Interpelacja nr 12367
Interpelacja w sprawie konieczności zwiększenia finansowania i wsparcia systemowego dla warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie konieczności zwiększenia finansowania i wsparcia systemowego dla warsztatów terapii zajęciowej
Interpelacja nr 12367
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie konieczności zwiększenia finansowania i wsparcia systemowego dla warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 19-09-2025
Szanowna Pani Ministro!
Warsztaty terapii zajęciowej (WTZ) od ponad trzydziestu lat pełnią niezwykle ważną rolę w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnościami. To właśnie w tych placówkach tysiące osób z niepełnosprawnością umiarkowaną i znaczną otrzymuje możliwość rehabilitacji, rozwijania swoich umiejętności, budowania poczucia sprawczości, a także przygotowania do aktywnego życia społecznego i zawodowego. Dla wielu uczestników WTZ to nie tylko przestrzeń rozwoju, lecz także miejsce, które chroni przed wykluczeniem i daje szansę na odnalezienie swojego miejsca w społeczeństwie.
Jednakże, mimo ogromnej roli, jaką pełnią warsztaty, ich funkcjonowanie staje się coraz trudniejsze. Wzrost kosztów utrzymania placówek – w szczególności energii, ogrzewania, transportu czy usług zewnętrznych – przy jednoczesnym braku stabilnego i adekwatnego finansowania, stwarza realne ryzyko ograniczenia działalności, a nawet zamykania warsztatów. Problemem pozostają także niskie wynagrodzenia pracowników oraz brak środków na modernizację, zakup nowoczesnych narzędzi terapeutycznych i rozwój kompetencji uczestników.
W tym kontekście z apelem o podjęcie działań zwróciło się do mnie Ogólnopolskie Forum Warsztatów Terapii Zajęciowej, które reprezentuje środowisko prowadzące tego typu placówki w całym kraju. Forum wskazuje na potrzebę zarówno pilnego zwiększenia finansowania, jak i wdrożenia rozwiązań systemowych, które umożliwią dalszy rozwój i skuteczną aktywizację osób z niepełnosprawnościami.
W swoim wystąpieniu forum przedstawia następujące postulaty:
Zwiększenie i stabilizacja finansowania WTZ – w tym podniesienie dofinansowania już w 2025 roku, stopniowe zwiększanie kwoty finansowania uczestnictwa do poziomu minimalnego wynagrodzenia do 2028 roku oraz wprowadzenie od 2029 roku mechanizmu corocznej waloryzacji.
Uznanie specyfiki pracy w WTZ, jako pracy w szczególnych warunkach – z odpowiednim do niej wynagradzaniem pracowników, dodatkowymi świadczeniami pracowniczymi (zwiększenie wymiaru urlopu, zmiana tygodniowego czasu pracy).
Systemowe i kompleksowe rozwiązania wspierające uczestników – w tym koordynacja wsparcia na poziomie powiatu, umożliwienie łączenia aktywności zawodowej z uczestnictwem w WTZ oraz reforma systemu orzekania.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo uznaje, że obecny poziom finansowania WTZ nie nadąża za realnymi kosztami ich utrzymania, i czy planowane są działania naprawcze w tym roku?
Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu corocznej waloryzacji finansowania WTZ, opartego np. na wskaźniku wzrostu średniego wynagrodzenia?
Czy planowane są zmiany w zakresie statusu zawodowego pracowników WTZ – uznanie pracy w szczególnych warunkach, podwyższenie świadczeń pracowniczych i dostosowanie czasu pracy?
Jakie działania podejmie ministerstwo, aby zapewnić uczestnikom WTZ możliwość łączenia aktywności zawodowej z uczestnictwem w warsztatach?
Czy przewidziane są reformy systemu orzekania o niepełnosprawności, które ułatwiłyby kwalifikowanie osób do WTZ i znosiły niepotrzebne bariery formalne?
Jak ministerstwo zamierza zapewnić lepszą koordynację instytucji wspierających osoby z niepełnosprawnościami na poziomie powiatu?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12367
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie konieczności zwiększenia finansowania i wsparcia systemowego dla warsztatów terapii zajęciowej
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 19-09-2025
Szanowna Pani Ministro!
Warsztaty terapii zajęciowej (WTZ) od ponad trzydziestu lat pełnią niezwykle ważną rolę w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnościami. To właśnie w tych placówkach tysiące osób z niepełnosprawnością umiarkowaną i znaczną otrzymuje możliwość rehabilitacji, rozwijania swoich umiejętności, budowania poczucia sprawczości, a także przygotowania do aktywnego życia społecznego i zawodowego. Dla wielu uczestników WTZ to nie tylko przestrzeń rozwoju, lecz także miejsce, które chroni przed wykluczeniem i daje szansę na odnalezienie swojego miejsca w społeczeństwie.
Jednakże, mimo ogromnej roli, jaką pełnią warsztaty, ich funkcjonowanie staje się coraz trudniejsze. Wzrost kosztów utrzymania placówek – w szczególności energii, ogrzewania, transportu czy usług zewnętrznych – przy jednoczesnym braku stabilnego i adekwatnego finansowania, stwarza realne ryzyko ograniczenia działalności, a nawet zamykania warsztatów. Problemem pozostają także niskie wynagrodzenia pracowników oraz brak środków na modernizację, zakup nowoczesnych narzędzi terapeutycznych i rozwój kompetencji uczestników.
W tym kontekście z apelem o podjęcie działań zwróciło się do mnie Ogólnopolskie Forum Warsztatów Terapii Zajęciowej, które reprezentuje środowisko prowadzące tego typu placówki w całym kraju. Forum wskazuje na potrzebę zarówno pilnego zwiększenia finansowania, jak i wdrożenia rozwiązań systemowych, które umożliwią dalszy rozwój i skuteczną aktywizację osób z niepełnosprawnościami.
W swoim wystąpieniu forum przedstawia następujące postulaty:
Zwiększenie i stabilizacja finansowania WTZ – w tym podniesienie dofinansowania już w 2025 roku, stopniowe zwiększanie kwoty finansowania uczestnictwa do poziomu minimalnego wynagrodzenia do 2028 roku oraz wprowadzenie od 2029 roku mechanizmu corocznej waloryzacji.
Uznanie specyfiki pracy w WTZ, jako pracy w szczególnych warunkach – z odpowiednim do niej wynagradzaniem pracowników, dodatkowymi świadczeniami pracowniczymi (zwiększenie wymiaru urlopu, zmiana tygodniowego czasu pracy).
Systemowe i kompleksowe rozwiązania wspierające uczestników – w tym koordynacja wsparcia na poziomie powiatu, umożliwienie łączenia aktywności zawodowej z uczestnictwem w WTZ oraz reforma systemu orzekania.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo uznaje, że obecny poziom finansowania WTZ nie nadąża za realnymi kosztami ich utrzymania, i czy planowane są działania naprawcze w tym roku?
Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu corocznej waloryzacji finansowania WTZ, opartego np. na wskaźniku wzrostu średniego wynagrodzenia?
Czy planowane są zmiany w zakresie statusu zawodowego pracowników WTZ – uznanie pracy w szczególnych warunkach, podwyższenie świadczeń pracowniczych i dostosowanie czasu pracy?
Jakie działania podejmie ministerstwo, aby zapewnić uczestnikom WTZ możliwość łączenia aktywności zawodowej z uczestnictwem w warsztatach?
Czy przewidziane są reformy systemu orzekania o niepełnosprawności, które ułatwiłyby kwalifikowanie osób do WTZ i znosiły niepotrzebne bariery formalne?
Jak ministerstwo zamierza zapewnić lepszą koordynację instytucji wspierających osoby z niepełnosprawnościami na poziomie powiatu?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
39%
Konkretność
61%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
2 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4 / 1k zn.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„na bieżąco monitoruje”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14322 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.485.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12367 Pani Posłanki Małgorzaty Pępek, w sprawie
konieczności zwiększenia finansowania i wsparcia systemowego dla warsztatów terapii
zajęciowej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż zwiększony wcześniej poziom
dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ w dalszym ciągu nie pokrywa
wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki, w drugiej połowie 2025 r.
podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27 lutego 2026 r.
rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego pobytu jednego
uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym i w latach następnych.
Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników w warsztatach terapii zajęciowej,
uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON i konieczność realizacji przez ten
fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Informuję, że zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn.
zm.) i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) nie ma
możliwości uzależnienia podziału środków algorytmowych od minimalnego wynagrodzenia.
W § 5 ust. 2-4 ww. rozporządzenia określono wysokość kwoty dofinansowania rocznego
pobytu osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
kwoty na dofinansowanie kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w Warsztacie
Terapii Zajęciowej (WTZ).
Przedstawiona propozycja wymagałaby całościowej zmiany finansowania WTZ,
a w konsekwencji zmiany wzoru algorytmu w dotychczasowym kształcie. Jej przyjęcie
skutkowałoby znaczącym wzrostem wydatków PFRON w zakresie finansowania
samorządów powiatowych. Szacunkowy koszt zwiększenia finansowania WTZ w 2026 r.
wyniósłby dodatkowo ok. 700 mln zł.
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania,
niezależnie od sytuacji finansowej PFRON, wiązałoby się z istotnym ryzykiem dla stabilności
finansowej funduszu. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić do ograniczenia
możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami. Należy bowiem zauważyć, że już obecnie występuje istotna skala
niezaspokojonych w tym zakresie potrzeb – według danych PFRON w 2025 r. wyniosły one
ok. 750 mln zł.
Wprowadzanie do aktów prawnych mechanizmów automatycznej waloryzacji wszelkiego
rodzaju świadczeń, uposażeń, dopłat itp., która byłaby uzależniona od zmian wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest w związku z tym niewskazane ze względu na
systemowe znaczenie minimalnego wynagrodzenia, a także skutki finansowe takich działań
(m.in. niekontrolowany wzrost wydatków, czy trudności w planowaniu budżetu, w tym
przypadku PFRON). Aktualnie nie są zatem prowadzone prace nad wprowadzeniem
mechanizmu waloryzacji kwoty dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika
w WTZ.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana - w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”1. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
W kontekście dodatkowych świadczeń pracowniczych pojawia się również postulat
zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ. Propozycję zagwarantowania
dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują bezpośrednio z uczestnikami
1 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”2, była ona też przedmiotem
rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ, spotkań z przedstawicielami
środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych rozwiązań ze standardów, które
odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie analizowano też pod kątem jego skutków
w odniesieniu do innych jednostek prowadzących działania na rzecz osób
z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych wskazywano, że prawo korzystania
z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego powinno przysługiwać również
pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia osobom z niepełnosprawnościami,
zatrudnionym np. w środowiskowych domach samopomocy, zakładach aktywności
zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały się również głosy, że dodatkowy
wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć logistykę pracy w tych placówkach
i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może doprowadzić do obniżenia jakości
zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy w jednostce, której niemal wszyscy
pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu, poza trudnościami natury
logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na konieczność zwiększenia
personelu placówek.
Odnośnie do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
W kontekście uregulowania czasu pracy pracowników WTZ (np. poprzez zmniejszenie jego
tygodniowego wymiaru) pragnę podkreślić, że w połowie 2025 r. w resorcie pracy
zorganizowano nabór do programu pilotażowego pn. „Skrócony czas pracy - to się dzieje!”.
W jego wyniku wyłoniono 90 pracodawców, którzy w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia
2026 r. testują w swoich zakładach różne warianty tego rozwiązania.
2 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Celem realizowanych projektów jest wypracowanie różnych modeli skróconego czasu
pracy. Obejmuje to ocenę wpływu takich zmian na zatrudnienie jak produktywność, zdrowie
pracowników, organizację zadań oraz godzenie życia zawodowego z prywatnym. Ważnym
elementem jest również identyfikacja barier prawnych utrudniających ich wdrożenie.
Następstwem pilotażu będzie opracowanie dobrych praktyk w tym zakresie, ich
upowszechnienie oraz rozważenie wprowadzenia odpowiednich regulacji do porządku
prawnego.
W MRPiPS przygotowywane są też rozwiązania mające na celu poprawę jakości działań
realizowanych przez warsztaty terapii zajęciowej. Służyć temu ma wdrożenie Standardów
funkcjonowania WTZ, które zakładają: podniesienie jakości i skuteczności działań
realizowanych przez warsztaty terapii zajęciowej; przyjęcie prawa do samostanowienia
uczestników WTZ za kluczową zasadę działania warsztatów na każdym etapie pobytu;
wzmocnienie prozatrudnieniowej roli WTZ; ujednolicenie metod działania na etapie
diagnozy, tworzenia i realizacji indywidualnych programów rehabilitacji oraz oceny
postępów uczestników; wzmocnienie współpracy WTZ z otoczeniem; podniesienie
kwalifikacji kadry merytorycznej WTZ.
Projektowane rozwiązania wpisują się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób
z Niepełnosprawnościami 2021-20303 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii
zajęciowej”. Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano już
założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer projektu: UD348) w zakresie wprowadzenia
standardów dla WTZ. Projekt przewiduje m.in.:
— zmianę sposobu kwalifikowania do WTZ osób z niepełnosprawnościami, które rokują
osiągnięcie postępów w nabywaniu umiejętności w obszarze społecznym
i zawodowym. Projekt przewiduje rezygnację z zapisu dotyczącego wskazania do
uczestnictwa w terapii zajęciowej w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności;
— wprowadzenie możliwości odbywania staży zawodowych przez uczestników WTZ;
— umożliwienie uczestnikowi WTZ, który podjął zatrudnienie niezwłocznego powrotu do
WTZ w przypadku niepowodzenia w pracy do dnia upływu 4 miesięcy od momentu
opuszczenia przez niego warsztatu w celu podjęcia zatrudnienia.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
WTZ prowadzony jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska ww. placówek pobytu
dziennego. Standardy wraz z projektami rozwiązań prawnych są przedmiotem rozmów
z przedstawicielami warsztatów terapii zajęciowej. Jednocześnie w kwietniu i maju 2025 r.
odbyły się prekonsultacje wybranych rozwiązań ze Standardów.
Spotkanie z przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw
Osób Niepełnosprawnych, w ramach powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. doraźnego
Zespołu problemowego zajmującego się warsztatami terapii zajęciowej, odbyło się 3 marca
br. Omawiano na nim propozycje zmian ujęte w ww. projekcie ustawy.
W najbliższym czasie planowane są kolejne spotkania z przedstawicielami WTZ i członkami
Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych w ramach
3 Załącznik do uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia
na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 (M.P. poz. 218).
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspomnianego zespołu problemowego. Tempo prac nad ww. projektem ustawy
uzależnione jest m.in. od wypracowania rozwiązań odpowiadających na oczekiwania
środowiska osób z niepełnosprawnościami, ich opiekunów jak i kadry zatrudnionej w WTZ.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.485.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12367 Pani Posłanki Małgorzaty Pępek, w sprawie
konieczności zwiększenia finansowania i wsparcia systemowego dla warsztatów terapii
zajęciowej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W obliczu napływających ze środowiska WTZ sygnałów, iż zwiększony wcześniej poziom
dofinansowania rocznego pobytu uczestnika w WTZ w dalszym ciągu nie pokrywa
wszystkich kosztów działalności ponoszonych przez jednostki, w drugiej połowie 2025 r.
podjęto prace skutkujące przyjęciem przez Radę Ministrów 27 lutego 2026 r.
rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania
środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom
wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260). Dofinansowanie rocznego pobytu jednego
uczestnika WTZ podniesiono tym samym do 38 496 zł roku bieżącym i w latach następnych.
Zmiana ta pozwoli zminimalizować rotację pracowników w warsztatach terapii zajęciowej,
uwzględniając przy tym możliwości finansowe PFRON i konieczność realizacji przez ten
fundusz również innych zadań wynikających z ustawy.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Informuję, że zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn.
zm.) i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu
przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.) nie ma
możliwości uzależnienia podziału środków algorytmowych od minimalnego wynagrodzenia.
W § 5 ust. 2-4 ww. rozporządzenia określono wysokość kwoty dofinansowania rocznego
pobytu osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
kwoty na dofinansowanie kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w Warsztacie
Terapii Zajęciowej (WTZ).
Przedstawiona propozycja wymagałaby całościowej zmiany finansowania WTZ,
a w konsekwencji zmiany wzoru algorytmu w dotychczasowym kształcie. Jej przyjęcie
skutkowałoby znaczącym wzrostem wydatków PFRON w zakresie finansowania
samorządów powiatowych. Szacunkowy koszt zwiększenia finansowania WTZ w 2026 r.
wyniósłby dodatkowo ok. 700 mln zł.
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania,
niezależnie od sytuacji finansowej PFRON, wiązałoby się z istotnym ryzykiem dla stabilności
finansowej funduszu. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić do ograniczenia
możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami. Należy bowiem zauważyć, że już obecnie występuje istotna skala
niezaspokojonych w tym zakresie potrzeb – według danych PFRON w 2025 r. wyniosły one
ok. 750 mln zł.
Wprowadzanie do aktów prawnych mechanizmów automatycznej waloryzacji wszelkiego
rodzaju świadczeń, uposażeń, dopłat itp., która byłaby uzależniona od zmian wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest w związku z tym niewskazane ze względu na
systemowe znaczenie minimalnego wynagrodzenia, a także skutki finansowe takich działań
(m.in. niekontrolowany wzrost wydatków, czy trudności w planowaniu budżetu, w tym
przypadku PFRON). Aktualnie nie są zatem prowadzone prace nad wprowadzeniem
mechanizmu waloryzacji kwoty dofinansowania kosztów rocznego pobytu uczestnika
w WTZ.
Odnośnie do uznania pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach informuję, iż pojęcia
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wprowadzono w celu
ustalenia prac uzasadniających przejście na wcześniejszą emeryturę. Definicja i wykaz prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696,
z późn. zm.) są efektem szczegółowej dyskusji, jaką prowadzono nad projektem tego aktu
w zespołach problemowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych oraz
w trakcie prac parlamentarnych z udziałem ekspertów z zakresu medycyny i ochrony pracy.
W pracach wykorzystano wiele opinii i analiz uznanych ośrodków naukowo-badawczych.
Ostatecznie, stosując obiektywne kryteria medyczne, sporządzono wykazy prac
w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które załączono do ustawy
o emeryturach pomostowych. W wykazach nie znalazły się prace wykonywane w WTZ.
Ustawa o emeryturach pomostowych była trzykrotnie merytorycznie badana - w tym
w zakresie zgodności z Konstytucją definicji zawartych w jej art. 3 ust. 1-3 i kompletności
załączników nr 1 i 2 - przez Trybunał Konstytucyjny, który orzeczeniami z dnia 16 marca
2010 r. Sygn. akt K 17/09, 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 oraz 3 marca 2011 r.
Sygn. akt K 23/09 orzekł o jej zgodności z Konstytucją RP.
Należy podkreślić, że z wielu rodzajów prac związanych z opieką i terapią osób
z niepełnosprawnościami za prace o szczególnym charakterze, które uprawniają do
emerytury pomostowej uznano jedynie „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych,
niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej”1. Nie ma zatem przesłanek, aby prace
wykonywane w WTZ uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
W kontekście dodatkowych świadczeń pracowniczych pojawia się również postulat
zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ. Propozycję zagwarantowania
dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują bezpośrednio z uczestnikami
1 Zob. pkt 22 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”2, była ona też przedmiotem
rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ, spotkań z przedstawicielami
środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych rozwiązań ze standardów, które
odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie analizowano też pod kątem jego skutków
w odniesieniu do innych jednostek prowadzących działania na rzecz osób
z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych wskazywano, że prawo korzystania
z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego powinno przysługiwać również
pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia osobom z niepełnosprawnościami,
zatrudnionym np. w środowiskowych domach samopomocy, zakładach aktywności
zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały się również głosy, że dodatkowy
wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć logistykę pracy w tych placówkach
i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może doprowadzić do obniżenia jakości
zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy w jednostce, której niemal wszyscy
pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu, poza trudnościami natury
logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na konieczność zwiększenia
personelu placówek.
Odnośnie do wynagrodzeń pracowników WTZ informuję, że katalog kosztów działalności
warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków PFRON określono w § 19 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2284). W przepisie ujęto m.in.
koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu, należnych od pracodawcy składek na ich
ubezpieczenia społeczne, a także składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych (w przypadku ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych
i dodatkowych do pracowniczych planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4
października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192),
finansowanych przez warsztat. Zgodnie § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów
terapii zajęciowej kierownika i pracowników WTZ zatrudnia jednostka prowadząca
warsztat. W świetle Kodeksu pracy to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty
wynagrodzeń i to on decyduje o ich składnikach i wysokości. Zgodnie z art. 183c § 2
Kodeksu pracy wynagrodzenie obejmuje wszystkie składające się na nie składniki, bez
względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane
pracownikom w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem
pracodawcy swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i odpowiedniego
wynagradzania pracowników, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostki,
która warsztat prowadzi.
W kontekście uregulowania czasu pracy pracowników WTZ (np. poprzez zmniejszenie jego
tygodniowego wymiaru) pragnę podkreślić, że w połowie 2025 r. w resorcie pracy
zorganizowano nabór do programu pilotażowego pn. „Skrócony czas pracy - to się dzieje!”.
W jego wyniku wyłoniono 90 pracodawców, którzy w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia
2026 r. testują w swoich zakładach różne warianty tego rozwiązania.
2 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Celem realizowanych projektów jest wypracowanie różnych modeli skróconego czasu
pracy. Obejmuje to ocenę wpływu takich zmian na zatrudnienie jak produktywność, zdrowie
pracowników, organizację zadań oraz godzenie życia zawodowego z prywatnym. Ważnym
elementem jest również identyfikacja barier prawnych utrudniających ich wdrożenie.
Następstwem pilotażu będzie opracowanie dobrych praktyk w tym zakresie, ich
upowszechnienie oraz rozważenie wprowadzenia odpowiednich regulacji do porządku
prawnego.
W MRPiPS przygotowywane są też rozwiązania mające na celu poprawę jakości działań
realizowanych przez warsztaty terapii zajęciowej. Służyć temu ma wdrożenie Standardów
funkcjonowania WTZ, które zakładają: podniesienie jakości i skuteczności działań
realizowanych przez warsztaty terapii zajęciowej; przyjęcie prawa do samostanowienia
uczestników WTZ za kluczową zasadę działania warsztatów na każdym etapie pobytu;
wzmocnienie prozatrudnieniowej roli WTZ; ujednolicenie metod działania na etapie
diagnozy, tworzenia i realizacji indywidualnych programów rehabilitacji oraz oceny
postępów uczestników; wzmocnienie współpracy WTZ z otoczeniem; podniesienie
kwalifikacji kadry merytorycznej WTZ.
Projektowane rozwiązania wpisują się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób
z Niepełnosprawnościami 2021-20303 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii
zajęciowej”. Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano już
założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer projektu: UD348) w zakresie wprowadzenia
standardów dla WTZ. Projekt przewiduje m.in.:
— zmianę sposobu kwalifikowania do WTZ osób z niepełnosprawnościami, które rokują
osiągnięcie postępów w nabywaniu umiejętności w obszarze społecznym
i zawodowym. Projekt przewiduje rezygnację z zapisu dotyczącego wskazania do
uczestnictwa w terapii zajęciowej w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności;
— wprowadzenie możliwości odbywania staży zawodowych przez uczestników WTZ;
— umożliwienie uczestnikowi WTZ, który podjął zatrudnienie niezwłocznego powrotu do
WTZ w przypadku niepowodzenia w pracy do dnia upływu 4 miesięcy od momentu
opuszczenia przez niego warsztatu w celu podjęcia zatrudnienia.
Ze względu na różnorodne stanowiska i oczekiwania dotyczące zmian w funkcjonowaniu
WTZ prowadzony jest szeroki dialog z przedstawicielami środowiska ww. placówek pobytu
dziennego. Standardy wraz z projektami rozwiązań prawnych są przedmiotem rozmów
z przedstawicielami warsztatów terapii zajęciowej. Jednocześnie w kwietniu i maju 2025 r.
odbyły się prekonsultacje wybranych rozwiązań ze Standardów.
Spotkanie z przedstawicielami WTZ i członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw
Osób Niepełnosprawnych, w ramach powołanego uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r. doraźnego
Zespołu problemowego zajmującego się warsztatami terapii zajęciowej, odbyło się 3 marca
br. Omawiano na nim propozycje zmian ujęte w ww. projekcie ustawy.
W najbliższym czasie planowane są kolejne spotkania z przedstawicielami WTZ i członkami
Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych w ramach
3 Załącznik do uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia
na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 (M.P. poz. 218).
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspomnianego zespołu problemowego. Tempo prac nad ww. projektem ustawy
uzależnione jest m.in. od wypracowania rozwiązań odpowiadających na oczekiwania
środowiska osób z niepełnosprawnościami, ich opiekunów jak i kadry zatrudnionej w WTZ.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --