Interpelacja nr 12142
Interpelacja w sprawie możliwości odwołania dyrektora instytucji kultury, dla której organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Sprawiedliwość i Sądy (45%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie możliwości odwołania dyrektora instytucji kultury, dla której organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego
Interpelacja nr 12142
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie możliwości odwołania dyrektora instytucji kultury, dla której organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego
Zgłaszający: Waldemar Andzel
Data wpływu: 08-09-2025
Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 stanowi o przesłankach/powodach odwołania dyrektora instytucji kultury przed upływem okresu, na jaki został on powołany, czyli nawiązał stosunek pracy w drodze powołania. Jednocześnie ww. ustawa w art. 15 ust. 7 stanowi, iż w sprawach dotyczących powoływania i odwoływania dyrektora instytucji kultury w zakresie nieuregulowanym wskazaną ustawą zastosowanie mają przepisy art. 68–72 Kodeksu pracy.
Należy zauważyć, iż w praktyce wykładnia wskazanych powyżej przepisów rodzi wiele problemów na płaszczyźnie ich stosowania. W praktyce, w sposób oczywisty, zdarza się, że organizator (organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego) decyduje się odwołać dyrektora instytucji kultury. Jednakże znanych jest wiele przypadków, gdzie organizator odwołuje dyrektora instytucji kultury znajdującego się w okresie ochronnym (np. dyrektor w okresie ciąży lub w okresie urlopu wychowawczego złożył wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy – art. 1868 par. 1 k.p.) lub okresie niezawinionej nieobecności w pracy (urlop, zwolnienie lekarskie).
Taki stan rzeczy rodzi szereg pytań o sytuację prawną i uprawnienia dyrektora instytucji kultury w zakresie dochodzenia swoich praw i roszczeń wobec pracodawcy – organizatora. W pierwszej kolejności chodzi o możliwość dochodzenia odszkodowania czy też przywrócenia do pracy. Dodatkowo zdarza się, że dyrektor samorządowej instytucji kultury jest odwoływany w okresie ciąży lub przebywania na urlopie wypoczynkowym lub zwolnieniu lekarskim z naruszeniem art. 15 ust. 6 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, czyli z podaniem jednej z przesłanek umożliwiających jego odwołanie w sytuacji, gdy przytoczony stan faktyczny nie potwierdza związku pomiędzy powodami odwołania a wskazaną przesłanką.
Tak zarysowany stan faktyczny wymaga dokonania analizy prawnej w celu weryfikacji warunków odwoływania dyrektorów samorządowych instytucji kultury, a także posiadanych praw dyrektorów odwołanych z naruszeniem przepisów prawa do dochodzenia roszczeń.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Na jakich zasadach, w jakiej formie, z zastosowaniem jakiej procedury i w oparciu o jakie powody/przesłanki organizator może odwołać dyrektora instytucji kultury?
Czy dla skuteczności odwołania dyrektora instytucji kultury organizator musi bezwzględnie wskazać jedną z przesłanek wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej? Czym skutkuje brak wskazania jednej z ww. przesłanek odwołania lub wskazanie jej w sposób wadliwy? Czy w takiej sytuacji odwołany dyrektor może zaskarżyć decyzję o odwołaniu? Czy może on skierować sprawę do sądu pracy i/lub do sądu administracyjnego? Jeżeli tak, to w jakim trybie i w oparciu o jakie podstawy prawne? Z jakimi roszczeniami może wystąpić wadliwie odwołany dyrektor instytucji kultury?
Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie ciąży?
Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie przebywania tego dyrektora na urlopie wypoczynkowym lub zwolnieniu lekarskim?
Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego, w którym to okresie ów dyrektor złożył wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy?
Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej jest skuteczne? W jaki sposób odwołany dyrektor instytucji kultury może zaskarżyć ww. odwołanie? Czy może on skierować sprawę do sądu pracy i/lub do sądu administracyjnego? Jeżeli tak, to w jakim trybie i w oparciu o jakie podstawy prawne? Z jakimi roszczeniami może wystąpić wadliwie odwołany dyrektor instytucji kultury?
Czy odwołanie dyrektora samorządowej instytucji kultury w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego będzie skuteczne, czy obarczone będzie wadami prawnymi? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi ze wskazaniem możliwości prawnych i ich podstaw prawnych zaskarżenia decyzji o odwołaniu w wyżej wskazanych okolicznościach (dla każdej z tych okoliczności).
Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie, wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie było obarczone wadami? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego – z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej – przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu?
Czy organizator może odwołać dyrektora samorządowej instytucji kultury w sytuacji, gdy osoba wykonująca funkcję organu wykonawczego i reprezentującego organizatora (gmina, powiat, województwo) rozpoczęła swoje urzędowanie w okresie, gdy dyrektor instytucji kultury przebywał na urlopie macierzyńskim, a następnie na urlopie wypoczynkowym, a następnie wykonywał pracę w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego i przebywał na zwolnieniu lekarskim z innych powodów niż ciąża, a w dalszej kolejności dyrektor udał się na zwolnienie lekarskie z powodu ciąży (czyli faktycznie organizator nie współpracował ani jednego dnia z ww. dyrektorem)? Czy takie odwołanie w którymś z ww. okresów będzie skuteczne? Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury w opisanym stanie faktycznym odbędzie się z naruszeniem przepisów prawa, a jeżeli tak, to jakich? Czy dyrektorowi instytucji kultury będzie przysługiwało roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi prace lub zamierza prowadzić prace związane z doprecyzowaniem przepisów w zakresie powoływania i odwoływania dyrektorów instytucji kultury? Jeżeli tak, to w jakim kierunku będą zmierzały podejmowane działania?
Czy w opinii Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ochrona dyrektorów instytucji kultury jako pracowników przed odwoływaniem ich w sposób niezgodny z prawem lub z naruszeniem prawa jest obecnie wystarczająca? Czy aktualny stan prawny chroni dyrektorów instytucji kultury przed nadużyciami ze strony organizatorów w zakresie ich odwoływania na takim samym poziomie, jak chronieni są pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Z wyrazami szacunku
Waldemar Andzel
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 12142
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie możliwości odwołania dyrektora instytucji kultury, dla której organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego
Zgłaszający: Waldemar Andzel
Data wpływu: 08-09-2025
Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 stanowi o przesłankach/powodach odwołania dyrektora instytucji kultury przed upływem okresu, na jaki został on powołany, czyli nawiązał stosunek pracy w drodze powołania. Jednocześnie ww. ustawa w art. 15 ust. 7 stanowi, iż w sprawach dotyczących powoływania i odwoływania dyrektora instytucji kultury w zakresie nieuregulowanym wskazaną ustawą zastosowanie mają przepisy art. 68–72 Kodeksu pracy.
Należy zauważyć, iż w praktyce wykładnia wskazanych powyżej przepisów rodzi wiele problemów na płaszczyźnie ich stosowania. W praktyce, w sposób oczywisty, zdarza się, że organizator (organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego) decyduje się odwołać dyrektora instytucji kultury. Jednakże znanych jest wiele przypadków, gdzie organizator odwołuje dyrektora instytucji kultury znajdującego się w okresie ochronnym (np. dyrektor w okresie ciąży lub w okresie urlopu wychowawczego złożył wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy – art. 1868 par. 1 k.p.) lub okresie niezawinionej nieobecności w pracy (urlop, zwolnienie lekarskie).
Taki stan rzeczy rodzi szereg pytań o sytuację prawną i uprawnienia dyrektora instytucji kultury w zakresie dochodzenia swoich praw i roszczeń wobec pracodawcy – organizatora. W pierwszej kolejności chodzi o możliwość dochodzenia odszkodowania czy też przywrócenia do pracy. Dodatkowo zdarza się, że dyrektor samorządowej instytucji kultury jest odwoływany w okresie ciąży lub przebywania na urlopie wypoczynkowym lub zwolnieniu lekarskim z naruszeniem art. 15 ust. 6 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, czyli z podaniem jednej z przesłanek umożliwiających jego odwołanie w sytuacji, gdy przytoczony stan faktyczny nie potwierdza związku pomiędzy powodami odwołania a wskazaną przesłanką.
Tak zarysowany stan faktyczny wymaga dokonania analizy prawnej w celu weryfikacji warunków odwoływania dyrektorów samorządowych instytucji kultury, a także posiadanych praw dyrektorów odwołanych z naruszeniem przepisów prawa do dochodzenia roszczeń.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Na jakich zasadach, w jakiej formie, z zastosowaniem jakiej procedury i w oparciu o jakie powody/przesłanki organizator może odwołać dyrektora instytucji kultury?
Czy dla skuteczności odwołania dyrektora instytucji kultury organizator musi bezwzględnie wskazać jedną z przesłanek wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej? Czym skutkuje brak wskazania jednej z ww. przesłanek odwołania lub wskazanie jej w sposób wadliwy? Czy w takiej sytuacji odwołany dyrektor może zaskarżyć decyzję o odwołaniu? Czy może on skierować sprawę do sądu pracy i/lub do sądu administracyjnego? Jeżeli tak, to w jakim trybie i w oparciu o jakie podstawy prawne? Z jakimi roszczeniami może wystąpić wadliwie odwołany dyrektor instytucji kultury?
Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie ciąży?
Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie przebywania tego dyrektora na urlopie wypoczynkowym lub zwolnieniu lekarskim?
Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego, w którym to okresie ów dyrektor złożył wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy?
Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej jest skuteczne? W jaki sposób odwołany dyrektor instytucji kultury może zaskarżyć ww. odwołanie? Czy może on skierować sprawę do sądu pracy i/lub do sądu administracyjnego? Jeżeli tak, to w jakim trybie i w oparciu o jakie podstawy prawne? Z jakimi roszczeniami może wystąpić wadliwie odwołany dyrektor instytucji kultury?
Czy odwołanie dyrektora samorządowej instytucji kultury w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego będzie skuteczne, czy obarczone będzie wadami prawnymi? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi ze wskazaniem możliwości prawnych i ich podstaw prawnych zaskarżenia decyzji o odwołaniu w wyżej wskazanych okolicznościach (dla każdej z tych okoliczności).
Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie, wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie było obarczone wadami? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego – z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej – przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu?
Czy organizator może odwołać dyrektora samorządowej instytucji kultury w sytuacji, gdy osoba wykonująca funkcję organu wykonawczego i reprezentującego organizatora (gmina, powiat, województwo) rozpoczęła swoje urzędowanie w okresie, gdy dyrektor instytucji kultury przebywał na urlopie macierzyńskim, a następnie na urlopie wypoczynkowym, a następnie wykonywał pracę w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego i przebywał na zwolnieniu lekarskim z innych powodów niż ciąża, a w dalszej kolejności dyrektor udał się na zwolnienie lekarskie z powodu ciąży (czyli faktycznie organizator nie współpracował ani jednego dnia z ww. dyrektorem)? Czy takie odwołanie w którymś z ww. okresów będzie skuteczne? Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury w opisanym stanie faktycznym odbędzie się z naruszeniem przepisów prawa, a jeżeli tak, to jakich? Czy dyrektorowi instytucji kultury będzie przysługiwało roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi prace lub zamierza prowadzić prace związane z doprecyzowaniem przepisów w zakresie powoływania i odwoływania dyrektorów instytucji kultury? Jeżeli tak, to w jakim kierunku będą zmierzały podejmowane działania?
Czy w opinii Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ochrona dyrektorów instytucji kultury jako pracowników przed odwoływaniem ich w sposób niezgodny z prawem lub z naruszeniem prawa jest obecnie wystarczająca? Czy aktualny stan prawny chroni dyrektorów instytucji kultury przed nadużyciami ze strony organizatorów w zakresie ich odwoływania na takim samym poziomie, jak chronieni są pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Z wyrazami szacunku
Waldemar Andzel
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.8 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10100 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.447.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12142 Pana Posła Waldemara Andzela w sprawie
możliwości odwołania dyrektora instytucji kultury, dla której organizatorem jest jednostka
samorządu terytorialnego, proszę przyjąć poniższe informacje.
Na wstępie pragnę podkreślić, że zajmowanie stanowiska w kwestii stosowania, jak również
rozważenia ewentualnej zmiany przepisów ustawy z dnia 25 października 1991 r.
o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 87), w tym
art. 15 tej ustawy, należy do zakresu właściwości Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego. Zatem Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest w tym zakresie
właściwy.
Jednocześnie w zakresie swojej właściwości, tj. przepisów Kodeksu pracy, informuję,
że w świetle art. 68 § 1 Kodeksu pracy stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania
w przypadkach określonych w odrębnych przepisach. Takim przepisem jest art. 15 ww.
ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, który przewiduje tryb
powoływania i odwoływania dyrektora instytucji kultury.
Regulacje tej ustawy wskazują w art. 15 ust. 7, że w sprawach dotyczących powoływania
i odwoływania dyrektora instytucji kultury w zakresie nieuregulowanym w ustawie mają
zastosowanie przepisy art. 68-72 k.p. Sięgając więc zgodnie z tym odesłaniem do regulacji
kodeksowych należy zauważyć, że zgodnie z art. 70 § 1 k.p. pracownik zatrudniony na
podstawie powołania może być w każdym czasie – niezwłocznie lub w określonym terminie
– odwołany ze stanowiska przez organ, który go powołał. Dotyczy to również pracownika,
który na podstawie przepisów szczególnych został powołany na stanowisko na czas
określony.
W sferze stosunku pracy odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę
lub rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia. Zasadą jest, że odwołanie pracownika ze
stanowiska powoduje ustanie stosunku pracy po upływie okresu równego okresowi
wypowiedzenia. Aby odwołanie wywołało skutek w postaci rozwiązania stosunku pracy bez
wypowiedzenia konieczne jest dokonanie odwołania z przyczyn, o których mowa w art. 52
lub 53 k.p.
Natomiast w sferze organizacyjno-prawnej (wykonywania uprawnień organu, zajmowania
określonego stanowiska lub pełnienia określonej funkcji) odwołanie wywiera skutek
natychmiastowy z chwilą doręczenia lub we wskazanym w nim terminie, bez względu na to,
czy w sferze stosunku pracy jest to równoznaczne z wypowiedzeniem, czy z rozwiązaniem
bez wypowiedzenia. Odwołanie ma bowiem na celu ochronę interesu publicznego.
W przypadku zaistnienia przesłanek do odwołania danej osoby nie powinna ona korzystać
z dotychczasowych uprawnień i świadczyć pracy od chwili odwołania, nie zaś od odległego
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w czasie upływu okresu wypowiedzenia. Co więcej, pozwala to np. na powołanie na dane
stanowisko kolejnej osoby, tak aby zapewnić ciągłość pracy na danym stanowisku istotnym
z punktu widzenia interesu publicznego.
Należy także zwrócić uwagę, że w oświadczeniu woli pracodawcy o odwołaniu pracownika,
które jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, nie jest wymagane wskazanie
przyczyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego
z 27.4.2010 r., II PK 314/09, Legalis nr 244008; uchw. SN z 10.1.2007 r., III PZP 6/06, Legalis
nr 79749; wyr. SN z 15.12.2000 r., I PKN 170/00, Legalis nr 54291). W wyroku z dnia 10
stycznia 2007 r. Sąd Najwyższy powołuje się na ustanowioną w art. 70 § 1 k.p. zasadę
swobody odwołania pracownika, zgodnie z którym odwołanie może nastąpić w każdym
czasie. „Dopuszczalność odwołania pracownika w każdym czasie oznacza, że odwołanie nie
wymaga uzasadnienia, ponieważ w danym momencie (w danym czasie) może nie być
przyczyny uzasadniającej odwołanie, a przepis wyraźnie stanowi, że odwołanie może
nastąpić w dowolnie wybranym momencie. Akt odwołania pracownika w sposób
równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę jest czynnością prawną oderwaną od
przyczyny (czynnością prawną abstrakcyjną), a nie czynnością prawną uwarunkowaną
istnieniem określonej przyczyny (czynnością prawną kauzalną, por.: W. Sanetra (w:)
J. lwulski, W. Sanetra: Kodeks pracy. Komentarz (suplement), Warszawa 2004, s. 28).”.
Charakterystyczną cechą powołania jest także pozbawienie pracownika odwołanego
roszczeń mających na celu kontynuację zatrudnienia lub „reaktywowanie” stosunku pracy.
Pracownik odwołany nie ma roszczenia o przywrócenie do pracy na zajmowanym
stanowisku (postanowienie Sądu Najwyższego z 22.3.1977 r., I PRN 25/77, Legalis
nr 19976). Jeżeli odwołanie było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę,
pracownikowi nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy,
czy też o ustalenie, że stosunek pracy został z nim rozwiązany z naruszeniem przepisów
o odwołaniu lub w sposób nieuzasadniony (uchwała Sądu Najwyższego z 9.4.1976 r., I PZP
10/76, Legalis nr 19363).
Trzeba również pamiętać, że w odróżnieniu od pracownika zatrudnionego na podstawie
umowy o pracę, pracownik odwołany nie ma obowiązku wykonywania pracy w okresie
równym należnemu mu okresowi wypowiedzenia, przy czym zachowuje prawo
do wynagrodzenia w wysokości przysługującej przed powołaniem. Takie rozwiązanie
stanowi wyjątek od ogólnej zasady wypłaty wynagrodzenia za pracę wykonaną i ma na celu
złagodzenie odwołania ze skutkiem natychmiastowym.
Powyższe różnice między stosunkiem pracy na podstawie powołania oraz stosunkiem pracy
na podstawie umowy o pracę wskazują wyraźnie na bardziej elastyczny sposób
ukształtowania relacji między pracodawcą i pracownikiem w przypadku powołania oraz
znacząco większą swobodę decyzyjną pracodawcy. Stosunek pracy na podstawie powołania
jest zawierany w celu realizacji interesu publicznego i także z uwagi na ten cel ulega
zakończeniu. Skutkiem jest inne ukształtowanie praw i obowiązków stron jeżeli chodzi
o trwałość stosunku pracy i jego ochronę.
Powołanie jest odrębną od umowy o pracę podstawą nawiązania stosunku pracy,
w szczególności ze względu na swój cel i charakter. Ustawodawca za uzasadnione uznał więc
rozróżnienie sytuacji prawnej pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę
i osób zatrudnionych na podstawie powołania.
Do istoty stosunku pracy z powołania należy szczególny mechanizm jego nawiązania
i rozwiązania. Założeniem ustawodawcy było zapewnienie uprawnionym organom swobody
decydowania o powołaniu oraz odwołaniu pracowników na stanowiskach szczególnie
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
istotnych z punktu widzenia działalności pracodawców i kierowanych przez nich jednostek
organizacyjnych.
Taka koncepcja powołania skutkuje także inną konstrukcją ochrony przed odwołaniem ze
stanowiska pracownic w ciąży, pracowników korzystających z urlopu wychowawczego,
urlopu wypoczynkowego, czy przebywających na zwolnieniu lekarskim.
Otóż zgodnie z art. 72 § 1 k.p. jeżeli odwołanie nastąpiło w okresie usprawiedliwionej
nieobecności w pracy, bieg wypowiedzenia rozpoczyna się po upływie tego okresu. Jeżeli
jednak usprawiedliwiona nieobecność trwa dłużej niż okres przewidziany w art. 53 § 1 i 2,
organ, który pracownika powołał, może rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia.
W razie odwołania pracownicy w okresie ciąży, organ odwołujący jest obowiązany zapewnić
jej inną pracę, odpowiednią ze względu na jej kwalifikacje zawodowe, przy czym przez okres
równy okresowi wypowiedzenia pracownica ma prawo do wynagrodzenia w wysokości
przysługującej przed odwołaniem. Jeżeli jednak pracownica nie wyrazi zgody na podjęcie
innej pracy, stosunek pracy ulega rozwiązaniu z upływem okresu równego okresowi
wypowiedzenia, którego bieg rozpoczyna się od dnia zaproponowania na piśmie innej pracy
(art. 72 § 2 k.p.).
Komentowany artykuł przewiduje możliwość odwołania pracownika w tzw. okresach
ochronnych. Pracownika zatrudnionego na podstawie powołania można odwołać w okresie
usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Na przykład dotyczy to okresu niezdolności do
pracy spowodowanej chorobą, urlopu wypoczynkowego, urlopu wychowawczego.
W powyższym przypadku nie obowiązuje reguła wyrażona w art. 41 k.p., w myśl której
pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także
w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze
okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Artykuł 72 k.p.
przewiduje również odwołanie ze stanowiska kobiety w ciąży zatrudnionej na podstawie
powołania.
We wszystkich tych przypadkach, w razie naruszenia przez pracodawcę określonych przez
ww. regulacje szczególnych uprawnień pracowników odwoływanych ze stanowiska,
pracownikom tym przysługuje prawo odwołania się do sądu pracy. Obecny stan prawny, na
mocy art. 45 § 1 k.p. dopuszcza stosowanie przepisów o odszkodowaniu, gdy podmiot
odwołujący (np. organizator kultury) naruszyłby zasady dotyczące rozwiązania umowy
z pracownikiem powołanym podlegającym szczególnej ochronie.
Należy jednak podkreślić, że wątpliwości przedstawione w wystąpieniu Pana Posła należy
rozpatrywać - jak już wskazałam wyżej - na tle przepisów szczególnych o organizowaniu
i prowadzeniu działalności kulturalnej, wprowadzających dodatkowe wymogi co do trybu
odwołania ze stanowiska dyrektora samorządowej instytucji kultury. Jak wynika z tej ustawy
odwołanie ze stanowiska przed upływem kadencji ma charakter wyjątkowy i może nastąpić
tylko na podstawie określonych w ustawie przesłanek, które zostały wymienione w art. 15
ust. 6 pkt 1-5 ww. ustawy objętej zakresem właściwości Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.447.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12142 Pana Posła Waldemara Andzela w sprawie
możliwości odwołania dyrektora instytucji kultury, dla której organizatorem jest jednostka
samorządu terytorialnego, proszę przyjąć poniższe informacje.
Na wstępie pragnę podkreślić, że zajmowanie stanowiska w kwestii stosowania, jak również
rozważenia ewentualnej zmiany przepisów ustawy z dnia 25 października 1991 r.
o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 87), w tym
art. 15 tej ustawy, należy do zakresu właściwości Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego. Zatem Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest w tym zakresie
właściwy.
Jednocześnie w zakresie swojej właściwości, tj. przepisów Kodeksu pracy, informuję,
że w świetle art. 68 § 1 Kodeksu pracy stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania
w przypadkach określonych w odrębnych przepisach. Takim przepisem jest art. 15 ww.
ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, który przewiduje tryb
powoływania i odwoływania dyrektora instytucji kultury.
Regulacje tej ustawy wskazują w art. 15 ust. 7, że w sprawach dotyczących powoływania
i odwoływania dyrektora instytucji kultury w zakresie nieuregulowanym w ustawie mają
zastosowanie przepisy art. 68-72 k.p. Sięgając więc zgodnie z tym odesłaniem do regulacji
kodeksowych należy zauważyć, że zgodnie z art. 70 § 1 k.p. pracownik zatrudniony na
podstawie powołania może być w każdym czasie – niezwłocznie lub w określonym terminie
– odwołany ze stanowiska przez organ, który go powołał. Dotyczy to również pracownika,
który na podstawie przepisów szczególnych został powołany na stanowisko na czas
określony.
W sferze stosunku pracy odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę
lub rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia. Zasadą jest, że odwołanie pracownika ze
stanowiska powoduje ustanie stosunku pracy po upływie okresu równego okresowi
wypowiedzenia. Aby odwołanie wywołało skutek w postaci rozwiązania stosunku pracy bez
wypowiedzenia konieczne jest dokonanie odwołania z przyczyn, o których mowa w art. 52
lub 53 k.p.
Natomiast w sferze organizacyjno-prawnej (wykonywania uprawnień organu, zajmowania
określonego stanowiska lub pełnienia określonej funkcji) odwołanie wywiera skutek
natychmiastowy z chwilą doręczenia lub we wskazanym w nim terminie, bez względu na to,
czy w sferze stosunku pracy jest to równoznaczne z wypowiedzeniem, czy z rozwiązaniem
bez wypowiedzenia. Odwołanie ma bowiem na celu ochronę interesu publicznego.
W przypadku zaistnienia przesłanek do odwołania danej osoby nie powinna ona korzystać
z dotychczasowych uprawnień i świadczyć pracy od chwili odwołania, nie zaś od odległego
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w czasie upływu okresu wypowiedzenia. Co więcej, pozwala to np. na powołanie na dane
stanowisko kolejnej osoby, tak aby zapewnić ciągłość pracy na danym stanowisku istotnym
z punktu widzenia interesu publicznego.
Należy także zwrócić uwagę, że w oświadczeniu woli pracodawcy o odwołaniu pracownika,
które jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, nie jest wymagane wskazanie
przyczyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego
z 27.4.2010 r., II PK 314/09, Legalis nr 244008; uchw. SN z 10.1.2007 r., III PZP 6/06, Legalis
nr 79749; wyr. SN z 15.12.2000 r., I PKN 170/00, Legalis nr 54291). W wyroku z dnia 10
stycznia 2007 r. Sąd Najwyższy powołuje się na ustanowioną w art. 70 § 1 k.p. zasadę
swobody odwołania pracownika, zgodnie z którym odwołanie może nastąpić w każdym
czasie. „Dopuszczalność odwołania pracownika w każdym czasie oznacza, że odwołanie nie
wymaga uzasadnienia, ponieważ w danym momencie (w danym czasie) może nie być
przyczyny uzasadniającej odwołanie, a przepis wyraźnie stanowi, że odwołanie może
nastąpić w dowolnie wybranym momencie. Akt odwołania pracownika w sposób
równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę jest czynnością prawną oderwaną od
przyczyny (czynnością prawną abstrakcyjną), a nie czynnością prawną uwarunkowaną
istnieniem określonej przyczyny (czynnością prawną kauzalną, por.: W. Sanetra (w:)
J. lwulski, W. Sanetra: Kodeks pracy. Komentarz (suplement), Warszawa 2004, s. 28).”.
Charakterystyczną cechą powołania jest także pozbawienie pracownika odwołanego
roszczeń mających na celu kontynuację zatrudnienia lub „reaktywowanie” stosunku pracy.
Pracownik odwołany nie ma roszczenia o przywrócenie do pracy na zajmowanym
stanowisku (postanowienie Sądu Najwyższego z 22.3.1977 r., I PRN 25/77, Legalis
nr 19976). Jeżeli odwołanie było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę,
pracownikowi nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy,
czy też o ustalenie, że stosunek pracy został z nim rozwiązany z naruszeniem przepisów
o odwołaniu lub w sposób nieuzasadniony (uchwała Sądu Najwyższego z 9.4.1976 r., I PZP
10/76, Legalis nr 19363).
Trzeba również pamiętać, że w odróżnieniu od pracownika zatrudnionego na podstawie
umowy o pracę, pracownik odwołany nie ma obowiązku wykonywania pracy w okresie
równym należnemu mu okresowi wypowiedzenia, przy czym zachowuje prawo
do wynagrodzenia w wysokości przysługującej przed powołaniem. Takie rozwiązanie
stanowi wyjątek od ogólnej zasady wypłaty wynagrodzenia za pracę wykonaną i ma na celu
złagodzenie odwołania ze skutkiem natychmiastowym.
Powyższe różnice między stosunkiem pracy na podstawie powołania oraz stosunkiem pracy
na podstawie umowy o pracę wskazują wyraźnie na bardziej elastyczny sposób
ukształtowania relacji między pracodawcą i pracownikiem w przypadku powołania oraz
znacząco większą swobodę decyzyjną pracodawcy. Stosunek pracy na podstawie powołania
jest zawierany w celu realizacji interesu publicznego i także z uwagi na ten cel ulega
zakończeniu. Skutkiem jest inne ukształtowanie praw i obowiązków stron jeżeli chodzi
o trwałość stosunku pracy i jego ochronę.
Powołanie jest odrębną od umowy o pracę podstawą nawiązania stosunku pracy,
w szczególności ze względu na swój cel i charakter. Ustawodawca za uzasadnione uznał więc
rozróżnienie sytuacji prawnej pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę
i osób zatrudnionych na podstawie powołania.
Do istoty stosunku pracy z powołania należy szczególny mechanizm jego nawiązania
i rozwiązania. Założeniem ustawodawcy było zapewnienie uprawnionym organom swobody
decydowania o powołaniu oraz odwołaniu pracowników na stanowiskach szczególnie
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
istotnych z punktu widzenia działalności pracodawców i kierowanych przez nich jednostek
organizacyjnych.
Taka koncepcja powołania skutkuje także inną konstrukcją ochrony przed odwołaniem ze
stanowiska pracownic w ciąży, pracowników korzystających z urlopu wychowawczego,
urlopu wypoczynkowego, czy przebywających na zwolnieniu lekarskim.
Otóż zgodnie z art. 72 § 1 k.p. jeżeli odwołanie nastąpiło w okresie usprawiedliwionej
nieobecności w pracy, bieg wypowiedzenia rozpoczyna się po upływie tego okresu. Jeżeli
jednak usprawiedliwiona nieobecność trwa dłużej niż okres przewidziany w art. 53 § 1 i 2,
organ, który pracownika powołał, może rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia.
W razie odwołania pracownicy w okresie ciąży, organ odwołujący jest obowiązany zapewnić
jej inną pracę, odpowiednią ze względu na jej kwalifikacje zawodowe, przy czym przez okres
równy okresowi wypowiedzenia pracownica ma prawo do wynagrodzenia w wysokości
przysługującej przed odwołaniem. Jeżeli jednak pracownica nie wyrazi zgody na podjęcie
innej pracy, stosunek pracy ulega rozwiązaniu z upływem okresu równego okresowi
wypowiedzenia, którego bieg rozpoczyna się od dnia zaproponowania na piśmie innej pracy
(art. 72 § 2 k.p.).
Komentowany artykuł przewiduje możliwość odwołania pracownika w tzw. okresach
ochronnych. Pracownika zatrudnionego na podstawie powołania można odwołać w okresie
usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Na przykład dotyczy to okresu niezdolności do
pracy spowodowanej chorobą, urlopu wypoczynkowego, urlopu wychowawczego.
W powyższym przypadku nie obowiązuje reguła wyrażona w art. 41 k.p., w myśl której
pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także
w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze
okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Artykuł 72 k.p.
przewiduje również odwołanie ze stanowiska kobiety w ciąży zatrudnionej na podstawie
powołania.
We wszystkich tych przypadkach, w razie naruszenia przez pracodawcę określonych przez
ww. regulacje szczególnych uprawnień pracowników odwoływanych ze stanowiska,
pracownikom tym przysługuje prawo odwołania się do sądu pracy. Obecny stan prawny, na
mocy art. 45 § 1 k.p. dopuszcza stosowanie przepisów o odszkodowaniu, gdy podmiot
odwołujący (np. organizator kultury) naruszyłby zasady dotyczące rozwiązania umowy
z pracownikiem powołanym podlegającym szczególnej ochronie.
Należy jednak podkreślić, że wątpliwości przedstawione w wystąpieniu Pana Posła należy
rozpatrywać - jak już wskazałam wyżej - na tle przepisów szczególnych o organizowaniu
i prowadzeniu działalności kulturalnej, wprowadzających dodatkowe wymogi co do trybu
odwołania ze stanowiska dyrektora samorządowej instytucji kultury. Jak wynika z tej ustawy
odwołanie ze stanowiska przed upływem kadencji ma charakter wyjątkowy i może nastąpić
tylko na podstawie określonych w ustawie przesłanek, które zostały wymienione w art. 15
ust. 6 pkt 1-5 ww. ustawy objętej zakresem właściwości Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --