Interpelacja w sprawie poważnych nieprawidłowości na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12297
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie poważnych nieprawidłowości na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 15-09-2025
Szanowny Panie Ministrze,
zgodnie z informacjami przekazanymi przez Najwyższą Izbę Kontroli (dalej: NIK) w latach 2021–2024 na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu ujawniono poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu uczelni. Skala wykrytych nadużyć finansowych i zarządczych sięgnęła ponad 107 milionów złotych[1],[2]. NIK negatywnie oceniła działalność UPWr w wielu obszarach, w tym w wykorzystaniu środków publicznych i nadzorze nad spółkami należącymi do uczelni. Stwierdzone nieprawidłowości świadczą o wielokrotnym naruszeniu przez władze UPWr zasad określonych w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668, z późn. zm., dalej: UPSWIN) i ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm., dalej: UFP). Stwarza to potrzebę pilnego wzmocnienia kontroli zarządczej na uczelni w celu zapewnienia zgodnego z prawem, terminowego, oszczędnego i efektywnego realizowania celów i zadań UPWr zgodnie z zasadami wydatkowania środków publicznych.
Szczegółowe uzasadnienie stwierdzonych nieprawidłowości
1. Nieprawidłowości finansowe i zarządcze:
Sprzeniewierzenie mienia i nieefektywne dochodzenie należności: w latach 2015–2021 główna kasjerka sprzeniewierzyła 490 tys. zł należących do uczelni. UPWr wniósł wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki rachunkowej w wyroku sądowym, zamiast zaskarżyć wyrok apelacją, co skutkowało brakiem możliwości odzyskania pełnej kwoty (9 tys. zł różnicy). Ponadto uczelnia nie dochodziła należności głównej wraz z odsetkami (w kwocie nie mniejszej niż 102,4 tys. zł) w toku postępowania upadłościowego kasjerki mimo posiadania wiedzy o tym postępowaniu.
Nieprawidłowości w zamówieniach publicznych: stwierdzono przypadki naruszeń przepisów i dobrych praktyk w zakresie wyłaniania wykonawców usług prawnych, zapewnienia prawidłowego obiegu dokumentacji, stwierdzono również przypadki opłacania faktur pomimo braku podpisanych umów na świadczenie usług. Stwierdzono również sytuację, w której komisja przetargowa została powołana trzy dni po otwarciu kopert przez osoby de facto nieupoważnione.
Nieprawidłowe zarządzanie finansami i planowaniem: uczelnia uwzględniała przyznawane środki finansowe w planie finansowym ze znacznym opóźnieniem. W 2022 r. i 2023 r. poniosła wydatki z tytułu podatków i opłat oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego mimo niezabezpieczonych środków w planie rzeczowo-finansowym lub przed dokonaniem korekt.
Zobowiązania i windykacja: uczelnia nieterminowo regulowała zobowiązania wobec kontrahentów (opóźnienia sięgały od 60 do 562 dni). Ponadto stwierdzono nierzetelne prowadzenie działań windykacyjnych wobec dłużników, m.in. brak terminowego sporządzania i przesyłania wezwań do zapłaty, przyjęcie praktyki trzykrotnej wysyłki wezwań przed skierowaniem sprawy na drogę sądową, a także niedochodzenie odsetek od nieterminowych płatności. Wykazano również zobowiązania wymagalne, które faktycznie nimi nie były, ponieważ wynikały z błędnego księgowania.
Brak nadzoru nad spółkami i nieruchomościami: NIK negatywnie oceniła nadzór nad działalnością spółek uczelni, w tym Uninova SA i Dolnośląskiej Zielonej Doliny Dozedo sp. z o.o., które generowały straty i były dokapitalizowywane przez uczelnię. Stwierdzono nieprawidłowości w nabywaniu, zbywaniu, wynajmowaniu i wydzierżawianiu nieruchomości, w tym brak dokumentacji potwierdzającej ustalenie wartości rynkowej przedmiotu czynności prawnej. Wykryto prowadzenie przetargów przez osoby nieuprawnione lub komisje powołane po fakcie przeprowadzenia przetargu. Dodatkowo, w jednym przypadku, pracownik uczelni zawarł umowy najmu i dzierżawy nieruchomości o wartości przekraczającej milion euro bez odpowiedniego pełnomocnictwa.
2. Nieprawidłowości kadrowe i organizacyjne:
Niewłaściwa polityka wynagrodzeń: stwierdzono wadliwe uregulowania dotyczące wysokości stawek wynagrodzenia zasadniczego, premii regulaminowej (traktowanej jako stały składnik wynagrodzenia zamiast zmiennego), dodatku – zwiększone wynagrodzenie (przyznawanego uznaniowo bez limitów), dodatku funkcyjnego (przyznawanego niezależnie od spełnienia wymogów) oraz dodatków zadaniowego, rektora i okolicznościowego (bez jasnych kryteriów i uzasadnień).
Brak należytych procedur zarządzania personelem: na uczelni nie przyjęto sformalizowanych procedur w zakresie analizy potrzeb zatrudnienia. Stwierdzono nieprawidłowości dotyczące powierzenia funkcji kierowniczych w jednostkach organizacyjnych UPWr oraz powołania kierowników katedr/dyrektorów instytutów bez dokumentacji potwierdzającej spełnianie wymogów, co skutkowało wypłatą nienależnych dodatków funkcyjnych.
3. Nieprawidłowości w utrzymaniu infrastruktury:
Zły stan techniczny budynków: nie zapewniono należytego stanu technicznego budynków UPWr. Inspekcje Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego (PINB) dla miasta Wrocławia wykazały odstępstwa od Prawa budowlanego, w tym niewłaściwy stan techniczny budynku S12 (zarysowania, spękania, zawilgocenia) oraz brak protokołów z okresowych kontroli przewodów kominowych w budynku F8, co doprowadziło do wszczęcia postępowania administracyjnego i mandatowego. Uczelnia nie alokowała wystarczających środków na remonty, a wręcz istotnie je ograniczyła mimo świadomości, że stan budynków jest zły.
Nierzetelne prowadzenie dokumentacji technicznej: stwierdzono nierzetelne sporządzanie protokołów z okresowych kontroli stanu technicznego obiektów (np. brak wykazywania wszystkich niewykonanych prac z poprzednich kontroli, niespójne oceny stanu technicznego). Książki obiektów budowlanych dla sześciu budynków były prowadzone z naruszeniem przepisów, np. brak wpisów dotyczących ostatnich kontroli instalacji elektrycznej, odgromowych i kominowych.
Pytania do ministra nauki i szkolnictwa wyższego:
W związku z opisywanymi nieprawidłowościami, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo w okresie poprzedzającym doniesienia Najwyższej Izby Kontroli otrzymało jakiekolwiek informacje o możliwych nieprawidłowościach na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu? Jeśli tak, kiedy i jakie kroki podjęło ministerstwo w związku z otrzymanymi informacjami?
W świetle stwierdzonych na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu opóźnień w terminowym przekazywaniu dokumentów księgowych do kwestury, braku ustalania i naliczania odsetek, a także nieterminowego regulowania zobowiązań wobec kontrahentów, jakie konkretne mechanizmy kontrolne i nadzorcze wprowadza ministerstwo, aby zapewnić, że publiczne uczelnie przestrzegają dyscypliny finansów publicznych i zasad rzetelności w zarządzaniu środkami?
Biorąc pod uwagę, że UPWr nie aktualizował terminowo planów rzeczowo-finansowych w związku ze zwiększonymi subwencjami i przekraczał zaplanowane wydatki, jakie są obecne oczekiwania ministerstwa wobec uczelni publicznych w zakresie zarządzania budżetem i jakie kroki są podejmowane, aby zapobiegać takim niezgodnościom z przepisami, w tym z art. 408 ust. 1 UPSWIN i art. 44 ust. 2 i 3 pkt 1 UFP?
W jaki sposób ministerstwo zapewnia, że dotacje na inwestycje są rozliczane zgodnie z przeznaczeniem i w terminie w kontekście wcześniejszych ustaleń Najwyższej Izby Kontroli (NIK) z lat 2008–2010 wskazujących na brak egzekwowania zwrotu niewykorzystanych dotacji przez publiczne szkoły wyższe? Czy obecne przepisy i procedury ministerstwa skutecznie zapobiegają gromadzeniu niewykorzystanych środków dotacyjnych przez uczelnie?
Jakie działania ministerstwo podjęło, aby wzmocnić nadzór nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych przez uczelnie i w jakich przypadkach inicjowane są postępowania w sprawie naruszenia dyscypliny finansów publicznych, zwłaszcza w kontekście stwierdzonych wcześniejszych zaniechań w kierowaniu zawiadomień do rzecznika dyscypliny finansów publicznych przez ministerstwo?
Jak ministerstwo nadzoruje przestrzeganie przepisów dotyczących wynagradzania pracowników akademickich i nieakademickich, w tym zapobieganie sytuacjom, w których minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego są niższe niż obowiązujące minimalne wynagrodzenie za pracę?
Jakie są wytyczne ministerstwa dotyczące przyznawania dodatków do wynagrodzenia, takich jak zwiększone wynagrodzenie, funkcyjny, zadaniowy, rektora czy okolicznościowy, w kontekście stwierdzonych w UPWr wadliwych uregulowań, które prowadziły do braku limitów, dublowania tytułów prawnych czy wypłacania świadczeń w czasie nieobecności pracownika? Jak ministerstwo zapewnia, że dodatki te spełniają funkcje motywacyjne i są przyznawane rzetelnie i celowo?
W jaki sposób ministerstwo reaguje na przypadki „czasowego podwyższania wynagrodzenia zasadniczego” bez podstawy prawnej i zmian w umowach o pracę, jak zaobserwowano w UPWr, co jest niezgodne z art. 136 ust. 1 pkt 1 UPSWIN?
Jak ministerstwo zapewnia zgodność z prawem procesów powoływania na funkcje kierownicze w uczelniach, w tym na stanowiska prorektora, kanclerza, kwestora czy dziekana, które w UPWr nie były obsadzane w trybie konkursowym? Jakie są konsekwencje dla uczelni, w których kandydaci na stanowiska kierownicze nie spełniali wymaganych kwalifikacji?
Co ministerstwo robi w celu przeciwdziałania powstawaniu stosunków bezpośredniej podległości służbowej pomiędzy osobami bliskimi w jednostkach organizacyjnych uczelni, co w UPWr zostało uznane za obejście prawa?
W jaki sposób ministerstwo sprawuje nadzór nad stanem technicznym budynków uczelni publicznych oraz ich okresowymi kontrolami, biorąc pod uwagę stwierdzone w UPWr nieprawidłowości, w tym nierzetelne sporządzanie protokołów kontroli i brak usuwania usterek? Jakie są plany ministerstwa, aby uczelnie skutecznie zapewniały należyty stan techniczny obiektów, szczególnie gdy zgłaszany jest brak środków finansowych?
Jakie mechanizmy kontrolne ministerstwo wprowadziło, aby zapewnić, że zbywanie, wynajmowanie i wydzierżawianie nieruchomości uniwersyteckich odbywa się zgodnie z prawem, w tym z wymaganiem uzyskania zgody ministra skarbu państwa dla aktywów o wartości powyżej 50 tys. euro? Jakie działania są podejmowane, aby wyeliminować przypadki bezumownego lub nieodpłatnego korzystania z nieruchomości uczelni?
Czy ministerstwo opracowało i wdrożyło zatwierdzoną strategię rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce, co było wnioskiem NIK już w 2010 roku, aby ułatwić alokację środków publicznych zgodnie z perspektywicznymi potrzebami? Jak ta strategia uwzględnia potrzebę mierzalnych wskaźników realizacji celów, których brak stwierdzono w strategii UPWr?
Jaki jest plan ministerstwa w zakresie nadzoru nad spółkami uczelni publicznych, takimi jak Dolnośląska Zielona Dolina Dozedo sp. z o.o., która w UPWr przynosiła straty i była dokapitalizowywana przez uczelnię? Jak ministerstwo zapewnia, że te podmioty nie obciążają finansów publicznych i realizują swoje cele statutowe?
Jak ministerstwo zamierza zapewnić, że umowy na finansowanie studiów podyplomowych dla pracowników zawierają odpowiednie zabezpieczenia interesów uczelni w kontekście ustaleń, że w UPWr takie umowy szkoleniowe z pracownikami nie były zawierane?
Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie działań kontrolnych wobec innych uczelni posiadających spółki celowe? Jeśli tak, proszę o wskazanie, jakie działania zostaną podjęte. W przypadku odpowiedzi przeczącej proszę o przedstawienie podstaw decyzji o ich niepodejmowaniu.
Z poważaniem
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP
Źródła:
[1] https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/edukacja-i-nauka/ciemne-strony-zielonej-uczelni.html
[2] https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lwr~i_24_004_202503240746261742798786~id0~01,typ,kj.pdf
Podsekretarz stanu Maria Mrówczyńska
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (26)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada kompetencji” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
46293 znakówadres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DSW-WPS.055.14.2025.JA
Warszawa, 24 lutego 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 12297
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Poseł na Sejm RP Pani Marty Stożek
w sprawie poważnych nieprawidłowości na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu.
Szanowna Pani Poseł,
w odpowiedzi na Pani pytania dotyczące Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, dalej:
„UPWr”, w związku z wystąpieniem pokontrolnym Najwyższej Izby Kontroli Delegatura
we Wrocławiu, dalej: „NIK we Wrocławiu”, „Wybrane aspekty funkcjonowania Uniwersytetu
Przyrodniczego we Wrocławiu w latach 2021-2024”, uprzejmie informuję, co następuje.
1. Czy Ministerstwo w okresie poprzedzającym doniesienia Najwyższej Izby
Kontroli otrzymało jakiekolwiek informację o możliwych nieprawidłowościach
na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu? Jeśli tak, kiedy i jakie kroki podjęło
Ministerstwo w związku z otrzymanymi informacjami?
Do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wpływały informacje dotyczące
nieprawidłowości w UPWr. W latach 2021–2025 wpłynęło 12 skarg. Dotyczyły
one w szczególności przepisów zawartych w statucie Uczelni, polityki kadrowej, nepotyzmu,
opłat za studia podyplomowe, organizacji seminariów, realizacji przez UPWr zadań
wynikających z przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom
ze szczególnymi potrzebami. Zarzuty podnoszone w wystąpieniach były badane i wyjaśniane
w trybie postępowania nadzorczego, a skarżącym udzielano stosownych odpowiedzi
ze stanowiskiem w sprawie. Niektóre ze skarg zostały przekazane zgodnie z właściwością
do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Natomiast anonimowe
skargi – zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r.
w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków (Dz. U. z 2002 r. nr 5
poz. 46), odnoszącym się do skarg i wniosków niezawierających imienia i nazwiska (nazwy)
oraz adresu wnoszącego – pozostawione zostały bez rozpoznania.
Należy podkreślić, iż czynności nadzorcze zawsze podejmowane są przez ministra z urzędu,
nawet w przypadku sygnalizacji kierowanej do niego przez różne podmioty. Przepisy ustawy
z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571,
z późn. zm.), dalej: „ustawa PSWN”, nie mogą być bowiem rozumiane w ten sposób,
-- 1 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
że stwarzają niczym nieograniczone uprawnienie do żądania wszczęcia przez ministra
właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki postępowania nadzorczego lub
kontrolnego. Uprawnienie Ministra do podejmowania określonych działań nadzorczych
należy do jego wyłącznej kompetencji. Pisma żądające określonych działań od Ministra
są zatem traktowane jako sygnały w sprawie, a do kompetencji ministra właściwego
do spraw szkolnictwa wyższego i nauki należy samodzielna ocena w zakresie skorzystania
z uprawnień wynikających z ustawy, której dokonuje po szczegółowym zbadaniu sprawy
(zob. wyrok SN z dnia 12 lutego 1998 r., sygn. akt. III ZP 46/97, OSNP 1998, nr 13, poz. 384;
wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 225/18; wyrok
NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt. I OSK 1579/10).
2. W świetle stwierdzonych na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu opóźnień
w terminowym przekazywaniu dokumentów księgowych do kwestury, braku
ustalania i naliczania odsetek, a także nieterminowego regulowania zobowiązań
wobec kontrahentów, jakie konkretne mechanizmy kontrolne i nadzorcze wprowadza
Ministerstwo, aby zapewnić, że publiczne uczelnie przestrzegają dyscypliny finansów
publicznych i zasad rzetelności w zarządzaniu środkami?
Uczelnie publiczne na mocy ustawy PSWN posiadają osobowość prawną i wynikającą z niej
zdolność do czynności prawnych. Przez zdolność do czynności prawnych rozumie się
zdolność do skutecznego dokonywania czynności prawnych, nabywania praw, zaciągania
zobowiązań, składania i przyjmowania oświadczeń woli, wywołujących skutki prawne.
Czynności te dokonywane są we własnym imieniu (samodzielne kształtowanie własnej
sytuacji prawnej) i na własny rachunek.
Uczelnie posiadają również ustawowo zagwarantowaną autonomię swojego
funkcjonowania. Tym samym organy władzy państwowej, w tym również minister
nadzorujący – o ile działania uczelni nie są sprzeczne z prawem powszechnie obowiązującym
– nie są uprawnione do podejmowania interwencji.
Przygotowanie polityki (zasad) rachunkowości i obiegu dokumentów, w tym finansowych
pozwalających na sprawne i skuteczne działanie w obszarze zaciągania i regulowania
zobowiązań, jest zadaniem własnym podmiotu posiadającego osobowość prawną, w tym
również uczelni publicznych. To zasada (polityka) rachunkowości winna określać
w szczególności metody wyceny aktywów i pasywów, sposób ustalania wyniku finansowego,
zasady tworzenia odpisów czy sposób obiegu, przechowywania i archiwizacji dokumentów
finansowych. Określony w dokumentach wewnętrznych sposób postępowania
z dokumentacją finansową powinien uwzględniać w szczególności taką ścieżkę obiegu
dokumentów, która będzie minimalizować ryzyko zatorów płatniczych i pozwalać
na terminowe regulowanie zobowiązań.
W kontekście naliczania odsetek – na konieczność ich naliczenia i dochodzenia
jednoznacznie wskazuje ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
(Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) oraz ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r.
o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1484).
Sposób ich ustalania i dochodzenia winien być uregulowany w wewnętrznych aktach uczelni,
w szczególności w polityce rachunkowości.
Należy w tym miejscu również zaznaczyć, że w określonych sytuacjach istnieje możliwość
umorzenia należności pieniężnych w całości lub w części lub ich rozłożenia na raty. Zgodnie
bowiem z art. 386 ustawy PSWN do należności pieniężnych mających charakter
cywilnoprawny, przypadających uczelniom publicznym, stosuje się odpowiednio art. 55
ustawy o finansach publicznych.
-- 2 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
3. Biorąc pod uwagę, że UPWr nie aktualizował terminowo planów rzeczowo-
finansowych w związku ze zwiększonymi subwencjami i przekraczał zaplanowane
wydatki, jakie są obecne oczekiwania Ministerstwa wobec uczelni publicznych
w zakresie zarządzania budżetem i jakie kroki są podejmowane, aby zapobiegać takim
niezgodnościom z przepisami, w tym z art. 408 ust. 1 UPSWIN i art. 44 ust. 2 i 3 pkt 1
UFP?
Uczelnie przekazują do Ministerstwa za pośrednictwem Zintegrowanego Systemu
Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on plan rzeczowo-finansowy dwukrotnie
w ciągu roku, tj. wg stanu na 30 czerwca roku sprawozdawczego oraz plan po zmianach
(ostateczną wersję) przy sprawozdaniu z wykonania planu rzeczowo-finansowego
w terminie do 30 czerwca roku następującego po roku sprawozdawczym. Wszelkie inne
zmiany planu dokonywane w trakcie roku budżetowego pozostają na poziomie uczelni jako
element bieżącej gospodarki finansowej autonomicznego podmiotu. Zgodnie z art. 23 ust. 2
pkt 10 ustawy PSWN prowadzenie gospodarki finansowej uczelni (w tym przestrzeganie
obowiązujących w tym zakresie przepisów) należy do zadań (i obszaru odpowiedzialności)
rektora.
4. W jaki sposób Ministerstwo zapewnia, że dotacje na inwestycje są rozliczane zgodnie
z przeznaczeniem i w terminie, w kontekście wcześniejszych ustaleń Najwyższej Izby
Kontroli (NIK) z lat 2008-2010, wskazujących na brak egzekwowania zwrotu
niewykorzystanych dotacji przez publiczne szkoły wyższe? Czy obecne przepisy
i procedury Ministerstwa skutecznie zapobiegają gromadzeniu niewykorzystanych
środków dotacyjnych przez uczelnie?
W zakresie inwestycji związanych z kształceniem, odnosząc się do ustaleń Najwyższej Izby
Kontroli z lat 2008–2010, należy podkreślić, że obowiązujące w tamtym okresie przepisy
nie przewidywały jeszcze tak szczegółowych i restrykcyjnych procedur monitorowania
wykorzystania środków dotacyjnych jak obecnie. W wyniku rekomendacji NIK oraz
przeprowadzonych analiz Ministerstwo podjęło działania naprawcze, obejmujące zarówno
zmiany legislacyjne, jak i wewnętrzne procedury nadzorcze.
Obecnie obowiązujące przepisy, w szczególności ustawa o finansach publicznych
oraz ustawa PSWN – jednoznacznie regulują kwestie związane z przekazywaniem,
wydatkowaniem i rozliczaniem dotacji celowych.
Zgodnie z art. 168 i 169 ustawy o finansach publicznych środki niewykorzystane, pobrane
w nadmiernej wysokości lub wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem podlegają
zwrotowi wraz z odsetkami na rachunek MNiSW. Uczelnie są zobowiązane
do przedstawienia szczegółowych raportów z wykorzystania środków w określonym
terminie. Ministerstwo prowadzi systematyczną weryfikację raportów składanych przez
uczelnie oraz dokonywanych przez nie zwrotów środków.
Dodatkowo procedury planowania i przyznawania dotacji inwestycyjnych zostały tak
skonstruowane, aby środki były przekazywane w wysokości odpowiadającej rzeczywistym
potrzebom i harmonogramom realizacji zadań. Przed wypłatą środków uczelnie
potwierdzają zapotrzebowanie na środki, co pozwala na bieżąco reagować na ewentualne
opóźnienia w realizacji inwestycji i uwzględniać niezbędne przesunięcia finansowe.
W przekonaniu MNiSW funkcjonujący system wypłaty środków zgodnie z faktycznym
zapotrzebowaniem uczelni na środki, jak również składania przez uczelnie raportów
rocznych i końcowych oraz ich systematycznej weryfikacji przez MNiSW, skutecznie
ograniczają ryzyko niegospodarności i gromadzenia niewykorzystanych środków przez
uczelnie.
-- 3 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
5. Jakie działania Ministerstwo podjęło, aby wzmocnić nadzór nad prawidłowością
wydatkowania środków publicznych przez uczelnie i w jakich przypadkach inicjowane
są postępowania w sprawie naruszenia dyscypliny finansów publicznych, zwłaszcza
w kontekście stwierdzonych wcześniejszych zaniechań w kierowaniu zawiadomień
do rzecznika dyscypliny finansów publicznych przez Ministerstwo?
Uczelnie nadzorowane przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego są objęte szeregiem
obowiązków sprawozdawczych wynikających z przepisów powszechnie obowiązującego
prawa. W zakresie kompetencji pozostają m. in.:
plany rzeczowo-finansowe i sprawozdania z ich wykonania;
sprawozdania finansowe, w tym nałożony na uczelnie obowiązek badania tych
sprawozdań przez niezależnego biegłego rewidenta;
sprawozdania z wykorzystania subwencji na utrzymanie i rozwój potencjału
dydaktycznego oraz potencjału badawczego;
sprawozdania z wykorzystania dotacji podmiotowej na zadania związane
ze wsparciem osób z niepełnosprawnościami oraz na świadczenia dla studentów;
sprawozdania kwartalne, w tym Rb-N, Rb-Z (dot. państwowego długu publicznego,
należności i zobowiązań), Rb-70 - dane o zatrudnieniu i wynagrodzeniach.
W art. 427 ust. 1 ustawy PSWN ustawodawca przewidział również możliwość bieżącego
żądania przez Ministra informacji i wyjaśnień od podmiotów systemu szkolnictwa wyższego
i nauki, w tym także w obszarze działalności finansowej uczelni.
W zakresie inwestycji związanych z kształceniem, Ministerstwo realizuje nadzór nad
prawidłowością wydatkowania środków publicznych na podstawie składanych raportów
oraz innych informacji i dokumentów przedkładanych przez uczelnie w związku z realizacją
inwestycji.
6. Jak Ministerstwo nadzoruje przestrzeganie przepisów dotyczących wynagradzania
pracowników akademickich i nieakademickich, w tym zapobieganie sytuacjom,
w których minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego są niższe niż obowiązujące
minimalne wynagrodzenie za pracę?
Kwestię wynagrodzeń nauczycieli akademickich regulują przepisy art. 137 ustawy PSWN
i odnoszą się one jedynie do minimalnej wysokości miesięcznego wynagrodzenia
zasadniczego nauczycieli akademickich w uczelniach publicznych, która jest powiązana
z minimalnym miesięcznym wynagrodzeniem zasadniczym profesora. Zgodnie
ze wskazanym przepisem, wysokość miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w uczelni
publicznej dla nauczyciela akademickiego nie może być niższa niż 50% wynagrodzenia
profesora, z tym, że dla:
profesora uczelni wynosi nie mniej niż 83% wynagrodzenia profesora,
adiunkta wynosi nie mniej niż 73% wynagrodzenia profesora,
W przypadku nauczycieli akademickich Minister ustala zatem minimalne warunki płacowe
dla danego stanowiska poprzez określenie w drodze rozporządzenia stawki minimalnego
wynagrodzenia zasadniczego profesora w uczelni publicznej (rozporządzenie Ministra Nauki
i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego
miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2024 r.
poz. 1407).
W przypadku pracowników niebędących nauczycielami akademickimi minimalne warunki
płacowe określane są na podstawie przepisów ogólnych, tj. ustawy z dnia 10 października
2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773) w drodze
-- 4 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów (art. 2 ust. 4 ww. ustawy) albo rozporządzenia Rady
Ministrów (art. 2 ust. 5 ww. ustawy). Należy w tym miejscu podkreślić, że minimalne
wynagrodzenie za pracę nie jest tożsame z wynagrodzeniem zasadniczym. Zgodnie z art. 6
ust. 4 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę do obliczenia wysokości wynagrodzenia
pracownika przyjmuje się przysługujące pracownikowi składniki wynagrodzenia i inne
świadczenia wynikające ze stosunku pracy, zaliczone według zasad statystyki zatrudnienia
i wynagrodzeń określonych przez Główny Urząd Statystyczny do wynagrodzeń osobowych,
z zastrzeżeniem ust. 5, który wylicza składniki wynagrodzenia nieuwzględniane przy
obliczaniu wysokości minimalnego (np. dodatek za staż pracy, wynagrodzenie za godziny
nadliczbowe). Minimalne wynagrodzenie za pracę, obejmuje zatem nie tylko wynagrodzenie
zasadnicze, ale również inne składniki wynagrodzenia, w tym m. in. premie i nagrody.
Należy w tym miejscu podkreślić, że Minister nie jest stroną stosunku pracy z pracownikami
uczelni i nie może ingerować w politykę wynagrodzeniową poszczególnych uczelni
publicznych, o ile nie jest ona sprzeczna z obowiązującymi przepisami prawa. Zgodnie
z art. 23 ust. 2 pkt 7 ustawy PSWN, prowadzenie polityki kadrowej uczelni należy do zadań
rektora. Należy również zwrócić uwagę na zagwarantowaną brzmieniem art. 9 ust. 2 ustawy
PSWN autonomię uczelni na zasadach określonych ustawie, która odnosi się także
do kształtowania polityki kadrowo-płacowej.
Przepisy określają jedynie minimalne warunki płacowe pracowników uczelni, zaś faktyczną
wysokość wynagrodzeń w uczelniach kształtują samodzielnie władze uczelni, indywidualnie
w odniesieniu do każdego pracownika i z uwzględnieniem posiadanych zasobów
finansowych. Warto zaznaczyć, że podział środków na wynagrodzenia dla pracowników
w uczelniach publicznych podlega uzgodnieniu z działającymi w uczelni związkami
zawodowymi. Zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych
(Dz. U. z 2025 r. poz. 440) pracodawca – w tym przypadku rektor – ustala i zmienia
w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową regulaminy nagród i premiowania,
a także zasady podziału środków na wynagrodzenia w jednostkach sektora finansów
publicznych – w tym przypadku – w uczelniach publicznych.
W wystąpieniu pokontrolnym NIK opisane zostały przypadki pracowników administracji
UPWr, których wynagrodzenie zasadnicze (a nie łączne wynagrodzenie pracownika
za nominalny czas pracy w danym miesiącu) było niższe od minimalnego wynagrodzenia
za pracę. NIK stwierdził, że wysokość wynagrodzenia tych pracowników była zgodna
z prawem, jednak ocenił, że przyznawanie premii regulaminowej w celu zniwelowania
różnicy między wynagrodzeniem minimalnym a zasadniczym nie można uznać za działanie
rzetelne i celowe.
W związku z powyższym Minister zwrócił się do rektora UPWr o przekazanie informacji
na temat sposobu wykorzystania uwag i wniosków NIK w tym zakresie. Z otrzymanych
wyjaśnień wynika, że uczelnia uwzględniła uwagi NIK, w szczególności rektor poinformował,
że w trakcie trwania kontroli NIK (z dniem 1 stycznia 2025 r.) zlikwidowano premię
regulaminową, włączając jej kwotę do wynagrodzenia zasadniczego, w konsekwencji
wynagrodzenie zasadnicze wszystkich pracowników zatrudnionych w uczelni jest wyższe
od ustalonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz będzie
systematycznie wzrastało w kolejnych latach wraz ze wzrostem minimalnego
wynagrodzenia.
7. Jakie są wytyczne Ministerstwa dotyczące przyznawania dodatków
do wynagrodzenia, takich jak dodatek zwiększone wynagrodzenie, funkcyjny,
zadaniowy, rektora czy okolicznościowy, w kontekście stwierdzonych w UPWr
wadliwych uregulowań, które prowadziły do braku limitów, dublowania tytułów
prawnych czy wypłacania świadczeń w czasie nieobecności pracownika?
-- 5 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Jak Ministerstwo zapewnia, że dodatki te spełniają funkcje motywacyjne i są
przyznawane rzetelnie i celowo?
Zgodnie z art. 136 ustawy PSWN podstawowe wynagrodzenie pracownika uczelni
publicznej składa się z wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za staż pracy, które stanowią
stałe składniki wynagrodzenia. Dodatkowo nauczyciel akademicki w uczelni publicznej może
otrzymywać dodatek funkcyjny, dodatek zadaniowy, wynagrodzenie za godziny
ponadwymiarowe albo godziny nadliczbowe, dodatek za pracę w warunkach szkodliwych
dla zdrowia lub uciążliwych bądź inne dodatki, jeżeli zostały określone w zakładowym
układzie zbiorowym pracy albo regulaminie wynagradzania, które stanowią zmienne
składniki wynagrodzenia.
Tak jak już było wskazane wcześniej – to rektor jest odpowiedzialny za politykę kadrowo-
płacową w uczelni. Powinna być ona kształtowana w oparciu o posiadane zasoby finansowe,
z uwzględnieniem, m. in. adekwatności wynagrodzenia do kwalifikacji niezbędnych
do zatrudnienia na określonym stanowisku, obowiązków, wykonywanych zadań,
sprawowanych funkcji. Minister nie posiada kompetencji do ingerowania w procesy
związane z zatrudnianiem i wynagradzaniem pracowników uczelni, nie jest także
uczestnikiem procedury ustalania wewnętrznych uregulowań w tym obszarze. Zgodnie
z art. 126 ust. 2 ustawy PSWN uczelnia publiczna ustala warunki wynagradzania za pracę
w zakładowym układzie zbiorowym pracy albo regulaminie wynagradzania. Zgodnie
z Kodeksem pracy regulamin wynagradzania ustala pracodawca, a zatem w przypadku
uczelni rektor. Regulamin wynagradzania podlega ponadto uzgodnieniom z działającymi
w uczelni organizacjami związkowymi.
Decyzje dotyczące czynności z zakresu prawa pracy w odniesieniu do pracowników uczelni
powinny być podejmowane w granicach i na podstawie przepisów prawa powszechnie
obowiązującego oraz zgodnie z regulacjami prawa wewnątrzzakładowego.
Odpowiedzialność za zapewnianie wykonywania przepisów obowiązujących w uczelni
spoczywa na rektorze (art. 23 ust. 2 pkt 11 ustawy PSWN).
Nadzór Ministra nad uczelniami ma charakter nadzoru prawnego ograniczonego zasadą
autonomii uczelni. W ramach nadzoru Minister może, m. in. żądać od uczelni informacji
i wyjaśnień (art. 427 ust. 1 ustawy PSWN). Z informacji przekazanych przez rektora uczelni
do resortu odnośnie do realizacji wniosków pokontrolnych NIK w zakresie przyznawania
pracownikom dodatków do wynagrodzeń wynika, że zostały podjęte w uczelni działania
mające na celu wyeliminowania stwierdzonych uchybień. W szczególności po zakończeniu
kontroli NIK doprecyzowano zapisy regulaminu wynagradzania poprzez, m. in. usunięcie
wadliwych zapisów dotyczących dodatku – zwiększone wynagrodzenie, określono
szczegółowe zasady przyznawania awansów i podwyżek oraz dodatków do wynagrodzeń.
Natomiast zarządzeniem rektora nr 197/2025 z dnia 16 grudnia 2025 r. wprowadzony
został z dniem 1 stycznia 2026 r. nowy regulamin wynagradzania, który m. in. dostosował
zasady przyznawania dodatków funkcyjnych do obowiązujących regulacji prawnych.
8. W jaki sposób Ministerstwo reaguje na przypadki „czasowego podwyższania
wynagrodzenia zasadniczego" bez podstawy prawnej i zmian w umowach o pracę,
jak zaobserwowano w UPWr, co jest niezgodne z art. 136 ust. 1 pkt 1 UPSWIN?
Ministerstwo zwróciło się do rektora uczelni, w ramach uprawnień nadzorczych określonych
w art. 427 ust. 1 ustawy PSWN, o przekazanie wyjaśnień co do sposobu wykorzystania uwag
NIK dotyczących podwyższenia w UPWr w 2022 r. na czas określony wynagrodzeń
pracowników bez zawarcia pisemnego aneksu do umowy bądź porozumienia zmieniającego.
Rektor poinformował o dokonaniu stosownych zmian w wewnętrznych regulacjach
prawnych określających zasady wynagradzania pracowników, w tym wprowadzeniu w życie
z dniem 1 stycznia 2026 r. nowego regulaminu wynagradzania. Omawiane zagadnienie, które
-- 6 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
dotyczy praw i obowiązków stron stosunku pracy, ma złożony charakter i wymaga szerszej
analizy z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy i stanowiska uczelni.
Równocześnie należy wskazać, iż w polskim systemie prawnym instytucją upoważnioną
do kontroli przestrzegania zasad prawa pracy oraz prawidłowości czynności związanych
z wykonywaniem praw i obowiązków stron stosunków pracy jest Państwowa Inspekcja
Pracy – na mocy ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.).
9. Jak Ministerstwo zapewnia zgodność z prawem procesów powoływania na funkcje
kierownicze w uczelniach, w tym na stanowiska prorektora, kanclerza, kwestora
czy dziekana, które w UPWr nie były obsadzane w trybie konkursowym? Jakie
są konsekwencje dla uczelni, w których kandydaci na stanowiska kierownicze
nie spełniali wymaganych kwalifikacji?
W ramach sprawowanego nadzoru nad uczelniami Minister monitoruje wpływające sygnały
dotyczące nieprawidłowości w funkcjonowaniu uczelni, w tym również kwestie związane
z regulowaniem w statutach kwestii powoływania na funkcje kierownicze. Są one na bieżąco
analizowane, a gdy jest to zasadne, podejmowane są także – w ramach posiadanych
kompetencji – określone w przepisach działania nadzorcze w celu wyeliminowania
stwierdzonych nieprawidłowości. Rektor w powyższej kwestii poinformował MNiSW,
iż zmiany do statutu zostaną wprowadzone do dnia 30 czerwca 2026 r.
Należy jednakże wyjaśnić, iż kwestie związane z powoływaniem i odwoływaniem osób
do pełnienia funkcji kierowniczych leżą w gestii uczelni. Osobą powołaną do pełnienia funkcji
kierowniczej w uczelni – zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy PSWN – może być osoba, która
spełnia wymagania określone w art. 20 ust. 1 pkt 1-5 ustawy PSWN. Przepisy ustawy PSWN
nie określają kwestii stosowania trybu konkursowego dla funkcji kierowniczych ani nazw
funkcji kierowniczych, jak również nie określają, jakie stanowisko ma być funkcją
kierowniczą. Uczelnie w sposób różny kwalifikują funkcje kierownicze: w jednej uczelni może
być to wyłącznie prorektor, a w innej np. prorektor i dziekan. Kwestie te leżą w gestii każdej
uczelni. Bowiem stosownie do art. 34 ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy PSWN to statut określa funkcje
kierownicze w uczelni oraz zasady powoływania i odwoływania osób do pełnienia tych
funkcji. Natomiast w myśl art. 23 ust. 2 pkt 6 tej ustawy do zadań rektora należy powoływanie
osób do pełnienia funkcji kierowniczych w uczelni i ich odwoływanie. Oznacza to, że rektor
ma kompetencję do samodzielnego decydowania o wyborze osoby na daną funkcję
kierowniczą, jak również jej odwołania w sposób określony w statucie. Rektor może też
zasięgać opinii innego organu lub podmiotu w uczelni w sprawie powołania czy odwołania
danej osoby, jednak rektor nie może być nią związany. Wyjątek stanowi tu powołanie osoby
do pełnienia funkcji kierowniczej, do której zakresu obowiązków należą sprawy studenckie
lub sprawy doktorantów, gdyż zgodnie z przepisami ww. ustawy w takim przypadku
ustawodawca wymaga uzgodnienia odpowiednio z samorządem studenckim lub
samorządem doktorantów. Jednakże niezajęcie stanowiska przez samorząd w terminie
wskazanym w statucie uważa się za wyrażenie zgody.
Od funkcji kierowniczych określonych w statucie należy odróżnić stanowiska kierownicze,
na których mogą być w uczelniach zatrudniani pracownicy kierujący np. daną jednostką
organizacyjną. Należy przy tym podkreślić, iż zarówno powoływanie osób do pełnienia
funkcji kierowniczych, jak i zatrudnianie na stanowiskach kierowniczych, należy
do autonomii uczelni i pozostaje w kompetencjach rektora, do zadań którego zgodnie
z art. 23 ust. 2 pkt 2 i 5 należy zarządzanie uczelnią i prowadzenie polityki kadrowej uczelni.
Minister nie jest uprawniony do ingerowania w wewnętrzne procedury organizacji uczelni
lub w sprawy dotyczące nawiązywania czy rozwiązywania stosunków pracy w uczelni.
Minister nie ma też kompetencji do oceny czynności dokonywanych przez rektora
-- 7 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
w stosunku do pracowników uczelni. O ważności tych czynności może rozstrzygnąć
wyłącznie właściwy sąd, bowiem w myśl art. 147 ust. 2 ustawy PSWN, spory o roszczenia
ze stosunku pracy pracowników uczelni rozpatrują sądy, zaś instytucją upoważnioną
do kontroli przestrzegania zasad prawa pracy jest Państwowa Inspekcja Pracy.
Odnosząc się do pytania dotyczącego konsekwencji, jakie może ponieść uczelnia, w której
kandydaci na stanowiska kierownicze nie posiadali wymaganych kwalifikacji, należy
wskazać, że kwestia ewentualnych skutków zatrudnienia pracownika nieposiadającego
wystarczających kwalifikacji powinna być rozpatrywana w oparciu o konkretny (zaistniały)
stan faktyczny i prawny. Przepisy ustawy PSWN oraz KP regulują zagadnienia związane
z prawami i obowiązkami pracodawcy (rektora) i pracowników uczelni oraz rodzajem
i zakresem odpowiedzialności za naruszenie obowiązków wynikających ze stosunku pracy,
czy pełnionej funkcji.
10. Co Ministerstwo robi w celu przeciwdziałania powstawaniu stosunków bezpośredniej
podległości służbowej pomiędzy osobami bliskimi w jednostkach organizacyjnych
uczelni, co w UPWr zostało uznane za obejście prawa?
W myśl art. 118 ust. 1 ustawy PSWN w uczelni nie może powstać stosunek bezpośredniej
podległości służbowej między małżonkami oraz osobami prowadzącymi wspólne
gospodarstwo domowe pozostającymi ze sobą w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa
do drugiego stopnia albo w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Przepis ten
nie dotyczy rektora. Odpowiedzialność za respektowanie tego przepisu w uczelni należy
do rektora.
O tym czy w danej sytuacji zachodzi stosunek bezpośredniej podległości służbowej,
rozstrzygają postanowienia wewnętrznych aktów obowiązujących w danej uczelni. Zgodnie
z art. 34 ust. 1 pkt 5 ustawy PSWN zasady organizacji i funkcjonowania uczelni, w tym typy
jednostek organizacyjnych określa statut, zaś ust. 5 wskazanego artykułu stanowi,
że jednostkami tymi mogą być w szczególności wydziały, instytuty, katedry, zakłady, centra
i kolegia. Natomiast w myśl art. 23 ust. 3 ustawy PSWN strukturę organizacyjną uczelni oraz
podział zadań w ramach tej struktury określa regulamin organizacyjny nadany przez rektora.
Biorąc pod uwagę autonomię uczelni oraz kompetencje rektora w zakresie polityki kadrowej
należy podkreślić, iż to do zadań rektora uczelni należy dbałość o to, aby przepisy dotyczące
bezpośredniej podległości służbowej były w UPWr przestrzegane. Rektor bowiem zapewnia
wykonywanie przepisów obowiązujących w uczelni. W związku z powyższym, Minister
zwrócił się do rektora uczelni o przekazanie informacji na temat sposobu usunięcia
stwierdzonej przez NIK nieprawidłowości dotyczącej nieprzestrzegania art. 118 ustawy
PSWN. W piśmie z dnia 1 grudnia 2025 r. rektor poinformował o realizacji wniosków
pokontrolnych NIK, w szczególności wskazał, iż:
W trakcie trwania kontroli NIK zostały wdrożone działania zmierzające do wyeliminowania
wskazanych nieprawidłowości i niedopuszczenia do tego rodzaju bezpośredniej podległości
służbowej pomiędzy osobami zatrudnionymi na UPWr w przyszłości. Ostatni (trzeci) taki
przypadek został wyeliminowany z dniem 31 sierpnia 2025 r. Każdy nowo zatrudniony pracownik
uczelni podpisuje oświadczenie o zapoznaniu się z treścią art. 118 ustawy PSWiN i zostaje
zobowiązany do niezwłocznego poinformowania Działu Kadr i Płac o uaktualnieniu złożonego
oświadczenia w przypadku zaistnienia jakiejkolwiek z przesłanek wskazanej w rzeczonym przepisie.
Podobna procedura obowiązuje po powołaniu nowych dyrektorów/kierowników jednostek
organizacyjnych UPWr. Dla przypomnienia, w pierwszym tygodniu grudnia br. zostanie wysłana do
wszystkich pracowników uczelni informacja o uaktualnieniu lub złożeniu stosownego
oświadczenia. prowadzono obowiązek monitorowania i bezzwłocznego informowania Działu Kadr
i Płac przez wszystkich bezpośrednich przełożonych o zaistniałych przypadkach podległości
opisanej w art. 118 ustawy PSWN, jest to również przedmiotem rozmowy rekrutacyjnej.
-- 8 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
11. W jaki sposób Ministerstwo sprawuje nadzór nad stanem technicznym budynków
uczelni publicznych oraz ich okresowymi kontrolami, biorąc pod uwagę stwierdzone
w UPWr nieprawidłowości, w tym nierzetelne sporządzanie protokołów kontroli
i brak usuwania usterek? Jakie są plany Ministerstwa, aby uczelnie skutecznie
zapewniały należyty stan techniczny obiektów, szczególnie gdy zgłaszany jest brak
środków finansowych?
Zgodnie z przepisami uczelnie działają jako samodzielne i niezależne jednostki
organizacyjne, a ich organy nie są organizacyjnie, ani też służbowo, podporządkowane
żadnemu organowi administracji publicznej. Powyższe oznacza, że zakres nadzoru Ministra
Nauki i Szkolnictwa Wyższego nad uczelniami nie jest nieograniczony – Minister
w szczególności nie ma kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć w kwestiach
związanych z odpowiedzialnością za stan techniczny budynków uczelni. W myśl przepisów
ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.)
odpowiedzialność za stan techniczny obiektu spoczywa przede wszystkim na właścicielu lub
zarządcy nieruchomości. Jest on zobowiązany utrzymywać i użytkować obiekt w sposób
zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać
w należytym stanie technicznym i estetycznym, a także zapewnić bezpieczne użytkowanie
obiektu i przeprowadzać okresowe kontrole. W przypadku uczelni to rektor ponosi pełną
odpowiedzialność za utrzymanie właściwego stanu technicznego nieruchomości, którymi
dysponuje. Zgodnie z art. 23 ust. 2 pkt 1 i 2 i ust. 6 oraz art. 50 ust. 1 ustawy PSWN, rektor
reprezentuje i zarządza uczelnią, jak również dba o bezpieczeństwo na terenie uczelni,
a także ponosi odpowiedzialność za swoje działania na zasadach określonych w ustawie
i przepisach odrębnych. Oznacza to, iż jest on zobowiązany do podejmowania działań
w celu utrzymania porządku i zapewnienia bezpieczeństwa na terenie uczelni, które
obejmują również kwestie związane z utrzymaniem nieruchomości uczelni w należytym
stanie technicznym. Natomiast nadzór i kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów
ustawy – Prawo budowlane, w tym utrzymania budynków w należytym stanie technicznym
i przeprowadzania wymaganych kontroli okresowych, sprawują organy nadzoru
budowlanego, tj. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego lub Wojewódzki Inspektor
Nadzoru Budowlanego, lub Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, a nie Minister Nauki
i Szkolnictwa Wyższego. W sferze relacji administracyjno-prawnych z ww. organami nadzoru
budowlanego podmiotem właściwym jest rektor.
12. Jakie mechanizmy kontrolne Ministerstwo wprowadziło, aby zapewnić, że zbywanie,
wynajmowanie i wydzierżawianie nieruchomości uniwersyteckich odbywa się zgodnie
z prawem, w tym z wymaganiem uzyskania zgody Ministra Skarbu Państwa
dla aktywów o wartości powyżej 50 tys. euro? Jakie działania są podejmowane,
aby wyeliminować przypadki bezumownego lub nieodpłatnego korzystania
z nieruchomości uczelni?
Jak już wskazywano, zgodnie z art. 9 ust. 1 PSWN uczelnie posiadają osobowość prawną, tym
samym zdolność do samodzielnego podejmowania określonych decyzji dotyczących
stosunków administracyjno-prawnych czy cywilno-prawnych, których są stroną. Nadzór
Ministra ma charakter wyłącznie legalnościowy i jego celem jest przywrócenie
praworządności działania organów uczelni. Nie jest to nadzór o charakterze „właścicielskim”.
Nie ma on na celu merytorycznego ingerowania w zasadność decyzji uczelni pozostających
w zakresie jej odpowiedzialności. Do takich decyzji należy zaliczyć kwestie związane
z decydowaniem o sposobie zarządzania uczelnią, dysponowaniem majątkiem, itp. Powyższe
oznacza, iż uczelnia może samodzielnie dokonywać określonych czynności prawnych, w tym
w zakresie zbywania i nabywania nieruchomości, kierując się przy tym własną strategią
rozwoju, oraz samodzielnie określać procedury w tym zakresie. Zasady dysponowania
majątkiem powinny być uregulowane w statucie (art. 34 ust. 1 pkt 10 ustawy PSWN), a także
są doprecyzowane w innych aktach wewnętrznych, w których uczelnia określa, m. in. tryb
-- 9 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
i warunki zbywania lub oddawania nieruchomości do korzystania innym podmiotom,
procedury przetargowe mające na celu zapewnić transparentność i optymalne
wykorzystanie majątku. Natomiast w określonych przepisami prawa przypadkach
działalność uczelni w zakresie gospodarowania nieruchomościami podlega weryfikacji
zewnętrznej, sprawowanej przez uprawnioną do tego instytucję państwową, tj. Prezesa
Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, dalej: „PG RP”. Zgodnie z art. 423 ust. 2
ustawy PSWN, na zasadach określonych w art. 38-41 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r.
o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 125, z późn. zm.), dokonanie
przez uczelnię publiczną czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami
aktywów trwałych, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, oraz dokonanie przez
uczelnię publiczną czynności prawnej w zakresie oddania tych składników do korzystania
innemu podmiotowi, na okres dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym, wymaga zgody
PGRP w przypadkach gdy wartość rynkowa tych składników albo wartość rynkowa
przedmiotu czynności prawnej przekracza kwotę 2 000 000 zł. Do wniosku o wyrażenie
zgody dołącza się zgodę rady uczelni. Zatem kwestie związane z wyrażaniem zgody
na dokonanie określonych czynności prawnych związanych z rozporządzaniem majątkiem
uczelni pozostają we właściwości Prezesa PG RP. Prezes PG RP – w ramach współpracy –
zwraca się do MNiSW z prośbą o wyrażenie opinii w przedmiocie zamierzonych czynności
prawnych dokonywanych przez uczelnie publiczne (np. sprzedaży nieruchomości).
Nie oczekuje on od MNiSW szczegółowej analizy formalnej wniosku uczelni, a jedynie
stanowiska w zakresie zasadniczej zgodności planowanej czynności prawnej z ustawowymi
jej zadaniami, a także przekazanie ewentualnie posiadanych informacji o charakterze
nadzorczym, dotyczących strategii rozwoju systemu szkolnictwa wyższego i finansowym,
które mogą mieć wpływ na proces wydawania decyzji przez PG RP. Od maja 2022 r.
wpłynęło do MNiSW 14 wystąpień Prezesa PG RP w sprawie UPWr. Z praktyki wynika,
iż Prezes PG RP informuje MNiSW w sytuacji odmowy wyrażania zgody. Dotychczas
do MNiSW informacje takie nie wpłynęły.
W kwestii podejmowania działań mających na celu wyeliminowanie przypadków
bezumownego lub nieodpłatnego korzystania z nieruchomości uczelni należy podkreślić,
że rektor odpowiada za bieżącą gospodarkę majątkiem uczelni. Ponadto stosownie
do art. 18 ust. 1 ustawy PSWN do zadań rady uczelni należy, m. in. monitorowanie gospodarki
finansowej uczelni i zarzadzania uczelnią. Zatem organy te na bieżąco powinny podejmować
szereg działań weryfikujących i prewencyjnych mających na wyeliminowanie i zapobieżenie
występowaniu różnego rodzaju nieprawidłowości w tym zakresie. Począwszy od wdrożenia
wewnętrznych regulaminów dotyczących zasad udostępniania nieruchomości uczelni,
określających wymogi formalne, stawki opłat oraz konsekwencje naruszeń przeglądu,
poprzez bieżące monitorowanie stanu wykorzystania wszystkich nieruchomości należących
do uczelni, zawieranie pisemnych umów na korzystanie z nieruchomości, prowadzenie
ich rejestru, aż po skuteczne egzekwowanie należności oraz stałe monitorowanie terminów
płatności i terminów wygaśnięcia umów.
Natomiast minister może żądać od rektora informacji i wyjaśnień dotyczących sposobu
zarządzania majątkiem uczelni, może wezwać do podjęcia odpowiednich działań
naprawczych lub też może zlecić przeprowadzenie kontroli. W wyniku stwierdzonych przez
NIK nieprawidłowości w kwestii gospodarowania nieruchomościami Minister występował
do Uczelni o wyjaśnienia na temat podjętych działań. Rektor UPWr wyjaśnił, iż podjęto
szereg działań naprawczych. Wprowadzono okresowe raportowanie stanu należności
od dzierżawców do kierownictwa jednostki. Biuro Nieruchomości (BN) dokonało przeglądu
i aktualizacji wewnętrznych procedur windykacyjnych, a także wzmocniło współpracę
z komórką właściwą w zakresie windykacji. Ponadto usprawniono komunikację pomiędzy
jednostkami uczelni, a działem finansowym, co wpłynęło na skuteczny monitoring
terminowości płatności i uporządkowało proces dochodzenia należności. W ocenie Rektora
-- 10 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
działania te ograniczyły ryzyko ponownego wystąpienia nieprawidłowości w tym zakresie.
Uczelnia prowadzi także prace nad wprowadzeniem stosownych zmian do regulaminu
określającego zasady i tryb zbywania lub oddawania do korzystania nieruchomości uczelni.
Powołano stosowne komisje, których zadaniem jest przeprowadzanie aukcji oraz
przetargów na zbywanie, wynajem lub dzierżawę nieruchomości oraz wprowadzono zasadę,
że uruchomienie procesu sprzedaży uwarunkowane jest uzyskaniem pisemnej rekomendacji
Dyrektora BN i akceptacji Rektora.
13. Czy Ministerstwo opracowało i wdrożyło zatwierdzoną strategię rozwoju szkolnictwa
wyższego w Polsce, co było wnioskiem NIK już w 2010 roku, aby ułatwić alokację
środków publicznych zgodnie z perspektywicznymi potrzebami? Jak ta strategia
uwzględnia potrzebę mierzalnych wskaźników realizacji celów, których brak
stwierdzono w strategii UPWr?
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego 19 marca 2025 r. powołał Zarządzeniem Zespół
ds. opracowania projektu strategii rozwoju szkolnictwa wyższego. Podjęte zostały
intensywne prace zmierzające do opracowania wstępnego projektu strategii, który powstał
do dnia 30 września 2025 r. i został przekazany ministrowi właściwemu do spraw
szkolnictwa wyższego i nauki. Wstępny projekt strategii uwzględnia potrzebę mierzalnych
wskaźników realizacji celów, które w wyniku pracy członków zespołu zostały zdefiniowane,
opracowane i ujęte w projekcie strategii. Po przekazaniu wstępnego projektu strategii
ministrowi rozpoczął się proces przeprowadzania szerokich konsultacji z przedstawicielami
środowiska akademickiego. Obecnie trwają jeszcze konsultacje oraz zbierane są spływające
uwagi, komentarze i opinie do projektu strategii. W następnym etapie zebrane uwagi i opinie
zostaną przeanalizowane przez członków Zespołu.
14. Jaki jest plan Ministerstwa w zakresie nadzoru nad spółkami uczelni publicznych,
takimi jak Dolnośląska Zielona Dolina DOZEDO Sp. z o.o., która w UPWr przynosiła
straty i była dokapitalizowywana przez uczelnię? Jak Ministerstwo zapewnia,
że te podmioty nie obciążają finansów publicznych i realizują swoje cele statutowe?
Zgodnie z art. 12 ustawy PSWN uczelnia może prowadzić działalność gospodarczą
wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo od działalności polegającej na wykonywaniu
jej podstawowych zadań wskazanych w art. 11 ustawy PSWN, w zakresie i formach
określonych w statucie, w szczególności przez tworzenie spółek kapitałowych. Zatem
przepisy ustawy PSWN dopuszczają prowadzenie działalności gospodarczej przez uczelnie,
jednakże wspomniana działalność gospodarcza powinna być prowadzona zgodnie
z zasadami przyjętymi w statucie uczelni. Decyzje dotyczące tworzenia, nadzoru
i zarządzania spółkami kapitałowymi uczelnia podejmuje autonomicznie, bez potrzeby
uzyskania zgody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Minister nie posiada ustawowych
kompetencji do ingerowania w decyzje Władz Uczelni pozostające w zakresie jej autonomii.
Uczelnie samodzielnie zarządzają swoją działalnością, w tym działalnością gospodarczą
prowadzoną za pośrednictwem spółek. W przypadku, gdy spółka przynosi straty
i nie realizuje celów statutowych, odpowiedzialność za naprawę sytuacji spoczywa
na organach uczelni. Minister nie sprawuje nadzoru nad spółkami powoływanymi przez
uczelnie publiczne, bowiem właściwe są w tym zakresie odpowiednie organy uczelni i spółki.
W myśl przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 18, z późn. zm.) rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością
spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności. Zaś stosownie do przepisów § 5 statutu
UPWr do zadań rektora należy w szczególności podejmowanie decyzji związanych
z utworzeniem lub przystąpieniem do spółki. Zaś do zadań senatu należy wyrażanie zgody
na podejmowanie przez rektora decyzji w tym zakresie. Natomiast minister może żądać
od rektora wszelkich informacji i wyjaśnień dotyczących funkcjonowania uczelni
i podejmować inne działania nadzorcze określone w ustawie PSWN. Minister występował
-- 11 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
do uczelni o wyjaśnienia na temat podjętych działań. Rektor UPWr wyjaśnił, iż zgodnie
z przepisami Kodeksu prawa handlowego powołano Radę Nadzorczą spółki DOZEDO
i ustabilizowano funkcjonowanie spółki. Ponadto Uczelnia przeprowadziła weryfikację
funkcjonowania pozostałych spółek, w których udział ma UPWr, i obecnie nadzór nad tymi
spółkami prowadzony jest na bieżąco.
15. Jak Ministerstwo zamierza zapewnić, że umowy na finansowanie studiów
podyplomowych dla pracowników zawierają odpowiednie zabezpieczenia interesów
uczelni, w kontekście ustaleń, że w UPWr takie umowy szkoleniowe z pracownikami
nie były zawierane?
Zgodnie z ustawą PSWN, zarządzanie uczelnią i kształtowanie polityki kadrowej uczelni
należą do sfery pozostającej w ramach autonomii uczelni. Rektor uczelni, w ramach swoich
kompetencji zarządczych ma prawo do kreowania polityki zarówno finansowej,
jak i kadrowo-płacowej. Jest on przełożonym wszystkich pracowników uczelni i jest
uprawniony do nawiązywania i rozwiazywania stosunków pracy z pracownikami, jak również
dokonywania oceny realizacji obowiązków służbowych wykonywanych przez pracowników.
Dba on również o rozwój zawodowy pracowników, kierując się potrzebami uczelni,
wymogami stanowiska pracy oraz zapewnieniem odpowiedniego poziomu kształcenia
i badań naukowych, czy decyduje o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych pracowników,
w tym o kierowaniu ich na szkolenia. Szczegółowe zasady dotyczące szkoleń i polityki
kadrowej mogą być w uczelni określone w statucie oraz wewnętrznych regulaminach.
Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie jest uprawniony w świetle
obowiązujących unormowań prawnych do ingerowania w wewnętrzne decyzje uczelni
związane z jej organizacją, w tym zapewniania, że umowy na finansowanie studiów
podyplomowych dla pracowników zawierają odpowiednie zabezpieczenia interesów uczelni
a także do badania i wypowiadania się w sprawach z zakresu spraw pracowniczych, jak
również oceny prawidłowości czynności dokonanych przez rektora w stosunku do
podległych mu pracowników. Kwestie wdrożenia tych zaleceń spoczywają na Rektorze
UPWr, a nie Ministrze, który podejmując decyzję o skierowaniu pracownika na studia
podyplomowe powinien uwzględniać sytuację finansową uczelni i czy nabyte umiejętności
przez danego pracownika będą mogły być wykorzystane w realizowanych przez niego
zadaniach na rzecz uczelni. Niezależnie od powyższego, w wyniku podjętych przez Ministra
działań nadzorczych ustalono, iż w UPWr podjęte zostały działania zabezpieczające interes
uczelni. Rektor wyjaśnił, iż przyjęto nowe zasady finansowania podnoszenia kompetencji
zawodowych. W przypadku korzystania przez pracowników z różnych form podnoszenia
kompetencji zawodowych o wartości 3000 zł i powyżej, z pracownikami zawierane są umowy
szkoleniowe, które zawierają klauzule zobowiązujące do zwrotu części kosztów w przypadku
wcześniejszego, niż określone w umowie, rozwiązania stosunku pracy.
16. Czy Ministerstwo planuje przeprowadzenie działań kontrolnych wobec innych uczelni
posiadających spółki celowe? Jeśli tak, proszę o wskazanie, jakie działania zostaną
podjęte. W przypadku odpowiedzi przeczącej proszę o przedstawienie podstaw
decyzji o ich niepodejmowaniu.
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego prowadzi kontrole w nadzorowanych uczelniach,
zgodnie z przepisami o kontroli w administracji rządowej, na podstawie rocznego planu
kontroli, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli
w administracji rządowej (Dz. U. z 2020 r. poz. 224, z późn. zm.) oraz w ramach kontroli
pozaplanowych. Do ujęcia w ww. planie kontroli w danym roku kwalifikowane są jednostki
i obszary, zgłoszone przez komórki organizacyjne Ministerstwa, w których w wyniku
przeprowadzonej analizy zdiagnozowano najwyższe ryzyko wystąpienia nieprawidłowości.
-- 12 of 13 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Maria Mrówczyńska
Podsekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 13 of 13 --