Interpelacja w sprawie zasad nakładania i wysokości kar za brak ważnego ubezpieczenia OC pojazdu mechanicznego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 12080
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie zasad nakładania i wysokości kar za brak ważnego ubezpieczenia OC pojazdu mechanicznego
Zgłaszający: Tomasz Piotr Nowak
Data wpływu: 03-09-2025
Szanowny Panie Ministrze,
obowiązek posiadania ubezpieczenia OC pojazdów mechanicznych stanowi kluczowy element systemu ochrony poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Nadzór nad jego przestrzeganiem pełni Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG), nakładając wysokie kary pieniężne w przypadku stwierdzenia przerwy w ubezpieczeniu.
Wysokość kar jest jednakowa niezależnie od tego, czy przerwa w ubezpieczeniu była efektem świadomego uchylania się od obowiązku, czy też wynikała z nieumyślnego zaniedbania, np. kilkudniowego (pow. 14 dni) zapomnienia o opłacie składki. W efekcie wielu obywateli, którzy nie działali z premedytacją, obciążanych jest karami, które niejednokrotnie przewyższają roczny koszt polisy OC.
Co więcej, choć przepisy przewidują możliwość obniżenia kary w przypadku szybkiego wznowienia polisy (do 14 dni), to po upływie tego terminu nie istnieje żadna ścieżka zmniejszenia sankcji – nawet w sytuacji, gdy brak opłaty nie był działaniem celowym. Prowadzi to do poczucia nadmiernej dolegliwości i braku proporcjonalności w stosowaniu prawa.
Należy również podkreślić, że nowi właściciele pojazdów, którzy nabyli samochód z już opłaconą wcześniej polisą OC, nie otrzymują żadnych powiadomień o zbliżającym się końcu jej ważności. W efekcie obecny system, działający wyłącznie w trybie represyjnym, a nie prewencyjnym, naraża wielu kierowców na dotkliwe kary wynikające wyłącznie z przeoczenia lub zapomnienia.
Celem wprowadzenia kar za brak OC jest ochrona osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Kara powinna jednak spełniać funkcję prewencyjną i wychowawczą, a nie jedynie fiskalną. Wprowadzenie mechanizmu szybkiej zapłaty (zastosowanie rozwiązania przewidującego ulgę bądź rabat w przypadku uregulowania należności w krótkim terminie od momentu ich wymagalności) pozwoliłoby na zwiększenie skuteczności systemu, poprawę ściągalności należności oraz większą akceptację społeczną obowiązujących regulacji.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
1. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie możliwości redukcji wysokości kary również po upływie 14 dni od wygaśnięcia polisy – wprowadzenie mechanizmu tzw. szybkiej zapłaty zmniejszającej wysokość kary?
2. Czy planowane jest stworzenie systemu automatycznych powiadomień (SMS/e-mail/elektroniczna skrzynka/aplikacja mObywatel), które przypominałyby właścicielom pojazdów o zbliżającym się terminie końca polisy?
3. Czy ministerstwo nie uważa, że obecny model sankcji, pozbawiony rozwiązań prewencyjnych i rozróżnienia między „zapominalskimi” a „celowo uchylającymi się”, jest nadmiernie represyjny i wymaga pilnej korekty w duchu proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej?
Z wyrazami szacunku
Podsekretarz stanu Jurand Drop
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (12)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14805 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/6
Warszawa, 23 września 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 12080
Znak sprawy: FN6.054.31.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 12080 Pana Posła Tomasza Piotra Nowaka
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
I. Mając na uwadze przedstawione w interpelacji wątpliwości, na wstępie należy
wskazać na obowiązujące regulacje systemowe dotyczące obowiązkowego
ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych (OC ppm) oraz główny cel
przedmiotowego ubezpieczenia.
Powszechny ustawowy obowiązek zawarcia umowy obowiązkowego
ubezpieczenia OC ppm, uwarunkowany jest szczególną społeczną funkcją tego
ubezpieczenia, jaką jest ochrona osób trzecich przed skutkami częstych,
niekorzystnych zdarzeń powstałych wskutek ruchu pojazdów. Nieprzerwany
charakter odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i zarazem ochrony
ubezpieczeniowej daje poszkodowanym w wypadku gwarancję otrzymania
należnego odszkodowania. Z drugiej strony, umowa tego ubezpieczenia chroni
ewentualnego sprawcę wypadku komunikacyjnego przed nadmiernymi
obciążeniami finansowymi z tytułu jego odpowiedzialności cywilnej oraz
zabezpiecza jego majątek przed nadmiernym uszczupleniem z tytułu tej
odpowiedzialności.
W związku z tym oraz celem, jakiemu ma służyć to ubezpieczenie, na podstawie
przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych¹, obowiązek ubezpieczenia
OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ciąży na wszystkich posiadaczach
zarejestrowanych pojazdów mechanicznych, z zastrzeżeniem, że w niektórych
sytuacjach istnieje możliwość zawarcia umowy ubezpieczenia krótkoterminowego.
-- 1 of 6 --
2/6
Cel ten przesądza także o tym, że w przepisach nie przewidziano możliwości
odstąpienia od tego obowiązku, czy zwolnienia z niego w sytuacji, gdy jego
posiadacz, w jakimś okresie, nie może korzystać z pojazdu.
Należy dodatkowo zauważyć, że istotą ubezpieczenia jest zapewnienie ochrony
ryzyka, a zatem możliwości wyrządzenia szkody, a nie zdarzenia pewnego. Sam fakt
posiadania pojazdu mechanicznego, stanowi już o ryzyku ubezpieczeniowym, tj. o
potencjalnej możliwości wyrządzenia szkody, w związku z jego ruchem.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na definicję „ruchu pojazdu" wskazaną w art.
2 ust. 1 pkt 12b ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych¹, zgodnie z którą ruch
pojazdu oznacza każde użycie pojazdu mechanicznego, które w czasie zdarzenia
jest zgodne z funkcją tego pojazdu jako środka transportu, niezależnie od jego cech
i terenu, na którym jest używany, oraz niezależnie od tego, czy jest on nieruchomy,
czy też znajduje się w ruchu. Pojazd zatem również w trakcie postoju uznawany jest
za pojazd będący w ruchu, w kontekście możliwości wyrządzenia szkody i
obowiązków związanych z ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów
mechanicznych.
W związku z tym, na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach
obowiązkowych¹, za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem pojazdu uważa się
również szkodę powstałą przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu, bezpośrednio przy
załadowaniu i rozładowaniu pojazdu oraz podczas zatrzymania, postoju lub
garażowania. Do wypadków ubezpieczeniowych dochodzi również np. na
parkingach, w garażach, podczas wykonywania zabiegów konserwacyjnych.
Odpowiedzialność odszkodowawcza powstaje także w sytuacji, gdy do powstania
szkody doszło w czasie wsiadania i wysiadania z samochodu, w trakcie otwierania
drzwi, czy też gdy szkoda powstała na skutek wybuchu silnika w czasie, kiedy
pojazd się nie poruszał. Wprowadzenie tej normy wynika m.in. z faktu, że usunięcie
z drogi publicznej pojazdu i jego przetrzymywanie np. na parkingu strzeżonym, czy
też w garażu, jedynie redukuje do pewnego stopnia ryzyko powstania szkody w
związku z ruchem tego pojazdu, jednak nie niweluje takiego ryzyka w całości.
Podkreślenia wymaga, że w przypadku zaistnienia sytuacji, w której do ruchu
zostałby wprowadzony pojazd, którego posiadacz nie byłby ubezpieczony w
zakresie OC komunikacyjnego, a jednocześnie zostałaby wyrządzona przez ruch
takiego pojazdu szkoda, ewentualne roszczenia osób poszkodowanych z tytułu
szkód na osobie, w tym np. zadośćuczynienia lub dożywotnich rent mogłyby sięgać
nawet kwoty 29 876 400 PLN. Kwota ta wynika z ustawowego określenia
wysokości minimalnej sumy gwarancyjnej w odniesieniu do szkód osobowych na
takim właśnie poziomie. Analogiczna sytuacja mogłaby dotyczyć
nieubezpieczonego posiadacza pojazdu i szkody powstałej podczas i w związku z
postojem takiego pojazdu, w tym także pojazdów, których stan uzasadnia ich
skierowanie do kasacji. W takim przypadku świadczenia osobom poszkodowanym
lub uprawnionym wypłaca Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, ale ma on
prawo domagania się od nieubezpieczonego sprawcy szkody zwrotu
wydatkowanych pieniędzy. Jako przykład podać można, że obecnie Fundusz
dochodzi roszczenia regresowego w wysokości blisko 5 milionów złotych od
kierowcy, który spowodował wypadek, a nie posiadał ważnego ubezpieczenia OC.
Kwota ta może jeszcze ulec zwiększeniu, w razie wypłaty dodatkowych świadczeń
lub rent.
-- 2 of 6 --
3/6
II. Odnosząc się do kwestii wprowadzenia mechanizmu tzw. „szybkiej zapłaty”
zmniejszającej wysokość kary należy wskazać, że już obecnie przepisy ustawy o
ubezpieczeniach obowiązkowych1 w art. 88 ust. 2 i 3 różnicują wysokość opłaty za
niespełnienie obowiązku ubezpieczenia OC ppm, w zależności od okresu
pozostawania bez ochrony ubezpieczeniowej oraz od rodzaju pojazdu. Wysokość
opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC ppm
uzależniona jest od:
1. wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie
ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za
pracę,
2. rodzaju pojazdu, wskazanego w art. 88 ust. 2 pkt 1) ustawy:
a. samochody osobowe,
b. samochody ciężarowe, ciągniki samochodowe i autobusy,
c. pozostałe pojazdy.
3. okresu pozostawania posiadacza pojazdu mechanicznego bez ochrony
ubezpieczeniowej w każdym roku kontroli:
a. do 3 dni;
b. do 14 dni;
c. powyżej 14 dni.
Poniższa tabela przedstawia wyniki analiz przeprowadzonych przez
Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny na podstawie danych za 2024 rok,
odnoszących się do okresu przerwy w ubezpieczeniu i rodzaju pojazdu.
Długość okresu bez
ochrony w danym roku
kalendarzowym
Samochody
osobowe
Samochody
ciężarowe, ciągniki
samochodowe i
autobusy
Pozostałe
pojazdy
Od 1 do 3 dni (20%
Opłaty)
5% 1% 0%
Od 4 do 14 dni (50%
Opłaty)
11% 3% 0%
Powyżej 14 dni (100%
Opłaty)
60% 16% 2%
III. Odnosząc się do kwestii stworzenia systemu automatycznych powiadomień ,
które przypominałyby właścicielom pojazdów o zbliżającym się terminie końca
polis wskazać należy, że już obecnie funkcjonują rozwiązania przypominające o
nadchodzącym upływie okresu ubezpieczenia. Ubezpieczeniowy Fundusz
Gwarancyjny za pośrednictwem swojego portalu umożliwia otrzymywanie alertów
– wiadomości SMS o zbliżającym się końcu ubezpieczenia OC. Wymagane jednak
przy tym jest założenie konta na Portalu UFG i włączenie powiadomień.
Podkreślenia wymaga przy tym, że w art. 28 ustawy o ubezpieczeniach
obowiązkowych1 obowiązuje tzw. klauzula prolongacyjna, która jest instrumentem
do minimalizowania przypadków braku ubezpieczenia. Umowa ubezpieczenia OC
ppm przedłuża się bowiem automatycznie na kolejne 12 miesięcy. Zawarcie
następnej umowy nie następuje, jeżeli nie została opłacona w całości określona w
-- 3 of 6 --
4/6
umowie składka za mijający okres 12 miesięcy lub jeżeli posiadacz pojazdu
mechanicznego wypowiedział mijającą umowę ubezpieczenia. Taka konstrukcja
pozwala zapobiegać nieplanowanym przerwom w ubezpieczeniu OC ppm.
Ponadto już obecnie zakłady ubezpieczeń zobowiązane są przepisami ustawy o
ubezpieczeniach obowiązkowych1 do informowania klientów o końcu ochrony
ubezpieczeniowej, jej skutkach, jednoczesnego przedstawienia oferty oraz
ewentualnego automatycznego przedłużenia umowy ubezpieczenia. W myśl art. 28
ust. 1b i 1c ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych1, nie później niż 14 dni przed
upływem okresu 12 miesięcy, na który umowa ubezpieczenia OC posiadaczy
pojazdów mechanicznych została zawarta, zakład ubezpieczeń jest obowiązany do
wysłania ubezpieczającemu, w formie pisemnej lub elektronicznej, informacji o
ubezpieczeniu na kolejny okres ubezpieczenia. Informacja ta zawiera w
szczególności:
1. określenie wysokości składki ubezpieczeniowej w przypadku, gdy dojdzie
do zawarcia następnej umowy ubezpieczenia;
2. pouczenie, że wysokość składki, może ulec zmianie, jeżeli po wysłaniu
informacji przez zakład ubezpieczeń wyjdą na jaw okoliczności mające
wpływ na wysokość składki, oraz wskazanie tych okoliczności;
3. pouczenie o prawie wypowiedzenia dotychczasowej umowy ubezpieczenia
OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz o formie, możliwym sposobie
oraz terminie złożenia tego wypowiedzenia;
4. pouczenie o skutkach tego wypowiedzenia oraz o skutkach braku tego
wypowiedzenia.
IV. Odnosząc się do kwestii wprowadzenia rozróżnienia między „zapominalskimi” a
„celowo uchylającymi się” od zapłaty składki za obowiązkowe ubezpieczenia OC
ppm pragnę wskazać, że takie rozwiązanie mogłoby okazać się trudne do
zrealizowania, przede wszystkim ze względu na brak możliwości określenia
jednoznacznych i obiektywnych kryteriów dla oceny, czy w konkretnym przypadku
posiadacz pojazdu zapomniał zawrzeć umowę ubezpieczenia OC ppm, czy też
zawrzeć jej nie chciał.
Podkreślenia przy tym wymaga, że niezależnie od przyczyny braku ubezpieczenia
OC ppm, potencjalne konsekwencje zdarzenia spowodowanego przez
nieubezpieczonego sprawcę są takie same i nie ma znaczenia, co leżało u podstaw
braku tego ubezpieczenia. Posiadanie pojazdu mechanicznego wiąże się z
określonymi obowiązkami i jednym z nich jest obowiązek posiadania nieprzerwanie
ważnej ochrony ubezpieczeniowej. Biorąc pod uwagę, że sankcja przez UFG
nakładana jest za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC
ppm, czyli za sam fakt braku ochrony ubezpieczeniowej, wydaje się, że brak jest
uzasadnienia dla systemowego rozróżniania jej wysokości w zależności od intencji
posiadacza. Takie działanie mogłoby godzić w poczucie sprawiedliwości społecznej,
ponieważ za to samo uchybienie posiadacze mogliby być traktowani w różny
sposób.
Wskazać także należy, że UFG bierze pod uwagę trudną sytuację życiową, w tym
zdrowotną, rodzinną, materialną lub majątkową. Każdy wniosek skierowany do
UFG o umorzenie lub udzielenie ulgi w spłacie jest rozpoznawany i jeżeli tylko
-- 4 of 6 --
5/6
wniosek jest uzasadniony, wówczas UFG dąży do zmniejszenia dotkliwości sankcji.
Zgodnie z art. 94 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych1 Fundusz może w
uzasadnionych przypadkach, jednak kierując się wyłącznie wyjątkowo trudną
sytuacją materialną i majątkową zobowiązanego, jak również jego sytuacją
życiową, umorzyć opłatę w całości lub udzielić ulgi w jej spłacie. Ustawodawca
przewidział zatem, że umorzenie opłaty lub udzielenie ulgi w jej spłacie możliwe
jest w uzasadnionych przypadkach i w razie wyjątkowo trudnej sytuacji
majątkowo-życiowej zobowiązanego. Oznacza to tym samym, że każdy
zobowiązany, który chciałby skorzystać z uprawnienia do umorzenia opłaty w
całości lub udzielenia ulgi w jej spłacie powinien w sposób należyty wykazać
okoliczności uzasadniające takie postępowanie. Każdy wniosek w tym zakresie
skierowany do UFG, bez względu na to, czy istniało realne zagrożenie szkodą czy
nie, rozpatrywany jest indywidualnie. Niemniej jednak należy wskazać, że sama
przesłanka braku realnego zagrożenia dla innych uczestników ruchu drogowego
nie jest i nie powinna być wystarczająca do niestosowania opłaty w takich
przypadkach. Po pierwsze - takie sformułowanie nie pozwala na obiektywną ocenę
jej stosowania. Co więcej, pojazd mechaniczny może powodować zagrożenie
również w wielu okolicznościach, pozornie wydających się na bezpieczne. Może
bowiem dojść do samozapłonu pojazdu, jego stoczenia się, czy też spowodowania
szkody na skutek otwarcia lub zamknięcia drzwi. Wszystkie takie przypadki
również objęte są ochroną ubezpieczeniową, a mogą mieć miejsce także w
przypadku pojazdów niepozostających w użyciu. Zgodnie natomiast z podstawową
zasadą funkcjonowania ubezpieczeń istotą jest ochrona ryzyka
ubezpieczeniowego, a nie zdarzenia pewnego.
Regulacje ustawowe, jak i orzecznictwo wskazują, że co do zasady posiadacz
pojazdu mechanicznego podlega obowiązkowi zawarcia umowy ubezpieczenia OC
ppm za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, bez względu na to czy
możliwe jest z niego korzystanie. Fakt, iż pojazd mechaniczny nie jest używany
pozostaje bez znaczenia w kontekście obowiązku zawarcia wyżej wskazanej
umowy, albowiem ewentualna odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń zachodzi
także wówczas, gdy pojazd znajduje się na postoju, bez względu na czas jego
trwania. Istotą obowiązkowego ubezpieczenia OC ppm jest zapewnienie ciągłości
tego ubezpieczenia, tak aby nie powstawały przerwy, w trakcie których posiadacz z
tytułu użytkowania pojazdu nie byłby objęty ochroną ubezpieczeniową.
Na podstawie porównania sankcji za brak niespełnienia obowiązku zawarcia
umowy ubezpieczenia OC ppm obowiązujących w krajach europejskich należy
stwierdzić, że w Polsce są ograniczone tylko i wyłącznie do opłaty finansowej,
podczas gdy w wielu krajach (w szczególności we Francji, Wielkiej Brytanii,
Niemczech, Austrii, Holandii czy Holandii) obejmują zarówno opłatę finansową, jak
i konfiskatę pojazdu, pozbawienie wolności, odebranie prawa jazdy, podwyższenie
składki ubezpieczeniowej oraz punkty karne. Te dodatkowe sankcje są szczególnie
dotkliwe dla obywateli, ponieważ generują nie tylko bezpośrednie koszty (np.
utrata pojazdu, opłaty za holowanie i przechowywanie, koszty sądowe, utrata
dochodu w przypadku odebrania prawa jazdy), ale także daleko idące
konsekwencje społeczne i zawodowe w przypadku pozbawienia wolności.
Jednocześnie stanowią one dodatkowe obciążenie instytucji państwa, takich jak
sądy czy policja, w obszarze egzekucji przepisów, w szczególności w obszarze
przechowywania i złomowania skonfiskowanych pojazdów. Odnosząc się
-- 5 of 6 --
6/6
wyłącznie do poziomu maksymalnej opłaty finansowej, należy stwierdzić, że
wartości mające zastosowanie w naszym kraju są niższe niż w wielu innych krajach
europejskich, również w przeliczaniu do wartości płacy minimalnej czy PKB per
capita.
Podstawa Prawna
1. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych,
Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli
Komunikacyjnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 367).
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jurand Drop
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 6 of 6 --