Interpelacja nr 1202
Interpelacja w sprawie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (46%)
Klimat, Energia i Środowisko (40%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Podatki i Finanse (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów
Interpelacja nr 1202
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów
Zgłaszający: Aleksander Miszalski
Data wpływu: 28-01-2024
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłosili się przedstawiciele osób z niepełnosprawnościami, zwracając uwagę na szereg regulacji prawnych, które w znacznym stopniu utrudniają zapewnienie godnego życia tym osobom w związku z ograniczeniami dotyczącymi przyznawanych zasiłków i świadczeń. W ocenie strony społecznej obowiązujące na tę chwilę regulacje prawne stwarzają następujące problemy i niedogodności:
w przypadku otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego kwota zasiłku stałego jest potrącana o wysokość zasiłku pielęgnacyjnego (co z puntu widzenia charakteru obu zasiłków jest niezrozumiałe dla osób z niepełnosprawnościami);
świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie członkowi rodziny lub osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (choć mogłoby być przyznawane również innym osobom bliskim, np. pozostającym we wspólnym pożyciu z osobą z niepełnosprawnością lub prowadzącym wspólne gospodarstwo domowe);
sposób działania komisji orzeczniczych znacznie oddala w czasie wydanie orzeczenia – na samą wizytę w komisji czeka się kilka miesięcy, następnie decyzja musi się uprawomocnić, a wypłata zasiłku może trwać do 30 dni (sprawia to, że niejednokrotnie przed uprawomocnieniem się orzeczenia osoby z niepełnosprawnością pozostają bez środków do życia);
procedura przyznawania stopnia niepełnosprawności jest niepotrzebnie wydłużana przez sposób, w jaki badania i wydanie orzeczenia się przeprowadza – najpierw odbywa się badanie przez lekarza orzecznika, a następnie decyzję podejmuje komisja orzecznicza (w obliczu tego procedura staje się niepotrzebnie wydłużona, choć mogłaby zostać usprawniona przez utrzymanie w mocy opinii orzecznika w przypadku niezakwestionowania jej przez zainteresowaną stronę);
okres, na który wydawane są orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest nieuzasadnienie krótki względem osób z trwałą niepełnosprawnością, co zwiększa liczbę osób ubiegających się o wydanie decyzji w tym zakresie i przedłuża całą procedurę.
W związku z powyższym, na podstawie art. 192 ust. 1 Regulaminu Sejmu RP oraz art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie jest stanowisko ministerstwa względem przedstawionych wyżej problemów zgłoszonych przez stronę społeczną?
Czy w celu rozwiązania przytoczonych wyżej problemów trwają obecnie jakiekolwiek prace w ministerstwie?
Jakie jest stanowisko ministerstwa w sprawie zmiany procedury orzeczniczej w taki sposób, aby decyzję w pierwszej instancji wydawał lekarz orzecznik, a komisja orzecznicza pełniła funkcję organu odwoławczego I instancji?
Jakie jest stanowisko ministerstwa w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością, który nie jest członkiem rodziny bądź nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny?
Czy ministerstwo pracuje nad rozwiązaniami, które umożliwiłyby skrócenie czasu procedowania przed komisją orzeczniczą?
Z wyrazami szacunku Aleksander Miszalski
Interpelacja nr 1202
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów
Zgłaszający: Aleksander Miszalski
Data wpływu: 28-01-2024
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłosili się przedstawiciele osób z niepełnosprawnościami, zwracając uwagę na szereg regulacji prawnych, które w znacznym stopniu utrudniają zapewnienie godnego życia tym osobom w związku z ograniczeniami dotyczącymi przyznawanych zasiłków i świadczeń. W ocenie strony społecznej obowiązujące na tę chwilę regulacje prawne stwarzają następujące problemy i niedogodności:
w przypadku otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego kwota zasiłku stałego jest potrącana o wysokość zasiłku pielęgnacyjnego (co z puntu widzenia charakteru obu zasiłków jest niezrozumiałe dla osób z niepełnosprawnościami);
świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie członkowi rodziny lub osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (choć mogłoby być przyznawane również innym osobom bliskim, np. pozostającym we wspólnym pożyciu z osobą z niepełnosprawnością lub prowadzącym wspólne gospodarstwo domowe);
sposób działania komisji orzeczniczych znacznie oddala w czasie wydanie orzeczenia – na samą wizytę w komisji czeka się kilka miesięcy, następnie decyzja musi się uprawomocnić, a wypłata zasiłku może trwać do 30 dni (sprawia to, że niejednokrotnie przed uprawomocnieniem się orzeczenia osoby z niepełnosprawnością pozostają bez środków do życia);
procedura przyznawania stopnia niepełnosprawności jest niepotrzebnie wydłużana przez sposób, w jaki badania i wydanie orzeczenia się przeprowadza – najpierw odbywa się badanie przez lekarza orzecznika, a następnie decyzję podejmuje komisja orzecznicza (w obliczu tego procedura staje się niepotrzebnie wydłużona, choć mogłaby zostać usprawniona przez utrzymanie w mocy opinii orzecznika w przypadku niezakwestionowania jej przez zainteresowaną stronę);
okres, na który wydawane są orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest nieuzasadnienie krótki względem osób z trwałą niepełnosprawnością, co zwiększa liczbę osób ubiegających się o wydanie decyzji w tym zakresie i przedłuża całą procedurę.
W związku z powyższym, na podstawie art. 192 ust. 1 Regulaminu Sejmu RP oraz art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie jest stanowisko ministerstwa względem przedstawionych wyżej problemów zgłoszonych przez stronę społeczną?
Czy w celu rozwiązania przytoczonych wyżej problemów trwają obecnie jakiekolwiek prace w ministerstwie?
Jakie jest stanowisko ministerstwa w sprawie zmiany procedury orzeczniczej w taki sposób, aby decyzję w pierwszej instancji wydawał lekarz orzecznik, a komisja orzecznicza pełniła funkcję organu odwoławczego I instancji?
Jakie jest stanowisko ministerstwa w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością, który nie jest członkiem rodziny bądź nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny?
Czy ministerstwo pracuje nad rozwiązaniami, które umożliwiłyby skrócenie czasu procedowania przed komisją orzeczniczą?
Z wyrazami szacunku Aleksander Miszalski
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 4 %
Precyzyjne daty
48
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
6 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (48)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
21869 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BON-II.059.1.161.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 1202 wniesioną 30 stycznia 2024 roku przez Pana Posła
Aleksandra Miszalskiego w sprawie świadczeń dla osób niepełnosprawnych oraz ich
opiekunów, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 901,
z późn. zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu
umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie
są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasada
subsydiarności wyrażona w tym przepisie oznacza, że pomoc społeczna wspiera osoby
i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Instytucja ta ma
zatem charakter pomocniczy w zakresie wsparcia osób w pokonywaniu życiowych trudności,
a także dopełnia świadczenia, które prawnie zabezpieczone są przez inne systemy.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w tym do zasiłku stałego, uzależnione jest od
wysokości dochodu. Kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata. Weryfikacja
uwzględnia wynik badań progu interwencji socjalnej.
Od 1 stycznia 2022 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r.
w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych
z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296), kryteria dochodowe w pomocy społecznej
wynoszą odpowiednio:
dla osoby samotnie gospodarującej – 776 zł,
dla osoby w rodzinie – 600 zł.
Kolejna weryfikacja zostanie przeprowadzona w roku bieżącym.
Jednocześnie, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę
miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku
utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło
ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania
przychodu.
składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne
określone w odrębnych przepisach.
kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
-- 1 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3,
nie wlicza się:
jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego.
zasiłku celowego.
pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na
podstawie przepisów o systemie oświaty.
wartości świadczenia w naturze.
świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie
użytecznych.
świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z 20 marca 2015 r. o działaczach
opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
(Dz. U. z 2023 r. poz. 388), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy
z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami
represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039), w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia
2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących
żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach
węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021
r. poz. 1774), w art. 5a ust. 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do
pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek
Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 1818), w art. 10a ust. 2
ustawy z 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach
przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. z 2021 r.
poz. 1820) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji
antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;
świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy
państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140);
świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r.
o Karcie Polaka (Dz. U. z 2023 r. poz. 192);
świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z 22 listopada
2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529);
nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy
z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1188);
pomocy finansowej przyznawanej repatriantom, o której mowa w ustawie z 9 listopada
2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105);
środków finansowych przyznawanych w ramach działań podejmowanych przez organy
publiczne, mających na celu poprawę jakości powietrza lub ochronę środowiska
naturalnego;
zwrotu kosztów, o których mowa w art. 39a ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo
oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, z późn. zm. 5 );
rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z 17 listopada 2021 r.
o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. poz. 2270 oraz z 2022 r. poz. 2140);
dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym
lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z 4 lutego 2011 r.
o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2023 r. poz. 204);
kwotę dodatku energetycznego, o którym mowa w art. 5c ustawy z 10 kwietnia 1997 r.
- Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385, z późn. zm.);
-- 2 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kwotę dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 2021 r.
o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 169 i 295);
kwoty dodatku węglowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2022 r.
o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 i 295);
kwotę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych
źródeł ciepła, o którym mowa w art. 1 pkt 2 ustawy z 15 września 2022 r. o szczególnych
rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw
(Dz. U. poz. 1967, z późn. zm. 7);
kwoty dodatku elektrycznego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z 7 października
2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii
elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii
elektrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 269 i 295).
Katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i przychodów odliczanych od dochodu
określony w art. 8 ust. 3 i 4 oraz 4a ustawy, jest na gruncie tej ustawy zamknięty, a co za tym
idzie – każdy pozostały rodzaj dochodu niewymieniony w ww. regulacjach należy wliczyć do
dochodu osoby/rodziny.
Jednocześnie podkreślić trzeba, że przekroczenie kryterium dochodowego przez osobę
pobierającą lub ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej nie uniemożliwia
otrzymania wsparcia. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom i rodzinom,
których przychody przekraczają kryteria dochodowe, możliwe jest przyznanie pomocy
finansowej w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego, zasiłku okresowego
celowego lub pomocy rzeczowej pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku albo
wydatków na pomoc rzeczową.
Należy przy tym zaznaczyć, że ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy
społecznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1693) wprowadziła m.in. zmiany
w wysokości zasiłku stałego. Zgodnie z jej brzmieniem, w przypadku osoby samotnie
gospodarującej, zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kwotą stanowiąca 130%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym
że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1000 zł miesięcznie. Jeśli chodzi o osobę
w rodzinie, kwotę zasiłku stałego ustala się w wysokości różnicy między kwotą 130%
kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a dochodem na osobę w rodzinie. W wyniku
wprowadzenia powyższych zmian, w przypadku osób samotnie gospodarujących,
maksymalna kwota zasiłku stałego uległa zwiększeniu do 1000 zł (wcześniej wynosiła ona
719 zł), a w przypadku osoby w rodzinie do 780 zł (wcześniej 600 zł). Dodatkowo kwota
zasiłku stałego nie może być niższa niż 100 zł. Ww. zmiany weszły w życie 1 stycznia 2024 r.
1 stycznia 2024 r. weszła w życie również ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu
wspierającym (Dz. U. poz. 1429), która zmieniła dotychczasowy system świadczeń dla osób
z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów poprzez wprowadzenie do systemu prawnego
nowego świadczenia wspierającego, skierowanego bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami, oraz modyfikację warunków przyznawania świadczenia
pielęgnacyjnego, w związku ze zmianą ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach
rodzinnych.
Powyższa ustawa, od 1 stycznia 2024 r. wprowadza nowe rozwiązania, które wpisują się
w oczekiwania i potrzeby środowisk skupiających osoby z niepełnosprawnościami – ustawa
-- 3 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
o świadczeniu wspierającym realizuje główne postulaty zgłaszane w ostatnim czasie przez
środowiska osób niepełnosprawnych w zakresie wsparcia osób z niepełnosprawnościami
i ich opiekunów.
W świetle nowych rozwiązań, wprowadzonych ustawą o świadczeniu wspierającym, od
1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunom sprawujących opiekę
nad niepełnosprawnymi dziećmi w wieku do ukończenia 18 roku życia, bez żadnych
ograniczeń dotyczących aktywności zawodowej – co jest realizacją głównego postulatu
zgłaszanego przez opiekunów osób niepełnosprawnych. Po zmianach, o świadczenie
pielęgnacyjne może ubiegać się rodzic dziecka, inna osoba na której ciąży obowiązek
alimentacyjny, małżonek, opiekun faktyczny dziecka w trakcie adopcji, a także rodzina
zastępcza, osoba prowadząca rodzinny dom dziecka, dyrektor placówki opiekuńczo-
wychowawczej, dyrektor regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektor
interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.
Ponadto, ww. ustawa zawiera przepisy gwarantujące zachowanie praw nabytych, tj. prawa
do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach
dotychczasowych, czyli obowiązujących do 31 grudnia 2024 r.
Jednocześnie ustawa o świadczeniu wspierającym wprowadziła 1 stycznia 2024 r. nowe
rozwiązania w systemie świadczeń, dedykowane bezpośrednio dorosłym osobom
z niepełnosprawnościami.
Osoby z niepełnosprawnościami, które osiągnęły pełnoletność, mogą od 1 stycznia 2024 r.
ubiegać się o własne świadczenie wspierające, które przysługuje po uzyskaniu decyzji
o poziomie potrzeby wsparcia. Decyzja ocenia poziom potrzeby w skali od 70 do 100 pkt.
Wydawana jest w ramach zmodyfikowanego systemu orzecznictwa o niepełnosprawności,
na podstawie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Celem wprowadzonego świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom z największymi
trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu
wydatków związanych z zaspokojeniem ich szczególnych potrzeb życiowych. Mając na
uwadze postulaty środowisk skupiających osoby niepełnosprawne i ich rodziny, wskazujące
na konieczność ukierunkowania polityki świadczeń na upodmiotowienie osoby
z niepełnosprawnością, świadczenie wspierające jest wsparciem skierowanym bezpośrednio
do osoby niepełnosprawnej, tak aby osiągnąwszy pełnoletność mogła decydować o tym, jak
wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie.
Istotne jest również, że prawo do własnego świadczenia wspierającego przysługuje osobie
z niepełnosprawnościami niezależnie od sytuacji osobistej, materialnej bądź zawodowej jej
opiekuna. Oznacza to, że brak pokrewieństwa (ciążącego obowiązku alimentacyjnego)
opiekuna z osobą z niepełnosprawnościami nie ma żadnego wpływu na prawo tej osoby
do świadczenia wspierającego.
Ponadto, świadczenie wspierające przysługuje bez względu na wysokość dochodu
osiąganego przez osobę z niepełnosprawnością, dochodu jej opiekuna czy innych członków
rodziny.
Aby uzyskać świadczenie wspierające, osoba niepełnosprawna lub jej
przedstawiciel/pełnomocnik/opiekun prawny musi najpierw uzyskać w wojewódzkim
zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności decyzję ustalającą odpowiedni poziom
-- 4 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
potrzeby wsparcia, wydaną w ramach wspomnianego już, zmodyfikowanego systemu
orzecznictwa o niepełnosprawności. Wnioski o decyzje można składać w wojewódzkim
zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności (wojewoda) począwszy od 1 stycznia
2024 r.
Przy ustalaniu potrzeby wsparcia pod uwagę brana jest m. in. zdolność osoby
niepełnosprawnej do samodzielnego wykonywania określonych czynności lub zadań
związanych z codziennym funkcjonowaniem.
Wysokość świadczenia wspierającego jest powiązana z wysokością renty socjalnej i wynosi
od 40% do 220% renty socjalnej – w zależności od poziomu potrzeby wsparcia, czyli liczby
przyznanych punktów w decyzji wydanej przez wojewódzki zespół do spraw
orzekania o niepełnosprawności. Wraz z coroczną waloryzacją renty socjalnej, corocznej
waloryzacji będzie podlegała także wysokość świadczenia wspierającego.
Świadczenie wspierające będzie wprowadzane w trzech etapach począwszy od 1 stycznia
2024 r., a skończywszy na finalnym wdrożeniu całości zmian, które nastąpi 1 stycznia 2026 r.
Harmonogram wprowadzenia świadczenia wspierającego:
I etap – od 1 stycznia 2024 r. – świadczenie wspierające dostępne dla osób
z niepełnosprawnościami z najwyższymi poziomami potrzeby wsparcia, tj. od 87 do 100
pkt
II etap – od 1 stycznia 2025 r. – świadczenie wspierające będzie dostępne także dla osób
z niepełnosprawnościami z kolejnymi poziomami potrzeby wsparcia, tj. od 78 do 86 pkt
III – ostatni etap – od 1 stycznia 2026 r. – świadczenie wspierające będzie dostępne także
dla osób z niepełnosprawnościami z pozostałymi uprawniającymi poziomami potrzeby
wsparcia, tj. od 70 do 77 pkt.
Istotne jest, że ustawa o świadczeniu wspierającym przewiduje, iż za opiekuna, który nie
podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę udzielenia
wsparcia osobie uprawnionej do świadczenia wspierającego, wspólnie z nią zamieszkującego
i gospodarującego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, za okres sprawowania opieki, będzie
opłacał składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego, na
zasadach określonych w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach określonych w ustawie
z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych.
Realizacją zadań związanych z przyjmowaniem i rozpatrywaniem wniosków oraz ustalaniem
prawa do świadczenia wspierającego od 1 stycznia 2024 r., jak i przyznawaniem i opłacaniem
składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i zdrowotne za nieaktywnego zawodowo
opiekuna osoby otrzymującej świadczenie wspierające zajmuje się Zakład Ubezpieczeń
Społecznych.
Odnosząc się do zawartej w treści interpelacji propozycji odstąpienia od orzekania
kolegialnego w pierwszoinstancyjnym postępowaniu przed zespołem do spraw orzekania
o niepełnosprawności i powierzenie wydania orzeczenia lekarzowi - członkowi
powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności – informuję, że postulat ten
nie znajduje uzasadnienia w świetle definicji niepełnosprawności zawartej w ustawie z dnia
27 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 44).
-- 5 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podkreślenia wymaga, że z woli ustawodawcy polski system prawny przewiduje odmienne
kryteria i procedury oceny stanu zdrowia oraz wynikające z nich implikacje prawne
w różnych sytuacjach.
Niepełnosprawność, w myśl art. 2 pkt 10 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, oznacza trwałą lub
okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego
naruszenia sprawność organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy.
Według zacytowanej definicji o niepełnosprawności nie decyduje jedynie biologiczny
(medyczny) stan naruszenia sprawności organizmu, lecz naruszenie to skutkować musi
ograniczeniem zdolności do pełnienia ról społecznych, w tym roli zawodowej. Innymi słowy,
ustawodawca przyjął do oceny niepełnosprawności podejście holistyczne poprzez
wskazanie zarówno na przyczyny niepełnosprawności, jak i jej skutków w sferze
funkcjonowania w wymiarze indywidualnymi społecznym. Stanowi to wyraz zrozumienia
złożonego charakteru niepełnosprawności i jednocześnie podkreśla konieczność
korzystania z wiedzy różnych specjalistów w zakresie jej oceny.
Podsumowując, z przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji pojęcia „niepełnosprawności”
wynika, że dokonanie jej oceny powinno polegać na odrębnej procedurze charakteryzującej
się kolegialnością. Realizację powyższego założenia stanowią przepisy § 7 ust. 1 oraz § 18
ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r.
w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r.
poz. 857), zgodnie z treścią których wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności
oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności rozpatruje co najmniej dwuosobowy skład
orzekający, wyznaczony przez przewodniczącego zespołu z osób powołanych na członków
zespołu orzekającego o niepełnosprawności: lekarzy, psychologów, pedagogów, doradców
zawodowych i pracowników socjalnych.
Odnotowane w ostatnich latach wydłużenie okresu oczekiwania na wydanie orzeczenia
przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jest konsekwencją zaistniałej
sytuacji nadzwyczajnej, spowodowanej pandemią. Wprowadzane kolejne rozwiązania
o charakterze przejściowym, polegające na przedłużeniu z mocy prawa orzeczeń wydanych
na czas określony, spowodowały znaczny napływ do powiatowych zespołów orzekających
wniosków składanych zarówno przez osoby korzystające z przedłużenia terminu ważności
orzeczenia, jak i ubiegających się o wydanie orzeczenia po raz pierwszy.
W przypadku, gdy osoby niepełnosprawne oraz ich opiekunowie prawni, po raz kolejny
korzystając z możliwości przedłużenia ważności orzeczenia na podstawie ustawy
z 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązanych służących zachowaniu ważności
niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.
U. z 2023 r. poz. 2768), zaniechają złożenia wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia,
sytuacja wydłużonego czasu oczekiwania na wydanie orzeczenia może się powtórzyć.
Niemniej należy przyjąć, że opisana sytuacja miała zasadniczo charakter przejściowy. Nie
wydaje się zatem, aby zasadnym było dokonanie zmiany w obowiązujących regułach
orzekania o niepełnosprawności, polegającej na odstąpieniu od zasady funkcjonowania
składów orzekających na zasadzie kolegialności.
Skrócenia czasu oczekiwania na rozpatrzenie wniosku o wydanie orzeczenia przez zespoły
orzekające o niepełnosprawności nie należy również upatrywać w wydawaniu orzeczeń na
dłuższy czas niż obecnie. Zasady ustalające okres, na jaki winno zostać wydane orzeczenie
-- 6 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
określają przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca
2003 r w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do treści § 3 ust. 5 powołanego rozporządzenia, stopień niepełnosprawności
orzeka się na czas określony lub na stałe, natomiast niepełnosprawność dziecka orzeka się
na czas określony, jednak na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 16 roku życia
(ust. 6). Przesłankę do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiotowym zakresie stanowi ocena
rokownicza ustalona z prawdopodobieństwa wystąpienia zmiany w stanie zdrowia
i ograniczeniach funkcjonalnych orzekanej osoby ustalonych na dzień wydania orzeczenia.
W przypadku, gdy stan zdrowia oraz ograniczenia funkcjonowanie będące skutkiem
naruszonej sprawności organizmu mogą ulec poprawie orzeczenie o stopniu
niepełnosprawności wydaje się na czas określony, w przeciwnym razie na stałe,
a w przypadku dziecka, do ukończenia przez nie 16 roku życia.
Treść powołanego przepisu wskazuje, że o charakterze czasowym orzeczenia ustalającego
niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności decyduje rokowanie zarówno co do
długoterminowej odpowiedzi na stosowane leczenie i rehabilitację, jak i postępu choroby
oraz ograniczeń funkcjonalnych z nią związanych. Z powołanej normy prawnej należy
wywodzić, że ustawodawca na gruncie komentowanego przepisu przyznał organowi
orzekającemu o niepełnosprawności swobodę wyboru rodzaju rozstrzygnięcia odnośnie
okresu, na jaki zostaje wydanie orzeczenie jednocześnie obligując, by ów wybór został
poprzedzony ustaleniami w zakresie możliwej poprawy nie tylko w stanie zdrowia,
ale również ograniczeniach funkcjonalnych w codziennym funkcjonowaniu i pełnieniu ról
społecznych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 7 of 7 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BON-II.059.1.161.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 1202 wniesioną 30 stycznia 2024 roku przez Pana Posła
Aleksandra Miszalskiego w sprawie świadczeń dla osób niepełnosprawnych oraz ich
opiekunów, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 901,
z późn. zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu
umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie
są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasada
subsydiarności wyrażona w tym przepisie oznacza, że pomoc społeczna wspiera osoby
i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Instytucja ta ma
zatem charakter pomocniczy w zakresie wsparcia osób w pokonywaniu życiowych trudności,
a także dopełnia świadczenia, które prawnie zabezpieczone są przez inne systemy.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w tym do zasiłku stałego, uzależnione jest od
wysokości dochodu. Kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata. Weryfikacja
uwzględnia wynik badań progu interwencji socjalnej.
Od 1 stycznia 2022 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r.
w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych
z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296), kryteria dochodowe w pomocy społecznej
wynoszą odpowiednio:
dla osoby samotnie gospodarującej – 776 zł,
dla osoby w rodzinie – 600 zł.
Kolejna weryfikacja zostanie przeprowadzona w roku bieżącym.
Jednocześnie, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę
miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku
utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło
ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania
przychodu.
składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne
określone w odrębnych przepisach.
kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
-- 1 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3,
nie wlicza się:
jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego.
zasiłku celowego.
pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na
podstawie przepisów o systemie oświaty.
wartości świadczenia w naturze.
świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie
użytecznych.
świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z 20 marca 2015 r. o działaczach
opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
(Dz. U. z 2023 r. poz. 388), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy
z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami
represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039), w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia
2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących
żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach
węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021
r. poz. 1774), w art. 5a ust. 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do
pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek
Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 1818), w art. 10a ust. 2
ustawy z 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach
przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. z 2021 r.
poz. 1820) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji
antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;
świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy
państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140);
świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r.
o Karcie Polaka (Dz. U. z 2023 r. poz. 192);
świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z 22 listopada
2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529);
nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy
z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1188);
pomocy finansowej przyznawanej repatriantom, o której mowa w ustawie z 9 listopada
2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105);
środków finansowych przyznawanych w ramach działań podejmowanych przez organy
publiczne, mających na celu poprawę jakości powietrza lub ochronę środowiska
naturalnego;
zwrotu kosztów, o których mowa w art. 39a ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo
oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, z późn. zm. 5 );
rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z 17 listopada 2021 r.
o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. poz. 2270 oraz z 2022 r. poz. 2140);
dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym
lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z 4 lutego 2011 r.
o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2023 r. poz. 204);
kwotę dodatku energetycznego, o którym mowa w art. 5c ustawy z 10 kwietnia 1997 r.
- Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385, z późn. zm.);
-- 2 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kwotę dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 2021 r.
o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 169 i 295);
kwoty dodatku węglowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2022 r.
o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 i 295);
kwotę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych
źródeł ciepła, o którym mowa w art. 1 pkt 2 ustawy z 15 września 2022 r. o szczególnych
rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw
(Dz. U. poz. 1967, z późn. zm. 7);
kwoty dodatku elektrycznego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z 7 października
2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii
elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii
elektrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 269 i 295).
Katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i przychodów odliczanych od dochodu
określony w art. 8 ust. 3 i 4 oraz 4a ustawy, jest na gruncie tej ustawy zamknięty, a co za tym
idzie – każdy pozostały rodzaj dochodu niewymieniony w ww. regulacjach należy wliczyć do
dochodu osoby/rodziny.
Jednocześnie podkreślić trzeba, że przekroczenie kryterium dochodowego przez osobę
pobierającą lub ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej nie uniemożliwia
otrzymania wsparcia. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom i rodzinom,
których przychody przekraczają kryteria dochodowe, możliwe jest przyznanie pomocy
finansowej w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego, zasiłku okresowego
celowego lub pomocy rzeczowej pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku albo
wydatków na pomoc rzeczową.
Należy przy tym zaznaczyć, że ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy
społecznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1693) wprowadziła m.in. zmiany
w wysokości zasiłku stałego. Zgodnie z jej brzmieniem, w przypadku osoby samotnie
gospodarującej, zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kwotą stanowiąca 130%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym
że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1000 zł miesięcznie. Jeśli chodzi o osobę
w rodzinie, kwotę zasiłku stałego ustala się w wysokości różnicy między kwotą 130%
kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a dochodem na osobę w rodzinie. W wyniku
wprowadzenia powyższych zmian, w przypadku osób samotnie gospodarujących,
maksymalna kwota zasiłku stałego uległa zwiększeniu do 1000 zł (wcześniej wynosiła ona
719 zł), a w przypadku osoby w rodzinie do 780 zł (wcześniej 600 zł). Dodatkowo kwota
zasiłku stałego nie może być niższa niż 100 zł. Ww. zmiany weszły w życie 1 stycznia 2024 r.
1 stycznia 2024 r. weszła w życie również ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu
wspierającym (Dz. U. poz. 1429), która zmieniła dotychczasowy system świadczeń dla osób
z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów poprzez wprowadzenie do systemu prawnego
nowego świadczenia wspierającego, skierowanego bezpośrednio do osób
z niepełnosprawnościami, oraz modyfikację warunków przyznawania świadczenia
pielęgnacyjnego, w związku ze zmianą ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach
rodzinnych.
Powyższa ustawa, od 1 stycznia 2024 r. wprowadza nowe rozwiązania, które wpisują się
w oczekiwania i potrzeby środowisk skupiających osoby z niepełnosprawnościami – ustawa
-- 3 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
o świadczeniu wspierającym realizuje główne postulaty zgłaszane w ostatnim czasie przez
środowiska osób niepełnosprawnych w zakresie wsparcia osób z niepełnosprawnościami
i ich opiekunów.
W świetle nowych rozwiązań, wprowadzonych ustawą o świadczeniu wspierającym, od
1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunom sprawujących opiekę
nad niepełnosprawnymi dziećmi w wieku do ukończenia 18 roku życia, bez żadnych
ograniczeń dotyczących aktywności zawodowej – co jest realizacją głównego postulatu
zgłaszanego przez opiekunów osób niepełnosprawnych. Po zmianach, o świadczenie
pielęgnacyjne może ubiegać się rodzic dziecka, inna osoba na której ciąży obowiązek
alimentacyjny, małżonek, opiekun faktyczny dziecka w trakcie adopcji, a także rodzina
zastępcza, osoba prowadząca rodzinny dom dziecka, dyrektor placówki opiekuńczo-
wychowawczej, dyrektor regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektor
interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.
Ponadto, ww. ustawa zawiera przepisy gwarantujące zachowanie praw nabytych, tj. prawa
do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach
dotychczasowych, czyli obowiązujących do 31 grudnia 2024 r.
Jednocześnie ustawa o świadczeniu wspierającym wprowadziła 1 stycznia 2024 r. nowe
rozwiązania w systemie świadczeń, dedykowane bezpośrednio dorosłym osobom
z niepełnosprawnościami.
Osoby z niepełnosprawnościami, które osiągnęły pełnoletność, mogą od 1 stycznia 2024 r.
ubiegać się o własne świadczenie wspierające, które przysługuje po uzyskaniu decyzji
o poziomie potrzeby wsparcia. Decyzja ocenia poziom potrzeby w skali od 70 do 100 pkt.
Wydawana jest w ramach zmodyfikowanego systemu orzecznictwa o niepełnosprawności,
na podstawie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Celem wprowadzonego świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom z największymi
trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu
wydatków związanych z zaspokojeniem ich szczególnych potrzeb życiowych. Mając na
uwadze postulaty środowisk skupiających osoby niepełnosprawne i ich rodziny, wskazujące
na konieczność ukierunkowania polityki świadczeń na upodmiotowienie osoby
z niepełnosprawnością, świadczenie wspierające jest wsparciem skierowanym bezpośrednio
do osoby niepełnosprawnej, tak aby osiągnąwszy pełnoletność mogła decydować o tym, jak
wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie.
Istotne jest również, że prawo do własnego świadczenia wspierającego przysługuje osobie
z niepełnosprawnościami niezależnie od sytuacji osobistej, materialnej bądź zawodowej jej
opiekuna. Oznacza to, że brak pokrewieństwa (ciążącego obowiązku alimentacyjnego)
opiekuna z osobą z niepełnosprawnościami nie ma żadnego wpływu na prawo tej osoby
do świadczenia wspierającego.
Ponadto, świadczenie wspierające przysługuje bez względu na wysokość dochodu
osiąganego przez osobę z niepełnosprawnością, dochodu jej opiekuna czy innych członków
rodziny.
Aby uzyskać świadczenie wspierające, osoba niepełnosprawna lub jej
przedstawiciel/pełnomocnik/opiekun prawny musi najpierw uzyskać w wojewódzkim
zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności decyzję ustalającą odpowiedni poziom
-- 4 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
potrzeby wsparcia, wydaną w ramach wspomnianego już, zmodyfikowanego systemu
orzecznictwa o niepełnosprawności. Wnioski o decyzje można składać w wojewódzkim
zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności (wojewoda) począwszy od 1 stycznia
2024 r.
Przy ustalaniu potrzeby wsparcia pod uwagę brana jest m. in. zdolność osoby
niepełnosprawnej do samodzielnego wykonywania określonych czynności lub zadań
związanych z codziennym funkcjonowaniem.
Wysokość świadczenia wspierającego jest powiązana z wysokością renty socjalnej i wynosi
od 40% do 220% renty socjalnej – w zależności od poziomu potrzeby wsparcia, czyli liczby
przyznanych punktów w decyzji wydanej przez wojewódzki zespół do spraw
orzekania o niepełnosprawności. Wraz z coroczną waloryzacją renty socjalnej, corocznej
waloryzacji będzie podlegała także wysokość świadczenia wspierającego.
Świadczenie wspierające będzie wprowadzane w trzech etapach począwszy od 1 stycznia
2024 r., a skończywszy na finalnym wdrożeniu całości zmian, które nastąpi 1 stycznia 2026 r.
Harmonogram wprowadzenia świadczenia wspierającego:
I etap – od 1 stycznia 2024 r. – świadczenie wspierające dostępne dla osób
z niepełnosprawnościami z najwyższymi poziomami potrzeby wsparcia, tj. od 87 do 100
pkt
II etap – od 1 stycznia 2025 r. – świadczenie wspierające będzie dostępne także dla osób
z niepełnosprawnościami z kolejnymi poziomami potrzeby wsparcia, tj. od 78 do 86 pkt
III – ostatni etap – od 1 stycznia 2026 r. – świadczenie wspierające będzie dostępne także
dla osób z niepełnosprawnościami z pozostałymi uprawniającymi poziomami potrzeby
wsparcia, tj. od 70 do 77 pkt.
Istotne jest, że ustawa o świadczeniu wspierającym przewiduje, iż za opiekuna, który nie
podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę udzielenia
wsparcia osobie uprawnionej do świadczenia wspierającego, wspólnie z nią zamieszkującego
i gospodarującego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, za okres sprawowania opieki, będzie
opłacał składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego, na
zasadach określonych w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach określonych w ustawie
z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych.
Realizacją zadań związanych z przyjmowaniem i rozpatrywaniem wniosków oraz ustalaniem
prawa do świadczenia wspierającego od 1 stycznia 2024 r., jak i przyznawaniem i opłacaniem
składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i zdrowotne za nieaktywnego zawodowo
opiekuna osoby otrzymującej świadczenie wspierające zajmuje się Zakład Ubezpieczeń
Społecznych.
Odnosząc się do zawartej w treści interpelacji propozycji odstąpienia od orzekania
kolegialnego w pierwszoinstancyjnym postępowaniu przed zespołem do spraw orzekania
o niepełnosprawności i powierzenie wydania orzeczenia lekarzowi - członkowi
powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności – informuję, że postulat ten
nie znajduje uzasadnienia w świetle definicji niepełnosprawności zawartej w ustawie z dnia
27 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 44).
-- 5 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podkreślenia wymaga, że z woli ustawodawcy polski system prawny przewiduje odmienne
kryteria i procedury oceny stanu zdrowia oraz wynikające z nich implikacje prawne
w różnych sytuacjach.
Niepełnosprawność, w myśl art. 2 pkt 10 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, oznacza trwałą lub
okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego
naruszenia sprawność organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy.
Według zacytowanej definicji o niepełnosprawności nie decyduje jedynie biologiczny
(medyczny) stan naruszenia sprawności organizmu, lecz naruszenie to skutkować musi
ograniczeniem zdolności do pełnienia ról społecznych, w tym roli zawodowej. Innymi słowy,
ustawodawca przyjął do oceny niepełnosprawności podejście holistyczne poprzez
wskazanie zarówno na przyczyny niepełnosprawności, jak i jej skutków w sferze
funkcjonowania w wymiarze indywidualnymi społecznym. Stanowi to wyraz zrozumienia
złożonego charakteru niepełnosprawności i jednocześnie podkreśla konieczność
korzystania z wiedzy różnych specjalistów w zakresie jej oceny.
Podsumowując, z przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji pojęcia „niepełnosprawności”
wynika, że dokonanie jej oceny powinno polegać na odrębnej procedurze charakteryzującej
się kolegialnością. Realizację powyższego założenia stanowią przepisy § 7 ust. 1 oraz § 18
ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r.
w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r.
poz. 857), zgodnie z treścią których wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności
oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności rozpatruje co najmniej dwuosobowy skład
orzekający, wyznaczony przez przewodniczącego zespołu z osób powołanych na członków
zespołu orzekającego o niepełnosprawności: lekarzy, psychologów, pedagogów, doradców
zawodowych i pracowników socjalnych.
Odnotowane w ostatnich latach wydłużenie okresu oczekiwania na wydanie orzeczenia
przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jest konsekwencją zaistniałej
sytuacji nadzwyczajnej, spowodowanej pandemią. Wprowadzane kolejne rozwiązania
o charakterze przejściowym, polegające na przedłużeniu z mocy prawa orzeczeń wydanych
na czas określony, spowodowały znaczny napływ do powiatowych zespołów orzekających
wniosków składanych zarówno przez osoby korzystające z przedłużenia terminu ważności
orzeczenia, jak i ubiegających się o wydanie orzeczenia po raz pierwszy.
W przypadku, gdy osoby niepełnosprawne oraz ich opiekunowie prawni, po raz kolejny
korzystając z możliwości przedłużenia ważności orzeczenia na podstawie ustawy
z 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązanych służących zachowaniu ważności
niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.
U. z 2023 r. poz. 2768), zaniechają złożenia wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia,
sytuacja wydłużonego czasu oczekiwania na wydanie orzeczenia może się powtórzyć.
Niemniej należy przyjąć, że opisana sytuacja miała zasadniczo charakter przejściowy. Nie
wydaje się zatem, aby zasadnym było dokonanie zmiany w obowiązujących regułach
orzekania o niepełnosprawności, polegającej na odstąpieniu od zasady funkcjonowania
składów orzekających na zasadzie kolegialności.
Skrócenia czasu oczekiwania na rozpatrzenie wniosku o wydanie orzeczenia przez zespoły
orzekające o niepełnosprawności nie należy również upatrywać w wydawaniu orzeczeń na
dłuższy czas niż obecnie. Zasady ustalające okres, na jaki winno zostać wydane orzeczenie
-- 6 of 7 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
określają przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca
2003 r w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do treści § 3 ust. 5 powołanego rozporządzenia, stopień niepełnosprawności
orzeka się na czas określony lub na stałe, natomiast niepełnosprawność dziecka orzeka się
na czas określony, jednak na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 16 roku życia
(ust. 6). Przesłankę do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiotowym zakresie stanowi ocena
rokownicza ustalona z prawdopodobieństwa wystąpienia zmiany w stanie zdrowia
i ograniczeniach funkcjonalnych orzekanej osoby ustalonych na dzień wydania orzeczenia.
W przypadku, gdy stan zdrowia oraz ograniczenia funkcjonowanie będące skutkiem
naruszonej sprawności organizmu mogą ulec poprawie orzeczenie o stopniu
niepełnosprawności wydaje się na czas określony, w przeciwnym razie na stałe,
a w przypadku dziecka, do ukończenia przez nie 16 roku życia.
Treść powołanego przepisu wskazuje, że o charakterze czasowym orzeczenia ustalającego
niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności decyduje rokowanie zarówno co do
długoterminowej odpowiedzi na stosowane leczenie i rehabilitację, jak i postępu choroby
oraz ograniczeń funkcjonalnych z nią związanych. Z powołanej normy prawnej należy
wywodzić, że ustawodawca na gruncie komentowanego przepisu przyznał organowi
orzekającemu o niepełnosprawności swobodę wyboru rodzaju rozstrzygnięcia odnośnie
okresu, na jaki zostaje wydanie orzeczenie jednocześnie obligując, by ów wybór został
poprzedzony ustaleniami w zakresie możliwej poprawy nie tylko w stanie zdrowia,
ale również ograniczeniach funkcjonalnych w codziennym funkcjonowaniu i pełnieniu ról
społecznych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 7 of 7 --