Interpelacja w sprawie mieszkań treningowych i polityki wsparcia zatrudnienia osób w kryzysie bezdomności
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12173
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie mieszkań treningowych i polityki wsparcia zatrudnienia osób w kryzysie bezdomności
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 09-09-2025
Szanowna Pani Ministro!
Brak zatrudnienia i stabilnego źródła dochodów to jeden z problemów, z którymi zmagają się osoby dotknięte kryzysem bezdomności. W trakcie prac Parlamentarnego Zespołu ds. zakończenia bezdomności uczestnicy posiedzeń wskazywali na wiele problemów związanych z programami wsparcia zatrudnienia osób zagrożonych bezdomnością i wychodzących z tego kryzysu. Szczególną troskę budzi los osób opuszczających pieczę młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Nierówna jest dostępność mieszkań treningowych dla tych osób, co zwiększa zagrożenie wejścia w bezdomność. Problemem pozostaje również standard przydzielonych absolwentom programów - często są to lokale substandardowe, a ścieżki odwoławcze i możliwość zamieszkania w lokalu o lepszym standardzie są niejasne i słabo uregulowane. Dużym wsparciem dla osób w kryzysie bezdomności jest również zatrudnienie w ramach spółdzielni socjalnych i innych placówek ekonomii społecznej, jednak brak centralnych wytycznych dotyczących uwzględniania klauzul społecznych przy zamówieniach usług przez jednostki samorządu terytorialnego powoduje nierównomierny dostęp do takiej formy wsparcia zatrudnienia dla osób w kryzysie bezdomności lub zagrożonych bezdomnością. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania planuje ministerstwo, by zapewnić równomierną dostępność programu mieszkań treningowych dla opuszczających pieczę MOW na terenie całego kraju? Jakie środki planuje Pani skierować do jednostek samorządu terytorialnego, by mieszkania treningowe były dostępne w każdym powiecie?
Czy toczą się prace nad aktualizacją wytycznych dotyczących stosowania klauzul społecznych przy zamówieniach usług przez JST oraz podmioty państwowe? Czy planowane jest wprowadzenie konkretnych celów udziału zamówień "z klauzulą" dla JST, by systemowo wspierać zatrudnienie osób w kryzysie bezdomności?
Czy MRPiPS wprowadzi minimalne standardy oraz ustandaryzowane mechanizmy odwoławcze, by wyjść naprzeciw problemowi przydziału mieszkań "substandardowych" dla osób opuszczających pieczę MOW i inne programy skierowane do osób zagrożonych bezdomnością?
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8032 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.451.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12173 Pani Posłanki Marceliny Zawiszy „w sprawie
mieszkań treningowych i polityki wsparcia zatrudnienia osób w kryzysie bezdomności”,
proszę przyjąć wyjaśnienia pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej.
Na wstępie informuję, że zasady, formy i sposoby wsparcia osób w kryzysie bezdomności
regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz.
1214).
Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie pełnoletniej, która ze względu na
trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia
w codziennym funkcjonowaniu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez
jednostkę całodobowej opieki, może być przyznane wsparcie w mieszkaniu treningowym lub
wspomaganym.
Przepis ten odnosi się w szczególności do osób: z zaburzeniami psychicznymi; w kryzysie
bezdomności; opuszczających pieczę zastępczą w rozumieniu przepisów o wspieraniu
rodziny i systemie pieczy zastępczej, opuszczających młodzieżowy ośrodek wychowawczy,
okręgowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy, schronisko dla nieletnich, a także
cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę
uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością,
o której mowa w art. 159 przesłanki obligatoryjnego udzielenia zezwolenia na pobyt
czasowy w celu połączenia się z rodziną ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia
2013 r. o cudzoziemcach.
W mieszkaniach treningowych świadczy się usługi przygotowujące przebywające tam osoby
do niezależnego życia. Usługi te (m.in. trening samodzielności, poradnictwo, praca socjalna
lub inne usługi aktywnej integracji) mają charakter okresowy i służą przedstawicielom
określonych grup w osiągnięciu częściowej lub całkowitej samodzielności.
Osobie opuszczającej pieczę zastępczą w rozumieniu przepisów o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej, a także opuszczającej młodzieżowy ośrodek wychowawczy,
okręgowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy i schronisko dla nieletnich może zatem
zostać przyznane wsparcie w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym. Należy
podkreślić, że art. 53 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej gwarantuje równy dostęp do
wskazanego świadczenia wszystkim osobom wymienionym w przepisie.
Informuję, że projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych
ustaw uzyskał wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod
numerem UD315. Wśród zaproponowanych w projekcie zmian znajdują się m.in. regulacje
w zakresie rozwoju mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego - m.in. dotyczące
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
możliwości prowadzenia mieszkań przez organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 3
ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
oraz podmiot, o którym mowa w art. 3 ust. 3 tej ustawy - pomocy społecznej, pieczy
zastępczej lub integracji oraz reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych
wykluczeniem społecznym (z wyłączeniem trybu zlecania zadania z pomocy społecznej,
o którym mowa w art. 25 ustawy).
Trzeba przy tym zaznaczyć, że prace nad projektem nowelizacji ustawy trwają, a jego
ostateczny kształt może ulec zmianom w toku procesu legislacyjnego.
Możliwości wprowadzenia kolejnych rozwiązań dotyczących rozwoju omawianej formy
pomocy analizowane będą w ramach prac Zespołu do spraw reformy systemu pomocy
społecznej, będącego organem opiniodawczo-doradczym Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej powołanym na podstawie Zarządzenia nr 24 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 27 czerwca 2024 roku (Dz. Urz. MRPiPS z 2024 r. poz. 24). Celem prac
zespołu jest zwiększenie skuteczności prowadzonych działań pomocowych poprzez
integrację różnych form wsparcia oraz wzmocnienie współpracy pomiędzy instytucjami
państwowymi, samorządami, organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami.
Wyjaśniam, że w ramach programu budownictwa socjalnego i komunalnego - realizowanego
na podstawie należącej do właściwości Ministra Finansów i Gospodarki ustawy z dnia
8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U.
z 2024 r. poz. 304 z późn.zm.) i zgodnie z art. 6 tego aktu - beneficjenci wsparcia mogą ubiegać
się o bezzwrotne granty na dofinansowane tworzenia i modernizacji lokali mieszkalnych,
które będą służyć wykonywaniu zadań z zakresu pomocy społecznej w formie mieszkań
treningowych lub wspomaganych. Operatorem rządowych programów Budownictwa
Socjalnego i Komunalnego, działającego w ramach Funduszu Dopłat oraz Społecznego
Budownictwa Czynszowego, jest Bank Gospodarstwa Krajowego. Powyższe działania
koordynowane są w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, a nadzorowane przez Ministra
Finansów i Gospodarki.
Wsparcie jednostek samorządu terytorialnego w realizacji ich zadania własnego (art. 17 ust.
1 pkt 12 oraz art. 19 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej) możliwe jest na gruncie Programu
kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” (w zadaniu 4.4 przewidziano wsparcie
finansowe z rezerwy budżetu państwa ), ustanowionego uchwałą Nr 160 Rady Ministrów 20
grudnia 2016 r. (M.P. poz. 1250), którą zmieniono uchwałą nr 189 Rady Ministrów z dnia 27
grudnia 2021 r. (M.P. z 2022 r. poz. 64).
Rozwijanie sieci mieszkań treningowych lub wspomaganych może obejmować zarówno
tworzenie mieszkań w lokalach należących do jednostek samorządu terytorialnego, jak
i ewentualną ich budowę czy zakup, przy zachowaniu zasady racjonalnego wydatkowania
środków publicznych.
Roczna kwota środków przeznaczonych na wsparcie samorządów lokalnych szczebla
gminnego i powiatowego w prowadzeniu mieszkań treningowych i wspomaganych w ramach
programu „Za życiem” wynosi 24 mln zł.
Informuję, że ze środków Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego sfinansowane
zostaną dwa projekty skupiające się na deinstytucjonalizacji i wspierające tworzenie
mieszkań treningowych oraz wspomaganych, a także dążące do aktualizacji Ogólnopolskiego
Badania Liczby Osób Bezdomnych. Ich wartość to w sumie 44 mln zł. Oba zakładają
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
współpracę z organizacjami pozarządowymi posiadającymi bogate doświadczenie we
wspieraniu i niesieniu pomocy osobom w kryzysie bezdomności.
Pierwszy z nich, funkcjonujący pod nazwą „Wsparcie instytucji zajmujących się pomocą
i integracją społeczną”, już jest wdrażany. Jedno z realizowanych w ramach tego
przedsięwzięcia zadań zakłada opracowanie ogólnopolskiego modelu świadczenia
zdeinstytucjonalizowanych usług wsparcia osobom w kryzysie bezdomności i osobom
zagrożonym bezdomnością z uwzględnieniem metody „Najpierw mieszkanie”. Zakończenie
projektu planowane jest w 2027 r.
Drugi projekt pn. „Opracowanie skutecznego systemu wsparcia dla osób w kryzysie
bezdomności oraz osób nią zagrożonych” zakłada m.in. przeprowadzenie pilotażu modelu
świadczenia usług osobom w kryzysie bezdomności i zagrożonym bezdomnością również
poprzez pomoc udzielaną w mieszkaniach treningowych i wspomaganych, należących do
jednostek samorządu terytorialnego. W ramach projektu zakłada się też aktualizację
kwestionariusza Ogólnopolskiego Badania Liczby Osób Bezdomnych oraz zaproponowanie
poszerzenia formy jego realizacji i analizy wyników (działanie to ma być przeprowadzone we
współpracy z właściwą instytucją naukową - uczelnią lub instytutem badawczym).
Zakończenie projektu przewidziano na 2029 r.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --