Odpowiedź na interpelację w sprawie skutków gospodarczych i społecznych decyzji o zamknięciu granicy z Białorusią Odpowiedź na interpelację nr 12239 w sprawie skutków gospodarczych i społecznych decyzji o zamknięciu granicy z Białorusią Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 24-10-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 12239 Pana Posła Dariusza Stefaniuka, Pana Posła Przemysława Drabka, Pani Poseł Katarzyny Sójki oraz Pani Poseł Agnieszki Górskiej w sprawie skutków gospodarczych i społecznych decyzji o zamknięciu granicy z Białorusią[1], w porozumieniu z Ministrem Finansów i Gospodarki oraz Ministrem Infrastruktury, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Czasowe zawieszenie ruchu granicznego w przejściach granicznych z Republiką Białorusi, przewidziane w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych[2], wynikało z potrzeby adekwatnej reakcji na organizowane w dniach 12-16 września 2025 r. rosyjsko-białoruskie manewry wojskowe „Zapad 2025” – wymierzone w kontekście politycznym bezpośrednio we wschodnią flankę Sojuszu Północnoatlantyckiego – ewidentnie antyzachodnie i antypolskie, a także w obliczu nasilającej się presji migracyjnej na granicy polsko-białoruskiej, wspieranej przez działania władz Białorusi. Ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa państwa oraz nagły charakter zdarzeń wystąpiła konieczność podjęcia pilnych działań zapobiegawczych, tj. zawieszenia ruchu granicznego. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych[3] termin wejścia w życie przedmiotowego rozporządzenia został skrócony. Informacje dotyczące planowanego zawieszenia ruchu zostały przedstawione publicznie przez Prezesa Rady Ministrów 9 września 2025 r., a Ministerstwo Infrastruktury pozostawało w kontakcie roboczym z przedstawicielami branży transportowej. Rząd RP ma świadomość, że zawieszenie ruchu mogło być uciążliwe dla przedsiębiorców, jednak kluczową przesłanką do podjęcia decyzji w tym zakresie była potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa Polkom i Polakom. Ze względu na kwestie gospodarcze podjęte zostały wszelkie wysiłki, aby okres zawieszenia ruchu granicznego był jak najkrótszy. W dniu 23 września 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał kolejne rozporządzenie[4], zgodnie z którym zawieszenie ruchu zarządzone od 12 września 2025 r. zostało odwołane, a ruch graniczny został wznowiony 25 września br. Wznowienie ruchu granicznego obowiązuje na obu kierunkach – wyjazdu z Polski na Białoruś i wjazdu do Polski. Dotyczy zarówno transportu samochodowego, jak i pociągów towarowych. Samochody osobowe i autobusy wróciły na przejście Terespol-Brześć, a pojazdy ciężarowe na przejście Kukuryki-Kozłowiczy. Otwarte zostały również kolejowe przejścia graniczne dla ruchu towarowego: Kuźnica Białostocka-Grodno, Siemianówka-Swisłocz oraz Terespol-Brześć. Jednocześnie należy podkreślić, że sytuacja w zakresie bezpieczeństwa jest stale monitorowana. W przypadku wzrostu napięcia za wschodnią granicą, będą podejmowane decyzje pod kątem ponownego zawieszenia ruchu. Ministerstwo Infrastruktury poinformowało[5], że Kierownictwo resortu infrastruktury nieustannie podejmuje działania na rzecz zapewnienia polskim przedsiębiorcom transportowym odpowiednich warunków do prowadzenia działalności gospodarczej, co jednak wymaga uwzględnienia obiektywnych okoliczności oraz ogólnej sytuacji polityczno-militarnej. W odniesieniu do Republiki Białorusi – oprócz względów ekonomicznych – dużą rolę odgrywają względy bezpieczeństwa państwa, a tym samym również mieszkańców regionów przygranicznych z województwa podlaskiego i województwa lubelskiego, a także samych przedsiębiorców transportowych, operujących na granicy polsko-białoruskiej. Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Ministerstwo Infrastruktury, resort ten niezwłocznie poinformował organizacje polskich przewoźników drogowych o zamknięciu granicy, zwracając się jednocześnie z prośbą o uwzględnienie powyższych okoliczności przy planowaniu przewozów do i z terytorium Republiki Białorusi, tak aby wszystkie pojazdy i kierowcy mieli możliwość powrotu do kraju. Przedmiotowe informacje pojawiły się również na elektronicznych tablicach informacyjnych na drogach dojazdowych do granicy z Republiki Białorusi. Ministerstwo Infrastruktury, szczególnie w okresie od 12 do 24 września 2025 r. pozostawało w kontakcie z polskimi urzędami konsularnymi w Białorusi w odniesieniu do sytuacji pojazdów polskich przewoźników drogowych, które nie zdążyły wyjechać z terytorium tego państwa przed 12 września br. W tym czasie resort infrastruktury na bieżąco analizował napływające sygnały zarówno ze strony polskich przewoźników, jak i władz białoruskich. Jak wskazało Ministerstwo Infrastruktury w przypadku transportu kolejowego nie prowadzono analiz w zakresie możliwego przekierowania towarowego transportu kolejowego przez terytoria krajów bałtyckich, z pominięciem polsko-białoruskich przejść granicznych. Z informacji uzyskanych od zarządcy polskich linii kolejowych wynika, że średniodobowy ruch towarowy na polsko-białoruskich kolejowych przejściach granicznych w okresie od 1 do 9 września 2025 r. kształtował się następująco: na przejściu Kuźnica Białostocka: 1,7 pociągów; na przejściu Siemianówka: 5 pociągów; na przejściu Terespol: 26,4 pociągów; ze wszystkich przejść: 33,1 pociągów. Ponadto CARGOTOR poinformował, że po torze szerokim 1520 mm odnotowano we wrześniu br. przejazd 77 pociągów (2227 wagonów) z ładunkiem przeznaczonym do rozładunku w Rejonie Przeładunkowym Małaszewicze, co daje 8,55 pociągu na dobę. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że decyzja o ponownym otwarciu przejść granicznych od 25 września 2025 r. umożliwia kontynuowanie przewozów drogowych i kolejowych w wyznaczonych przejściach granicznych z Republiki Białorusi, jak to miało miejsce do 11 września 2025 r. Powyższe pozwoli zminimalizować ewentualne straty i utrzymać się na białoruskim rynku transportowym polskim podmiotom. Minister Finansów i Gospodarki[6] wskazał, że przepisy ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej[7], w określonych sytuacjach i na określonych zasadach, przewidują możliwość przyznania przedsiębiorcom rekompensat. Przedmiotowego wsparcia udziela właściwy wojewoda. Zgodnie z art. 16b ust. 1 ustawy z rekompensaty mogą korzystać płatnicy składek, którzy prowadzą określoną działalność gospodarczą (w zakresie gastronomii, wymiany walut, sprzedaży detalicznej towarów w sklepach, na straganach i targowiskach, świadczenia usług hotelarskich lub działalności agenta celnego) oraz rolnicy świadczący usługi hotelarskie – którzy prowadzą działalność gospodarczą w tym zakresie lub świadczą usługi hotelarskie na obszarze gminy, w której położone jest przejście graniczne, na którym zarządzono czasowe zawieszenie ruchu. Rekompensata z budżetu państwa przysługuje – w przypadku płatnika składek – jeżeli przychód z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązywało czasowe zawieszenie ruchu na przejściu granicznym, o którym mowa w art. 16b ust. 1 ustawy, na obszarze gminy, w której położone jest to przejście graniczne, był niższy o co najmniej 25% w stosunku do przychodu uzyskanego w tej gminie w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających ten miesiąc albo w analogicznym miesiącu kalendarzowym ostatniego roku, w którym ruch na tym przejściu granicznym nie był czasowo zawieszony oraz na obszarze gminy, w której położone jest to przejście graniczne, nie obowiązywał zakaz, o którym mowa w art. 12a ust. 1 ustawy, oraz na obszarze tej gminy nie obowiązywał stan wyjątkowy. Powyższe oznacza, że z rekompensaty skorzystać może jedynie przedsiębiorca, którego przychód obniżył się. Ustawa o ochronie granicy państwowej nie wskazuje wprost „ogółu przedsiębiorstw i przewoźników (zarówno drogowych, jak i kolejowych), którzy posiadają ważne kontrakty handlowe i spedycyjne”, jako potencjalnych odbiorców pomocy. Należy jednak podkreślić, że mechanizm rekompensat określony przepisami ustawy został ukształtowany na tyle elastycznie, by potencjalna reakcja państwa polskiego była adekwatna do okoliczności. Zgodnie z art. 16b ust. 2 ustawy wojewoda może w akcie prawa miejscowego określić także inne niż wskazane w ust. 1 pkt 1 ustawy zakresy działalności gospodarczej, których prowadzenie na obszarze gminy, w której położone jest przejście graniczne, uprawnia do ubiegania się o przyznanie rekompensaty. Ponadto, zgodnie z ust. 19 ustawy, wojewoda, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może przyznać rekompensatę również podmiotom, które nie spełniają wymagań wskazanych w art. 16b ust. 1, 2 i 4 ustawy, a które prowadzą działalność na obszarze powiatu, w którym położone jest przejście graniczne, gdy okoliczności mające związek z czasowym zawieszeniem ruchu na przejściu granicznym, a zwłaszcza poziom strat, utraconych korzyści lub ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności. W świetle opisanego powyżej i obowiązującego w polskim porządku prawnym mechanizmu rekompensat, który znajduje już zastosowanie w praktyce, Ministerstwo Rozwoju i Technologii nie prowadzi obecnie prac nad wdrożeniem innych instrumentów wsparcia dla przedsiębiorców dotkniętych czasowym zawieszeniem lub ograniczeniem ruchu na przejściach granicznych. Ponadto Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej poinformowało Ministerstwo Rozwoju i Technologii, że od 15 lipca 2025 r. istnieje możliwość korzystania z nowego instrumentu wsparcia przedsiębiorców. Wsparcie dotyczy przedsiębiorców, których dotknęły negatywne skutki wprowadzenia tzw. strefy buforowej przy granicy z Republiką Białorusi i obejmuje zapewnienie im preferencyjnego finansowania w postaci pożyczek z możliwością umorzenia części kapitału. Instrument jest kierowany do podmiotów posiadających miejsce prowadzenia działalności na terenie gmin: Czeremcha, Kleszczele, Dubicze Cerkiewne, Hajnówka (gmina wiejska), Białowieża, Narewka oraz na terenie gminy miejskiej Hajnówka, a także przedsiębiorców prowadzących agencję celną na terenie województwa podlaskiego. Szczegółowe informacje dotyczące ww. instrumentu wsparcia są dostępne na stronie Fundacji Rozwoju Przedsiębiorczości w Suwałkach – https://buforowa.frp.pl. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Przekazaną pismem Pana Jakuba Stefaniaka, Zastępcy Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z 29 września 2025 r., sygn. DSP.INT.4510.636.2025. Do udzielenia odpowiedzi został wskazany Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w porozumieniu z Ministrem Finansów i Gospodarki oraz Ministrem Infrastruktury. [2] Dz. U. poz. 1233 [3] Dz. U. z 2019 r. poz. 1461 [4] zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz. U. poz. 1274) [5] pismo Pana Stanisława Bukowca, Sekretarza Stanu w Ministerstwie Infrastruktury z 7 października 2025 r., sygn. DTD-6-1.054.6.2025 [6] pismo Pana Michała Jarosa, Sekretarza Stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii z 8 października 2025 r., sygn. DPG-VI.054.26.2025 [7] Dz. U. z 2025 r. poz. 184, dalej: „ustawa”