Interpelacja w sprawie zwiększenia budżetu dolnośląskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków na rok 2025 i lata kolejne

Interpelacja nr 12089

do ministra kultury i dziedzictwa narodowego

w sprawie zwiększenia budżetu dolnośląskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków na rok 2025 i lata kolejne

Zgłaszający: Monika Wielichowska

Data wpływu: 03-09-2025

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo od zarządu województwa dolnośląskiego dotyczące opublikowanej 05.05.2025 r. listy dotacji przyznanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach naboru do programu Ochrona zabytków pn. „Usuwanie skutków powodzi w zabytkach wpisanych do rejestru zabytków – prace planowane“ (pula środków do rozdysponowania wynosiła: 100 mln zł).

Z zamieszczonego na stronie internetowej ministerstwa zestawienia wynika, iż łączna kwota udzielonych dotacji na zabytki, które ucierpiały w zeszłorocznej powodzi wynosi 58 521 119 zł. Spośród niej, ponad 46 mln zł zostało przyznane zabytkom, które ucierpiały w skutek powodzi na obszarze województwa dolnośląskiego.

Dolny Śląsk zalicza się do obszarów, które zostały najbardziej dotknięte skutkami powodzi z września zeszłego roku. Stan klęski żywiołowej został ogłoszony na obszarze większości gmin Województwa Dolnośląskiego (122 na 169) oraz w trzech miastach na prawach powiatu (Legnica, Jelenia Góra, Wałbrzych). Według statystyk generalnego konserwatora zabytków, znajduje się tutaj ok. 25% spośród wszystkich polskich zabytków. Z zestawienia dolnośląskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków wynika, że ponad 800 spośród nich ucierpiało w trakcie powodzi.

Wskazany konkurs był uzupełnieniem I naboru wniosków na dotacje przy zabytkach ze środków MKiDN w ramach programu Ochrona zabytków 2025. Z opublikowanego zestawienia dotacji przyznanych w jego ramach wynika, iż cały jego budżet wyniósł 97 129 815 zł (w tym środki w ramach rezerwy ministra: 17 460 000 zł). Ogłoszone wyniki naboru pokazują, iż z tej kwoty na dolnośląskie zabytki przeznaczono 21 129 000 zł (w tym z rezerwy ministra 1 100 000 zł), a spośród 364 wniosków złożonych przez podmioty z Dolnego Śląska, do dofinansowania wybranych zostało tylko 56.

Wysokość dotacji, które trafią na obszar województwa dolnośląskiego, w ramach tegorocznego konkursu znacząco odbiega od kwot z lat ubiegłych. W celu zobrazowania tego faktu, zarząd województwa porównał środki MKiDN rozdysponowane dla Dolnego Śląska, w ramach analogicznego programu, w ostatnich czterech latach:

2022 r. – 38 921 648 zł;
2023 r. – 35 763 430 zł;
2024 r. – 36 828 948 zł;
2025 r. – 21 129 000 zł.

Powyższe oznacza, że w przypadku podstawowego naboru wniosków na dofinansowanie prac budowlanych, restauratorskich i konserwatorskich przy zabytkach, organizowanego w ramach programu Ochrona zabytków, nastąpił znaczący spadek kwoty przyznanych dotacji dla najbogatszego w obiekty zabytkowe regionu naszego kraju.

Zarząd województwa dolnośląskiego podkreśla, że zdaje sobie sprawę, iż część środków z dostępnej puli została przeznaczona na dokumentację techniczną oraz zabezpieczenie obiektów, które ucierpiały podczas powodzi, niemniej zaznacza, że pomoc ta nie powinna odbywać się kosztem dotacji na obiekty zabytkowe w ramach omawianego programu ochrony zabytków. Jak pisze zarząd województwa dolnośląskiego: „Byłoby to bardzo wysoce niesprawiedliwe i nieuzasadnione w kontekście tematu, którym się obecnie zajmujemy tzn. niedofinansowania dóbr kultury położonych w województwie dolnośląskim przez budżet państwa“.

Ponadto w swoim piśmie zarząd województwa dolnośląskiego pisze: „Dochodzą do nas również sygnały, iż nie wszyscy właściciele zalanych zabytków zdołali sporządzić niezbędną dokumentację oraz złożyć wniosek o dotację we wskazanym przez Ministerstwo terminie. Ponadto znaczna część obiektów zabytkowych ucierpiała na skutek oddziaływania niszczycielskiego żywiołu, ale nie została bezpośrednio zalana występującą z nurtu wodą, a tym samym nie kwalifikowała się do otrzymania dotacji z przyczyn formalnych (np. ulewne deszcze powodowały przeciekanie dachów, a wylewające się z koryta rzeki i potoki podmywały grunty, na których ulokowane były obiekty zabytkowe, co stanowi zagrożenie dla ich istnienia)“.

Zarząd województwa dolnośląskiego jest w stałym kontakcie z lokalnymi samorządami i właścicielami obiektów zabytkowych, a tym samym dobrze zna skalę potrzeb w powyższym zakresie. Stąd też zwrócił się do MKiDN z prośbą o przeznaczenie niewykorzystanej w ramach naboru pn. „Usuwanie skutków powodzi w zabytkach wpisanych do rejestru zabytków-prace planowane“ kwoty, na dofinansowanie niezbędnych prac budowlanych, restauratorskich, konserwatorskich i zabezpieczających przy zabytkowych obiektach ulokowanych na obszarze województwa dolnośląskiego.

Niezwykle duże nasycenie regionu obiektami zabytkowymi, sprawia, że w niemal każdej ze 169 dolnośląskich gmin potrzeby w zakresie opieki nad nimi są bardzo duże. Samorząd województwa sukcesywnie zwiększa własne środki na dotacje przeznaczane na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach, w konsekwencji czego obecnie, w budżecie na rok 2025 pula ta wynosi już 10 mln zł. Kwota ta jest pięciokrotnie wyższa od środków, którymi dysponuje dolnośląski wojewódzki konserwator zabytków, niestety nawet ona wystarcza na udzielenie zaledwie ok. 100-120 dotacji w skali roku, co w żadnym wypadku nie jest w stanie pokryć wszystkich potrzeb w tym zakresie. Warto zwrócić przy tym uwagę, iż corocznie w naborze wniosków o dotację, składanych jest kilkaset wniosków ze strony właścicieli obiektów wpisanych do rejestru zabytków (np. w roku 2025 było ich 419).

Jak zaznacza zarząd województwa dolnośląskiego, również gminy i powiaty starają się udzielać podobnych dotacji, jednakże konieczność realizacji wszystkich zadań nałożonych na samorządy powoduje, iż w ich budżetach nie zawsze udaje się wygospodarować odpowiednie kwoty na tego rodzaju cele. Dlatego tak ważne jest wsparcie finansowe ze strony instytucji centralnych.

Obecny roczny budżet dolnośląskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków jest na dramatycznie niskim poziomie i wynosi zaledwie ok. 2 mln zł. Zarząd województwa dolnośląskiego zaznacza, że biorąc pod uwagę znajdujący się na Dolnym Śląsku największy zasób zabytków, spośród wszystkich województw w naszym kraju, kryterium przyznania DWKZ takiej puli środków jest niezrozumiałe i niesprawiedliwe. Ta niewielka kwota środków sprawia, bowiem że z upływem lat duża część naszych zabytków ulega stopniowej i nieodwracalnej degradacji.

Jak zauważa zarząd województwa dolnośląskiego, zwiększenie środków znajdujących się w dyspozycji DWKZ oraz przeznaczenie niewykorzystanych w dotychczasowych naborach na rok 2025 środków, na rzecz ochrony zabytków Dolnego Śląska pomoże przynajmniej częściowo zniwelować straty i usunąć szkody powstałe w wyniku powodzi, a także odciąży samorządy oraz innych właścicieli zabytków. Przyznanie dodatkowych środków przeznaczonych na polepszenie stanu zabytków będzie również aktem solidarności i wsparcia, którego mieszkańcy i przedstawiciele władz samorządowych Dolnego Śląska niecierpliwie oczekują.

Szanowna Pani Minister, czy resort rozważy zwiększenie budżetu dolnośląskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków na rok 2025 i lata kolejne?

Z wyrazami szacunku MONIKA WIELICHOWSKA
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej