Interpelacja nr 12318
Interpelacja w sprawie planowanego pomnika Paula Puchmüllera w Sopocie i konieczności przeciwdziałania gloryfikacji symboli germanizacji w przestrzeni publicznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (50%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie planowanego pomnika Paula Puchmüllera w Sopocie i konieczności przeciwdziałania gloryfikacji symboli germanizacji w przestrzeni publicznej
Interpelacja nr 12318
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie planowanego pomnika Paula Puchmüllera w Sopocie i konieczności przeciwdziałania gloryfikacji symboli germanizacji w przestrzeni publicznej
Zgłaszający: Dorota Arciszewska-Mielewczyk
Data wpływu: 16-09-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z niniejszą interpelacją w związku z inicjatywą wzniesienia przed Urzędem Miasta Sopotu pomnika Paula Puchmüllera – pruskiego urzędnika i miejskiego architekta w okresie zaboru pruskiego, którego działalność związana była z systematyczną germanizacją miasta.
Sprawa ta wykracza poza wymiar lokalny i dotyczy fundamentalnych kwestii polityki historycznej państwa polskiego, bezpieczeństwa kulturowego oraz ochrony pamięci narodowej przed próbami rehabilitacji symboli zaborczej opresji.
Z dostępnych informacji wynika, że pomnik Paula Puchmüllera (1875–1942) został odlany kosztem 350 tys. zł i oczekuje na ustawienie. Planowano go umieścić na skwerze przed Urzędem Miasta, gdzie trzymetrowa postać na dwumetrowym cokole miałaby dominować nad przestrzenią publiczną. Pierwotne odsłonięcie, planowane na 2024 r., zostało wstrzymane po protestach mieszkańców. Władze miasta tłumaczą opóźnienia planowanym remontem urzędu (na co najmniej 5 lat), przy czym nie wskazują jednoznacznie, gdzie obecnie przechowywany jest monument. To rodzi pytania zarówno o transparentność procesu, jak i o celowość wydatkowania środków publicznych.
Kim był Paul Puchmüller?
Urodzony w 1875 r. w Słupsku, od 1901 r. pełnił funkcję budowniczego gminy, a następnie architekta miejskiego w Sopocie. Był pruskim urzędnikiem wykonującym politykę państwa zaborczego, podporządkowaną germanizacji ziem polskich. Wznosił m.in. ratusz, szkoły i obiekty zdrojowe w stylu północnoniemieckim i skandynawskim, zgodnie z zaleceniami cesarza Wilhelma II, traktującego architekturę jako narzędzie polityki imperialnej. Dorobek Puchmüllera nie miał charakteru twórczości artystycznej – jego projekty były kopiami istniejących wzorców z Berlina, Lipska czy Malborka, a ich funkcja miała przede wszystkim wymiar propagandowy i administracyjny. Istnieją świadectwa, że administracja pod jego kierownictwem utrudniała Polakom nabywanie działek, uzyskiwanie pozwoleń budowlanych i dostęp do edukacji, co wpisywało się w antypolską politykę zaborcy. Okres 1933–1942 w jego biografii pozostaje niewyjaśniony – nie wiadomo, jaka była jego postawa wobec nazistowskich władz.
Sopot posiada udokumentowaną polską metrykę od 1283 r. i przez ponad 600 lat znajdował się w orbicie kultury polskiej i kaszubskiej. Dominacja niemiecka trwała niespełna 50 lat – była to epoka intensywnej germanizacji, prowadzonej m.in. przez takich urzędników jak Puchmüller. Upamiętnianie jego osoby stoi w sprzeczności z polską racją stanu i może być odczytywane jako próba relatywizacji historii.
Obowiązująca ustawa z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego nie obejmuje okresu zaborów, mimo że także wtedy Polacy doświadczali systemowej opresji i germanizacji. Brak regulacji umożliwia podejmowanie inicjatyw upamiętniających urzędników państw zaborczych.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami do Pani Minister:
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego monitoruje inicjatywy samorządów polegające na stawianiu pomników postaci związanych z aparatem germanizacyjnym państwa pruskiego i czy konsultowało sprawę z Instytutem Pamięci Narodowej?
Czy w ocenie Pani Minister upamiętnianie pruskiego urzędnika odpowiedzialnego za antypolską politykę germanizacyjną jest zgodne z polską racją stanu i oficjalną polityką historyczną RP?
Czy rząd rozważa rozszerzenie przepisów ustawy dekomunizacyjnej również na okres zaborów, tak aby uniemożliwić gloryfikację postaci i symboli jednoznacznie związanych z germanizacją czy rusyfikacją?
Czy ministerstwo planuje zainicjować niezależną ekspertyzę historyczną i artystyczną dorobku Paula Puchmüllera, uwzględniającą jego rolę w polityce germanizacyjnej i niejasny okres działalności w latach 1933–1942?
Jakie mechanizmy kontrolne planuje wprowadzić rząd, aby zapobiegać niegospodarności w wydatkowaniu środków publicznych na kontrowersyjne pomniki?
Z poważaniem
Dorota Arciszewska-Mielewczyk
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12318
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie planowanego pomnika Paula Puchmüllera w Sopocie i konieczności przeciwdziałania gloryfikacji symboli germanizacji w przestrzeni publicznej
Zgłaszający: Dorota Arciszewska-Mielewczyk
Data wpływu: 16-09-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z niniejszą interpelacją w związku z inicjatywą wzniesienia przed Urzędem Miasta Sopotu pomnika Paula Puchmüllera – pruskiego urzędnika i miejskiego architekta w okresie zaboru pruskiego, którego działalność związana była z systematyczną germanizacją miasta.
Sprawa ta wykracza poza wymiar lokalny i dotyczy fundamentalnych kwestii polityki historycznej państwa polskiego, bezpieczeństwa kulturowego oraz ochrony pamięci narodowej przed próbami rehabilitacji symboli zaborczej opresji.
Z dostępnych informacji wynika, że pomnik Paula Puchmüllera (1875–1942) został odlany kosztem 350 tys. zł i oczekuje na ustawienie. Planowano go umieścić na skwerze przed Urzędem Miasta, gdzie trzymetrowa postać na dwumetrowym cokole miałaby dominować nad przestrzenią publiczną. Pierwotne odsłonięcie, planowane na 2024 r., zostało wstrzymane po protestach mieszkańców. Władze miasta tłumaczą opóźnienia planowanym remontem urzędu (na co najmniej 5 lat), przy czym nie wskazują jednoznacznie, gdzie obecnie przechowywany jest monument. To rodzi pytania zarówno o transparentność procesu, jak i o celowość wydatkowania środków publicznych.
Kim był Paul Puchmüller?
Urodzony w 1875 r. w Słupsku, od 1901 r. pełnił funkcję budowniczego gminy, a następnie architekta miejskiego w Sopocie. Był pruskim urzędnikiem wykonującym politykę państwa zaborczego, podporządkowaną germanizacji ziem polskich. Wznosił m.in. ratusz, szkoły i obiekty zdrojowe w stylu północnoniemieckim i skandynawskim, zgodnie z zaleceniami cesarza Wilhelma II, traktującego architekturę jako narzędzie polityki imperialnej. Dorobek Puchmüllera nie miał charakteru twórczości artystycznej – jego projekty były kopiami istniejących wzorców z Berlina, Lipska czy Malborka, a ich funkcja miała przede wszystkim wymiar propagandowy i administracyjny. Istnieją świadectwa, że administracja pod jego kierownictwem utrudniała Polakom nabywanie działek, uzyskiwanie pozwoleń budowlanych i dostęp do edukacji, co wpisywało się w antypolską politykę zaborcy. Okres 1933–1942 w jego biografii pozostaje niewyjaśniony – nie wiadomo, jaka była jego postawa wobec nazistowskich władz.
Sopot posiada udokumentowaną polską metrykę od 1283 r. i przez ponad 600 lat znajdował się w orbicie kultury polskiej i kaszubskiej. Dominacja niemiecka trwała niespełna 50 lat – była to epoka intensywnej germanizacji, prowadzonej m.in. przez takich urzędników jak Puchmüller. Upamiętnianie jego osoby stoi w sprzeczności z polską racją stanu i może być odczytywane jako próba relatywizacji historii.
Obowiązująca ustawa z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego nie obejmuje okresu zaborów, mimo że także wtedy Polacy doświadczali systemowej opresji i germanizacji. Brak regulacji umożliwia podejmowanie inicjatyw upamiętniających urzędników państw zaborczych.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami do Pani Minister:
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego monitoruje inicjatywy samorządów polegające na stawianiu pomników postaci związanych z aparatem germanizacyjnym państwa pruskiego i czy konsultowało sprawę z Instytutem Pamięci Narodowej?
Czy w ocenie Pani Minister upamiętnianie pruskiego urzędnika odpowiedzialnego za antypolską politykę germanizacyjną jest zgodne z polską racją stanu i oficjalną polityką historyczną RP?
Czy rząd rozważa rozszerzenie przepisów ustawy dekomunizacyjnej również na okres zaborów, tak aby uniemożliwić gloryfikację postaci i symboli jednoznacznie związanych z germanizacją czy rusyfikacją?
Czy ministerstwo planuje zainicjować niezależną ekspertyzę historyczną i artystyczną dorobku Paula Puchmüllera, uwzględniającą jego rolę w polityce germanizacyjnej i niejasny okres działalności w latach 1933–1942?
Jakie mechanizmy kontrolne planuje wprowadzić rząd, aby zapobiegać niegospodarności w wydatkowaniu środków publicznych na kontrowersyjne pomniki?
Z poważaniem
Dorota Arciszewska-Mielewczyk
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
45%
Konkretność
55%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
12.4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Wykryto zwrot wymijający: „należy do właściwości” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„należy do właściwości”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
3384 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12318 poseł Doroty Arciszewskiej-Mielewczyk
z 22 września 2025 roku w sprawie planowanego pomnika Paula Puchmüllera w Sopocie
i konieczności przeciwdziałania gloryfikacji symboli germanizacji w przestrzeni publicznej,
uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Na podstawie art. 6a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r.
poz. 385) do kompetencji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa należy
koordynacja i realizacja polityki państwa w zakresie działalności muzeów oraz w zakresie
miejsc pamięci narodowej, w tym pomników zagłady oraz grobów i cmentarzy wojennych.
Zgodnie z art. 6a ust. 2 ww. ustawy organy właściwe w sprawach wydawania zezwoleń
na wykonanie trwałych znaków i obiektów upamiętniających walki i męczeństwo wydają
zezwolenie po zasięgnięciu opinii Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
z zastrzeżeniem uprawnień Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu, o których mowa w art. 53l ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r.
o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
(Dz. U. z 2023 r. poz. 102). Prowadzenie działalności związanej z upamiętnianiem miejsc,
wydarzeń i postaci historycznych w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego zarówno
w kraju, jak i za granicą w okresie od 8 listopada 1917 r. do 31 lipca 1990 r. zgodnie z art. 1
pkt. 6 ww. ustawy należy do właściwości IPN.
Podejmowanie uchwał w sprawach herbu gminy, nazw ulic i placów będących drogami
publicznymi lub nazw dróg wewnętrznych w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r.
o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320 i 1222), a także wznoszenia pomników
zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt. 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
(Dz. U. z 2025 poz. 1153) należy do wyłącznej właściwości rady gminy.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie prowadzi prac związanych ze zmianą
ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju
totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy,
budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomników (Dz. U. z 2018 r.
poz. 1103).
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie planuje przeprowadzenia ekspertyzy
historycznej i artystycznej dorobku Paula Puchmüllera. Inicjatorem upamiętnienia jest
lokalny samorząd.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Dysponenci środków publicznych podlegają ustawie z dnia 17 grudnia 2004 r.
o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2024 r.
poz. 104, z 2025 r. poz. 497).
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12318 poseł Doroty Arciszewskiej-Mielewczyk
z 22 września 2025 roku w sprawie planowanego pomnika Paula Puchmüllera w Sopocie
i konieczności przeciwdziałania gloryfikacji symboli germanizacji w przestrzeni publicznej,
uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Na podstawie art. 6a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r.
poz. 385) do kompetencji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa należy
koordynacja i realizacja polityki państwa w zakresie działalności muzeów oraz w zakresie
miejsc pamięci narodowej, w tym pomników zagłady oraz grobów i cmentarzy wojennych.
Zgodnie z art. 6a ust. 2 ww. ustawy organy właściwe w sprawach wydawania zezwoleń
na wykonanie trwałych znaków i obiektów upamiętniających walki i męczeństwo wydają
zezwolenie po zasięgnięciu opinii Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
z zastrzeżeniem uprawnień Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu, o których mowa w art. 53l ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r.
o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
(Dz. U. z 2023 r. poz. 102). Prowadzenie działalności związanej z upamiętnianiem miejsc,
wydarzeń i postaci historycznych w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego zarówno
w kraju, jak i za granicą w okresie od 8 listopada 1917 r. do 31 lipca 1990 r. zgodnie z art. 1
pkt. 6 ww. ustawy należy do właściwości IPN.
Podejmowanie uchwał w sprawach herbu gminy, nazw ulic i placów będących drogami
publicznymi lub nazw dróg wewnętrznych w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r.
o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320 i 1222), a także wznoszenia pomników
zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt. 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
(Dz. U. z 2025 poz. 1153) należy do wyłącznej właściwości rady gminy.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie prowadzi prac związanych ze zmianą
ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju
totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy,
budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomników (Dz. U. z 2018 r.
poz. 1103).
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie planuje przeprowadzenia ekspertyzy
historycznej i artystycznej dorobku Paula Puchmüllera. Inicjatorem upamiętnienia jest
lokalny samorząd.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Dysponenci środków publicznych podlegają ustawie z dnia 17 grudnia 2004 r.
o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2024 r.
poz. 104, z 2025 r. poz. 497).
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --