Interpelacja nr 12174
Interpelacja w sprawie przeciwdziałania bezdomności byłych osadzonych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (64%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przeciwdziałania bezdomności byłych osadzonych
Interpelacja nr 12174
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra sprawiedliwości
w sprawie przeciwdziałania bezdomności byłych osadzonych
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 09-09-2025
Szanowna Pani Ministro! Szanowny Panie Ministrze!
W trakcie prac Parlamentarnego Zespołu ds. zakończenia bezdomności wraz z ekspertkami i ekspertami w tym obszarze poruszamy szczegółowo wiele problemów. Jednym z nich jest przeciwdziałanie bezdomności byłych osadzonych. Bezdomność i ryzyko popadnięcia w konflikt z prawem, a w efekcie pobyt, często wielokrotny, w więzieniu są ze sobą powiązane. Tworzy się w takiej sytuacji błędne koło: bezdomność zwiększa ryzyko popadnięcia w konflikt z prawem i trafienia do więzienia, a wyjście z więzienia bez wsparcia często oznacza powrót na ulicę z powodu braku środków do życia i utraty więzi społecznych. Brama więzienia prowadzi na ulicę, a życie na ulicy - z powrotem do więzienia. Jednym z problemów, które omówiliśmy na posiedzeniu zespołu była kwestia braku monitorowania byłych więźniów pod kątem sytuacji życiowej, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji mieszkaniowej oraz brak przepływu informacji między systemami sprawiedliwości i pomocy społecznej.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie mechanizmy planują wprowadzić ministerstwa by upowszechnić realizowany przez gminy monitoring sytuacji osób opuszczających zakłady karne?
Jakie są planowane mechanizmy wsparcia dla byłych osadzonych, którzy po wyjściu nie mają stałego miejsca pobytu lub wskazują jako miejsce pobytu tymczasową lokalizację?
Czy wprowadzone nowelizacją ustawy o pomocy społecznej z 28 lipca 2023 r. przepisy art. 13 ust. 3-5 dopuszczające świadczenie pracy socjalnej na rzecz osób, którym pozostało nie więcej niż 3 miesiące do planowanego opuszczenia zakładu karnego albo aresztu śledczego znalazły swoje odzwierciedlenie w postaci powszechnego świadczenia pracy socjalnej na rzecz tej grupy, a jeśli nie, to dlaczego i jakie działania korygujące przewidują w tym zakresie ministerstwa?
Czy ministerstwa planują lub analizują możliwość rozwoju programów mieszkaniowych ze wsparciem dla osób opuszczających zakłady penitencjarne zagrożonych bezdomnością i powrotem do działań przestępczych?
Interpelacja nr 12174
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra sprawiedliwości
w sprawie przeciwdziałania bezdomności byłych osadzonych
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 09-09-2025
Szanowna Pani Ministro! Szanowny Panie Ministrze!
W trakcie prac Parlamentarnego Zespołu ds. zakończenia bezdomności wraz z ekspertkami i ekspertami w tym obszarze poruszamy szczegółowo wiele problemów. Jednym z nich jest przeciwdziałanie bezdomności byłych osadzonych. Bezdomność i ryzyko popadnięcia w konflikt z prawem, a w efekcie pobyt, często wielokrotny, w więzieniu są ze sobą powiązane. Tworzy się w takiej sytuacji błędne koło: bezdomność zwiększa ryzyko popadnięcia w konflikt z prawem i trafienia do więzienia, a wyjście z więzienia bez wsparcia często oznacza powrót na ulicę z powodu braku środków do życia i utraty więzi społecznych. Brama więzienia prowadzi na ulicę, a życie na ulicy - z powrotem do więzienia. Jednym z problemów, które omówiliśmy na posiedzeniu zespołu była kwestia braku monitorowania byłych więźniów pod kątem sytuacji życiowej, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji mieszkaniowej oraz brak przepływu informacji między systemami sprawiedliwości i pomocy społecznej.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie mechanizmy planują wprowadzić ministerstwa by upowszechnić realizowany przez gminy monitoring sytuacji osób opuszczających zakłady karne?
Jakie są planowane mechanizmy wsparcia dla byłych osadzonych, którzy po wyjściu nie mają stałego miejsca pobytu lub wskazują jako miejsce pobytu tymczasową lokalizację?
Czy wprowadzone nowelizacją ustawy o pomocy społecznej z 28 lipca 2023 r. przepisy art. 13 ust. 3-5 dopuszczające świadczenie pracy socjalnej na rzecz osób, którym pozostało nie więcej niż 3 miesiące do planowanego opuszczenia zakładu karnego albo aresztu śledczego znalazły swoje odzwierciedlenie w postaci powszechnego świadczenia pracy socjalnej na rzecz tej grupy, a jeśli nie, to dlaczego i jakie działania korygujące przewidują w tym zakresie ministerstwa?
Czy ministerstwa planują lub analizują możliwość rozwoju programów mieszkaniowych ze wsparciem dla osób opuszczających zakłady penitencjarne zagrożonych bezdomnością i powrotem do działań przestępczych?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Maria Ejchart
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
19%
Konkretność
81%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 4 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.8 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11490 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.370.2025
Warszawa, 24 września 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 12174 złożoną przez Panią Posłankę Marcelinę Zawiszę
do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz do Ministra Sprawiedliwości
w sprawie przeciwdziałania bezdomności byłych osadzonych, uprzejmie przekazuję
odpowiedź, która pozostaje w zakresie kompetencji Ministra Sprawiedliwości.
Poniższe informacje zostały przygotowane we współpracy z Dyrektorem Generalnym
Służby Więziennej.
Jednostki organizacyjne Służby Więziennej w ramach realizacji swoich ustawowych zadań
od lat organizują i prowadzą stałą, systematyczną współpracę ze środowiskiem
pozawięziennym. Ta współpraca ma na celu stopniowe przygotowywanie osób
odbywających kary pozbawienia wolności do powrotu do środowiska otwartego, które
powinno minimalizować negatywne skutki pobytu w warunkach izolacji.
Wszelkie formy pracy socjalnej realizowane ze skazanymi w trakcie odbywania przez nich
kary pozbawienia wolności stanowią bardzo cenne uzupełnienie działań oferowanych
bezpośrednio przez Służbę Więzienną. Dzięki nim osoby przebywające jeszcze
w zakładach karnych i aresztach śledczych mogą nawiązać kontakt z organami
-- 1 of 3 --
2
zewnętrznymi np. kuratorami, pracownikami socjalnymi, pracownikami służb
zatrudnieniowych, co pozwala na nabywanie przez nich umiejętności samodzielnego
załatwiania swoich istotnych życiowo spraw oraz rozwiązywania pojawiających się
problemów.
Pracownicy socjalni są obecni w jednostkach penitencjarnych wykonując swoje ustawowe
zadania w oparciu o zawarte porozumienia z dyrektorami zakładów karnych i aresztów
śledczych. Ich działania obejmują grupowe spotkania z osadzonymi, indywidualne
rozmowy, wywiad, poradnictwo oraz inspirowanie i promowanie nowych rozwiązań
w zakresie reintegracji ze społeczeństwem. Mają wpływ na przygotowanie osadzonych
do powrotu do społeczeństwa, w szczególności poprzez podejmowanie działań
zmierzających do przeciwdziałania bezdomności, a także współdziałania w umieszczaniu
w domach pomocy społecznej osób zwalnianych z zakładów karnych, a wymagających
całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności niemogących
samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej
pomocy w formie usług opiekuńczych.
Tak, jak wyjaśniono w odpowiedzi na interpelację Pani Posłanki numer 12180, także sama
Służba Więzienna podejmuje szereg działań, aby w najlepszy sposób przygotować osoby
opuszczające jednostki penitencjarne do samodzielnego życia. Warto wskazać m.in.
na oddziaływania związane z przygotowywaniem skazanych do powrotu na rynek pracy.
W tym obszarze służba penitencjarna koncentruje się przede wszystkim na szkoleniu
zawodowym, którego efekty stanowią jeden z najistotniejszych składników sprzyjających
zapobieganiu powrotowi do przestępstwa. Uzyskanie kwalifikacji zawodowych ułatwia lub
umożliwia zdobycie legalnych źródeł utrzymania dla byłych skazanych i ich rodzin,
zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czy spłatę ewentualnych zobowiązań
finansowych, a pośrednio odciąża także cały system opieki społecznej.
Z kolei, zgodnie z art. 164 Kodeksu karnego wykonawczego, w okresie do 6 miesięcy przed
przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub przed zakończeniem wykonywania kary
skazany jest przygotowywany (w miarę potrzeb) do życia po zwolnieniu, zwłaszcza
-- 2 of 3 --
3
dla nawiązania kontaktu z kuratorem sądowym lub podmiotami, o których mowa w art.
38 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Okres ten ustala, za zgodą skazanego, komisja
penitencjarna. Osadzeni objęci ww. okresem otrzymują kompleksowe wsparcie
instytucjonalne, w tym realizowane przez kuratorów zawodowych oraz pracowników
socjalnych.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.454.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12174 Pani Posłanki Marceliny Zawiszy, w sprawie
przeciwdziałania bezdomności byłych osadzonych, proszę przyjąć wyjaśnienia pozostające
we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Zgodnie z przeprowadzonym na zlecenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
w lutym ub.r. Ogólnopolskim Badaniem Liczby Osób Bezdomnych w Polsce zdiagnozowano
31 042 osób w kryzysie bezdomności, z czego 80% stanowili mężczyźni, a 20% kobiety.
W zakładach karnych i aresztach śledczych podczas ostatniego badania przebywały 1772
osoby, z których 94% stanowili mężczyźni, a 6% kobiety.
Zgodnie z informacjami przekazanymi z Ministerstwa Sprawiedliwości, na podstawie art.
164 Kodeksu karnego wykonawczego, w okresie do 6 miesięcy przed przewidywanym
warunkowym zwolnieniem lub przed zakończeniem wykonywania kary, skazany jest
przygotowywany (w miarę potrzeb) do życia po zwolnieniu, zwłaszcza do nawiązania
kontaktu z kuratorem sądowym lub podmiotami, o których mowa w art. 38 § 1 Kodeksu
karnego wykonawczego. Okres ten ustala, za zgodą skazanego, komisja penitencjarna.
Objęci nim osadzeni otrzymują kompleksowe wsparcie instytucjonalne, w tym w formach
realizowanych przez kuratorów zawodowych oraz pracowników socjalnych.
Pracownicy socjalni wykonują swoje ustawowe zadania w jednostkach penitencjarnych
w oparciu o porozumienia zawarte z dyrektorami zakładów karnych i aresztów śledczych.
Ich działania obejmują grupowe spotkania z osadzonymi, indywidualne rozmowy, wywiad,
poradnictwo oraz inspirowanie i promowanie nowych rozwiązań dotyczących reintegracji
osadzonych ze społeczeństwem. Mają wpływ na przygotowanie osadzonych do powrotu
do społeczeństwa, w szczególności poprzez podejmowanie działań zmierzających
do przeciwdziałania bezdomności, a także udział w procesie umieszczania w domach
pomocy społecznej osób zwalnianych z zakładów karnych, które wymagają całodobowej
opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności i nie są w stanie samodzielnie
funkcjonować w codziennym życiu i którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy
w formie usług opiekuńczych.
Służba Więzienna podejmuje szereg działań mających na celu możliwie najlepsze
przygotowanie osoby opuszczające jednostki penitencjarne do samodzielnego życia. Warto
wskazać m.in. na działania związane z przygotowywaniem skazanych do powrotu na rynek
pracy. W tym obszarze służba penitencjarna koncentruje się przede wszystkim na
szkoleniu zawodowym, którego efekty stanowią jeden z najistotniejszych elementów
zapobiegania powrotowi zwalnianych osadzonych do przestępstwa. Uzyskanie kwalifikacji
zawodowych umożliwia lub ułatwia zdobycie legalnych źródeł utrzymania dla byłych
skazanych i ich rodzin, zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czy spłatę
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
ewentualnych zobowiązań finansowych, a pośrednio odciąża także cały system opieki
społecznej.
Informuję, że zgodnie z art. 22 pkt 4 w związku z art. 48a ust. 11-13 ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214) do zadań wojewody należy
prowadzenie rejestru m.in. mieszkań treningowych i wspomaganych, miejsc udzielania
tymczasowego schronienia (schronisk dla osób bezdomnych, schronisk dla osób
bezdomnych z usługami opiekuńczymi, noclegowni i ogrzewalni).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w listopadzie 2024 r., wraz z wystosowaniem
apelu do wojewodów o zwrócenie szczególnej uwagi na zabezpieczenie wsparcia dla osób
w kryzysie bezdomności w okresie jesienno-zimowym, zwrócił uwagę właśnie na aspekt
prowadzenia rejestrów. W kontekście rejestru placówek udzielających tymczasowego
schronienia zwrócono się do wojewodów z prośbą, aby w rejestrach uwzględnili, kto może
skorzystać z tych placówek w podziale na płeć (kobiety i mężczyźni, tylko kobiety, tylko
mężczyźni) oraz – poza innymi wymaganymi informacjami – informowali o maksymalnej
liczbie miejsc w danej placówce zgodnie z jej statutem.
Trzeba podkreślić, że gmina i powiat obowiązane są zgodnie z przepisami ustawy
do wykonywania zadań pomocy społecznej i - mimo dotyczącego osób fizycznych
i prawnych obowiązku zaspokajania ich niezbędnych potrzeb życiowych – nie mogą
odmówić udzielenia pomocy osobom jej potrzebującym (art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy
społecznej) niezależnie od tego, czy opuściły zakład karny, czy nie. Do zadań własnych
gminy, na podstawie art. 17 ustawy o pomocy społecznej, należy m. in. przyznawanie
i wypłacanie zasiłków specjalnych celowych, prowadzenie i zapewnienie miejsc w domach
pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia o zasięgu gminnym oraz kierowanie do nich osób
wymagających opieki, w tym byłych osadzonych.
Na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej właściwą miejscowo gminą
do wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej, do
którego form należy udzielenie schronienia, jest w przypadku osoby bezdomnej gmina jej
ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Trzeba w tym miejscu podkreślić, że w art. 101 ust. 3 ww. aktu określono wyjątek od tej
zasady. Przepis ten stanowi, że: „w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją
osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz
w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów
humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, i osób, o których mowa
w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się
o świadczenie”.
Przeniesienie właściwości miejscowej z gminy ostatniego miejsca zameldowania na gminę
miejsca pobytu powinno występować w sytuacjach nagłych, mogących stanowić zagrożenie
dla zdrowia i życia osoby ubiegającej się o świadczenie (np. w sytuacji udzielenia osobie
bezdomnej schronienia w czasie zimy po opuszczeniu zakładu karnego).
Informuję, że projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych
ustaw uzyskał wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod
numerem UD315. Wśród zaproponowanych w ramach projektu ustawy zmian znajdują się
m.in. mające zastosowanie do gminy regulacje doprecyzowujące kwestie udzielania
świadczeń osobom w kryzysie bezdomności w miejscu pobytu, jak również wydłużające
termin świadczenia pracy socjalnej do 6 miesięcy (z 3 miesięcy) przed planowanym
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
opuszczeniem przez daną osobę zakładu karnego albo aresztu śledczego, co ma umożliwić
poszerzenie pracy z osobą osadzoną celem lepszego przygotowania jej do funkcjonowania
w społeczeństwie po wyjściu na wolność. Tym samym okres świadczenia pracy socjalnej
w zakładzie penitencjarnym w całości mógłby pokrywać się z okresem przygotowywania
do życia po zwolnieniu, wynikającym z art. 164 Kodeksu karnego wykonawczego.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że prace nad projektem nowelizacji ustawy trwają, a jego
ostateczny kształt może ulec zmianom w trakcie procesu legislacyjnego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.370.2025
Warszawa, 24 września 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 12174 złożoną przez Panią Posłankę Marcelinę Zawiszę
do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz do Ministra Sprawiedliwości
w sprawie przeciwdziałania bezdomności byłych osadzonych, uprzejmie przekazuję
odpowiedź, która pozostaje w zakresie kompetencji Ministra Sprawiedliwości.
Poniższe informacje zostały przygotowane we współpracy z Dyrektorem Generalnym
Służby Więziennej.
Jednostki organizacyjne Służby Więziennej w ramach realizacji swoich ustawowych zadań
od lat organizują i prowadzą stałą, systematyczną współpracę ze środowiskiem
pozawięziennym. Ta współpraca ma na celu stopniowe przygotowywanie osób
odbywających kary pozbawienia wolności do powrotu do środowiska otwartego, które
powinno minimalizować negatywne skutki pobytu w warunkach izolacji.
Wszelkie formy pracy socjalnej realizowane ze skazanymi w trakcie odbywania przez nich
kary pozbawienia wolności stanowią bardzo cenne uzupełnienie działań oferowanych
bezpośrednio przez Służbę Więzienną. Dzięki nim osoby przebywające jeszcze
w zakładach karnych i aresztach śledczych mogą nawiązać kontakt z organami
-- 1 of 3 --
2
zewnętrznymi np. kuratorami, pracownikami socjalnymi, pracownikami służb
zatrudnieniowych, co pozwala na nabywanie przez nich umiejętności samodzielnego
załatwiania swoich istotnych życiowo spraw oraz rozwiązywania pojawiających się
problemów.
Pracownicy socjalni są obecni w jednostkach penitencjarnych wykonując swoje ustawowe
zadania w oparciu o zawarte porozumienia z dyrektorami zakładów karnych i aresztów
śledczych. Ich działania obejmują grupowe spotkania z osadzonymi, indywidualne
rozmowy, wywiad, poradnictwo oraz inspirowanie i promowanie nowych rozwiązań
w zakresie reintegracji ze społeczeństwem. Mają wpływ na przygotowanie osadzonych
do powrotu do społeczeństwa, w szczególności poprzez podejmowanie działań
zmierzających do przeciwdziałania bezdomności, a także współdziałania w umieszczaniu
w domach pomocy społecznej osób zwalnianych z zakładów karnych, a wymagających
całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności niemogących
samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej
pomocy w formie usług opiekuńczych.
Tak, jak wyjaśniono w odpowiedzi na interpelację Pani Posłanki numer 12180, także sama
Służba Więzienna podejmuje szereg działań, aby w najlepszy sposób przygotować osoby
opuszczające jednostki penitencjarne do samodzielnego życia. Warto wskazać m.in.
na oddziaływania związane z przygotowywaniem skazanych do powrotu na rynek pracy.
W tym obszarze służba penitencjarna koncentruje się przede wszystkim na szkoleniu
zawodowym, którego efekty stanowią jeden z najistotniejszych składników sprzyjających
zapobieganiu powrotowi do przestępstwa. Uzyskanie kwalifikacji zawodowych ułatwia lub
umożliwia zdobycie legalnych źródeł utrzymania dla byłych skazanych i ich rodzin,
zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czy spłatę ewentualnych zobowiązań
finansowych, a pośrednio odciąża także cały system opieki społecznej.
Z kolei, zgodnie z art. 164 Kodeksu karnego wykonawczego, w okresie do 6 miesięcy przed
przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub przed zakończeniem wykonywania kary
skazany jest przygotowywany (w miarę potrzeb) do życia po zwolnieniu, zwłaszcza
-- 2 of 3 --
3
dla nawiązania kontaktu z kuratorem sądowym lub podmiotami, o których mowa w art.
38 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Okres ten ustala, za zgodą skazanego, komisja
penitencjarna. Osadzeni objęci ww. okresem otrzymują kompleksowe wsparcie
instytucjonalne, w tym realizowane przez kuratorów zawodowych oraz pracowników
socjalnych.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.454.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12174 Pani Posłanki Marceliny Zawiszy, w sprawie
przeciwdziałania bezdomności byłych osadzonych, proszę przyjąć wyjaśnienia pozostające
we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Zgodnie z przeprowadzonym na zlecenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
w lutym ub.r. Ogólnopolskim Badaniem Liczby Osób Bezdomnych w Polsce zdiagnozowano
31 042 osób w kryzysie bezdomności, z czego 80% stanowili mężczyźni, a 20% kobiety.
W zakładach karnych i aresztach śledczych podczas ostatniego badania przebywały 1772
osoby, z których 94% stanowili mężczyźni, a 6% kobiety.
Zgodnie z informacjami przekazanymi z Ministerstwa Sprawiedliwości, na podstawie art.
164 Kodeksu karnego wykonawczego, w okresie do 6 miesięcy przed przewidywanym
warunkowym zwolnieniem lub przed zakończeniem wykonywania kary, skazany jest
przygotowywany (w miarę potrzeb) do życia po zwolnieniu, zwłaszcza do nawiązania
kontaktu z kuratorem sądowym lub podmiotami, o których mowa w art. 38 § 1 Kodeksu
karnego wykonawczego. Okres ten ustala, za zgodą skazanego, komisja penitencjarna.
Objęci nim osadzeni otrzymują kompleksowe wsparcie instytucjonalne, w tym w formach
realizowanych przez kuratorów zawodowych oraz pracowników socjalnych.
Pracownicy socjalni wykonują swoje ustawowe zadania w jednostkach penitencjarnych
w oparciu o porozumienia zawarte z dyrektorami zakładów karnych i aresztów śledczych.
Ich działania obejmują grupowe spotkania z osadzonymi, indywidualne rozmowy, wywiad,
poradnictwo oraz inspirowanie i promowanie nowych rozwiązań dotyczących reintegracji
osadzonych ze społeczeństwem. Mają wpływ na przygotowanie osadzonych do powrotu
do społeczeństwa, w szczególności poprzez podejmowanie działań zmierzających
do przeciwdziałania bezdomności, a także udział w procesie umieszczania w domach
pomocy społecznej osób zwalnianych z zakładów karnych, które wymagają całodobowej
opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności i nie są w stanie samodzielnie
funkcjonować w codziennym życiu i którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy
w formie usług opiekuńczych.
Służba Więzienna podejmuje szereg działań mających na celu możliwie najlepsze
przygotowanie osoby opuszczające jednostki penitencjarne do samodzielnego życia. Warto
wskazać m.in. na działania związane z przygotowywaniem skazanych do powrotu na rynek
pracy. W tym obszarze służba penitencjarna koncentruje się przede wszystkim na
szkoleniu zawodowym, którego efekty stanowią jeden z najistotniejszych elementów
zapobiegania powrotowi zwalnianych osadzonych do przestępstwa. Uzyskanie kwalifikacji
zawodowych umożliwia lub ułatwia zdobycie legalnych źródeł utrzymania dla byłych
skazanych i ich rodzin, zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czy spłatę
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
ewentualnych zobowiązań finansowych, a pośrednio odciąża także cały system opieki
społecznej.
Informuję, że zgodnie z art. 22 pkt 4 w związku z art. 48a ust. 11-13 ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214) do zadań wojewody należy
prowadzenie rejestru m.in. mieszkań treningowych i wspomaganych, miejsc udzielania
tymczasowego schronienia (schronisk dla osób bezdomnych, schronisk dla osób
bezdomnych z usługami opiekuńczymi, noclegowni i ogrzewalni).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w listopadzie 2024 r., wraz z wystosowaniem
apelu do wojewodów o zwrócenie szczególnej uwagi na zabezpieczenie wsparcia dla osób
w kryzysie bezdomności w okresie jesienno-zimowym, zwrócił uwagę właśnie na aspekt
prowadzenia rejestrów. W kontekście rejestru placówek udzielających tymczasowego
schronienia zwrócono się do wojewodów z prośbą, aby w rejestrach uwzględnili, kto może
skorzystać z tych placówek w podziale na płeć (kobiety i mężczyźni, tylko kobiety, tylko
mężczyźni) oraz – poza innymi wymaganymi informacjami – informowali o maksymalnej
liczbie miejsc w danej placówce zgodnie z jej statutem.
Trzeba podkreślić, że gmina i powiat obowiązane są zgodnie z przepisami ustawy
do wykonywania zadań pomocy społecznej i - mimo dotyczącego osób fizycznych
i prawnych obowiązku zaspokajania ich niezbędnych potrzeb życiowych – nie mogą
odmówić udzielenia pomocy osobom jej potrzebującym (art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy
społecznej) niezależnie od tego, czy opuściły zakład karny, czy nie. Do zadań własnych
gminy, na podstawie art. 17 ustawy o pomocy społecznej, należy m. in. przyznawanie
i wypłacanie zasiłków specjalnych celowych, prowadzenie i zapewnienie miejsc w domach
pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia o zasięgu gminnym oraz kierowanie do nich osób
wymagających opieki, w tym byłych osadzonych.
Na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej właściwą miejscowo gminą
do wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej, do
którego form należy udzielenie schronienia, jest w przypadku osoby bezdomnej gmina jej
ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Trzeba w tym miejscu podkreślić, że w art. 101 ust. 3 ww. aktu określono wyjątek od tej
zasady. Przepis ten stanowi, że: „w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją
osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz
w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów
humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, i osób, o których mowa
w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się
o świadczenie”.
Przeniesienie właściwości miejscowej z gminy ostatniego miejsca zameldowania na gminę
miejsca pobytu powinno występować w sytuacjach nagłych, mogących stanowić zagrożenie
dla zdrowia i życia osoby ubiegającej się o świadczenie (np. w sytuacji udzielenia osobie
bezdomnej schronienia w czasie zimy po opuszczeniu zakładu karnego).
Informuję, że projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych
ustaw uzyskał wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod
numerem UD315. Wśród zaproponowanych w ramach projektu ustawy zmian znajdują się
m.in. mające zastosowanie do gminy regulacje doprecyzowujące kwestie udzielania
świadczeń osobom w kryzysie bezdomności w miejscu pobytu, jak również wydłużające
termin świadczenia pracy socjalnej do 6 miesięcy (z 3 miesięcy) przed planowanym
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
opuszczeniem przez daną osobę zakładu karnego albo aresztu śledczego, co ma umożliwić
poszerzenie pracy z osobą osadzoną celem lepszego przygotowania jej do funkcjonowania
w społeczeństwie po wyjściu na wolność. Tym samym okres świadczenia pracy socjalnej
w zakładzie penitencjarnym w całości mógłby pokrywać się z okresem przygotowywania
do życia po zwolnieniu, wynikającym z art. 164 Kodeksu karnego wykonawczego.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że prace nad projektem nowelizacji ustawy trwają, a jego
ostateczny kształt może ulec zmianom w trakcie procesu legislacyjnego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --