Interpelacja nr 12145
Interpelacja w sprawie realizacji programu "Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami"
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (40%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie realizacji programu "Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami"
Interpelacja nr 12145
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie realizacji programu "Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami"
Zgłaszający: Bożena Lisowska
Data wpływu: 08-09-2025
Szanowna Pani Ministro,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie braku działań Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczących wdrożenia programu „Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami” obejmującego m.in. bon terapeutyczny oraz bon prozatrudnieniowy.
Program ten został opracowany przez środowiska społeczne i organizacje pozarządowe jako odpowiedź na obowiązki wynikające z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, w szczególności art. 19, 26 i 27 nakładających na państwo polskie obowiązek zapewnienia rehabilitacji społecznej, dostępu do rynku pracy oraz wsparcia w prowadzeniu niezależnego życia.
Z dokumentów przekazanych ministerstwu oraz Gabinetowi Marszałka Sejmu RP wynika, że:
już od listopada 2024 r. sprawa była analizowana przez pracowników ministerstwa,
27 lutego 2025 r. marszałek Sejmu RP przekazał sprawę do Pana Ministra Łukasza Krasonia, jednakże w odpowiedzi z dnia 15 maja 2025 r. ministerstwo poinformowało, że rozwiązania dotyczące bonu terapeutycznego i prozatrudnieniowego „nie są obecnie przedmiotem prac Ministerstwa”.
Tymczasem należy podkreślić, że:
obecny system wsparcia kieruje środki głównie do pracodawców (SODIR), marginalizując podmiotowość samych osób z niepełnosprawnościami,
jedynie ok. 3% osób z niepełnosprawnością korzysta z rehabilitacji społecznej, a ok. 25% jest aktywnych zawodowo,
wsparcie systemowe obejmuje w praktyce przede wszystkim osoby całkowicie niezdolne do pracy (ok. 6% populacji osób z niepełnosprawnościami), pomijając ponad milion osób z niepełnosprawnością umiarkowaną,
ministerstwo, proponując osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z pomocy społecznej, ignoruje fakt, że dochody z renty czy świadczenia wspierającego są wliczane do kryterium dochodowego, przez co większość osób musi ponosić pełne koszty usług.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami:
Dlaczego ministerstwo odstąpiło od dalszych prac nad programem „Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami”, mimo że propozycje te stanowią realizację zobowiązań wynikających z konwencji ONZ?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmów wsparcia o charakterze podmiotowym, w których to osoba z niepełnosprawnością, a nie wyłącznie pracodawca czy instytucja, będzie bezpośrednim beneficjentem pomocy?
Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby zwiększyć dostęp do rehabilitacji społecznej i zawodowej dla osób z umiarkowaną niepełnosprawnością, które dziś są praktycznie pomijane w systemie?
Czy ministerstwo nie uważa, że obecny model wsparcia, faworyzujący wyłącznie osoby całkowicie niezdolne do pracy, narusza art. 32 Konstytucji RP (zasadę równego traktowania)?
Czy resort zamierza ponownie przeanalizować możliwość wdrożenia instrumentów, takich jak bon terapeutyczny i bon prozatrudnieniowy, które odpowiadają na potrzeby osób z niepełnosprawnościami oraz wzmacniają ich podmiotowość?
Zwracam się o pilne przedstawienie stanowiska w tej sprawie, ponieważ brak rozwiązań systemowych powoduje, że ok. 95% osób z niepełnosprawnościami w Polsce pozostaje bez realnego bezpieczeństwa społecznego, co stoi w sprzeczności z deklaracjami rządu dotyczącymi polityki społecznej i integracyjnej.
Z poważaniem
Interpelacja nr 12145
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie realizacji programu "Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami"
Zgłaszający: Bożena Lisowska
Data wpływu: 08-09-2025
Szanowna Pani Ministro,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie braku działań Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczących wdrożenia programu „Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami” obejmującego m.in. bon terapeutyczny oraz bon prozatrudnieniowy.
Program ten został opracowany przez środowiska społeczne i organizacje pozarządowe jako odpowiedź na obowiązki wynikające z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, w szczególności art. 19, 26 i 27 nakładających na państwo polskie obowiązek zapewnienia rehabilitacji społecznej, dostępu do rynku pracy oraz wsparcia w prowadzeniu niezależnego życia.
Z dokumentów przekazanych ministerstwu oraz Gabinetowi Marszałka Sejmu RP wynika, że:
już od listopada 2024 r. sprawa była analizowana przez pracowników ministerstwa,
27 lutego 2025 r. marszałek Sejmu RP przekazał sprawę do Pana Ministra Łukasza Krasonia, jednakże w odpowiedzi z dnia 15 maja 2025 r. ministerstwo poinformowało, że rozwiązania dotyczące bonu terapeutycznego i prozatrudnieniowego „nie są obecnie przedmiotem prac Ministerstwa”.
Tymczasem należy podkreślić, że:
obecny system wsparcia kieruje środki głównie do pracodawców (SODIR), marginalizując podmiotowość samych osób z niepełnosprawnościami,
jedynie ok. 3% osób z niepełnosprawnością korzysta z rehabilitacji społecznej, a ok. 25% jest aktywnych zawodowo,
wsparcie systemowe obejmuje w praktyce przede wszystkim osoby całkowicie niezdolne do pracy (ok. 6% populacji osób z niepełnosprawnościami), pomijając ponad milion osób z niepełnosprawnością umiarkowaną,
ministerstwo, proponując osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z pomocy społecznej, ignoruje fakt, że dochody z renty czy świadczenia wspierającego są wliczane do kryterium dochodowego, przez co większość osób musi ponosić pełne koszty usług.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami:
Dlaczego ministerstwo odstąpiło od dalszych prac nad programem „Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami”, mimo że propozycje te stanowią realizację zobowiązań wynikających z konwencji ONZ?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmów wsparcia o charakterze podmiotowym, w których to osoba z niepełnosprawnością, a nie wyłącznie pracodawca czy instytucja, będzie bezpośrednim beneficjentem pomocy?
Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby zwiększyć dostęp do rehabilitacji społecznej i zawodowej dla osób z umiarkowaną niepełnosprawnością, które dziś są praktycznie pomijane w systemie?
Czy ministerstwo nie uważa, że obecny model wsparcia, faworyzujący wyłącznie osoby całkowicie niezdolne do pracy, narusza art. 32 Konstytucji RP (zasadę równego traktowania)?
Czy resort zamierza ponownie przeanalizować możliwość wdrożenia instrumentów, takich jak bon terapeutyczny i bon prozatrudnieniowy, które odpowiadają na potrzeby osób z niepełnosprawnościami oraz wzmacniają ich podmiotowość?
Zwracam się o pilne przedstawienie stanowiska w tej sprawie, ponieważ brak rozwiązań systemowych powoduje, że ok. 95% osób z niepełnosprawnościami w Polsce pozostaje bez realnego bezpieczeństwa społecznego, co stoi w sprzeczności z deklaracjami rządu dotyczącymi polityki społecznej i integracyjnej.
Z poważaniem
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
28%
Konkretność
72%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 11 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
6.1 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (11)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie jest właściwy” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie jest właściwy”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9956 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.446.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12145 Pani Poseł Bożeny Lisowskiej w sprawie realizacji
programu Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami proszę o przyjęcie poniższych
informacji.
Orzekanie dla celów rentowych i orzekanie o niepełnosprawności to dwa odrębne systemy.
Służą innym celom i realizowane są przez inne instytucje. Porównywanie liczby osób
pobierających rentę i liczby niepełnosprawnych wydaje się więc niezasadne.
Orzecznictwo dla celów rentowych wykonywane jest przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych, a orzekanie o niepełnosprawności jest obowiązkiem powiatowych
i wojewódzkich zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności.
Nie każda osoba uznana formalnie za niepełnosprawną spełnia warunki do otrzymania
świadczenia rentowego np. ze względu na brak wymaganych okresów składkowych. Dlatego
twierdzenie, że tylko niewielki odsetek osób niepełnosprawnych posiada zabezpieczenie
społeczne (rentę) nie jest właściwy.
Nieusprawiedliwione jest również zestawianie danych dotyczących osób całkowicie
niezdolnych do pracy (to określenie należy raczej odnosić do orzecznictwa ZUS) do osób
niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym (jest to pojęcie związane z orzecznictwem
pozarentowym). Zgodnie z definicją ustawową osoby zaliczone do umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności również są niezdolne do pracy, a orzeczona przez lekarza orzecznika
ZUS całkowita niezdolność do pracy jest traktowana na równi z orzeczeniem
o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności1.
Głównym celem instrumentów wsparcia z zakresu rehabilitacji społecznej jest umożliwienie
osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu społecznym. Realizowane jest ono przede
wszystkim przez wyrabianie zaradności osobistej, pobudzanie aktywności społecznej osoby
niepełnosprawnej, a także wyrabianie umiejętności samodzielnego wypełniania ról
społecznych. Do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji
społecznej, ale także zawodowej, zalicza się uczestnictwo w: turnusach rehabilitacyjnych
i w warsztatach terapii zajęciowej.
Zadania na rzecz rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób
niepełnosprawnych, zarówno na poziomie samorządu terytorialnego, jak również na
poziomie centralnym, realizowane są ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji
Osób Niepełnosprawnych PFRON. Ze sprawozdania Zarządu Państwowego Funduszu
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z wykonania planu rzeczowo-finansowego za
2024 r. wynika, że liczba osób, która skorzystała z instrumentów z rehabilitacji społecznej
wyniosła 501 693.
1 art. 4 ust. 2 i art. 5 pkt 2 ustawy dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dla celów korzystania ze świadczeń oraz usług skierowanych dla osób niepełnosprawnych
niezbędne jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności lub jej stopniu, wydawanego
przez wojewódzkie i powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności lub inny organ
do tego uprawniony2.
Zgodnie z danymi z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania
o Niepełnosprawności w IV kwartale 2024 r. zarejestrowanych było 3 168 378 osób (łącznie
dorośli i dzieci). Zatem wśród uprawnionych osób niepełnosprawnych z systemu EKSMOoN
15,83% korzysta z instrumentów z rehabilitacji społecznej.
Podstawowym źródłem informacji, pozwalającym na analizę aktywności osób
z niepełnosprawnościami na rynku pracy jest Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności
przeprowadzane przez Główny Urząd Statystyczny. Na podstawie danych za 2024 rok (dane
w przeliczeniu rocznym) współczynnik aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych
w wieku produkcyjnym wynosił 33,1%, wskaźnik zatrudnienia 32,0%, natomiast stopa
bezrobocia 3,3%. Sytuacja osób niepełnosprawnych na rynku pracy jest trudna i nadal
istnieje luka w zatrudnieniu w stosunku do ogółu populacji. Niemniej jednak wskaźniki te
stopniowo poprawiają się, co świadczy o systematycznej pozytywnej zmianie pozycji osób
z niepełnosprawnościami na rynku pracy.
Aktualnie priorytetowymi zadaniami Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych jest m.in. procedowanie rozwiązań legislacyjnych dotyczących
asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami oraz realizacja projektów w ramach
Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) dotyczących
zatrudnienia wspomaganego, zmian w systemie orzekania o niepełnosprawności,
utworzenia Centrum Komunikacji dla osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami,
przygotowania rozwiązań w zakresie mobilnego doradcy włączenia społecznego oraz
utworzenia inspektoratu dostępności. W związku z powyższym rozwiązania dotyczące bonu
terapeutycznego oraz bonu prozatrudnieniowego nie są obecnie przedmiotem prac
Ministerstwa.
Jednym ze strategicznych celów FERS będzie zapewnienie równych szans dla osób
z niepełnosprawnościami. W zakresie finansowania polityki spójności na lata 2021-2027
wskazano na kwestie wspierania zintegrowanych działań na rzecz aktywnego włączenia.
Dlatego z inicjatywy Kierownictwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
w ramach wsparcia osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin zaplanowano działania, które
przyczynią się do zmian systemowych m.in. w obszarze zatrudnienia wspomaganego (ZW).
W związku z tym zostanie opracowany Model Zatrudnienia Wspomaganego, którego
rozwiązania zostaną następnie przetestowane, aby mogły uzupełniać funkcjonujący krajowy
system wspierania zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. Nowy instrument
kierowany będzie do osób z niepełnosprawnościami mających szczególne trudności
w samodzielnym znalezieniu i utrzymaniu zatrudnienia na otwartym rynku pracy.
Opracowany model ma na celu wprowadzenie standardów świadczenia usługi, która
w obecnej sytuacji z uwagi na różnorodność źródeł finansowania (głównie projektowych)
i wymagań podmiotów dotujących jest świadczona niejednorodnie, a przede wszystkim nie
jest powszechnie dostępna dla wszystkich osób z niepełnosprawnościami, które jej
potrzebują.
Wsparcie osób z niepełnosprawnościami to zarówno system świadczeń kierowanych
bezpośrednio do tych osób, obejmujących zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie dla osób
2 np. komisje orzecznicze Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, komisje orzecznicze Kasy Rolniczego Ubezpieczenia
Społecznego, wojskowe komisje lekarskie, komisje orzecznicze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niezdolnych do samodzielnej egzystencji, świadczenie wspierające, jak i system wsparcia
opiekunów osób z niepełnosprawnościami, którym może być przyznany zasiłek dla opiekuna,
świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy. Osoby z niepełnosprawnościami,
podobnie jak inne osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, mogą
korzystać, zależnie od potrzeb, ze świadczeń z pomocy społecznej, z zasiłków stałych
i okresowych.
Świadczenia pieniężne z systemu pomocy społecznej przysługują osobom lub rodzinom,
których wysokość dochodu nie przekracza odpowiedniego kryterium dochodowego.
Świadczenia te finansowane są w ramach budżetu państwa w obszarze systemu pomocy
społecznej, pozostałych zadań w zakresie pomocy społecznej czy świadczeń rodzinnych.
Oprócz form wsparcia wymienionych powyżej osoby z niepełnosprawnościami mogą
korzystać z programów m. in. z Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”,
który wprowadził dodatkowe świadczenie w wysokości 4 tys. zł, czy instrumentów wsparcia
finansowanych ze środków PFRON. Na uwagę zasługuje możliwość uczestnictwa
w warsztatach terapii zajęciowej, jak też zatrudnienia w zakładach aktywności zawodowej.
Odnosząc się do twierdzenia, że osoby niepełnosprawne w stopniu umiarkowanym są
pomijane w systemie rehabilitacji społecznej i zawodowej, trudno się z nim zgodzić. Jeżeli
chodzi o miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych
największe wydatki na chronionym rynku pracy generują osoby ze stopniem umiarkowanym
ze schorzeniami specjalnymi (40,0 %) i bez schorzeń specjalnych (36,6 %) (źródło:
sprawozdanie rzeczowo-finansowe PFRON za 2024 r.). Podobnie na otwartym rynku pracy
największy udział dofinasowania odnotowany został dla pracowników z umiarkowanym
stopniem niepełnosprawności bez schorzeń szczególnych (42,3%) i ze schorzeniami
specjalnymi (26,4%).
Kwotowo przedstawia się to następująco: w 2024 r. ponad 1 miliard zł przekazano
pracodawcom z chronionego rynku pracy na dofinansowanie do wynagrodzenia osób
zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a pracodawcom z otwartego
rynku - blisko 1,5 miliarda złotych.
Podobnie, w ramach refundacji składek na ubezpieczenia społeczne 65,25 % środków
zostało wypłaconych osobom zaliczonym do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,
wobec 19,82% dla osób ze znacznym stopniem i 14,93% dla osób z lekkim stopniem.
Większość instrumentów wsparcia kierowana jest do osób niepełnosprawnych niezależnie
od stopnia niepełnosprawności, stad w mojej opinii trudno zgodzić się z tezą, że obecny
model wsparcia narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania zawartą w art. 32
Konstytucji RP. Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do
wypracowania koncepcji rozwiązań podchodzi w sposób kompleksowy, uwzględniając
postulaty środowisk oraz mając na uwadze poprawę sytuacji osób z niepełnosprawnością
i ich rodzin.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.446.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12145 Pani Poseł Bożeny Lisowskiej w sprawie realizacji
programu Trzy filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami proszę o przyjęcie poniższych
informacji.
Orzekanie dla celów rentowych i orzekanie o niepełnosprawności to dwa odrębne systemy.
Służą innym celom i realizowane są przez inne instytucje. Porównywanie liczby osób
pobierających rentę i liczby niepełnosprawnych wydaje się więc niezasadne.
Orzecznictwo dla celów rentowych wykonywane jest przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych, a orzekanie o niepełnosprawności jest obowiązkiem powiatowych
i wojewódzkich zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności.
Nie każda osoba uznana formalnie za niepełnosprawną spełnia warunki do otrzymania
świadczenia rentowego np. ze względu na brak wymaganych okresów składkowych. Dlatego
twierdzenie, że tylko niewielki odsetek osób niepełnosprawnych posiada zabezpieczenie
społeczne (rentę) nie jest właściwy.
Nieusprawiedliwione jest również zestawianie danych dotyczących osób całkowicie
niezdolnych do pracy (to określenie należy raczej odnosić do orzecznictwa ZUS) do osób
niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym (jest to pojęcie związane z orzecznictwem
pozarentowym). Zgodnie z definicją ustawową osoby zaliczone do umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności również są niezdolne do pracy, a orzeczona przez lekarza orzecznika
ZUS całkowita niezdolność do pracy jest traktowana na równi z orzeczeniem
o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności1.
Głównym celem instrumentów wsparcia z zakresu rehabilitacji społecznej jest umożliwienie
osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu społecznym. Realizowane jest ono przede
wszystkim przez wyrabianie zaradności osobistej, pobudzanie aktywności społecznej osoby
niepełnosprawnej, a także wyrabianie umiejętności samodzielnego wypełniania ról
społecznych. Do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji
społecznej, ale także zawodowej, zalicza się uczestnictwo w: turnusach rehabilitacyjnych
i w warsztatach terapii zajęciowej.
Zadania na rzecz rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób
niepełnosprawnych, zarówno na poziomie samorządu terytorialnego, jak również na
poziomie centralnym, realizowane są ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji
Osób Niepełnosprawnych PFRON. Ze sprawozdania Zarządu Państwowego Funduszu
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z wykonania planu rzeczowo-finansowego za
2024 r. wynika, że liczba osób, która skorzystała z instrumentów z rehabilitacji społecznej
wyniosła 501 693.
1 art. 4 ust. 2 i art. 5 pkt 2 ustawy dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dla celów korzystania ze świadczeń oraz usług skierowanych dla osób niepełnosprawnych
niezbędne jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności lub jej stopniu, wydawanego
przez wojewódzkie i powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności lub inny organ
do tego uprawniony2.
Zgodnie z danymi z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania
o Niepełnosprawności w IV kwartale 2024 r. zarejestrowanych było 3 168 378 osób (łącznie
dorośli i dzieci). Zatem wśród uprawnionych osób niepełnosprawnych z systemu EKSMOoN
15,83% korzysta z instrumentów z rehabilitacji społecznej.
Podstawowym źródłem informacji, pozwalającym na analizę aktywności osób
z niepełnosprawnościami na rynku pracy jest Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności
przeprowadzane przez Główny Urząd Statystyczny. Na podstawie danych za 2024 rok (dane
w przeliczeniu rocznym) współczynnik aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych
w wieku produkcyjnym wynosił 33,1%, wskaźnik zatrudnienia 32,0%, natomiast stopa
bezrobocia 3,3%. Sytuacja osób niepełnosprawnych na rynku pracy jest trudna i nadal
istnieje luka w zatrudnieniu w stosunku do ogółu populacji. Niemniej jednak wskaźniki te
stopniowo poprawiają się, co świadczy o systematycznej pozytywnej zmianie pozycji osób
z niepełnosprawnościami na rynku pracy.
Aktualnie priorytetowymi zadaniami Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych jest m.in. procedowanie rozwiązań legislacyjnych dotyczących
asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami oraz realizacja projektów w ramach
Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) dotyczących
zatrudnienia wspomaganego, zmian w systemie orzekania o niepełnosprawności,
utworzenia Centrum Komunikacji dla osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami,
przygotowania rozwiązań w zakresie mobilnego doradcy włączenia społecznego oraz
utworzenia inspektoratu dostępności. W związku z powyższym rozwiązania dotyczące bonu
terapeutycznego oraz bonu prozatrudnieniowego nie są obecnie przedmiotem prac
Ministerstwa.
Jednym ze strategicznych celów FERS będzie zapewnienie równych szans dla osób
z niepełnosprawnościami. W zakresie finansowania polityki spójności na lata 2021-2027
wskazano na kwestie wspierania zintegrowanych działań na rzecz aktywnego włączenia.
Dlatego z inicjatywy Kierownictwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
w ramach wsparcia osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin zaplanowano działania, które
przyczynią się do zmian systemowych m.in. w obszarze zatrudnienia wspomaganego (ZW).
W związku z tym zostanie opracowany Model Zatrudnienia Wspomaganego, którego
rozwiązania zostaną następnie przetestowane, aby mogły uzupełniać funkcjonujący krajowy
system wspierania zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. Nowy instrument
kierowany będzie do osób z niepełnosprawnościami mających szczególne trudności
w samodzielnym znalezieniu i utrzymaniu zatrudnienia na otwartym rynku pracy.
Opracowany model ma na celu wprowadzenie standardów świadczenia usługi, która
w obecnej sytuacji z uwagi na różnorodność źródeł finansowania (głównie projektowych)
i wymagań podmiotów dotujących jest świadczona niejednorodnie, a przede wszystkim nie
jest powszechnie dostępna dla wszystkich osób z niepełnosprawnościami, które jej
potrzebują.
Wsparcie osób z niepełnosprawnościami to zarówno system świadczeń kierowanych
bezpośrednio do tych osób, obejmujących zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie dla osób
2 np. komisje orzecznicze Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, komisje orzecznicze Kasy Rolniczego Ubezpieczenia
Społecznego, wojskowe komisje lekarskie, komisje orzecznicze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niezdolnych do samodzielnej egzystencji, świadczenie wspierające, jak i system wsparcia
opiekunów osób z niepełnosprawnościami, którym może być przyznany zasiłek dla opiekuna,
świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy. Osoby z niepełnosprawnościami,
podobnie jak inne osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, mogą
korzystać, zależnie od potrzeb, ze świadczeń z pomocy społecznej, z zasiłków stałych
i okresowych.
Świadczenia pieniężne z systemu pomocy społecznej przysługują osobom lub rodzinom,
których wysokość dochodu nie przekracza odpowiedniego kryterium dochodowego.
Świadczenia te finansowane są w ramach budżetu państwa w obszarze systemu pomocy
społecznej, pozostałych zadań w zakresie pomocy społecznej czy świadczeń rodzinnych.
Oprócz form wsparcia wymienionych powyżej osoby z niepełnosprawnościami mogą
korzystać z programów m. in. z Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”,
który wprowadził dodatkowe świadczenie w wysokości 4 tys. zł, czy instrumentów wsparcia
finansowanych ze środków PFRON. Na uwagę zasługuje możliwość uczestnictwa
w warsztatach terapii zajęciowej, jak też zatrudnienia w zakładach aktywności zawodowej.
Odnosząc się do twierdzenia, że osoby niepełnosprawne w stopniu umiarkowanym są
pomijane w systemie rehabilitacji społecznej i zawodowej, trudno się z nim zgodzić. Jeżeli
chodzi o miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych
największe wydatki na chronionym rynku pracy generują osoby ze stopniem umiarkowanym
ze schorzeniami specjalnymi (40,0 %) i bez schorzeń specjalnych (36,6 %) (źródło:
sprawozdanie rzeczowo-finansowe PFRON za 2024 r.). Podobnie na otwartym rynku pracy
największy udział dofinasowania odnotowany został dla pracowników z umiarkowanym
stopniem niepełnosprawności bez schorzeń szczególnych (42,3%) i ze schorzeniami
specjalnymi (26,4%).
Kwotowo przedstawia się to następująco: w 2024 r. ponad 1 miliard zł przekazano
pracodawcom z chronionego rynku pracy na dofinansowanie do wynagrodzenia osób
zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a pracodawcom z otwartego
rynku - blisko 1,5 miliarda złotych.
Podobnie, w ramach refundacji składek na ubezpieczenia społeczne 65,25 % środków
zostało wypłaconych osobom zaliczonym do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,
wobec 19,82% dla osób ze znacznym stopniem i 14,93% dla osób z lekkim stopniem.
Większość instrumentów wsparcia kierowana jest do osób niepełnosprawnych niezależnie
od stopnia niepełnosprawności, stad w mojej opinii trudno zgodzić się z tezą, że obecny
model wsparcia narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania zawartą w art. 32
Konstytucji RP. Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do
wypracowania koncepcji rozwiązań podchodzi w sposób kompleksowy, uwzględniając
postulaty środowisk oraz mając na uwadze poprawę sytuacji osób z niepełnosprawnością
i ich rodzin.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --