Interpelacja w sprawie pilnego usprawnienia zasad funkcjonowania i zapewnienia stałego finasowania oraz ustawowego usytuowania w systemie pomocy społecznej centrów opiekuńczo-mieszkalnych (COM) w Polsce
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12106
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie pilnego usprawnienia zasad funkcjonowania i zapewnienia stałego finasowania oraz ustawowego usytuowania w systemie pomocy społecznej centrów opiekuńczo-mieszkalnych (COM) w Polsce
Zgłaszający: Czesław Hoc, Marek Gróbarczyk
Data wpływu: 04-09-2025
Szanowna Pani Minister,
od lipca 2019 roku Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ustanowiło Program tworzenia „centrów opiekuńczo-mieszkalnych” (COM). Służą najbardziej potrzebującym osobom w wieku niesenioralnym. To są małe wspólnoty wspierające osoby najciężej niepełnosprawne ze znacznym stopniem np. ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, w spektrum autyzmu. Mają uwzględniać ich podmiotowość zgodnie z zasadami deinstytucjonalizacji.
Albowiem, wciąż brakuje miejsc dla dorosłych osób z niepełnosprawnością, gdzie mogłyby zamieszkać samodzielnie ze wsparciem i nie tylko po śmierci rodziców! Z powodu braku placówek pobytu dziennego i całodobowego (mieszkań), te osoby nie mogły znaleźć miejsca w istniejącej sieci ośrodków typu: środowiskowe domy samopomocy, domy pomocy społecznej czy domy dziennego pobytu.
Dotąd, w Module I, we wszystkich edycjach programu, od lipca 2019 r. do czerwca 2024 r., uruchomiono 44 centra opiekuńczo-mieszkalne z 807 miejscami, wśród których było 271 miejsc na pobyt całodobowy. To wciąż o wiele za mało!
Szanowna Pani Minister!
Przykładem takiego centra jest m.in.: COM w Cedyni (pow. gryfiński, woj. zachodniopomorskie). Centrum - najdalej na zachód wysuniętego w Polsce. W dn. 23 października 2021 r. Pani Minister Rodziny i Polityki Społecznej Marlena Maląg przekazała burmistrzowi Cedyni Adamowi Zarzyckiemu i Pani wiceburmistrz Małgorzacie Karwan promesę na dofinansowanie w kwocie 2,9 mln zł pochodzące z Funduszu Solidarnościowego na budowę takiego centrum opiekuńczo-mieszkalnego (COM).
Powstał nowoczesny i funkcjonalny ośrodek, wokół którego stworzone jest miejsce do rekreacji na świeżym powietrzu. W budynku zastosowano nowoczesne, ekologiczne rozwiązania, m.in.: instalację fotowoltaiczną i pompę ciepła oraz ogrzewanie podłogowe. Zamontowana jest siłownia zewnętrzna, a także wyznaczone zostały miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych.
Jednakże, w oparciu o wystąpienie pokontrolne NIK pojawia się wiele niepokojących kwestii, których pilne wyeliminowanie nie tylko usprawniłoby dalsze funkcjonowanie centrów, lecz dałoby pewność ich trwania, bowiem zapotrzebowanie na wsparcie realizowane w centrach opiekuńczo-mieszkalnych znacznie przewyższało liczbę oferowanych tam miejsc!
COM-y, stały się tak naprawdę „małymi” domami pomocy społecznej. O tyle korzystnymi dla samorządów, bo finansowanymi ze środków Funduszu Solidarnościowego, w przeciwieństwie do DPS-ów, które są droższe do utrzymania z budżetu samorządów.
Jednakże, korzystający z COM-ów nie mogą uczestniczyć w innych formach aktywności na zewnątrz, m.in.: w warsztatach terapii zajęciowej czy środowiskowym domu samopomocy. Nie mogą podjąć też pracy w zakładzie aktywności zawodowej.
W oparciu o wystąpienie pokontrolne NIK i pozyskane informacje stawiamy szereg pytań:
1) Czy zostaną COM-y ustawowo usytuowanie w systemie pomocy społecznej - w celu zapewnienia trwałości centrów, tj. włączenie ich do ustawy o pomocy społecznej z określeniem ich statusu, sposobu tworzenia i finansowania?
2) Czy zostanie zapewnione dofinansowanie centrów po upływie okresu wskazanego w programie - do czasu ustabilizowania sytuacji centrów z uwzględnieniem „ogólnoeuropejskich wytycznych dotyczących przejścia od opieki instytucjonalnej do opieki świadczonej na poziomie lokalnych społeczności” i deklaracji samych samorządów?
3) Czy nastąpi zrównanie kwoty dofinansowania za godzinę pobytu uczestnika w ramach trybu dziennego, obowiązującej dla centrów utworzonych w edycji 2019 i 2021, co najmniej do wysokości z edycji 2023 i 2024, a następnie coroczne waloryzowanie kwot w oparciu o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych? (wysokość środków przeznaczonych na uczestnika wynosiła odpowiednio 20 zł (obecnie - 22 zł) za godzinę w ramach pobytu dziennego i nie więcej niż 5 tys. zł miesięcznie w ramach pobytu całodobowego).
4) Czy po zakończeniu pięcioletniego okresu działalności centrów, ministerstwo przekaże środki na dalsze funkcjonowanie z programu bądź ze środków spoza budżetu powiatu? (w przeciwnym razie - gminy czy tez powiaty nie udźwigną finansowania centrów).
5) Czy ministerstwo usprawni i uporządkuje konieczność zawierania przez Ministra umów z wojewodami w terminach umożliwiających samorządom ciągłość finansowania działalności centrów ze środków Funduszu Solidarnościowego?
6) Czy ministerstwo wzmocni nadzór nad przebiegiem programu, w tym sporządzanie corocznego sprawozdania z jego realizacji, a także podsumowanie każdej zakończonej edycji Programu oraz prezentowanie ich na stronach ministerstwa?
7) Czy ministerstwo utworzy i zapewni jednostkom samorządu terytorialnego dostęp do bazy danych z informacjami dotyczącymi liczby osób z niepełnosprawnościami w podziale na województwa, powiaty i gminy, by ułatwić samorządom kreowanie własnej polityki wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami, a przystępującym do programu, co pozwoli rzetelnie planować i wyliczyć zapotrzebowanie na tego typu usługi?
Sekretarz stanu Maja Nowak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5462 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.444.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 12106 Panów Posłów Czesława Hoca i Marka Gróbarczyka,
w sprawie pilnego usprawnienia zasad funkcjonowania i zapewnienia stałego finasowania
oraz ustawowego usytuowania w systemie pomocy społecznej centrów opiekuńczo-
mieszkalnych (COM) w Polsce, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, że zarządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 czerwca
2024 r. (Dz. Urz. MRPiPS z 2024 r. poz. 24) powołano zespół do spraw reformy systemu
pomocy społecznej, będący organem opiniodawczo-doradczym Ministra. W jego skład
weszli eksperci, praktycy i osoby ze świata nauki. Do zadań zespołu należy ocena
adekwatności funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej rozwiązań pod kątem
dostępności świadczeń, usług i innych form wsparcia, a także sytuacji jego pracowników.
Na podstawie wyników przeglądu opracowane zostaną propozycje rozwiązań prawnych
system ten reformujących – również w zakresie mieszkalnictwa wspomaganego.
Zapewnienie centrom opiekuńczo mieszkalnym dofinansowania aż do momentu
ustabilizowania się ich sytuacji stanowi istotny element tych działań.
Pierwszym z wprowadzonych w tym celu rozwiązań jest ujednolicenie dotychczasowych
zasad funkcjonowania centrów i zwiększenie ich dofinansowania ze środków Funduszu
Solidarnościowego.
Informuję, że 19 grudnia 2025 r. opublikowano Program resortowy Ministra Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej pn. „Centra opiekuńczo-mieszkalne” Moduł II – Funkcjonowanie
Centrum. Program ujednolicił wcześniej obowiązujące warunki realizacji Modułu II dla tych
jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, które przed jego
ogłoszeniem realizowały Moduł I – Utworzenie Centrum lub właśnie Moduł II na podstawie:
— Programu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej „Centra opiekuńczo-mieszkalne”
ogłoszonego w 2019 r.,
— Programu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej „Centra opiekuńczo-mieszkalne”,
ogłoszonego w 2021 r.,
— Programu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej „Centra opiekuńczo-mieszkalne”,
ogłoszonego w 2023 r.,
— Programu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej „Centra opiekuńczo-
mieszkalne”, ogłoszonego w 2024 r.
W programie mogą też uczestniczyć jednostki, które po jego ogłoszeniu przystąpią do
realizacji Modułu II już po zakończeniu Modułu I w ramach kolejnych edycji programu
(w przypadku ich ogłoszenia w przyszłości).
Celem ujednolicenia warunków funkcjonowania centrów ustalono, że maksymalna
wysokość środków z Funduszu Solidarnościowego w ramach Modułu II na funkcjonowanie
centrum dla danego podmiotu wynosi:
1) w zakresie usług pobytu całodobowego - nie więcej niż 6000 zł miesięcznie na jednego
mieszkańca;
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
2) w zakresie usług pobytu dziennego - nie więcej niż 27 zł za godzinę pobytu na jednego
mieszkańca.
Program opublikowany 19 grudnia 2025 r., stwarza wszystkim centrom utworzonym
w ramach realizacji Modułu I na podstawie programów Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej „Centra opiekuńczo-mieszkalne” ogłoszonych w 2019 r. oraz w 2021 r. warunki
do ich prowadzenia przez minimum 10 lat, licząc od dnia otwarcia placówki, zrównując okres
prowadzenia centrum z okresami określonymi w programach Ministra Rodziny i Polityki
Społecznej „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, ogłoszonych w 2023 r. i w 2024 r.
Dokonane w programie ujednolicenie warunków realizacji Modułu II (przyjęcie
uzgodnionych wzorów umów i dokumentacji oraz uproszczenie procedury dla wojewody
i ministra) umożliwi zawieranie umów w terminach pozwalających samorządom na
zachowanie ciągłości finansowania centrów ze środków Funduszu Solidarnościowego,
czemu służyć ma też dalsza rozbudowę funkcjonalności generatora wniosków Funduszu
Solidarnościowego.
Z realizacji programu opublikowanego 19 grudnia 2025 r., sporządzane zostanie przez
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej sprawozdanie zbiorcze. Wzór corocznego
sprawozdania stanowi załącznik do programu.
Odnośnie do wniosku dotyczącego utworzenia i zapewnienia dostępu jednostkom
samorządu terytorialnego do bazy danych zawierającej informacje o pełnej liczbie osób
z niepełnosprawnościami, w podziale na jednostki administracyjne (województwa, powiaty
i gminy), informuję, że kluczowe w tym zakresie są możliwości wojewódzkich i powiatowych
zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, prowadzących postępowania
dotyczące orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności lub ustalania
poziomu potrzeby wsparcia. Powiaty i województwa mają możliwość pozyskania
powyższych danych już dzisiaj, a gminy mogą o takie dane wystąpić. W Biurze Pełnomocnika
Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych przeanalizowana zostanie kwestia tego, w jakim
stopniu utworzenie bazy danych ułatwi samorządom kreowanie własnej polityki wsparcia
osób z niepełnosprawnościami i pozwoli jednostkom przystępującym do programu na
planowanie i wyliczanie zapotrzebowania na tego typu usługi.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --