Interpelacja nr 12342
Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w realizacji rządowego programu "Czyste Powietrze" oraz konsekwencji, jakie ponoszą z tego powodu obywatele jako jego beneficjenci
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (73%)
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w realizacji rządowego programu "Czyste Powietrze" oraz konsekwencji, jakie ponoszą z tego powodu obywatele jako jego beneficjenci
Interpelacja nr 12342
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie nieprawidłowości w realizacji rządowego programu "Czyste Powietrze" oraz konsekwencji, jakie ponoszą z tego powodu obywatele jako jego beneficjenci
Zgłaszający: Jarosław Zieliński
Data wpływu: 18-09-2025
Białystok, 16 września 2025 r.
Celem rządowego programu „Czyste Powietrze” było zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza i poprawa jego jakości poprzez wspieranie gospodarstw domowych o niższych dochodach w remontach i termomodernizacji domów oraz wymianie źródeł ciepła. Na realizację tego programu, zaplanowanego na okres 10 lat, państwo przeznaczyło ogromną kwotę ponad 100 mld zł.
W ostatnim czasie pojawiło się wiele informacji pochodzących od beneficjentów programu, które znalazły także swoje odzwierciedlenie w środkach publicznego przekazu, dotyczących nieprawidłowości w działaniach związanych z jego wdrażaniem, a zwłaszcza z dysponowaniem publicznymi środkami finansowymi i ich rozliczaniem.
Pokrzywdzeni obywatele zgłaszają się do moich biur poselskich z zawartymi przez siebie umowami z lat 2024-2025 z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz szczegółowymi informacjami w sprawie tego problemu, prosząc o interwencję i udzielenie pomocy, by nie byli oni obciążani kosztami i karami za działania innych podmiotów.
Z przedkładanych przez nich dokumentów i przekazywanych informacji wynika, że powstałym nieprawidłowościom sprzyjała sama organizacja procesu przyjmowania i rozpatrywania wniosków potencjalnych beneficjentów o przyznanie dotacji z programu „Czyste Powietrze”, ich akceptowania, zawierania umów i określenia warunków przekazywania przyznanych środków finansowych.
W instrukcji przygotowanej przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i przekazanej do stosowania instrukcji wypełniania wniosku o płatność w ramach programu „Czyste Powietrze” znajduje się regulacja, że „w wyniku realizacji umowy dotacji i dotacji z prefinansowaniem wypłata kwoty dofinansowania nastąpi przelewem bezpośrednio na rachunki bankowe wykonawców lub sprzedawców wskazane w załączonych do wniosku o płatność dokumentach lub rachunek bankowy beneficjenta wskazany we wniosku o płatność, jeżeli faktury lub inne równoważne dokumenty księgowe (dalej: dokumenty zakupu), zostały opłacone w całości. O dokonaniu wypłaty na rzecz wykonawcy lub sprzedawcy WFOŚiGW poinformuje beneficjenta”. Beneficjent programu, zawierając umowę z wojewódzkim funduszem ochrony środowiska i gospodarki wodnej, wskazywał wykonawcę prac objętych dofinansowaniem z programu „Czyste Powietrze” i podawał numer jego rachunku bankowego, na który wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekazywał zaliczkę w ramach dotacji z prefinansowaniem.
Z dokumentów przedkładanych przez beneficjentów wynika, że wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekazywały zaliczki na konta wykonawców, nie weryfikując ich wiarygodności. Wątpliwe jest też, czy przed przekazaniem drugiej transzy przyznanych środków, którego warunkiem było wykonanie całości zakwalifikowanych prac, wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej przeprowadzały kontrole pod kątem sprawdzenia, czy rzeczywiście wykonali oni przyjęte na siebie zobowiązania.
W wyniku tych działań powstał patologiczny system korzystania ze środków finansowych programu „Czyste Powietrze”. Wiele wskazuje na to, że w konsekwencji ten „układ zamknięty” przynosił korzyści materialne wykonawcom, a spowodował, że pokrzywdzonymi są obywatele jako strony umowy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej, osoby o niższych dochodach (bo to im program ten jest dedykowany) i słabej świadomości prawnej.
W przypadkach stwierdzenia nieprawidłowości w rozliczaniu kwot dofinansowania wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej wzywają beneficjentów do zwrotu wraz z odsetkami wypłaconych zaliczek, chociaż to nie oni, lecz wykonawcy otrzymali związane z tym przelewy środków finansowych.
Z przekazów medialnych oraz informacji pochodzących od obywateli jako beneficjentów programu wynika, że specjalizowały się w tym procederze i uzyskiwały nienależne korzyści konkretne firmy uczestniczące w jego obsługiwaniu, pośredniczące w umowach pomiędzy beneficjentami a wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz zobowiązujące się do wykonania prac zakwalifikowanych do dofinansowania z „Czystego Powietrza”. Jedną z nich była firma Górzny Group sp. z o.o., której prezesem zarządu jest Adrian Górzny. Na Facebooku została nawet utworzona grupa „Oszukani przez Górzny Group”, która liczy obecnie 1500 osób. Z przekazywanych informacji wynika, że w działaniach mających na celu wyłudzanie pieniędzy publicznych i osiąganie nienależnych korzyści majątkowych uczestniczyły także inne podmioty.
W ten patologiczny mechanizm wykorzystywania dotacji z funduszu „Czyste Powietrze” zaangażowane były nie tylko firmy wykonawcze, ale i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, które akceptowały zapisy w umowach, umożliwiające przekazywanie środków finansowych z dotacji nie beneficjentom, czyli właścicielom domów podlegających remontom, termomodernizacji i wymianie źródeł ciepła, lecz na rachunki bankowe pośredniczących firm wykonawczych, jak Górzny Group sp. z o.o., oraz dokonywały przelewów środków finansowych bez weryfikacji wiarygodności tych firm, a także bez kontroli i sprawdzenia, czy odpowiednie prace zostały rzeczywiście i w sposób należyty wykonane.
W 2024 roku realizacja programu „Czyste Powietrze” została wstrzymana, ale po jego wznowieniu okazało się, że te same firmy nadal są podmiotami uczestniczącymi w jego realizacji, a dotychczasowy mechanizm organizacyjny wykorzystania środków programu nie został zmieniony, a tym samym stwierdzone poprzednio nieprawidłowości nie zostały wyeliminowane.
Dostępne argumenty faktyczne i prawne przemawiają za wstrzymaniem, co do zasady, egzekucji należności w stosunku do beneficjentów, a dochodzenie roszczeń od wykonawców, na których konta zostały wypłacone zaliczki kwot przyznanych dotacji, w sytuacjach gdy nie zostały spełnione warunki uzasadniające przekazanie środków finansowych z programu „Czyste Powietrze”, z jednoczesnym podjęciem wszelkich działań w celu pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia przyczyn powstałych w każdym konkretnym przypadku nieprawidłowości.
Wobec powyższego, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Dlaczego Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej akceptowały mechanizm dopuszczający wykonawców prac w ramach programu „Czyste Powietrze” do bezpośredniego korzystania z przyznanych beneficjentom dotacji?
2. Na jakiej podstawie prawnej wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekazywały kwoty zaliczek wykonawcom, mimo że nie wiązały ich z nimi żadne bezpośrednie umowy?
3. Czy zdarzały się przypadki, że firmy wykonawcze lokalizowały swoje biura w bliskim sąsiedztwie siedzib wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, a ich przedstawiciele byli zapraszani na spotkania promocyjne i organizacyjne z udziałem przyszłych beneficjentów programu „Czyste Powietrze”? Jaka była ich skala?
4. Jakie podmioty uczestniczyły w procederze polegającym na uzyskiwaniu nienależnych korzyści materialnych ze środków programu „Czyste Powietrze” w ramach stworzonego mechanizmu realizacji celów tego programu (proszę o podanie informacji z podziałem na poszczególne województwa)?
5. Jakie kwoty, z podziałem na poszczególne wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, zostały w ten sposób przekazane firmom pośredniczącym i wykonawczym?
6. Od ilu beneficjentów wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej i w jakich kwotach domagają się aktualnie zwrotu środków z programu „Czyste Powietrze”? Proszę o podanie informacji w podziałem na poszczególne wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
7. Czy zarządy wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej przed podpisaniem umów z beneficjentami weryfikowały wiarygodność i kondycję finansową wskazywanych przez nich firm wykonawczych? Jeżeli tak, to w jaki sposób, a jeżeli nie, to dlaczego?
8. Ile wniosków zostało przez pokrzywdzonych beneficjentów programu „Czyste Powietrze” skierowanych do prokuratury i sądu? Proszę o podanie informacji z podziałem na województwa.
9. Czy prokuratura zabezpieczyła majątek podmiotów, które mogły dopuścić się przestępstw w realizacji programu „Czyste Powietrze”, na poczet ewentualnych przyszłych kar i zadośćuczynienia pokrzywdzonym – budżetowi państwa i obywatelom jako beneficjentom programu?
10. Dlaczego wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej pomimo zgłaszania przez beneficjentów nieprawidłowości związanych z konkretnymi wykonawcami w dalszym ciągu wypłacały im nowe zaliczki wynikające z umów podpisanych w ramach „zreformowanego” programu „Czyste Powietrze”, do którego nabór wniosków został wznowiony 31 marca 2025 roku?
11. Dlaczego program został skonstruowany w taki sposób, że kwoty dofinansowania przelewane były bezpośrednio na konto wykonawców, z pominięciem beneficjenta? Czemu miał służyć ten mechanizm niejasnych relacji pomiędzy funduszem, beneficjentem i wykonawcami? Dlaczego pieniądze były przelewane na konta wykonawców, a nie beneficjentów, którzy powinni rozliczać się na podstawie podpisanej umowy z wykonawcami zleconych przez siebie prac? Jeżeli fundusz postanowił przekazywać zaliczki wykonawcom, to dlaczego nie zawierał z nimi umów stanowiących do tego podstawę formalnoprawną?
12. Dlaczego w publicznych wypowiedziach przedstawiciele Zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zachęcają poszkodowanych do zgłaszania swoich problemów z wykonawcami do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, które są stroną sporu w tej sprawie, a to powoduje, że beneficjenci doświadczają nieprzychylnego traktowania, a nawet drwin w reakcjach pracowników wojewódzkich funduszy?
13. Czy prawdą jest, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, co sugerują wykonawcy, zalega z płatnościami kwot dofinansowania, które miały do nich według przyjętej procedury trafić po zakończeniu inwestycji?
14. Jaką rzeczywistą funkcję pełnią tzw. operatorzy przy ubieganiu się przez beneficjentów o dofinansowanie i czy otrzymują lub otrzymywać będą za to wynagrodzenie? Czy operatorzy funkcjonowali również przed wznowieniem programu w marcu 2025 roku? Kto i po spełnieniu jakich warunków może zostać takim operatorem?
15. Dlaczego wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej żądają zwrotu dotacji (wraz z odsetkami) od beneficjentów, którym te środki nie zostały przekazane, a nie od firm, na których konta zostały przekazane zaliczki ze środków programu „Czyste Powietrze”, zamiast inicjować wobec tych podmiotów procesy sądowe o zwrot nienależnie otrzymanych pieniędzy?
Interpelacja nr 12342
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie nieprawidłowości w realizacji rządowego programu "Czyste Powietrze" oraz konsekwencji, jakie ponoszą z tego powodu obywatele jako jego beneficjenci
Zgłaszający: Jarosław Zieliński
Data wpływu: 18-09-2025
Białystok, 16 września 2025 r.
Celem rządowego programu „Czyste Powietrze” było zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza i poprawa jego jakości poprzez wspieranie gospodarstw domowych o niższych dochodach w remontach i termomodernizacji domów oraz wymianie źródeł ciepła. Na realizację tego programu, zaplanowanego na okres 10 lat, państwo przeznaczyło ogromną kwotę ponad 100 mld zł.
W ostatnim czasie pojawiło się wiele informacji pochodzących od beneficjentów programu, które znalazły także swoje odzwierciedlenie w środkach publicznego przekazu, dotyczących nieprawidłowości w działaniach związanych z jego wdrażaniem, a zwłaszcza z dysponowaniem publicznymi środkami finansowymi i ich rozliczaniem.
Pokrzywdzeni obywatele zgłaszają się do moich biur poselskich z zawartymi przez siebie umowami z lat 2024-2025 z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz szczegółowymi informacjami w sprawie tego problemu, prosząc o interwencję i udzielenie pomocy, by nie byli oni obciążani kosztami i karami za działania innych podmiotów.
Z przedkładanych przez nich dokumentów i przekazywanych informacji wynika, że powstałym nieprawidłowościom sprzyjała sama organizacja procesu przyjmowania i rozpatrywania wniosków potencjalnych beneficjentów o przyznanie dotacji z programu „Czyste Powietrze”, ich akceptowania, zawierania umów i określenia warunków przekazywania przyznanych środków finansowych.
W instrukcji przygotowanej przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i przekazanej do stosowania instrukcji wypełniania wniosku o płatność w ramach programu „Czyste Powietrze” znajduje się regulacja, że „w wyniku realizacji umowy dotacji i dotacji z prefinansowaniem wypłata kwoty dofinansowania nastąpi przelewem bezpośrednio na rachunki bankowe wykonawców lub sprzedawców wskazane w załączonych do wniosku o płatność dokumentach lub rachunek bankowy beneficjenta wskazany we wniosku o płatność, jeżeli faktury lub inne równoważne dokumenty księgowe (dalej: dokumenty zakupu), zostały opłacone w całości. O dokonaniu wypłaty na rzecz wykonawcy lub sprzedawcy WFOŚiGW poinformuje beneficjenta”. Beneficjent programu, zawierając umowę z wojewódzkim funduszem ochrony środowiska i gospodarki wodnej, wskazywał wykonawcę prac objętych dofinansowaniem z programu „Czyste Powietrze” i podawał numer jego rachunku bankowego, na który wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekazywał zaliczkę w ramach dotacji z prefinansowaniem.
Z dokumentów przedkładanych przez beneficjentów wynika, że wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekazywały zaliczki na konta wykonawców, nie weryfikując ich wiarygodności. Wątpliwe jest też, czy przed przekazaniem drugiej transzy przyznanych środków, którego warunkiem było wykonanie całości zakwalifikowanych prac, wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej przeprowadzały kontrole pod kątem sprawdzenia, czy rzeczywiście wykonali oni przyjęte na siebie zobowiązania.
W wyniku tych działań powstał patologiczny system korzystania ze środków finansowych programu „Czyste Powietrze”. Wiele wskazuje na to, że w konsekwencji ten „układ zamknięty” przynosił korzyści materialne wykonawcom, a spowodował, że pokrzywdzonymi są obywatele jako strony umowy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej, osoby o niższych dochodach (bo to im program ten jest dedykowany) i słabej świadomości prawnej.
W przypadkach stwierdzenia nieprawidłowości w rozliczaniu kwot dofinansowania wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej wzywają beneficjentów do zwrotu wraz z odsetkami wypłaconych zaliczek, chociaż to nie oni, lecz wykonawcy otrzymali związane z tym przelewy środków finansowych.
Z przekazów medialnych oraz informacji pochodzących od obywateli jako beneficjentów programu wynika, że specjalizowały się w tym procederze i uzyskiwały nienależne korzyści konkretne firmy uczestniczące w jego obsługiwaniu, pośredniczące w umowach pomiędzy beneficjentami a wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz zobowiązujące się do wykonania prac zakwalifikowanych do dofinansowania z „Czystego Powietrza”. Jedną z nich była firma Górzny Group sp. z o.o., której prezesem zarządu jest Adrian Górzny. Na Facebooku została nawet utworzona grupa „Oszukani przez Górzny Group”, która liczy obecnie 1500 osób. Z przekazywanych informacji wynika, że w działaniach mających na celu wyłudzanie pieniędzy publicznych i osiąganie nienależnych korzyści majątkowych uczestniczyły także inne podmioty.
W ten patologiczny mechanizm wykorzystywania dotacji z funduszu „Czyste Powietrze” zaangażowane były nie tylko firmy wykonawcze, ale i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, które akceptowały zapisy w umowach, umożliwiające przekazywanie środków finansowych z dotacji nie beneficjentom, czyli właścicielom domów podlegających remontom, termomodernizacji i wymianie źródeł ciepła, lecz na rachunki bankowe pośredniczących firm wykonawczych, jak Górzny Group sp. z o.o., oraz dokonywały przelewów środków finansowych bez weryfikacji wiarygodności tych firm, a także bez kontroli i sprawdzenia, czy odpowiednie prace zostały rzeczywiście i w sposób należyty wykonane.
W 2024 roku realizacja programu „Czyste Powietrze” została wstrzymana, ale po jego wznowieniu okazało się, że te same firmy nadal są podmiotami uczestniczącymi w jego realizacji, a dotychczasowy mechanizm organizacyjny wykorzystania środków programu nie został zmieniony, a tym samym stwierdzone poprzednio nieprawidłowości nie zostały wyeliminowane.
Dostępne argumenty faktyczne i prawne przemawiają za wstrzymaniem, co do zasady, egzekucji należności w stosunku do beneficjentów, a dochodzenie roszczeń od wykonawców, na których konta zostały wypłacone zaliczki kwot przyznanych dotacji, w sytuacjach gdy nie zostały spełnione warunki uzasadniające przekazanie środków finansowych z programu „Czyste Powietrze”, z jednoczesnym podjęciem wszelkich działań w celu pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia przyczyn powstałych w każdym konkretnym przypadku nieprawidłowości.
Wobec powyższego, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Dlaczego Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej akceptowały mechanizm dopuszczający wykonawców prac w ramach programu „Czyste Powietrze” do bezpośredniego korzystania z przyznanych beneficjentom dotacji?
2. Na jakiej podstawie prawnej wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekazywały kwoty zaliczek wykonawcom, mimo że nie wiązały ich z nimi żadne bezpośrednie umowy?
3. Czy zdarzały się przypadki, że firmy wykonawcze lokalizowały swoje biura w bliskim sąsiedztwie siedzib wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, a ich przedstawiciele byli zapraszani na spotkania promocyjne i organizacyjne z udziałem przyszłych beneficjentów programu „Czyste Powietrze”? Jaka była ich skala?
4. Jakie podmioty uczestniczyły w procederze polegającym na uzyskiwaniu nienależnych korzyści materialnych ze środków programu „Czyste Powietrze” w ramach stworzonego mechanizmu realizacji celów tego programu (proszę o podanie informacji z podziałem na poszczególne województwa)?
5. Jakie kwoty, z podziałem na poszczególne wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, zostały w ten sposób przekazane firmom pośredniczącym i wykonawczym?
6. Od ilu beneficjentów wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej i w jakich kwotach domagają się aktualnie zwrotu środków z programu „Czyste Powietrze”? Proszę o podanie informacji w podziałem na poszczególne wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
7. Czy zarządy wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej przed podpisaniem umów z beneficjentami weryfikowały wiarygodność i kondycję finansową wskazywanych przez nich firm wykonawczych? Jeżeli tak, to w jaki sposób, a jeżeli nie, to dlaczego?
8. Ile wniosków zostało przez pokrzywdzonych beneficjentów programu „Czyste Powietrze” skierowanych do prokuratury i sądu? Proszę o podanie informacji z podziałem na województwa.
9. Czy prokuratura zabezpieczyła majątek podmiotów, które mogły dopuścić się przestępstw w realizacji programu „Czyste Powietrze”, na poczet ewentualnych przyszłych kar i zadośćuczynienia pokrzywdzonym – budżetowi państwa i obywatelom jako beneficjentom programu?
10. Dlaczego wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej pomimo zgłaszania przez beneficjentów nieprawidłowości związanych z konkretnymi wykonawcami w dalszym ciągu wypłacały im nowe zaliczki wynikające z umów podpisanych w ramach „zreformowanego” programu „Czyste Powietrze”, do którego nabór wniosków został wznowiony 31 marca 2025 roku?
11. Dlaczego program został skonstruowany w taki sposób, że kwoty dofinansowania przelewane były bezpośrednio na konto wykonawców, z pominięciem beneficjenta? Czemu miał służyć ten mechanizm niejasnych relacji pomiędzy funduszem, beneficjentem i wykonawcami? Dlaczego pieniądze były przelewane na konta wykonawców, a nie beneficjentów, którzy powinni rozliczać się na podstawie podpisanej umowy z wykonawcami zleconych przez siebie prac? Jeżeli fundusz postanowił przekazywać zaliczki wykonawcom, to dlaczego nie zawierał z nimi umów stanowiących do tego podstawę formalnoprawną?
12. Dlaczego w publicznych wypowiedziach przedstawiciele Zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zachęcają poszkodowanych do zgłaszania swoich problemów z wykonawcami do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, które są stroną sporu w tej sprawie, a to powoduje, że beneficjenci doświadczają nieprzychylnego traktowania, a nawet drwin w reakcjach pracowników wojewódzkich funduszy?
13. Czy prawdą jest, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, co sugerują wykonawcy, zalega z płatnościami kwot dofinansowania, które miały do nich według przyjętej procedury trafić po zakończeniu inwestycji?
14. Jaką rzeczywistą funkcję pełnią tzw. operatorzy przy ubieganiu się przez beneficjentów o dofinansowanie i czy otrzymują lub otrzymywać będą za to wynagrodzenie? Czy operatorzy funkcjonowali również przed wznowieniem programu w marcu 2025 roku? Kto i po spełnieniu jakich warunków może zostać takim operatorem?
15. Dlaczego wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej żądają zwrotu dotacji (wraz z odsetkami) od beneficjentów, którym te środki nie zostały przekazane, a nie od firm, na których konta zostały przekazane zaliczki ze środków programu „Czyste Powietrze”, zamiast inicjować wobec tych podmiotów procesy sądowe o zwrot nienależnie otrzymanych pieniędzy?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
6%
Konkretność
94%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
17932 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.050.82.2025.AS
3994102.16259081.13156121
Warszawa, 31-10-2025
Odpowiedź na interpelację
Autor interpelacji: poseł Jarosław Zieliński
Temat: nieprawidłowości w realizacji rządowego programu „Czyste Powietrze" oraz
konsekwencji, jakie ponoszą z tego powodu obywatele jako jego beneficjenci
Sygnatura: K10INT12342
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji programu priorytetowego
„Czyste powietrze” (dalej: Program). Odpowiedzi przygotowano na podstawie informacji od
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: NFOŚiGW).
1. Dlaczego Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej akceptowały
mechanizm dopuszczający wykonawców prac w ramach programu „Czyste
Powietrze” do bezpośredniego korzystania z przyznanych beneficjentom dotacji?
Mechanizm prefinansowania, mający na celu wsparcie beneficjentów o niższych dochodach
w realizacji inwestycji w ramach Programu, wprowadzono 15.07.2022 r., w którym
Ministrem Klimatu i Środowiska była Pani Anna Moskwa. Istota mechanizmu polega na
przekazywaniu środków z przyznanej dotacji bezpośrednio na rachunek bankowy
wykonawcy wskazanego przez beneficjenta, z którym zawarł on umowę na realizację
określonych działań.
2. Na jakiej podstawie prawnej Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej przekazywały kwoty zaliczek wykonawcom, mimo że nie
wiązały ich z nimi żadne bezpośrednie umowy?
Wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (dalej: wfośigw) realizują
wypłaty środków w ramach Programu na podstawie umów dotacyjnych zawieranych
z beneficjentami.
Zgodnie z obowiązującymi zasadami, to beneficjent zawiera umowę z wybranym przez
siebie wykonawcą i wskazuje go jako odbiorcę zaliczki. Wykonawcy nie są stroną umów
zawieranych z wfośigw. Przekazanie środków na rachunek wykonawcy stanowi realizację
-- 1 of 7 --
dyspozycji beneficjenta, zgodnie z zapisami Programu oraz Regulaminem naboru wniosków
o dofinansowanie przedsięwzięć w formie dotacji.
3. Czy zdarzały się przypadki, że firmy wykonawcze lokalizowały swoje biura w bliskim
sąsiedztwie siedzib Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej, a ich przedstawiciele byli zapraszani na spotkania promocyjne
i organizacyjne z udziałem przyszłych beneficjentów Programu „Czyste Powietrze”?
Jaka była ich skala?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (dalej: MKiŚ) oraz NFOŚiGW nie posiadają wiedzy
dotyczącej lokalizacji biur firm wykonawczych realizujących przedsięwzięcia w ramach
Programu, nie mają wpływu na wybór wykonawców przez beneficjentów oraz nie
organizowały spotkań promocyjnych z udziałem wykonawców i potencjalnych
beneficjentów.
4. Jakie podmioty uczestniczyły w procederze polegającym na uzyskiwaniu
nienależnych korzyści materialnych ze środków Programu „Czyste Powietrze”
w ramach stworzonego mechanizmu realizacji celów tego programu (proszę
o podanie informacji z podziałem na poszczególne województwa)?
W ramach realizacji Programu, NFOŚiGW oraz wfośigw na bieżąco współpracują
z prokuraturą oraz policją. W przypadku, gdy pozyskają informacje, w szczególności od
poszkodowanych beneficjentów, składają zawiadomienia o możliwości popełnienia
przestępstwa. MKiŚ, NFOŚiGW ani wfośigw nie są właściwe do dokonania oceny działań
tych podmiotów – prowadzenie dochodzenia leży w kompetencji organów ścigania.
5. Jakie kwoty, z podziałem na poszczególne Wojewódzkie Fundusze Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej, zostały w ten sposób przekazane firmom
pośredniczącym i wykonawczym?
MKiŚ nie posiada takich informacji. Dane o kwotach wszystkich wypłat przekazanych
wykonawcom w związku z umowami o prefinansowanie zawartymi z beneficjentami są
gromadzone przez poszczególne wfośigw. Ocena, czy w ramach tych wypłat zostały
przekazane „nienależne korzyści materialne” na rzecz określonego podmiotu czy
podmiotów należy do sądów powszechnych.
6. Od ilu beneficjentów Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej i w jakich kwotach domagają się aktualnie zwrotu środków z programu
„Czyste Powietrze”? (proszę o podanie informacji w podziałem na poszczególne
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej)?
Zwrot środków następuje wtedy, gdy inwestycja nie została zrealizowana zgodnie z umową,
po uzyskaniu wyjaśnień od beneficjenta. Poniżej przedstawiam zestawienie przygotowane
przez NFOŚiGW na podstawie danych przekazanych przez wfośigw. Zawiera ono liczbę
wypowiedzianych umów w okresie od stycznia 2024 r. do kwietnia 2025 r. oraz kwoty
przeznaczone do zwrotu.
WFOŚiGW liczba wypowiedzianych umów
[szt.] kwota dotacji do zwrotu [zł]
Białystok 344 9 739 211
-- 2 of 7 --
Gdańsk 11 159 251
Katowice 127 11 286 740
Kielce 80 2 414 002
Kraków 78 1 722 262
Lublin 209 6 387 695
Łódź 1 60 000
Olsztyn 40 1 417 696
Opole 19 775 313
Poznań 174 Brak danych
Rzeszów 15 1 324 662
Szczecin 102 3 982 605
Toruń 14 284 260
Warszawa 156 327 640
Wrocław 10 254 542
Zielona Góra 33 964 000
Suma 1 413 41 099 880
7. Czy zarządy Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
przed podpisaniem umów z beneficjentami weryfikowały wiarygodność i kondycję
finansową wskazywanych przez nich firm wykonawczych? Jeżeli tak, to w jaki
sposób, a jeżeli nie, to dlaczego?
Wfośigw nie zawierają umów z wykonawcami i nie są uprawnione do oceny ich sytuacji
finansowej. Odpowiedzialność za wybór wykonawcy ponosi beneficjent jako strona umowy
cywilnoprawnej zawartej z danym wykonawcą. NFOŚiGW oraz wfośigw przypominają
beneficjentom o konieczności wyboru rzetelnego i sprawdzonego wykonawcy. W tym celu
przygotowano poradnik dostępny bezpłatnie na stronie Programu: www.czystepowietrze.gov.pl.
Od 31.03.2025 r. wprowadziliśmy system operatorów, których rolę w nowej wersji
Programu pełnią wfośigw i gminy. Jest to rozwiązanie wypracowane w celu wsparcia
i ochrony beneficjentów z najwyższym poziomem dofinansowania – osób o najniższych
dochodach, często zagrożonych ubóstwem energetycznym, osób starszych i/lub ubogich
energetycznie, wykluczonych cyfrowo, grupy narażonej na działania nierzetelnych
wykonawców. Ograniczy to nadużycia, które miały miejsce w poprzednich edycjach
Programu, takich jak nieuczciwe praktyki akwizytorów/wykonawców, podpisywanie
niekompletnych dokumentów, zawyżanie cen usług czy niewłaściwą realizację inwestycji.
System nastawiony jest na zaangażowanie gmin, gdyż to one najlepiej identyfikują potrzeby
mieszkańców na danym terenie. Na obszarach, gdzie gminy nie zdecydują się na
przystąpienie do Programu w roli Operatora, funkcję tą pełni wfośigw. Procedowanie
wniosków z udziałem Operatora jest obowiązkowe w najwyższym poziomie
dofinansowania i z prefinansowaniem na poziomach najwyższym i podwyższonym,
a opcjonalna w poziomie podwyższonym.
8. Ile wniosków zostało przez pokrzywdzonych beneficjentów Programu „Czyste
Powietrze” skierowanych do Prokuratury i Sądu (proszę o podanie informacji
z podziałem na województwa)?
-- 3 of 7 --
MKiŚ posiada informacje o:
3 postępowaniach CBŚP prowadzonych w odniesieniu do firm wykonawczych,
3 postępowaniach Prokuratury Europejskiej w odniesieniu do firm wykonawczych,
470 postępowaniach faktycznie wszczętych (śledztwach i dochodzeniach), jak
i przypadkach, w których beneficjenci Programu lub WFOŚiGW złożyli
zawiadomienia o podejrzeniu naruszenia przepisów prawa, przy czym brak jest
informacji, czy w wyniku tych zawiadomień właściwe organy podjęły dalsze
czynności. Postępowania te dotyczą zróżnicowanego zakresu spraw, obejmujących
działania podmiotów wykonawczych, pełnomocników oraz samych grantobiorców.
9. Czy Prokuratura zabezpieczyła majątek podmiotów, które mogły dopuścić się
przestępstw w realizacji Programu „Czyste Powietrze” na poczet ewentualnych
przyszłych kar i zadośćuczynienia pokrzywdzonym – budżetowi państwa
i obywatelom jako beneficjentom Programu?
Decyzje o zabezpieczeniu majątku leżą w gestii prokuratury i sądów, MKiŚ nie ma wpływu
na działania tych organów. Natomiast MKiŚ, NFOŚiGW i wfośigw wspierają postępowania
prowadzone przez organy ścigania, przekazując dokumenty i informacje niezbędne do ich
realizacji.
10. Dlaczego Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
pomimo zgłaszania przez beneficjentów nieprawidłowości związanych z
konkretnymi wykonawcami w dalszym ciągu wypłacały im nowe zaliczki wynikające
z umów podpisanych w ramach „zreformowanego” programu „Czyste powietrze”, do
którego nabór wniosków został wznowiony 31 marca 2025 roku?
W poprzedniej wersji Programu (dla wniosków złożonych do 28.11.2024 r.) wfośigw
realizowały wypłaty zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami oraz zawartymi
umowami. Wfośigw nie miały podstaw prawnych do jednostronnego wstrzymywania
płatności, jeśli beneficjent wskazał wykonawcę i przedłożył prawidłowe dokumenty. Każda
wypłata była poprzedzona weryfikacją formalną i merytoryczną.
W przypadku zastrzeżeń, wypłaty mogły zostać wstrzymane lub skorygowane. Jeśli
beneficjent złożył wniosek o wstrzymanie wypłaty – zaliczki lub kolejnej transzy – wfośigw
uwzględniał jego decyzję. Beneficjent mógł również wycofać pełnomocnictwo dla
wykonawcy, co automatycznie wstrzymywało wypłatę.
Od 31.03.2025 r., po wznowieniu Programu, prefinansowanie jest realizowane wyłącznie za
pośrednictwem operatorów. Zapewnia to kompletność składanych wniosków o płatność,
ogranicza ryzyko nieprawidłowości i usprawnia proces wypłaty przez WFOŚiGW środków
beneficjentom.
11. Dlaczego Program został skonstruowany w taki sposób, że kwoty dofinansowania
przelewane były bezpośrednio na konto wykonawców, z pominięciem beneficjenta?
Czemu miał służyć ten mechanizm niejasnych relacji pomiędzy Funduszem,
beneficjentem i wykonawcami? Dlaczego pieniądze były przelewane na konta
wykonawców, a nie beneficjentów, którzy powinni rozliczać się na podstawie
podpisanej umowy z wykonawcami zleconych przez siebie prac? Jeżeli Fundusz
postanowił przekazywać zaliczki wykonawcom, to dlaczego nie zawierał z nimi
umów stanowiących do tego podstawę formalno-prawną?
-- 4 of 7 --
Mechanizm prefinansowania w ramach Programu, wprowadzono 15.07.2022 r., kiedy
Ministrem Klimatu i Środowiska była Pani Anna Moskwa. Obecne kierownictwo
ministerstwa i NFOŚiGW nie jest w stanie przedstawić motywacji tej decyzji. W przyjętych
wówczas zasadach umowę o dofinansowanie z WFOŚiGW zawiera beneficjent. Zaliczka
jest wypłacana na jego rzecz i – za jego zgodą – przekazywana na rachunek bankowy
wykonawcy wskazanego w umowie. Beneficjent sam wybiera wykonawcę i zawiera z nim
umowę, którą dołącza do wniosku o dofinansowanie.
W wielu przypadkach nadużycia wynikały z nieostrożnych decyzji beneficjentów, którzy
udzielali pełnomocnictw osobom fizycznym – pracownikom lub przedstawicielom
wykonawców. Pełnomocnictwa te były wykorzystywane w nieuczciwy sposób.
12. Dlaczego w publicznych wypowiedziach przedstawiciele Zarządu Narodowego
Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zachęcają poszkodowanych do
zgłaszania swoich problemów z wykonawcami do Wojewódzkich Funduszy Ochrony
i Gospodarki Wodnej, które są stroną sporu w tej sprawie, a to powoduje, że
beneficjenci doświadczają nieprzychylnego traktowania, a nawet drwin w reakcjach
pracowników Wojewódzkich Funduszy?
Wfośigw są stroną umów zawieranych z beneficjentami i prowadzą postępowania
dotyczące rozliczenia inwestycji. Dlatego to właśnie wfośigw są właściwym adresatem
zgłoszeń dotyczących problemów z realizacją umów. NFOŚiGW wspiera działania wfośigw
w zakresie wyjaśniania i rozwiązywania zgłoszonych spraw. Równolegle podejmuje
inicjatywy mające na celu ochronę beneficjentów przed nieuczciwymi praktykami.
W szczególności:
wspólnie z MKiŚ, Ministerstwem Finansów, Ministerstwem Funduszy i Polityki
Regionalnej, Prokuraturą Krajową, Ministerstwem Sprawiedliwości i Urzędem
Ochrony Konkurencji i Konsumentów powołano grupę roboczą opracowującą
zmiany legislacyjne,
we współpracy z UOKiK przygotowano poradnik dla poszkodowanych, zawierający
wskazówki jak reagować na nieuczciwe praktyki, jak gromadzić dowody i gdzie
składać zawiadomienia,
uruchomiono kampanię informacyjną „Nie daj się oszukać – sprawdź, zanim
zaufasz!” ostrzegającą przed nierzetelnymi firmami,
w niektórych WFOŚiGW (np. Kraków, Opole, Wrocław, Lublin) funkcjonują punkty
bezpłatnych porad prawnych dla poszkodowanych beneficjentów,
uruchomiono adres mailowy na który można zgłaszać informacje o podejrzeniu
nieprawidłowości: nieprawidlowosci@nfosigw.gov.pl .
13. Czy prawdą jest, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,
co sugerują wykonawcy, zalega z płatnościami kwot dofinansowania, które miały do
nich według przyjętej procedury trafić po zakończeniu inwestycji?
W 2024 r. do wfośigw wpłynęło 197 113 wniosków o płatność na kwotę 4,77 mld zł.
Wszystkie wnioski o płatność, które wpłynęły w ubiegłym roku, zostały już podjęte do
oceny. Dotychczas wypłacono 4,39 mld zł w ramach 182 067 wniosków. Według stanu na
15.10.2025 r., w WFOŚiGW znajduje się 5 942 wszystkich wniosków o płatność, na łączną
kwotę ok. 133,5 mln zł, które zostały pozytywnie ocenione i jeszcze nie wypłacone.
Wfośigw, jako dysponenci środków publicznych, są zobowiązane do zachowania
-- 5 of 7 --
szczególnej staranności przy weryfikacji dokumentów składanych przez beneficjentów
w ramach rozliczenia wniosków o płatność. Każdy wniosek podlega szczegółowej analizie,
a projekty oceniane są indywidualnie – z uwzględnieniem ich specyfiki, zakresu rzeczowego
oraz przedstawionej dokumentacji.
Terminowa realizacja płatności dla beneficjentów Programu jest jednym z priorytetów
MKiŚ oraz NFOŚiGW. W wyniku wdrożonych usprawnień, zarówno beneficjenci, jak
i wykonawcy mogą spodziewać się stopniowego skrócenia czasu oczekiwania na wypłaty.
Środki będą przekazywane przez wfośigw w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie
z obowiązującymi wytycznymi. Celem jest zapewnienie, aby każdy beneficjent otrzymał
należne środki jak najszybciej – po pozytywnej weryfikacji dokumentów i zgodnie
z warunkami umowy.
14. Jaką rzeczywistą funkcję pełnią tzw. operatorzy przy ubieganiu się przez
beneficjentów o dofinansowanie i czy otrzymują lub otrzymywać będą za to
wynagrodzenie? Czy operatorzy funkcjonowali również przed wznowieniem
programu w marcu 2025 roku? Kto i po spełnieniu jakich warunków może zostać
takim operatorem?
Operatorzy są nowym elementem Programu, wprowadzonym od 31.03.2025 r. Operatorzy
pełnią funkcję bezpłatnego wsparcia dla beneficjentów. Ich rolą jest bezpłatne wsparcie dla
beneficjentów – właścicieli domów jednorodzinnych – w procesie ubiegania się o dotację.
Pomagają m.in. w: ocenie potrzeb i poziomu wsparcia, wyborze audytorów i wykonawców,
przygotowaniu i złożeniu wniosku, wyjaśnieniu warunków umowy, realizowaniu
i rozliczeniu inwestycji. Współpraca z operatorem jest obowiązkowa przy wnioskach
o prefinansowanie i najwyższy poziom dofinansowania. Przy podwyższonym poziomie bez
prefinansowania – jest opcjonalna.
Operatorzy otrzymują ryczałtowe wynagrodzenie w wysokości 1700 zł za każde
przedsięwzięcie – 500 zł po podpisaniu umowy o dofinansowanie oraz 1200 zł
po rozliczeniu inwestycji. Środki te mogą być przeznaczone m.in. na pokrycie kosztów pracy
urzędników lub inne działania związane z obsługą Programu.
Obecnie funkcję operatora pełnią wyłącznie gminy i wfośigw.
Gmina może zostać operatorem Programu, jeśli zgłosi chęć udziału i podpisze porozumienie
z właściwym wfośigw. Nabór trwa do końca 2025 r. i prowadzony jest w trybie ciągłym. Nie
jest wymagane specjalistyczne zaplecze techniczne – najważniejsze jest, by gmina potrafiła
skutecznie komunikować się z mieszkańcami i wspierać ich w formalnościach. Operator
musi działać zgodnie z dokumentacją (m.in. listy sprawdzające, protokoły wizytacji, zasady
oznakowania), korzystać z konta grupowego w systemie GWD do obsługi wniosków
i rozliczeń oraz przestrzegać standardów programu. Gmina może realizować zadania
samodzielnie, wspólnie z innymi gminami lub zlecać je zewnętrznym podmiotom, ale zawsze
odpowiada za ich prawidłowe wykonanie.
15. Dlaczego Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej żądają
zwrotu dotacji (wraz z odsetkami) od beneficjentów, którym te środki nie zostały
przekazane, a nie od firm, na których konta zostały przekazane zaliczki ze środków
Programu „Czyste Powietrze”, zamiast inicjować wobec tych podmiotów procesy
-- 6 of 7 --
sądowe o zwrot nienależnie otrzymanych pieniędzy?
Dotacja w ramach Programu przyznawana jest beneficjentowi, który zawiera umowę
z wfośigw. Wykonawca nie jest stroną tej umowy, dlatego to beneficjent odpowiada za
prawidłową realizację inwestycji oraz rozliczenie środków. Wykonawcy są partnerami
cywilnoprawnymi, wybieranymi przez beneficjentów. Wfośigw nie mają obecnie podstaw
prawnych, by kierować roszczenia bezpośrednio wobec wykonawców.
Jednocześnie NFOŚiGW i wfośigw podejmują działania, aby w praktyce chronić
beneficjentów, którzy padli ofiarą nieuczciwych wykonawców. NFOŚiGW zalecił wfośigw
indywidualne podejście do każdej sprawy, w tym możliwość negocjacji, mediacji czy ugód,
a także analizę możliwości zmiany umów o dofinansowanie. Równolegle, w ramach prac
międzyresortowego zespołu, opracowywane zostały zmiany legislacyjne. Celem tych
działań jest zapewnienie równowagi między obowiązkiem ochrony środków publicznych
a koniecznością ochrony interesów obywateli, którzy zostali pokrzywdzeni przez firmy
działające w sposób sprzeczny z prawem i zasadami Programu.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 7 of 7 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.050.82.2025.AS
3994102.16259081.13156121
Warszawa, 31-10-2025
Odpowiedź na interpelację
Autor interpelacji: poseł Jarosław Zieliński
Temat: nieprawidłowości w realizacji rządowego programu „Czyste Powietrze" oraz
konsekwencji, jakie ponoszą z tego powodu obywatele jako jego beneficjenci
Sygnatura: K10INT12342
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji programu priorytetowego
„Czyste powietrze” (dalej: Program). Odpowiedzi przygotowano na podstawie informacji od
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: NFOŚiGW).
1. Dlaczego Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej akceptowały
mechanizm dopuszczający wykonawców prac w ramach programu „Czyste
Powietrze” do bezpośredniego korzystania z przyznanych beneficjentom dotacji?
Mechanizm prefinansowania, mający na celu wsparcie beneficjentów o niższych dochodach
w realizacji inwestycji w ramach Programu, wprowadzono 15.07.2022 r., w którym
Ministrem Klimatu i Środowiska była Pani Anna Moskwa. Istota mechanizmu polega na
przekazywaniu środków z przyznanej dotacji bezpośrednio na rachunek bankowy
wykonawcy wskazanego przez beneficjenta, z którym zawarł on umowę na realizację
określonych działań.
2. Na jakiej podstawie prawnej Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej przekazywały kwoty zaliczek wykonawcom, mimo że nie
wiązały ich z nimi żadne bezpośrednie umowy?
Wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (dalej: wfośigw) realizują
wypłaty środków w ramach Programu na podstawie umów dotacyjnych zawieranych
z beneficjentami.
Zgodnie z obowiązującymi zasadami, to beneficjent zawiera umowę z wybranym przez
siebie wykonawcą i wskazuje go jako odbiorcę zaliczki. Wykonawcy nie są stroną umów
zawieranych z wfośigw. Przekazanie środków na rachunek wykonawcy stanowi realizację
-- 1 of 7 --
dyspozycji beneficjenta, zgodnie z zapisami Programu oraz Regulaminem naboru wniosków
o dofinansowanie przedsięwzięć w formie dotacji.
3. Czy zdarzały się przypadki, że firmy wykonawcze lokalizowały swoje biura w bliskim
sąsiedztwie siedzib Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej, a ich przedstawiciele byli zapraszani na spotkania promocyjne
i organizacyjne z udziałem przyszłych beneficjentów Programu „Czyste Powietrze”?
Jaka była ich skala?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (dalej: MKiŚ) oraz NFOŚiGW nie posiadają wiedzy
dotyczącej lokalizacji biur firm wykonawczych realizujących przedsięwzięcia w ramach
Programu, nie mają wpływu na wybór wykonawców przez beneficjentów oraz nie
organizowały spotkań promocyjnych z udziałem wykonawców i potencjalnych
beneficjentów.
4. Jakie podmioty uczestniczyły w procederze polegającym na uzyskiwaniu
nienależnych korzyści materialnych ze środków Programu „Czyste Powietrze”
w ramach stworzonego mechanizmu realizacji celów tego programu (proszę
o podanie informacji z podziałem na poszczególne województwa)?
W ramach realizacji Programu, NFOŚiGW oraz wfośigw na bieżąco współpracują
z prokuraturą oraz policją. W przypadku, gdy pozyskają informacje, w szczególności od
poszkodowanych beneficjentów, składają zawiadomienia o możliwości popełnienia
przestępstwa. MKiŚ, NFOŚiGW ani wfośigw nie są właściwe do dokonania oceny działań
tych podmiotów – prowadzenie dochodzenia leży w kompetencji organów ścigania.
5. Jakie kwoty, z podziałem na poszczególne Wojewódzkie Fundusze Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej, zostały w ten sposób przekazane firmom
pośredniczącym i wykonawczym?
MKiŚ nie posiada takich informacji. Dane o kwotach wszystkich wypłat przekazanych
wykonawcom w związku z umowami o prefinansowanie zawartymi z beneficjentami są
gromadzone przez poszczególne wfośigw. Ocena, czy w ramach tych wypłat zostały
przekazane „nienależne korzyści materialne” na rzecz określonego podmiotu czy
podmiotów należy do sądów powszechnych.
6. Od ilu beneficjentów Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej i w jakich kwotach domagają się aktualnie zwrotu środków z programu
„Czyste Powietrze”? (proszę o podanie informacji w podziałem na poszczególne
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej)?
Zwrot środków następuje wtedy, gdy inwestycja nie została zrealizowana zgodnie z umową,
po uzyskaniu wyjaśnień od beneficjenta. Poniżej przedstawiam zestawienie przygotowane
przez NFOŚiGW na podstawie danych przekazanych przez wfośigw. Zawiera ono liczbę
wypowiedzianych umów w okresie od stycznia 2024 r. do kwietnia 2025 r. oraz kwoty
przeznaczone do zwrotu.
WFOŚiGW liczba wypowiedzianych umów
[szt.] kwota dotacji do zwrotu [zł]
Białystok 344 9 739 211
-- 2 of 7 --
Gdańsk 11 159 251
Katowice 127 11 286 740
Kielce 80 2 414 002
Kraków 78 1 722 262
Lublin 209 6 387 695
Łódź 1 60 000
Olsztyn 40 1 417 696
Opole 19 775 313
Poznań 174 Brak danych
Rzeszów 15 1 324 662
Szczecin 102 3 982 605
Toruń 14 284 260
Warszawa 156 327 640
Wrocław 10 254 542
Zielona Góra 33 964 000
Suma 1 413 41 099 880
7. Czy zarządy Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
przed podpisaniem umów z beneficjentami weryfikowały wiarygodność i kondycję
finansową wskazywanych przez nich firm wykonawczych? Jeżeli tak, to w jaki
sposób, a jeżeli nie, to dlaczego?
Wfośigw nie zawierają umów z wykonawcami i nie są uprawnione do oceny ich sytuacji
finansowej. Odpowiedzialność za wybór wykonawcy ponosi beneficjent jako strona umowy
cywilnoprawnej zawartej z danym wykonawcą. NFOŚiGW oraz wfośigw przypominają
beneficjentom o konieczności wyboru rzetelnego i sprawdzonego wykonawcy. W tym celu
przygotowano poradnik dostępny bezpłatnie na stronie Programu: www.czystepowietrze.gov.pl.
Od 31.03.2025 r. wprowadziliśmy system operatorów, których rolę w nowej wersji
Programu pełnią wfośigw i gminy. Jest to rozwiązanie wypracowane w celu wsparcia
i ochrony beneficjentów z najwyższym poziomem dofinansowania – osób o najniższych
dochodach, często zagrożonych ubóstwem energetycznym, osób starszych i/lub ubogich
energetycznie, wykluczonych cyfrowo, grupy narażonej na działania nierzetelnych
wykonawców. Ograniczy to nadużycia, które miały miejsce w poprzednich edycjach
Programu, takich jak nieuczciwe praktyki akwizytorów/wykonawców, podpisywanie
niekompletnych dokumentów, zawyżanie cen usług czy niewłaściwą realizację inwestycji.
System nastawiony jest na zaangażowanie gmin, gdyż to one najlepiej identyfikują potrzeby
mieszkańców na danym terenie. Na obszarach, gdzie gminy nie zdecydują się na
przystąpienie do Programu w roli Operatora, funkcję tą pełni wfośigw. Procedowanie
wniosków z udziałem Operatora jest obowiązkowe w najwyższym poziomie
dofinansowania i z prefinansowaniem na poziomach najwyższym i podwyższonym,
a opcjonalna w poziomie podwyższonym.
8. Ile wniosków zostało przez pokrzywdzonych beneficjentów Programu „Czyste
Powietrze” skierowanych do Prokuratury i Sądu (proszę o podanie informacji
z podziałem na województwa)?
-- 3 of 7 --
MKiŚ posiada informacje o:
3 postępowaniach CBŚP prowadzonych w odniesieniu do firm wykonawczych,
3 postępowaniach Prokuratury Europejskiej w odniesieniu do firm wykonawczych,
470 postępowaniach faktycznie wszczętych (śledztwach i dochodzeniach), jak
i przypadkach, w których beneficjenci Programu lub WFOŚiGW złożyli
zawiadomienia o podejrzeniu naruszenia przepisów prawa, przy czym brak jest
informacji, czy w wyniku tych zawiadomień właściwe organy podjęły dalsze
czynności. Postępowania te dotyczą zróżnicowanego zakresu spraw, obejmujących
działania podmiotów wykonawczych, pełnomocników oraz samych grantobiorców.
9. Czy Prokuratura zabezpieczyła majątek podmiotów, które mogły dopuścić się
przestępstw w realizacji Programu „Czyste Powietrze” na poczet ewentualnych
przyszłych kar i zadośćuczynienia pokrzywdzonym – budżetowi państwa
i obywatelom jako beneficjentom Programu?
Decyzje o zabezpieczeniu majątku leżą w gestii prokuratury i sądów, MKiŚ nie ma wpływu
na działania tych organów. Natomiast MKiŚ, NFOŚiGW i wfośigw wspierają postępowania
prowadzone przez organy ścigania, przekazując dokumenty i informacje niezbędne do ich
realizacji.
10. Dlaczego Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
pomimo zgłaszania przez beneficjentów nieprawidłowości związanych z
konkretnymi wykonawcami w dalszym ciągu wypłacały im nowe zaliczki wynikające
z umów podpisanych w ramach „zreformowanego” programu „Czyste powietrze”, do
którego nabór wniosków został wznowiony 31 marca 2025 roku?
W poprzedniej wersji Programu (dla wniosków złożonych do 28.11.2024 r.) wfośigw
realizowały wypłaty zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami oraz zawartymi
umowami. Wfośigw nie miały podstaw prawnych do jednostronnego wstrzymywania
płatności, jeśli beneficjent wskazał wykonawcę i przedłożył prawidłowe dokumenty. Każda
wypłata była poprzedzona weryfikacją formalną i merytoryczną.
W przypadku zastrzeżeń, wypłaty mogły zostać wstrzymane lub skorygowane. Jeśli
beneficjent złożył wniosek o wstrzymanie wypłaty – zaliczki lub kolejnej transzy – wfośigw
uwzględniał jego decyzję. Beneficjent mógł również wycofać pełnomocnictwo dla
wykonawcy, co automatycznie wstrzymywało wypłatę.
Od 31.03.2025 r., po wznowieniu Programu, prefinansowanie jest realizowane wyłącznie za
pośrednictwem operatorów. Zapewnia to kompletność składanych wniosków o płatność,
ogranicza ryzyko nieprawidłowości i usprawnia proces wypłaty przez WFOŚiGW środków
beneficjentom.
11. Dlaczego Program został skonstruowany w taki sposób, że kwoty dofinansowania
przelewane były bezpośrednio na konto wykonawców, z pominięciem beneficjenta?
Czemu miał służyć ten mechanizm niejasnych relacji pomiędzy Funduszem,
beneficjentem i wykonawcami? Dlaczego pieniądze były przelewane na konta
wykonawców, a nie beneficjentów, którzy powinni rozliczać się na podstawie
podpisanej umowy z wykonawcami zleconych przez siebie prac? Jeżeli Fundusz
postanowił przekazywać zaliczki wykonawcom, to dlaczego nie zawierał z nimi
umów stanowiących do tego podstawę formalno-prawną?
-- 4 of 7 --
Mechanizm prefinansowania w ramach Programu, wprowadzono 15.07.2022 r., kiedy
Ministrem Klimatu i Środowiska była Pani Anna Moskwa. Obecne kierownictwo
ministerstwa i NFOŚiGW nie jest w stanie przedstawić motywacji tej decyzji. W przyjętych
wówczas zasadach umowę o dofinansowanie z WFOŚiGW zawiera beneficjent. Zaliczka
jest wypłacana na jego rzecz i – za jego zgodą – przekazywana na rachunek bankowy
wykonawcy wskazanego w umowie. Beneficjent sam wybiera wykonawcę i zawiera z nim
umowę, którą dołącza do wniosku o dofinansowanie.
W wielu przypadkach nadużycia wynikały z nieostrożnych decyzji beneficjentów, którzy
udzielali pełnomocnictw osobom fizycznym – pracownikom lub przedstawicielom
wykonawców. Pełnomocnictwa te były wykorzystywane w nieuczciwy sposób.
12. Dlaczego w publicznych wypowiedziach przedstawiciele Zarządu Narodowego
Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zachęcają poszkodowanych do
zgłaszania swoich problemów z wykonawcami do Wojewódzkich Funduszy Ochrony
i Gospodarki Wodnej, które są stroną sporu w tej sprawie, a to powoduje, że
beneficjenci doświadczają nieprzychylnego traktowania, a nawet drwin w reakcjach
pracowników Wojewódzkich Funduszy?
Wfośigw są stroną umów zawieranych z beneficjentami i prowadzą postępowania
dotyczące rozliczenia inwestycji. Dlatego to właśnie wfośigw są właściwym adresatem
zgłoszeń dotyczących problemów z realizacją umów. NFOŚiGW wspiera działania wfośigw
w zakresie wyjaśniania i rozwiązywania zgłoszonych spraw. Równolegle podejmuje
inicjatywy mające na celu ochronę beneficjentów przed nieuczciwymi praktykami.
W szczególności:
wspólnie z MKiŚ, Ministerstwem Finansów, Ministerstwem Funduszy i Polityki
Regionalnej, Prokuraturą Krajową, Ministerstwem Sprawiedliwości i Urzędem
Ochrony Konkurencji i Konsumentów powołano grupę roboczą opracowującą
zmiany legislacyjne,
we współpracy z UOKiK przygotowano poradnik dla poszkodowanych, zawierający
wskazówki jak reagować na nieuczciwe praktyki, jak gromadzić dowody i gdzie
składać zawiadomienia,
uruchomiono kampanię informacyjną „Nie daj się oszukać – sprawdź, zanim
zaufasz!” ostrzegającą przed nierzetelnymi firmami,
w niektórych WFOŚiGW (np. Kraków, Opole, Wrocław, Lublin) funkcjonują punkty
bezpłatnych porad prawnych dla poszkodowanych beneficjentów,
uruchomiono adres mailowy na który można zgłaszać informacje o podejrzeniu
nieprawidłowości: nieprawidlowosci@nfosigw.gov.pl .
13. Czy prawdą jest, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,
co sugerują wykonawcy, zalega z płatnościami kwot dofinansowania, które miały do
nich według przyjętej procedury trafić po zakończeniu inwestycji?
W 2024 r. do wfośigw wpłynęło 197 113 wniosków o płatność na kwotę 4,77 mld zł.
Wszystkie wnioski o płatność, które wpłynęły w ubiegłym roku, zostały już podjęte do
oceny. Dotychczas wypłacono 4,39 mld zł w ramach 182 067 wniosków. Według stanu na
15.10.2025 r., w WFOŚiGW znajduje się 5 942 wszystkich wniosków o płatność, na łączną
kwotę ok. 133,5 mln zł, które zostały pozytywnie ocenione i jeszcze nie wypłacone.
Wfośigw, jako dysponenci środków publicznych, są zobowiązane do zachowania
-- 5 of 7 --
szczególnej staranności przy weryfikacji dokumentów składanych przez beneficjentów
w ramach rozliczenia wniosków o płatność. Każdy wniosek podlega szczegółowej analizie,
a projekty oceniane są indywidualnie – z uwzględnieniem ich specyfiki, zakresu rzeczowego
oraz przedstawionej dokumentacji.
Terminowa realizacja płatności dla beneficjentów Programu jest jednym z priorytetów
MKiŚ oraz NFOŚiGW. W wyniku wdrożonych usprawnień, zarówno beneficjenci, jak
i wykonawcy mogą spodziewać się stopniowego skrócenia czasu oczekiwania na wypłaty.
Środki będą przekazywane przez wfośigw w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie
z obowiązującymi wytycznymi. Celem jest zapewnienie, aby każdy beneficjent otrzymał
należne środki jak najszybciej – po pozytywnej weryfikacji dokumentów i zgodnie
z warunkami umowy.
14. Jaką rzeczywistą funkcję pełnią tzw. operatorzy przy ubieganiu się przez
beneficjentów o dofinansowanie i czy otrzymują lub otrzymywać będą za to
wynagrodzenie? Czy operatorzy funkcjonowali również przed wznowieniem
programu w marcu 2025 roku? Kto i po spełnieniu jakich warunków może zostać
takim operatorem?
Operatorzy są nowym elementem Programu, wprowadzonym od 31.03.2025 r. Operatorzy
pełnią funkcję bezpłatnego wsparcia dla beneficjentów. Ich rolą jest bezpłatne wsparcie dla
beneficjentów – właścicieli domów jednorodzinnych – w procesie ubiegania się o dotację.
Pomagają m.in. w: ocenie potrzeb i poziomu wsparcia, wyborze audytorów i wykonawców,
przygotowaniu i złożeniu wniosku, wyjaśnieniu warunków umowy, realizowaniu
i rozliczeniu inwestycji. Współpraca z operatorem jest obowiązkowa przy wnioskach
o prefinansowanie i najwyższy poziom dofinansowania. Przy podwyższonym poziomie bez
prefinansowania – jest opcjonalna.
Operatorzy otrzymują ryczałtowe wynagrodzenie w wysokości 1700 zł za każde
przedsięwzięcie – 500 zł po podpisaniu umowy o dofinansowanie oraz 1200 zł
po rozliczeniu inwestycji. Środki te mogą być przeznaczone m.in. na pokrycie kosztów pracy
urzędników lub inne działania związane z obsługą Programu.
Obecnie funkcję operatora pełnią wyłącznie gminy i wfośigw.
Gmina może zostać operatorem Programu, jeśli zgłosi chęć udziału i podpisze porozumienie
z właściwym wfośigw. Nabór trwa do końca 2025 r. i prowadzony jest w trybie ciągłym. Nie
jest wymagane specjalistyczne zaplecze techniczne – najważniejsze jest, by gmina potrafiła
skutecznie komunikować się z mieszkańcami i wspierać ich w formalnościach. Operator
musi działać zgodnie z dokumentacją (m.in. listy sprawdzające, protokoły wizytacji, zasady
oznakowania), korzystać z konta grupowego w systemie GWD do obsługi wniosków
i rozliczeń oraz przestrzegać standardów programu. Gmina może realizować zadania
samodzielnie, wspólnie z innymi gminami lub zlecać je zewnętrznym podmiotom, ale zawsze
odpowiada za ich prawidłowe wykonanie.
15. Dlaczego Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej żądają
zwrotu dotacji (wraz z odsetkami) od beneficjentów, którym te środki nie zostały
przekazane, a nie od firm, na których konta zostały przekazane zaliczki ze środków
Programu „Czyste Powietrze”, zamiast inicjować wobec tych podmiotów procesy
-- 6 of 7 --
sądowe o zwrot nienależnie otrzymanych pieniędzy?
Dotacja w ramach Programu przyznawana jest beneficjentowi, który zawiera umowę
z wfośigw. Wykonawca nie jest stroną tej umowy, dlatego to beneficjent odpowiada za
prawidłową realizację inwestycji oraz rozliczenie środków. Wykonawcy są partnerami
cywilnoprawnymi, wybieranymi przez beneficjentów. Wfośigw nie mają obecnie podstaw
prawnych, by kierować roszczenia bezpośrednio wobec wykonawców.
Jednocześnie NFOŚiGW i wfośigw podejmują działania, aby w praktyce chronić
beneficjentów, którzy padli ofiarą nieuczciwych wykonawców. NFOŚiGW zalecił wfośigw
indywidualne podejście do każdej sprawy, w tym możliwość negocjacji, mediacji czy ugód,
a także analizę możliwości zmiany umów o dofinansowanie. Równolegle, w ramach prac
międzyresortowego zespołu, opracowywane zostały zmiany legislacyjne. Celem tych
działań jest zapewnienie równowagi między obowiązkiem ochrony środków publicznych
a koniecznością ochrony interesów obywateli, którzy zostali pokrzywdzeni przez firmy
działające w sposób sprzeczny z prawem i zasadami Programu.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 7 of 7 --