Interpelacja nr 12285
Interpelacja w sprawie trudnej sytuacji osób głuchych i potrzeby wzmocnienia wsparcia dla nich
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (46%)
Podatki i Finanse (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie trudnej sytuacji osób głuchych i potrzeby wzmocnienia wsparcia dla nich
Interpelacja nr 12285
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie trudnej sytuacji osób głuchych i potrzeby wzmocnienia wsparcia dla nich
Zgłaszający: Lidia Czechak
Data wpływu: 15-09-2025
Szanowna Pani Minister,
większość osób niesłyszących nie znajduje z różnych przyczyn zatrudnienia, bezrobocie w tej grupie szacowane jest na około 70 procent. A z drugiej strony osoby, które urodziły się głuche, albo utraciły słuch w dzieciństwie bądź młodości, aby uzyskać rentę socjalną bądź rodzinną, muszą wykazać całkowitą niezdolność do pracy – choćby okresową. Sam fakt niesłyszenia nie daje im automatycznego prawa do świadczenia. W efekcie osoby głuche pozostają bez świadczenia finansowego, które mogłoby pokrywać koszty wynikające z niepełnosprawności lub zapewniać środki do życia w sytuacji braku możliwości podjęcia pracy. Sam fakt, że nie słyszą, powoduje, iż pracodawcy nie chcą się podjąć zatrudnienia i szukają innych osób do pracy. Wiele osób głuchych otrzymuje jedynie 215 zł z zasiłku pielęgnacyjnego (niewaloryzowanego od 2019 roku) i muszą liczyć tak naprawdę na najbliższych w przeżyciu z miesiąca na miesiąc.
W zeszłorocznej petycji w sprawie sytuacji osób głuchych skierowanej do marszałka Sejmu RP Szymona Hołowni i premiera Donalda Tuska wskazane jest, że obecne przepisy o rencie socjalnej są dyskryminujące i nie uwzględniają trudności komunikacyjnych jako kryterium przyznawania świadczeń. Lekarze orzecznicy rzadko traktują głuchotę jako istotny czynnik utrudniający komunikację, który ogranicza możliwość wykonywania pracy lub korzystania z posiadanych kwalifikacji i uprawnień. Od lat postulowane jest wprowadzenie do ustawy przepisu, zgodnie z którym renta socjalna przysługiwałaby każdej osobie pełnoletniej z rozpoznaną całkowitą głuchotą lub obustronnym upośledzeniem słuchu niezależnie od orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Rozwiązanie to pozwoliłoby osobom głuchym korzystać z minimalnego zabezpieczenia socjalnego, a jednocześnie podejmować aktywność zawodową bez ryzyka utraty świadczenia.
W związku z powyżej nakreśloną sytuacją często poruszaną przez osoby niesłyszące proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje nowelizację ustawy o rencie socjalnej w celu przyznania prawa do świadczenia osobom pełnoletnim z całkowitą głuchotą lub obustronnym upośledzeniem słuchu – niezależnie od orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy?
2. Jakie inne formy wsparcia (np. programy aktywizacji zawodowej, szkolenia, ułatwienia w komunikacji) zamierza w najbliższym czasie wprowadzić ministerstwo, aby poprawić sytuację osób głuchych na rynku pracy?
3. Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby przeciwdziałać dyskryminacji osób głuchych w systemie orzeczniczym i uwzględnić trudności komunikacyjne jako istotne kryterium przy ocenie zdolności do pracy?
Z wyrazami szacunku
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12285
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie trudnej sytuacji osób głuchych i potrzeby wzmocnienia wsparcia dla nich
Zgłaszający: Lidia Czechak
Data wpływu: 15-09-2025
Szanowna Pani Minister,
większość osób niesłyszących nie znajduje z różnych przyczyn zatrudnienia, bezrobocie w tej grupie szacowane jest na około 70 procent. A z drugiej strony osoby, które urodziły się głuche, albo utraciły słuch w dzieciństwie bądź młodości, aby uzyskać rentę socjalną bądź rodzinną, muszą wykazać całkowitą niezdolność do pracy – choćby okresową. Sam fakt niesłyszenia nie daje im automatycznego prawa do świadczenia. W efekcie osoby głuche pozostają bez świadczenia finansowego, które mogłoby pokrywać koszty wynikające z niepełnosprawności lub zapewniać środki do życia w sytuacji braku możliwości podjęcia pracy. Sam fakt, że nie słyszą, powoduje, iż pracodawcy nie chcą się podjąć zatrudnienia i szukają innych osób do pracy. Wiele osób głuchych otrzymuje jedynie 215 zł z zasiłku pielęgnacyjnego (niewaloryzowanego od 2019 roku) i muszą liczyć tak naprawdę na najbliższych w przeżyciu z miesiąca na miesiąc.
W zeszłorocznej petycji w sprawie sytuacji osób głuchych skierowanej do marszałka Sejmu RP Szymona Hołowni i premiera Donalda Tuska wskazane jest, że obecne przepisy o rencie socjalnej są dyskryminujące i nie uwzględniają trudności komunikacyjnych jako kryterium przyznawania świadczeń. Lekarze orzecznicy rzadko traktują głuchotę jako istotny czynnik utrudniający komunikację, który ogranicza możliwość wykonywania pracy lub korzystania z posiadanych kwalifikacji i uprawnień. Od lat postulowane jest wprowadzenie do ustawy przepisu, zgodnie z którym renta socjalna przysługiwałaby każdej osobie pełnoletniej z rozpoznaną całkowitą głuchotą lub obustronnym upośledzeniem słuchu niezależnie od orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Rozwiązanie to pozwoliłoby osobom głuchym korzystać z minimalnego zabezpieczenia socjalnego, a jednocześnie podejmować aktywność zawodową bez ryzyka utraty świadczenia.
W związku z powyżej nakreśloną sytuacją często poruszaną przez osoby niesłyszące proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje nowelizację ustawy o rencie socjalnej w celu przyznania prawa do świadczenia osobom pełnoletnim z całkowitą głuchotą lub obustronnym upośledzeniem słuchu – niezależnie od orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy?
2. Jakie inne formy wsparcia (np. programy aktywizacji zawodowej, szkolenia, ułatwienia w komunikacji) zamierza w najbliższym czasie wprowadzić ministerstwo, aby poprawić sytuację osób głuchych na rynku pracy?
3. Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby przeciwdziałać dyskryminacji osób głuchych w systemie orzeczniczym i uwzględnić trudności komunikacyjne jako istotne kryterium przy ocenie zdolności do pracy?
Z wyrazami szacunku
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15269 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.459.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12285 Pani Posłanki Lidii Czechak, w sprawie trudnej
sytuacji osób głuchych i potrzeby wzmocnienia wsparcia dla nich, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Informuję, że przesłanki przyznania świadczenia w postaci renty socjalnej reguluje ustawa
z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 420 z późn. zm.). Na jej
podstawie renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, która jest całkowicie niezdolna do
pracy w związku z naruszeniem sprawności organizmu, które powstało:
przed ukończeniem 18. roku życia,
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej — przed ukończeniem 25 roku życia,
w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, podczas studiów doktoranckich lub
aspirantury naukowej.
Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania
jakiejkolwiek pracy. Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 17
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Tytułem do otrzymywania renty socjalnej jest zatem posiadanie orzeczenia o całkowitej
niezdolności do pracy oraz, jednocześnie, naruszenie sprawności organizmu powodujące
niezdolność do pracy w okresach wskazanych w art. 4 ustawy o rencie socjalnej. Do nabycia
prawa do renty socjalnej nie jest wymagane posiadanie stażu pracy.
Wskazane przesłanki nabycia prawa do renty socjalnej oznaczają, że ma ona charakter
świadczenia gwarantowanego przez budżet państwa, wypłacanego osobom, które z powodu
wcześnie powstałej niezdolności do pracy nie miały możliwości podjęcia pracy zawodowej
i nabycia własnych uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy, a często nawet
zdobycia jakichkolwiek kwalifikacji zawodowych. Celem renty socjalnej jest kompensowanie
braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych ze
względu na to, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy.
Informuję, że ze względu na omówiony cel ustanowienia renty socjalnej, nie jest obecnie
rozpatrywana kwestia zmiany przepisów ustawy we wskazanym zakresie. Ustawa o rencie
socjalnej nie określa rodzajów niepełnosprawności uprawniających do tego świadczenia.
Przepisów dotyczących tej kwestii nie zawiera również jej akt wykonawczy - rozporządzenie
Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 września 2003 r. w sprawie
przyznawania renty socjalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1022). Uznając, że wszystkie osoby
z niepełnosprawnościami posiadają równą ochronę prawną, należy stwierdzić, że
wprowadzenie systemu automatycznego uznawania osób głuchych i niedosłyszących za
osoby całkowicie niezdolne do pracy nie byłoby zasadne. Przepisy takie mogłyby wzbudzić
poczucie krzywdy u osób posiadających innego rodzaju schorzenia, które byłyby nadal
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
poddane dotychczasowej procedurze oceny stanu zdrowia. Z uwagi na charakter orzeczeń
stwierdzających niezdolność do pracy oraz indywidualną sytuację zdrowotną i zawodową
każdej osoby, która się o nie ubiega, generalna kwalifikacja do renty socjalnej nie byłaby
nawet możliwa. Przepisy prawa powinny zakładać takie same zasady ustalania niezdolności
do pracy dla wszystkich grup osób z niepełnosprawnościami, bez względu na przyczynę
powstania tych niepełnosprawności.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od 1 stycznia 2025 r. uruchomiono
projekt „Centrum komunikacji”, realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla
Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS). Projekt jest kierowany do osób
z niepełnosprawnościami oraz tych, które będą je wspierać (zarówno w trakcie realizowania
projektu, jak po jego zakończeniu). W ramach projektu planowane jest utworzenie 17
placówek oraz stworzenie aplikacji, która pozwoli na korzystanie z usług Centrum zdalnie,
przez Internet.
Podejmowane działania będą uwzględniały przede wszystkim potrzeby osób
z niepełnosprawnościami narządu słuchu, mowy i wzroku, z niepełnosprawnością
intelektualną, z problemami zdrowia psychicznego i będące w spektrum autyzmu, a także
osób posługujących się polskim językiem migowym (PJM), sposobami komunikowania się
głuchoniewidomych (SKOGN), korzystających z transkrypcji mowy na tekst, alternatywnych
i augmentatywnych sposobów komunikacji (AAC) oraz tekstów łatwych do czytania
i rozumienia (ETR). Celem projektu jest zapewnienie wsparcia w komunikacji, które realnie
ułatwi osobom z niepełnosprawnościami codzienne funkcjonowanie.
Celem projektu jest również podniesienie kompetencji kadry tłumaczy i tłumaczek polskiego
języka migowego, tłumaczy i tłumaczek przewodników (SKOGN), a także zwiększenie
kompetencji specjalistów i specjalistek AAC oraz specjalistów i specjalistek w zakresie ETR.
Usługi świadczone przez Centrum Komunikacji będą realizowane zdalnie i stacjonarnie.
Usługa tłumaczenia na polski język migowy będzie dostępna zarówno online, za
pośrednictwem aplikacji, jak i stacjonarnie. Usługi w formule stacjonarnej będą świadczone
w przypadku bardziej złożonych spraw, kiedy tłumaczenie w formule online okaże się
niewystarczające.
Usługa transkrypcji wypowiedzi fonicznej na tekst polski jest przeznaczona przede
wszystkim dla osób słabosłyszących, które utraciły słuch w późniejszym momencie życia,
nieznających polskiego języka migowego, komunikujących się za pomocą języka polskiego
pisanego oraz głuchoniewidomych. Usługa będzie realizowana w czasie rzeczywistym,
online, poprzez aplikację za pomocą czatu i połączenia audio.
Usługa tłumaczenia dokumentów polega na tłumaczeniu pism, umów, regulaminów itp.,
z języka polskiego na polski język migowy lub zapis w alfabecie Braille’a, a także na
przekładzie z PJM na język polski.
Centrum będzie zapewniało realizację usług AAC w zależności od potrzeb w tym zakresie,
zapewni też komunikację pomiędzy osobami potrzebującymi takich usług a specjalistami,
którzy będą mogli udzielić im wsparcia. Jednym z założonych w programie celów jest też
stworzenie infrastruktury i sieci specjalistów na poziomie lokalnym.
Projekt jest realizowany od I kwartału 2025 roku. Prowadzone w jego ramach działania mają
pomóc w zniwelowaniu bariery komunikacyjnej i sprawić, że zatrudnienie pracownika
z niepełnosprawnością narządów mowy i/lub słuchu będzie łatwiejsze i bardziej atrakcyjne
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dla pracodawców. Ułatwią one również komunikację między poszukującą zatrudnienia
osobą z niepełnosprawnościami tych narządów, a lekarzem medycyny pracy.
Dla poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy szczególne znaczenie
będzie miał projekt „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”.
Głównym zamierzeniem projektu jest przygotowanie rozwiązań, które pozwolą wdrożyć
model zatrudnienia wspomaganego (MZW) jako trwałego narzędzia wsparcia aktywności
zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Jest to narzędzie nieobecne dotychczas
w ogólnodostępnym systemie instrumentów kierowanych do osób
z niepełnosprawnościami.
Usługa zatrudnienia wspomaganego będzie kierowana do biernych zawodowo osób
z niepełnosprawnościami mających szczególne trudności w samodzielnym znalezieniu
i utrzymaniu zatrudnienia na otwartym rynku pracy, które nie podejmą zatrudnienia bez
zindywidualizowanego i kompleksowego wsparcia, w tym w szczególności do osób
z niepełnosprawnością intelektualną, problemami zdrowia psychicznego, całościowymi
zaburzeniami rozwoju oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi.
Projekt ma charakter koncepcyjny. Zakłada wypracowanie rozwiązań dotyczących systemu
wdrożenia modelu zatrudnienia wspomaganego i samego tego modelu, w tym niezbędnych
procedur standaryzujących obszar merytoryczny, organizacyjny oraz finansowy usługi
zatrudnienia wspomaganego.
Pod koniec bieżącego roku ma rozpocząć się realizacja projektu pn. „Testowanie wdrożenia
usługi zatrudnienia wspomaganego”, który będzie stanowił kolejny etap działań mających na
celu wprowadzenie instrumentu usługi zatrudnienia wspomaganego do krajowego systemu
wsparcia aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Model zatrudnienia
wspomaganego wypracowany w projekcie koncepcyjnym będzie przez 3 lata wdrażany
i testowany przez około 80 agencji zatrudnienia wspomaganego, które mają objąć
wsparciem 12 tys. osób z niepełnosprawnościami.
Efektem realizacji projektów będzie wdrożenie do systemu prawnego nowych
instrumentów, które poprawią sytuację osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy.
Pragnę podkreślić, że zgodnie z art. 113 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
(Dz.U. z 2025 r. poz. 277, ze zm.) niedopuszczalna jest jakakolwiek dyskryminacja
w zatrudnieniu - bezpośrednia lub pośrednia - w szczególności ze względu na płeć, wiek,
niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność
związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas
określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Należy także wspomnieć, że zgodnie z art. 207 § 2 Kp, pracodawca jest obowiązany chronić
zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków
pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W stosunku do osób
z niepełnosprawnościami cel ten powinien być realizowany poprzez stosowanie się do
przepisu § 48 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych
przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. poz. 1650, ze zm.). Zgodnie
z przywołanym przepisem pracodawca zatrudniający pracowników niepełnosprawnych
powinien zapewnić dostosowanie stanowisk pracy oraz dojść do nich do potrzeb i możliwości
tych pracowników.
Informuję, że w bieżącym roku w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
rozpoczną się prace dotyczące realizacji projektu pn. „Przebudowa modelu orzekania
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
o niepełnosprawności oraz form wsparcia” w ramach FERS. Realizacja projektu przewiduje
przygotowanie nowych rozwiązań na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Jego celem jest
opracowanie kompleksowego modelu orzekania o niepełnosprawności, który odpowiadałby
na indywidualne potrzeby osób z niepełnosprawnościami, a także systemu świadczeń
i innych form wsparcia. W jego ramach przeprowadzone zostaną przegląd i analiza
funkcjonujących rozwiązań systemowych odnoszących się do systemu orzekania
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, w tym systemów rentowych
i orzecznictwa dla celów edukacyjnych. Będzie to pierwszy etap tworzenia kompleksowego
i zintegrowanego systemu orzekania o niepełnosprawności. Zmodyfikowany model opierał
się będzie na Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia
(ICF), będzie też zgodny z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób
niepełnosprawnych (KPON). Uproszczony system świadczeń będzie odpowiadał potrzebom
danej osoby zarówno w życiu codziennym, jak i w sferze społeczno-zawodowej. System
zapewniać będzie podmiotowość osobom z niepełnosprawnościami, pozostając w zgodzie
z zasadami proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej. W ramach projektu
wypracowane zostaną rozwiązania mające na celu scalenie rozproszonego systemu
świadczeń i te służące kompensacji zwiększonych kosztów życia wynikających
z niepełnosprawności. Wypracowane zostaną ponadto kryteria ustalania
niepełnoprawności oraz kryteria kwalifikacji do świadczeń i innych instrumentów wsparcia.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowano też projekt ustawy
o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
(UD114). Jego zasadniczym celem jest reforma orzecznictwa lekarskiego ZUS. Projekt
zawiera rozwiązania usprawniające realizację ustawowych zadań ZUS związanych
z wydawaniem orzeczeń i kontrolą zaświadczeń lekarskich. Obecnie w ZUS obserwuje się
narastające problemy z zatrudnianiem lekarzy orzeczników. Dzięki wprowadzonym
zmianom nastąpi zwiększenie konkurencyjności zatrudnienia kadry medycznej w ZUS, co
przyczyni się do zwiększenia tempa wydawania orzeczeń i przyspieszy czas rozpatrywania
wniosków.
Niżej przekazuję informacje uzyskane od Departamentu Zdrowia Publicznego MZ,
odnoszące się do zagadnień medycyny pracy:
„Przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r.
w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki
zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów
przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 2023 r. poz. 607) nie regulują dostępu do „profesji”
a także nie zawierają żadnych kryteriów ani „poziomów sprawności sensorycznej”. Wskazują
jedynie zakres badań profilaktycznych w zależności od czynników szkodliwych i uciążliwych
występujących na stanowisku pracy.
Natomiast w trakcie nowelizacji rozporządzenia w 2020 roku wychodząc naprzeciw
oczekiwaniom środowisk osób niepełnosprawnych wykreślono z czynników
niebezpiecznych, szkodliwych lub uciążliwych pozycje „Prace wymagające pełnej sprawności
psychoruchowej” jako mogące ograniczać dostęp osobom niepełnosprawnym do
wykonywania niektórych zawodów.
Nadmienić również należy, że służba medycyny pracy nie orzeka o możliwości wykonywania
zawodu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami badania są wykonywane na podstawie
skierowania od pracodawcy, w którym jest wskazane stanowisko pracy oraz czynniki
szkodliwe i uciążliwe występujące na stanowisku.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przepisy prawa w pojedynczych przypadkach przyjmują kryterium słuchu jako istotne
w ocenie stanu zdrowia m.in. w badaniach kierowców kat. D, D1 czy w badaniach
wykonywanych w celu wydania międzynarodowego świadectwa zdrowia marynarza. Przy
czym te ostatnie wdrażają postanowienia dyrektywy Rady 2009/13/WE z dnia 16 lutego
2009 r. w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów
Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF)
w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. oraz w sprawie zmiany dyrektywy
1999/63/WE (Dz. Urz. UE L 124 z 20.05.2009, str. 30). Powyższe przepisy są w trakcie
nowelizacji.
Natomiast podkreślić należy, że w Polsce nie istnieje oficjalny, zamknięty katalog zawodów,
które byłyby zabronione dla osób głuchych. Decyzja o zdolności do wykonywania danego
zawodu dla osoby z niepełnosprawnością słuchu podejmowana jest indywidualnie,
zazwyczaj przez lekarza medycyny pracy, po rozpatrzeniu konkretnego przypadku
i charakterystyki danego stanowiska”.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.459.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12285 Pani Posłanki Lidii Czechak, w sprawie trudnej
sytuacji osób głuchych i potrzeby wzmocnienia wsparcia dla nich, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Informuję, że przesłanki przyznania świadczenia w postaci renty socjalnej reguluje ustawa
z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 420 z późn. zm.). Na jej
podstawie renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, która jest całkowicie niezdolna do
pracy w związku z naruszeniem sprawności organizmu, które powstało:
przed ukończeniem 18. roku życia,
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej — przed ukończeniem 25 roku życia,
w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, podczas studiów doktoranckich lub
aspirantury naukowej.
Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania
jakiejkolwiek pracy. Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 17
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Tytułem do otrzymywania renty socjalnej jest zatem posiadanie orzeczenia o całkowitej
niezdolności do pracy oraz, jednocześnie, naruszenie sprawności organizmu powodujące
niezdolność do pracy w okresach wskazanych w art. 4 ustawy o rencie socjalnej. Do nabycia
prawa do renty socjalnej nie jest wymagane posiadanie stażu pracy.
Wskazane przesłanki nabycia prawa do renty socjalnej oznaczają, że ma ona charakter
świadczenia gwarantowanego przez budżet państwa, wypłacanego osobom, które z powodu
wcześnie powstałej niezdolności do pracy nie miały możliwości podjęcia pracy zawodowej
i nabycia własnych uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy, a często nawet
zdobycia jakichkolwiek kwalifikacji zawodowych. Celem renty socjalnej jest kompensowanie
braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych ze
względu na to, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy.
Informuję, że ze względu na omówiony cel ustanowienia renty socjalnej, nie jest obecnie
rozpatrywana kwestia zmiany przepisów ustawy we wskazanym zakresie. Ustawa o rencie
socjalnej nie określa rodzajów niepełnosprawności uprawniających do tego świadczenia.
Przepisów dotyczących tej kwestii nie zawiera również jej akt wykonawczy - rozporządzenie
Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 września 2003 r. w sprawie
przyznawania renty socjalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1022). Uznając, że wszystkie osoby
z niepełnosprawnościami posiadają równą ochronę prawną, należy stwierdzić, że
wprowadzenie systemu automatycznego uznawania osób głuchych i niedosłyszących za
osoby całkowicie niezdolne do pracy nie byłoby zasadne. Przepisy takie mogłyby wzbudzić
poczucie krzywdy u osób posiadających innego rodzaju schorzenia, które byłyby nadal
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
poddane dotychczasowej procedurze oceny stanu zdrowia. Z uwagi na charakter orzeczeń
stwierdzających niezdolność do pracy oraz indywidualną sytuację zdrowotną i zawodową
każdej osoby, która się o nie ubiega, generalna kwalifikacja do renty socjalnej nie byłaby
nawet możliwa. Przepisy prawa powinny zakładać takie same zasady ustalania niezdolności
do pracy dla wszystkich grup osób z niepełnosprawnościami, bez względu na przyczynę
powstania tych niepełnosprawności.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od 1 stycznia 2025 r. uruchomiono
projekt „Centrum komunikacji”, realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla
Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS). Projekt jest kierowany do osób
z niepełnosprawnościami oraz tych, które będą je wspierać (zarówno w trakcie realizowania
projektu, jak po jego zakończeniu). W ramach projektu planowane jest utworzenie 17
placówek oraz stworzenie aplikacji, która pozwoli na korzystanie z usług Centrum zdalnie,
przez Internet.
Podejmowane działania będą uwzględniały przede wszystkim potrzeby osób
z niepełnosprawnościami narządu słuchu, mowy i wzroku, z niepełnosprawnością
intelektualną, z problemami zdrowia psychicznego i będące w spektrum autyzmu, a także
osób posługujących się polskim językiem migowym (PJM), sposobami komunikowania się
głuchoniewidomych (SKOGN), korzystających z transkrypcji mowy na tekst, alternatywnych
i augmentatywnych sposobów komunikacji (AAC) oraz tekstów łatwych do czytania
i rozumienia (ETR). Celem projektu jest zapewnienie wsparcia w komunikacji, które realnie
ułatwi osobom z niepełnosprawnościami codzienne funkcjonowanie.
Celem projektu jest również podniesienie kompetencji kadry tłumaczy i tłumaczek polskiego
języka migowego, tłumaczy i tłumaczek przewodników (SKOGN), a także zwiększenie
kompetencji specjalistów i specjalistek AAC oraz specjalistów i specjalistek w zakresie ETR.
Usługi świadczone przez Centrum Komunikacji będą realizowane zdalnie i stacjonarnie.
Usługa tłumaczenia na polski język migowy będzie dostępna zarówno online, za
pośrednictwem aplikacji, jak i stacjonarnie. Usługi w formule stacjonarnej będą świadczone
w przypadku bardziej złożonych spraw, kiedy tłumaczenie w formule online okaże się
niewystarczające.
Usługa transkrypcji wypowiedzi fonicznej na tekst polski jest przeznaczona przede
wszystkim dla osób słabosłyszących, które utraciły słuch w późniejszym momencie życia,
nieznających polskiego języka migowego, komunikujących się za pomocą języka polskiego
pisanego oraz głuchoniewidomych. Usługa będzie realizowana w czasie rzeczywistym,
online, poprzez aplikację za pomocą czatu i połączenia audio.
Usługa tłumaczenia dokumentów polega na tłumaczeniu pism, umów, regulaminów itp.,
z języka polskiego na polski język migowy lub zapis w alfabecie Braille’a, a także na
przekładzie z PJM na język polski.
Centrum będzie zapewniało realizację usług AAC w zależności od potrzeb w tym zakresie,
zapewni też komunikację pomiędzy osobami potrzebującymi takich usług a specjalistami,
którzy będą mogli udzielić im wsparcia. Jednym z założonych w programie celów jest też
stworzenie infrastruktury i sieci specjalistów na poziomie lokalnym.
Projekt jest realizowany od I kwartału 2025 roku. Prowadzone w jego ramach działania mają
pomóc w zniwelowaniu bariery komunikacyjnej i sprawić, że zatrudnienie pracownika
z niepełnosprawnością narządów mowy i/lub słuchu będzie łatwiejsze i bardziej atrakcyjne
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dla pracodawców. Ułatwią one również komunikację między poszukującą zatrudnienia
osobą z niepełnosprawnościami tych narządów, a lekarzem medycyny pracy.
Dla poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy szczególne znaczenie
będzie miał projekt „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”.
Głównym zamierzeniem projektu jest przygotowanie rozwiązań, które pozwolą wdrożyć
model zatrudnienia wspomaganego (MZW) jako trwałego narzędzia wsparcia aktywności
zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Jest to narzędzie nieobecne dotychczas
w ogólnodostępnym systemie instrumentów kierowanych do osób
z niepełnosprawnościami.
Usługa zatrudnienia wspomaganego będzie kierowana do biernych zawodowo osób
z niepełnosprawnościami mających szczególne trudności w samodzielnym znalezieniu
i utrzymaniu zatrudnienia na otwartym rynku pracy, które nie podejmą zatrudnienia bez
zindywidualizowanego i kompleksowego wsparcia, w tym w szczególności do osób
z niepełnosprawnością intelektualną, problemami zdrowia psychicznego, całościowymi
zaburzeniami rozwoju oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi.
Projekt ma charakter koncepcyjny. Zakłada wypracowanie rozwiązań dotyczących systemu
wdrożenia modelu zatrudnienia wspomaganego i samego tego modelu, w tym niezbędnych
procedur standaryzujących obszar merytoryczny, organizacyjny oraz finansowy usługi
zatrudnienia wspomaganego.
Pod koniec bieżącego roku ma rozpocząć się realizacja projektu pn. „Testowanie wdrożenia
usługi zatrudnienia wspomaganego”, który będzie stanowił kolejny etap działań mających na
celu wprowadzenie instrumentu usługi zatrudnienia wspomaganego do krajowego systemu
wsparcia aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Model zatrudnienia
wspomaganego wypracowany w projekcie koncepcyjnym będzie przez 3 lata wdrażany
i testowany przez około 80 agencji zatrudnienia wspomaganego, które mają objąć
wsparciem 12 tys. osób z niepełnosprawnościami.
Efektem realizacji projektów będzie wdrożenie do systemu prawnego nowych
instrumentów, które poprawią sytuację osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy.
Pragnę podkreślić, że zgodnie z art. 113 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
(Dz.U. z 2025 r. poz. 277, ze zm.) niedopuszczalna jest jakakolwiek dyskryminacja
w zatrudnieniu - bezpośrednia lub pośrednia - w szczególności ze względu na płeć, wiek,
niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność
związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas
określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Należy także wspomnieć, że zgodnie z art. 207 § 2 Kp, pracodawca jest obowiązany chronić
zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków
pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W stosunku do osób
z niepełnosprawnościami cel ten powinien być realizowany poprzez stosowanie się do
przepisu § 48 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych
przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. poz. 1650, ze zm.). Zgodnie
z przywołanym przepisem pracodawca zatrudniający pracowników niepełnosprawnych
powinien zapewnić dostosowanie stanowisk pracy oraz dojść do nich do potrzeb i możliwości
tych pracowników.
Informuję, że w bieżącym roku w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
rozpoczną się prace dotyczące realizacji projektu pn. „Przebudowa modelu orzekania
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
o niepełnosprawności oraz form wsparcia” w ramach FERS. Realizacja projektu przewiduje
przygotowanie nowych rozwiązań na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Jego celem jest
opracowanie kompleksowego modelu orzekania o niepełnosprawności, który odpowiadałby
na indywidualne potrzeby osób z niepełnosprawnościami, a także systemu świadczeń
i innych form wsparcia. W jego ramach przeprowadzone zostaną przegląd i analiza
funkcjonujących rozwiązań systemowych odnoszących się do systemu orzekania
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, w tym systemów rentowych
i orzecznictwa dla celów edukacyjnych. Będzie to pierwszy etap tworzenia kompleksowego
i zintegrowanego systemu orzekania o niepełnosprawności. Zmodyfikowany model opierał
się będzie na Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia
(ICF), będzie też zgodny z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób
niepełnosprawnych (KPON). Uproszczony system świadczeń będzie odpowiadał potrzebom
danej osoby zarówno w życiu codziennym, jak i w sferze społeczno-zawodowej. System
zapewniać będzie podmiotowość osobom z niepełnosprawnościami, pozostając w zgodzie
z zasadami proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej. W ramach projektu
wypracowane zostaną rozwiązania mające na celu scalenie rozproszonego systemu
świadczeń i te służące kompensacji zwiększonych kosztów życia wynikających
z niepełnosprawności. Wypracowane zostaną ponadto kryteria ustalania
niepełnoprawności oraz kryteria kwalifikacji do świadczeń i innych instrumentów wsparcia.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowano też projekt ustawy
o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
(UD114). Jego zasadniczym celem jest reforma orzecznictwa lekarskiego ZUS. Projekt
zawiera rozwiązania usprawniające realizację ustawowych zadań ZUS związanych
z wydawaniem orzeczeń i kontrolą zaświadczeń lekarskich. Obecnie w ZUS obserwuje się
narastające problemy z zatrudnianiem lekarzy orzeczników. Dzięki wprowadzonym
zmianom nastąpi zwiększenie konkurencyjności zatrudnienia kadry medycznej w ZUS, co
przyczyni się do zwiększenia tempa wydawania orzeczeń i przyspieszy czas rozpatrywania
wniosków.
Niżej przekazuję informacje uzyskane od Departamentu Zdrowia Publicznego MZ,
odnoszące się do zagadnień medycyny pracy:
„Przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r.
w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki
zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów
przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 2023 r. poz. 607) nie regulują dostępu do „profesji”
a także nie zawierają żadnych kryteriów ani „poziomów sprawności sensorycznej”. Wskazują
jedynie zakres badań profilaktycznych w zależności od czynników szkodliwych i uciążliwych
występujących na stanowisku pracy.
Natomiast w trakcie nowelizacji rozporządzenia w 2020 roku wychodząc naprzeciw
oczekiwaniom środowisk osób niepełnosprawnych wykreślono z czynników
niebezpiecznych, szkodliwych lub uciążliwych pozycje „Prace wymagające pełnej sprawności
psychoruchowej” jako mogące ograniczać dostęp osobom niepełnosprawnym do
wykonywania niektórych zawodów.
Nadmienić również należy, że służba medycyny pracy nie orzeka o możliwości wykonywania
zawodu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami badania są wykonywane na podstawie
skierowania od pracodawcy, w którym jest wskazane stanowisko pracy oraz czynniki
szkodliwe i uciążliwe występujące na stanowisku.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przepisy prawa w pojedynczych przypadkach przyjmują kryterium słuchu jako istotne
w ocenie stanu zdrowia m.in. w badaniach kierowców kat. D, D1 czy w badaniach
wykonywanych w celu wydania międzynarodowego świadectwa zdrowia marynarza. Przy
czym te ostatnie wdrażają postanowienia dyrektywy Rady 2009/13/WE z dnia 16 lutego
2009 r. w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów
Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF)
w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. oraz w sprawie zmiany dyrektywy
1999/63/WE (Dz. Urz. UE L 124 z 20.05.2009, str. 30). Powyższe przepisy są w trakcie
nowelizacji.
Natomiast podkreślić należy, że w Polsce nie istnieje oficjalny, zamknięty katalog zawodów,
które byłyby zabronione dla osób głuchych. Decyzja o zdolności do wykonywania danego
zawodu dla osoby z niepełnosprawnością słuchu podejmowana jest indywidualnie,
zazwyczaj przez lekarza medycyny pracy, po rozpatrzeniu konkretnego przypadku
i charakterystyki danego stanowiska”.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --