Interpelacja w sprawie reformy modelu wsparcia w kryzysie bezdomności w kierunku reintegracji i usług środowiskowych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12176
do ministra finansów i gospodarki, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie reformy modelu wsparcia w kryzysie bezdomności w kierunku reintegracji i usług środowiskowych
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 09-09-2025
Szanowna Pani Ministro! Szanowny Panie Ministrze!
System wspierania osób w kryzysie bezdomności, na który składają się działania podejmowane przez organy administracji rządowej, samorządowej oraz organizacje pozarządowe nie jest ani spójny, ani skuteczny - nie zapewnia osobom w kryzysie bezdomności odpowiedniej aktywizacji, dzięki której mogłyby osiągnąć życiową samodzielność. Co więcej, nie prowadzi się statystyk, które umożliwiałyby rzetelną ocenę skuteczności działań podejmowanych przez poszczególne podmioty, więc ministerstwo nie ma możliwości prowadzenia monitoringu poszczególnych elementów tego systemu i oceny kosztów do efektów. Środki przeznaczane przez gminy oraz środki z programu Pokonać bezdomność, które przeznacza się na wsparcie osób w kryzysie bezdomności są zbyt małe. Problemem jest również funkcjonowanie programów gminnych i centralnych w różnych perspektywach czasowych - o środki programu Pokonać bezdomność trzeba się ubiegać w perspektywie rocznej, środki z programów gmin za to często zakładają perspektywy 3-4 lat. Tak skomplikowana sytuacja powoduje nie tylko niską atrakcyjność zawodową, ale również brak stabilności zatrudnienia dla osób decydujących się podjąć pracę. Wywołuje to dużą rotację w organizacjach, a system państwa wymusza często charytatywny charakter pomocy ze strony NGO. To sytuacja skandaliczna, gdzie bogate państwo, będące 20. gospodarką świata zrzuca koszty funkcjonowania systemu na organizacje pozarządowe.
W toku prac Zespołu Parlamentarnego ds. zakończenia bezdomności eksperci i ekspertki wskazywali wady i problemy obecnie funkcjonującego systemu wsparcia osób w kryzysie bezdomności oraz prezentowali propozycje zmian, które mogłyby radykalnie ograniczyć występowanie zjawiska bezdomności poprzez skuteczne działanie i reintegrację społeczną.
Odbyłoby się to z korzyścią nie tylko dla osób potrzebujących wsparcia i ich najbliższych, ale także dla finansów publicznych. Im szybsza i skuteczniejsza pomoc, tym mniejsze wydatki na ochronę zdrowia, pomoc społeczną a także mniejsza szansa na popadnięcie w konflikt z prawem czy doświadczenie przemocy, więc mniejsze koszty dla budżetu systemu sprawiedliwości.
Mamy również doświadczenia krajów, które z problemem bezdomności radzą sobie znacznie lepiej niż Polska. Wszystkie te rozwiązania sprowadzają się do przesunięcia ciężaru doraźnego wsparcia w postaci noclegowni i schronisk na bardziej stabilne wsparcie mieszkaniowe oraz lepsze i stabilne finansowanie usług środowiskowych.
W związku z powyższym proszę MRPiPS o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi prace nad kompleksową reformą systemu wsparcia osób w kryzysie bezdomności?
Jeżeli tak, jakie są założenia reformy, na jakim etapie są prace, jaki jest przewidywany kalendarz przekazania ustawy do Sejmu RP?
Jeżeli nie, to dlaczego?
W związku z powyższym proszę MFiG odpowiedź na następujące pytania:
Jakie środki planuje rząd przeznaczyć na działania mające na celu zakończenie bezdomności w perspektywie 10 najbliższych lat w rozbiciu na poszczególne lata?
Jakie środki ministerstwo planuje przeznaczyć na powołanie pełnomocnika ds. koordynacji prac międzyresortowych w zakresie opracowania reformy systemu pomocy osoby w kryzysie bezdomności?
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7288 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.453.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12176 Pani Posłanki Marceliny Zawiszy, w sprawie reformy
modelu wsparcia w kryzysie bezdomności w kierunku reintegracji i usług środowiskowych,
proszę przyjąć wyjaśnienia pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej.
Bezdomność jest jedną z najbardziej dramatycznych form wykluczenia społecznego,
oznaczającą brak dostępu do zasobów i instytucji, prowadzącą do izolacji i utrudniającą
pełnienie ról społecznych. Jest to zjawisko, które może być zarówno przyczyną, jak
i skutkiem innych problemów, takich jak ubóstwo, nałogi czy choroby psychiczne.
Powoduje stygmatyzację, marginalizację i negatywne społeczne postrzeganie osób nim
dotkniętych.
Zapewniam, ze Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma
świadomość wagi problemu i podejmuje działania zmierzające zarówno do maksymalnego
ograniczenia jego skali i wspierania osób już nim dotkniętych, jak również służące eliminacji
jego źródeł.
Informuję, że w ubiegłym roku w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
powołano Zespół do spraw Reformy Systemu Pomocy Społecznej złożony z ekspertów,
praktyków oraz osób ze świata nauki. Do jego zadań należy dokonanie analizy i ocena
adekwatności funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej rozwiązań w zakresie
m.in. dostępności świadczeń, usług i innych form wsparcia, a także sytuacji pracowników
systemu pomocy społecznej. Na tej podstawie opracowane zostaną propozycje zmian
systemowych – również tych mających zastosowanie do kwestii związanych z niesieniem
pomocy osobom w kryzysie bezdomności.
Wśród wprowadzonych i dotyczących br. zmian, które służą wsparciu osób w kryzysie
bezdomności oraz usprawnieniu działania instytucji i placówek niosących im pomoc
wymienić należy:
– oficjalne wprowadzenie do polskiego porządku prawnego od 1 stycznia 2025 r. zawodu
pracownika ds. streetworkingu (streetworker). Przyjęty kod zawodu to: 341208. Fakt
ten reguluje rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniające
rozporządzenie w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy
oraz zakresu jej stosowania z dnia 12 września 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1372).
Zawód streetworkera odgrywa ważną rolę zarówno w pracy z osobami w kryzysie
bezdomności, jak i przy monitorowaniu skali zjawiska bezdomności, zwłaszcza w dużych
aglomeracjach miejskich;
– obowiązywanie od 19 sierpnia 2025 r. przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2025 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie minimalnych standardów noclegowni, schronisk dla osób bezdomnych,
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
schronisk dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi i ogrzewalni (Dz. U. 2025 poz.
1059). Rozporządzeniem wprowadzono szereg udogodnień dla osób w kryzysie
bezdomności w miejscach udzielania tymczasowego schronienia, m.in. znowelizowano
przepisy dotyczące pomieszczeń higienicznosanitarnych, wprowadzono też zapisy
regulujące kwestie związane z remontami i potencjalnymi uszkodzeniami.
W noclegowniach umożliwiono odbycie rozmów motywacyjnych i pozyskanie
informacji o dostępnych formach pomocy, zapewniono też dostęp do Internetu
w pomieszczeniach biurowych i zobligowano do wcześniejszego o 2 godziny otwierania
ogrzewalni (o 16:00 a nie o 18:00), co ma znaczenie w chłodne dni;
– zwiększenie o 5 000 000 zł środków przeznaczonych na finansowanie programu
„Pokonać bezdomność. Program pomocy osobom bezdomnym”. Głównym celem
realizowanego w MRPiPS programu jest inspirowanie i wspieranie wysiłków
nakierowanych na przeciwdziałanie problemowi bezdomności i możliwe sposoby
rozwiązania go. Rolą przedsięwzięcia jest też zachęcanie do wdrażania nowych metod
pracy z osobami w kryzysie bezdomności oraz projektów ich aktywizacji społecznej
i zawodowej. Edycja programu na 2025 r. realizowana jest z dofinansowaniem
w wysokości 10 500 000 zł, czyli niemal dwukrotnie wyższym niż w latach poprzednich.
Są to środki wyłącznie krajowe. Obecnie dofinansowaniem objęto 68 projektów.
Ponadto informuję, że projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz
niektórych innych ustaw został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych
Rady Ministrów pod numerem UD315. Wśród zaproponowanych w projekcie zmian
znajdują się m.in. regulacje mające zastosowanie do gmin, doprecyzowujące kwestie
udzielania świadczeń osobom w kryzysie bezdomności w miejscu ich pobytu, jak również te
dotyczące rozwijania mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego. Planowany termin
przyjęcia projektu to I kwartał 2026 r. Trzeba przy tym zaznaczyć, że prace nad projektem
nowelizacji ustawy trwają, a jego kształt może ulec zmianom w toku procesu legislacyjnego.
Ze środków Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego wdrażane będą też dwa
projekty skupiające się na deinstytucjonalizacji, wspierające tworzenie mieszkań
treningowych i wspomaganych, zmierzające do aktualizacji Ogólnopolskiego Badania Liczby
Osób Bezdomnych. Ich łączna wartość to 44 mln zł. Oba zakładają współpracę
z doświadczonymi organizacjami pozarządowymi, działającymi w obszarze wsparcia osób
w kryzysie bezdomności.
Pierwszy z nich pn. „Wsparcie instytucji zajmujących się pomocą i integracją społeczną” już
jest realizowany. W ramach jednego z zadań składających się na to przedsięwzięcie
opracowany zostanie ogólnopolski model świadczenia zdeinstytucjonalizowanych usług
wsparcia osobom w kryzysie bezdomności i zagrożonym bezdomnością z uwzględnieniem
metody „Najpierw mieszkanie”. Zakończenie projektu planowane jest na 2027 r.
Drugi projekt, funkcjonujący pn. „Opracowanie skutecznego systemu wsparcia dla osób
w kryzysie bezdomności oraz osób nią zagrożonych”, zakłada m.in. przeprowadzenie
pilotażu modelu świadczenia usług osobom w kryzysie bezdomności i zagrożonym
bezdomnością. Do usług tych zalicza się również wsparcie, które ma być udzielane
w mieszkaniach treningowych i wspomaganych, należących do jednostek samorządu
terytorialnego. Program przewiduje ponadto aktualizację kwestionariusza Ogólnopolskiego
Badania Liczby Osób Bezdomnych oraz rozszerzenie formy jego realizacji i analizy
uzyskiwanych na jego podstawie wyników we współpracy z uczelnią lub instytutem
badawczym. Zakończenie projektu przewidziano na 2029 r.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Pragnę też podkreślić, że planowane jest ponadto powołanie międzyresortowego Zespołu
ds. przeciwdziałania bezdomności, który będzie narzędziem koordynacji polityki w tym
obszarze. Przeprowadzono już na ten temat konsultacje z odpowiednimi resortami, m.in.
odpowiedzialnymi za politykę mieszkaniową, sprawiedliwość, zdrowie i finanse. Wyniki
konsultacji przedstawiono Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --