pracowników administracji probierczej, inspektorzy Inspekcji
Transportu Drogowego oraz funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej;
3 t.j. Dz.U. z 2025 poz. 734
-- 1 of 2 --
2
W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości, „popełnienie wykroczenia w celu zaspokojenia
potrzeb życiowych” powinno być analizowanie z punktu widzenia wskazanej wyżej
dyrektywy wymiaru kary.
Jeżeli chodzi o art. 58 § 1 k.w. („Kto, mając środki egzystencji lub będąc zdolny do pracy,
żebrze w miejscu publicznym, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1500
złotych albo karze nagany”), w Ministerstwie Sprawiedliwości aktualnie prowadzone są
prace analityczne, które zmierzają do oceny zasadności postulatu depenalizacji
wykroczenia. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego przygotowuje opinię i po jej
przekazaniu i analizie Ministerstwo przedstawi stanowisko we wskazanej sprawie.
Informuję również, że Ministerstwo Sprawiedliwości planuje przeprowadzenie przeglądu
przepisów Kodeksu wykroczeń pod kątem potrzeby zaproponowania zmian legislacyjnych
i ewentualne propozycje Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego będą analizowane po ich
przedstawieniu.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 2 of 2 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.390.2025
Warszawa, 14 listopada 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11963 Pani Poseł Marceliny Zawiszy w sprawie penalizacji
osób w kryzysie bezdomności - przedstawiam stanowisko w zakresie pytań skierowanych
do Ministra Sprawiedliwości.
Na wstępie wyjaśniam, że Ministerstwo Sprawiedliwości jak również podległe mu
jednostki nie wszczynają postępowań mandatowych.
Zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia1 (dalej: k.p.s.w.),
postępowanie mandatowe prowadzi Policja, a inne organy, gdy przepis szczególny tak
stanowi2.
Aktualnie żaden przepis szczególny nie wskazuje Ministerstwa Sprawiedliwości,
jak również podległych mu jednostek jako uprawnionych do prowadzenia postępowania
mandatowego.
W związku z powyższym, można jedynie wskazać, że zgodnie z treścią art. 20 § 3 Kodeksu
wykroczeń3 (dalej: k.w.), jako okoliczności łagodzące uwzględnia się m.in. „działanie
sprawcy wykroczenia pod wpływem ciężkich warunków rodzinnych lub osobistych”.
1 t.j. Dz.U. z 2025 poz. 860;
2 w art. 95 § 3 k.p.s.w. wskazano na uprawnienie inspektora pracy do prowadzenia postępowania mandatowego. Na mocy
przepisów szczególnych upoważnienie do nakładania grzywien w drodze mandatu posiadają strażnicy straży gminnych,
żołnierze Żandarmerii Wojskowej, funkcjonariusze Straży Granicznej, strażacy upoważnieni przez właściwego komendanta
Państwowej Straży Pożarnej, funkcjonariusze straży ochrony kolei, strażnicy leśni, nadleśniczowie, zastępcy nadleśniczego,
inżynierowie nadzoru, leśniczowie i podleśniczowie, strażnicy Państwowej Straży Łowieckiej, strażnicy Państwowej Straży
Rybackiej, organy administracji morskiej, uprawnieni do inspekcji pracownicy urzędów żeglugi śródlądowej, upoważnieni
pracownicy organów administracji miar, "Zespół kontrolujący" pracowników administracji probierczej, inspektorzy Inspekcji
Transportu Drogowego oraz funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej;
3 t.j. Dz.U. z 2025 poz. 734
-- 1 of 2 --
2
W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości, „popełnienie wykroczenia w celu zaspokojenia
potrzeb życiowych” powinno być analizowanie z punktu widzenia wskazanej wyżej
dyrektywy wymiaru kary.
Jeżeli chodzi o art. 58 § 1 k.w. („Kto, mając środki egzystencji lub będąc zdolny do pracy,
żebrze w miejscu publicznym, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1500
złotych albo karze nagany”), w Ministerstwie Sprawiedliwości aktualnie prowadzone są
prace analityczne, które zmierzają do oceny zasadności postulatu depenalizacji
wykroczenia. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego przygotowuje opinię i po jej
przekazaniu i analizie Ministerstwo przedstawi stanowisko we wskazanej sprawie.
Informuję również, że Ministerstwo Sprawiedliwości planuje przeprowadzenie przeglądu
przepisów Kodeksu wykroczeń pod kątem potrzeby zaproponowania zmian legislacyjnych
i ewentualne propozycje Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego będą analizowane po ich
przedstawieniu.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 2 of 2 --