Interpelacja nr 11960
Interpelacja w sprawie poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej
Interpelacja nr 11960
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej
Zgłaszający: Krystyna Sibińska, Zofia Czernow, Piotr Głowski
Data wpływu: 29-08-2025
Do naszych biur poselskich zgłaszają się samorządowcy w sprawie konieczności podjęcia działań na rzecz poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej, formułując w tym celu następujące postulaty:
1) zwiększenie liczby zatrudnionych asystentów rodziny w poszczególnych gminach, aby zapewnić skuteczne wsparcie rodzinom wymagającym pomocy;
2) ograniczenie liczby rodzin przypadających na jednego asystenta rodziny w celu podniesienia jakości pracy z rodziną;
3) w każdej gminie powinien funkcjonować system rodzin wspierających, gotowych do udzielenia pomocy rodzinom przeżywającym trudności;
4) utworzenie placówki wsparcia dziennego w każdej gminie jako formy wczesnej interwencji i alternatywy dla pieczy zastępczej;
5) uregulowanie zasady odpłatności gmin za pobyt dzieci w pieczy zastępczej – od pierwszego roku pobytu na poziomie 50%;
6) dopuszczenie czasowego zwiększenia limitu dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych z 14 do 16 dzieci;
7) zlikwidowanie tzw. podwójnych miejsc w pieczy zastępczej w przypadku dzieci przebywających w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii;
8) wnioskowanie do sądów rodzinnych – za pośrednictwem kuratorów – o zmianę lub uchylenie postanowień o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej w przypadku ustania przesłanek, tj. zagrożenia życia i zdrowia dziecka;
9) uruchomienie stałej, realnej współpracy samorządów gminnych — odpowiedzialnych za pracę z rodzinami biologicznymi — z samorządami powiatowymi, które prowadzą rodziny zastępcze oraz placówki opiekuńczo-wychowawcze, w celu udzielania pomocy rodzinom i dzieciom, adekwatnie do ich zdiagnozowanych potrzeb;
10) wzmocnienie współpracy z gminami, szczególnie w zakresie uczestnictwa pracowników w zespołach ds. okresowej oceny sytuacji dziecka;
11) zintensyfikowanie działań mających na celu pozyskiwanie kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, m.in. poprzez zapewnienie im dodatkowych benefitów (np. szybki dostęp do opieki medycznej, Karta Dużej Rodziny) oraz prowadzenie ogólnopolskich kampanii informacyjnych;
12) poinformowanie wójtów i burmistrzów o sytuacji pieczy zastępczej na terenie powiatów oraz o konieczności realizacji ustawowych obowiązków w zakresie pracy z rodziną mającej na celu zapobieganie umieszczaniu dzieci w pieczy zastępczej;
13) zapewnienie w każdej gminie dostępu do specjalistów: psychologa, terapeuty uzależnień oraz psychoterapeuty rodzin;
14) wdrożenie systemowego modelu wspierania rodzin w każdej gminie opartego na zespołowej – a nie indywidualnej, jak w przypadku asystenta rodziny – diagnozie sytuacji rodzinnej. Model ten powinien obejmować: cykliczne, comiesięczne i półroczne oceny sytuacji dziecka w rodzinie; bieżące aktualizowanie planów pracy z rodziną w zależności od zmieniających się okoliczności; powoływanie zespołów ds. pracy z rodziną, złożonych z różnych specjalistów, w celu kompleksowego rozwiązywania trudnych sytuacji życiowych; oraz opracowanie systemu wsparcia poprzez warsztaty i szkolenia podnoszące umiejętności wychowawcze i kompetencje rodzicielskie;
15) zbudowanie realnego systemu wsparcia usamodzielnianych wychowanków pieczy zastępczej obejmującego pomoc finansową, wsparcie w znalezieniu pracy, podnoszeniu kwalifikacji, trening ekonomiczny oraz doradztwo życiowe;
16) usprawnienie współpracy sądów rodzinnych ze specjalistami z zakresu wsparcia rodziny i pieczy zastępczej celem niezwłocznego podejmowania decyzji w najlepszym interesie dziecka;
17) wstrzymanie procesu deinstytucjonalizacji pieczy instytucjonalnej do czasu ustabilizowania sytuacji i rozwiązania obecnych problemów systemowych;
18) zintensyfikowanie działań na rzecz wsparcia rodzin biologicznych dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej, m.in. poprzez przydzielenie asystenta rodziny, w celu stworzenia warunków do powrotu dziecka do środowiska rodzinnego. Należy pamiętać, że piecza zastępcza ma charakter tymczasowy;
19) skutecznie koordynować działania na rzecz dzieci i rodzin poprzez zwoływanie i prowadzenie zespołów interdyscyplinarnych – ustalających cele, działania i sposoby monitorowania efektów pracy;
20) wydawanie postanowień sądu o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej wyłącznie po wyczerpaniu wszystkich form wsparcia przewidzianych ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
21) stworzenie zintegrowanego systemu wsparcia rodzin biologicznych zapobiegający narastaniu kryzysów, dostosowanego do potrzeb aktualnie zbudowanego systemu pieczy zastępczej;
22) w związku z wyczerpaniem możliwości zwiększenia liczby miejsc w rodzinnej pieczy zastępczej w skali kraju (co wynika m.in. ze zmniejszenia się liczby osób chętnych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej) konieczne jest aktywne wspieranie powiatów przez gminy w celu poszukiwania rodzin spokrewnionych.
W związku z powyższym zwracamy się do Pani Minister z pytaniem:
Który z ww. postulatów ma szansę (i kiedy) realizacji?
Interpelacja nr 11960
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej
Zgłaszający: Krystyna Sibińska, Zofia Czernow, Piotr Głowski
Data wpływu: 29-08-2025
Do naszych biur poselskich zgłaszają się samorządowcy w sprawie konieczności podjęcia działań na rzecz poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej, formułując w tym celu następujące postulaty:
1) zwiększenie liczby zatrudnionych asystentów rodziny w poszczególnych gminach, aby zapewnić skuteczne wsparcie rodzinom wymagającym pomocy;
2) ograniczenie liczby rodzin przypadających na jednego asystenta rodziny w celu podniesienia jakości pracy z rodziną;
3) w każdej gminie powinien funkcjonować system rodzin wspierających, gotowych do udzielenia pomocy rodzinom przeżywającym trudności;
4) utworzenie placówki wsparcia dziennego w każdej gminie jako formy wczesnej interwencji i alternatywy dla pieczy zastępczej;
5) uregulowanie zasady odpłatności gmin za pobyt dzieci w pieczy zastępczej – od pierwszego roku pobytu na poziomie 50%;
6) dopuszczenie czasowego zwiększenia limitu dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych z 14 do 16 dzieci;
7) zlikwidowanie tzw. podwójnych miejsc w pieczy zastępczej w przypadku dzieci przebywających w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii;
8) wnioskowanie do sądów rodzinnych – za pośrednictwem kuratorów – o zmianę lub uchylenie postanowień o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej w przypadku ustania przesłanek, tj. zagrożenia życia i zdrowia dziecka;
9) uruchomienie stałej, realnej współpracy samorządów gminnych — odpowiedzialnych za pracę z rodzinami biologicznymi — z samorządami powiatowymi, które prowadzą rodziny zastępcze oraz placówki opiekuńczo-wychowawcze, w celu udzielania pomocy rodzinom i dzieciom, adekwatnie do ich zdiagnozowanych potrzeb;
10) wzmocnienie współpracy z gminami, szczególnie w zakresie uczestnictwa pracowników w zespołach ds. okresowej oceny sytuacji dziecka;
11) zintensyfikowanie działań mających na celu pozyskiwanie kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, m.in. poprzez zapewnienie im dodatkowych benefitów (np. szybki dostęp do opieki medycznej, Karta Dużej Rodziny) oraz prowadzenie ogólnopolskich kampanii informacyjnych;
12) poinformowanie wójtów i burmistrzów o sytuacji pieczy zastępczej na terenie powiatów oraz o konieczności realizacji ustawowych obowiązków w zakresie pracy z rodziną mającej na celu zapobieganie umieszczaniu dzieci w pieczy zastępczej;
13) zapewnienie w każdej gminie dostępu do specjalistów: psychologa, terapeuty uzależnień oraz psychoterapeuty rodzin;
14) wdrożenie systemowego modelu wspierania rodzin w każdej gminie opartego na zespołowej – a nie indywidualnej, jak w przypadku asystenta rodziny – diagnozie sytuacji rodzinnej. Model ten powinien obejmować: cykliczne, comiesięczne i półroczne oceny sytuacji dziecka w rodzinie; bieżące aktualizowanie planów pracy z rodziną w zależności od zmieniających się okoliczności; powoływanie zespołów ds. pracy z rodziną, złożonych z różnych specjalistów, w celu kompleksowego rozwiązywania trudnych sytuacji życiowych; oraz opracowanie systemu wsparcia poprzez warsztaty i szkolenia podnoszące umiejętności wychowawcze i kompetencje rodzicielskie;
15) zbudowanie realnego systemu wsparcia usamodzielnianych wychowanków pieczy zastępczej obejmującego pomoc finansową, wsparcie w znalezieniu pracy, podnoszeniu kwalifikacji, trening ekonomiczny oraz doradztwo życiowe;
16) usprawnienie współpracy sądów rodzinnych ze specjalistami z zakresu wsparcia rodziny i pieczy zastępczej celem niezwłocznego podejmowania decyzji w najlepszym interesie dziecka;
17) wstrzymanie procesu deinstytucjonalizacji pieczy instytucjonalnej do czasu ustabilizowania sytuacji i rozwiązania obecnych problemów systemowych;
18) zintensyfikowanie działań na rzecz wsparcia rodzin biologicznych dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej, m.in. poprzez przydzielenie asystenta rodziny, w celu stworzenia warunków do powrotu dziecka do środowiska rodzinnego. Należy pamiętać, że piecza zastępcza ma charakter tymczasowy;
19) skutecznie koordynować działania na rzecz dzieci i rodzin poprzez zwoływanie i prowadzenie zespołów interdyscyplinarnych – ustalających cele, działania i sposoby monitorowania efektów pracy;
20) wydawanie postanowień sądu o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej wyłącznie po wyczerpaniu wszystkich form wsparcia przewidzianych ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
21) stworzenie zintegrowanego systemu wsparcia rodzin biologicznych zapobiegający narastaniu kryzysów, dostosowanego do potrzeb aktualnie zbudowanego systemu pieczy zastępczej;
22) w związku z wyczerpaniem możliwości zwiększenia liczby miejsc w rodzinnej pieczy zastępczej w skali kraju (co wynika m.in. ze zmniejszenia się liczby osób chętnych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej) konieczne jest aktywne wspieranie powiatów przez gminy w celu poszukiwania rodzin spokrewnionych.
W związku z powyższym zwracamy się do Pani Minister z pytaniem:
Który z ww. postulatów ma szansę (i kiedy) realizacji?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
0
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
1.5 / 1k zn.
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10844 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.426.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11960 Pani Poseł Krystyny Sibińskiej wraz z grupą posłów
w sprawie poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Na wstępie należy zaznaczyć, że w Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej mając na uwadze potrzebę wprowadzenia kompleksowych zmian o charakterze
ustawowym zdecydowało o przygotowaniu projektu nowelizacji ustawy o wspieraniu
rodziny i systemie pieczy zastępczej. W toku tworzenia poszczególnych przepisów
nowelizujących uwzględniono postulaty wielu środowisk i organizacji, w tym
samorządowych. Obecnie złożono wniosek o wpis ww. projektu nowelizacji do wykazu prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Przygotowana nowelizacja ustawy stanowi
jeden z elementów reformy systemu wspierania rodziny i pieczy zastępczej, natomiast resort
rodziny analizuje potrzebę wprowadzania kolejnych zmian w przedmiotowym obszarze.
Odnosząc się do przedstawianych postulatów uprzejmie informuję, że projekt nowelizacji
zakłada m.in. obligatoryjność zatrudniania asystenta rodziny w każdej gminie oraz poprawę
sytuacji asystentów rodziny związaną z ich zatrudnieniem i wykonywanymi zadaniami,
co wpłynie na zwiększenie liczby zatrudnionych asystentów rodziny oraz większą
dostępność asystentury rodziny. Bezpośrednia praca z rodziną w kryzysie jest dziś bowiem
priorytetowym zadaniem, którego właściwa realizacja może ograniczyć napływ dzieci do
pieczy zastępczej. Realizacji tego zadania ma sprzyjać wprowadzenie nowego katalogu zadań
asystenta rodziny, który skupiać się będzie przede wszystkim na udzielaniu pomocy
rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, opracowaniu, wykonywaniu i aktualizacji planu
pracy z rodziną, koordynacji planu pracy z rodziną z planem pomocy dziecku umieszczonemu
w pieczy zastępczej, nie zaś na czynnościach typowo organizacyjnych czy administracyjnych.
Proponowane zmiany dotyczą również sposobu partycypacji gminy w kosztach pobytu
dziecka w pieczy zastępczej poprzez likwidację mechanizmu progresji oraz udziału gminy
w kosztach zależnego od formy pieczy zastępczej, w której powiat umieści dziecko. Zmiana
ta będzie stanowiła dla gmin silniejszy bodziec finansowy do intensyfikacji pracy z rodzinami
w kryzysie. Zgodnie z założeniami zostanie również pogłębiona współpraca powiatów i gmin
w aspekcie wspierania rodziny i pieczy zastępczej. Wdrożone zostaną mechanizmy przede
wszystkim motywujące gminy do profilaktyki – pracy z rodziną oraz do znajdywania
i wspierania rodzin zastępczych spokrewnionych, a powiaty do rozwijania rodzinnej pieczy
zastępczej.
W przygotowanej nowelizacji przedstawiono również przepisy wzmacniające oraz
stabilizujące rodzinne formy pieczy zastępczej. Poprzez nowe przepisy zaproponowano
szereg rozwiązań polepszających sytuację rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka
oraz dzieci które się w nich wychowują. Głównym celem pozostaje zadbanie o najlepszy
interes każdego dziecka, wdrożenie efektywniejszych mechanizmów działania sektora
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
publicznego oraz kontynuowanie procesu deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej.
W obszarze rodzinnej pieczy zastępczej przygotowana nowelizacja ustawy zakłada
m.in. stabilizację zatrudnienia poprzez wprowadzenie nowej umowy rodzicielstwa
zastępczego, podwyższenie wynagrodzeń minimalnych dla rodzin zastępczych zawodowych
oraz prowadzących rodzinne domy dziecka, wprowadzenie comiesięcznego dodatku
stażowego, a także zasady corocznej waloryzacji świadczeń i wynagrodzeń wynikających
z ustawy. Dodatkowo projekt nowelizacji ustawy zakłada podwyższenie świadczeń dla
rodzin spokrewnionych, celem zmniejszenia dysproporcji pomiędzy świadczeniem dla dzieci
w tych rodzinach i pozostałych rodzinach zastępczych. Planowane jest również
wprowadzenie możliwości uzyskania Karty Dużej Rodziny niezależnie od liczby dzieci dla
rodzin zastępczych i prowadzących rodzinne domy dziecka, a także nadanie dzieciom
z rodzin zastępczych i adopcyjnych (poza adopcją przez współmałżonka) uprawnienia do
korzystania z dostępu do usług publicznej służby zdrowia poza kolejką.
Mając na uwadze dobro dziecka w projekcie nowelizacji zaproponowano również skrócenie
do najkrótszego możliwego czasu – jeśli brak jest szans na powrót, ale nie więcej niż 12
miesięcy - terminu na złożenie do właściwego sądu wniosku o wszczęcie postępowania
o wydanie zarządzeń wobec dziecka celem uregulowania jego sytuacji prawnej. Kwestie
dotyczące działań sądów w obszarze pieczy zastępczej oraz usprawnienia współpracy sądów
rodzinnych ze specjalistami z zakresu wsparcia rodziny i pieczy zastępczej pozostają w gestii
Ministerstwa Sprawiedliwości. Tematy te są natomiast przedmiotem analiz resortu rodziny
oraz resortu sprawiedliwości, celem opracowania korzystnych zmian usprawniających
działania w tym zakresie, dobrych praktyk, wytycznych.
Istotną zmianą zaproponowaną w projekcie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej jest poszerzenie katalogu zadań, które mogą być zlecane
organizacjom pozarządowym o organizowanie rodzin zastępczych, organizację rodzin
wspierających i wsparcie usamodzielnianych wychowanków pieczy zastępczej. Resort
rodziny zaproponował wprowadzenie możliwości działania Pozarządowego Organizatora
Rodzinnej Pieczy Zastępczej, który miałby możliwość pozyskiwania, szkolenia i prowadzenia
rodzin dla dzieci, dla których powiatowe centra pomocy rodzinie z określonych przyczyn nie
są w stanie zapewnić miejsc w pieczy zastępczej. Taki organizator rodzinnej pieczy
zastępczej, po spełnieniu określonych wymogów, umożliwiłby organizacjom pozarządowym
dodatkowe zadbanie o dobrostan rodzin zastępczych i dzieci.
Nie jest zakładane natomiast wprowadzanie zmian dotyczących zwiększania limitu
liczbowego dzieci w instytucjonalnych formach pieczy zastępczej oraz wprowadzania
dodatkowych odstępstw od obowiązujących już zasad w tym zakresie. Nie jest również
planowane w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wstrzymanie, choćby
czasowe, procesu deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej. Celem naszych działań jest
zapewnienie jak największej liczbie dzieci opieki w zastępczym środowisku rodzinnym, poza
instytucjami. Kierunek dokonywanych działań pozostaje spójny z przyjętymi w tym zakresie
dokumentami na poziomie krajowym oraz międzynarodowym. Założenia nowelizacji
obejmują zapewnienie lepszych warunków funkcjonowania rodzin zastępczych i rodzinnych
domów dziecka oraz większy wymiar wsparcia im dedykowany, co w ocenie resortu rodziny
przyczyni się do zwiększenia liczby kandydatów zainteresowanych rodzicielstwem
zastępczym, również w formie profesjonalnej. Z prowadzonych przez resort rodziny analiz
oraz wielomiesięcznych rozmów i konsultacji ze środowiskiem rodzicielstwa zastępczego
wynika, iż sytuacja dotycząca braku nowych rodzin zastępczych czy rodzinnych domów
dziecka bądź przepełnienia tych już istniejących wynika w dużej mierze z dotychczasowo
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niewystarczającego poziomu wsparcia ww. podmiotów i braku funkcjonowania
wieloaspektowej pomocy dla osób podejmujących się tak odpowiedzialnej roli.
Deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej jest wyzwaniem wymagającym zaangażowania oraz
silnej współpracy pomiędzy jednostkami organizacyjnymi wspierania rodziny i pieczy
zastępczej, kuratorami sądowymi, sądami, którą jako resort rodziny planujemy wzmocnić.
Działania podejmowane celem szeroko rozumianego inwestowania w rodzinną pieczę
zastępczą mają na uwadze przede wszystkim dobro dziecka, pozwalają małoletnim na
znalezienie rodziny i wychowanie w warunkach jak najbardziej zbliżonych do naturalnych.
Należy mieć na uwadze, że deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej jest procesem
długofalowym i wieloetapowym, jednakże koniecznym do kontynuowania na rzecz dzieci.
Projekt ustawy nowelizującej zakłada także zmiany w procesie usamodzielniania oraz
pogłębione wsparcie osób usamodzielnianych, tak aby zagwarantować młodzieży
opuszczającej pieczę zastępczą jak najlepszy start w dorosłość. Nowe, proponowane
przepisy dotyczą m.in. wprowadzenia wcześniejszego rozpoczęcia procesu usamodzielniania
- od 16 roku życia oraz zmian w zakresie programu usamodzielnienia - dodania terminów
realizacji poszczególnych działań, uzgodnionego sposobu wydatkowania środków
finansowych, miejsca w którym wychowanek zamierza się osiedlić po opuszczeniu pieczy
zastępczej. Nowelizacja ustawy obejmuje również wprowadzenie zmian w zadaniach
opiekuna usamodzielnienia oraz warunkach jakie musi spełniać osoba będąca opiekunem
usamodzielnienia. Celem tych działań jest profesjonalizacja usamodzielnień oraz
wprowadzenie ewaluacji procesu usamodzielnień po jego zakończeniu pod kątem jego
skuteczności. Zgodnie z założeniami nastąpi również wzrost świadczenia na kontynuowanie
nauki dla usamodzielnianych wychowanków pieczy zastępczej. Rozszerzona zostanie
również możliwość działania placówek opiekuńczo-wychowawczych, tak by w pełni
wykorzystać ich potencjał, poprzez umożliwienie prowadzenia przez placówki mieszkań
treningowych dla wychowanków, mieszkań treningowych dla rodzin w ramach reintegracji,
grup usamodzielnienia.
Odnosząc się do zawartych w interpelacji postulatów, należy wskazać, że oprócz
przygotowanej nowelizacji ustawy resort rodziny zainicjował dwa projekty FERS, dotyczące
pieczy zastępczej, które odpowiadają na zgłoszone przez samorządy potrzeby. W ramach
projektu „Deinstytucjonalizacja ukraińskiej i polskiej pieczy zastępczej — rozwijanie
rozwiązań systemowych ukierunkowanych na indywidualne potrzeby dzieci i młodzieży”
w każdym województwie powstaną centra wspierania rodzin zastępczych, które będą
służyły specjalistyczną pomocą, uzupełniając ofertę wsparcia świadczonego przez powiaty.
Z kolei projekt „Wypracowanie modelu współpracy pomiędzy jednostkami samorządu
terytorialnego gminy, powiatu i województwa oraz sądami w zakresie realizacji zadań
wspierania rodziny oraz pieczy zastępczej” ma na celu poprawę komunikacji i współpracy
pomiędzy gminami, powiatami, sędziami oraz służbą kuratorską, co przełoży się na lepszą
integrację działań mających zabezpieczyć najlepszy interes dziecka. Fiszki obu projektów
zostały zatwierdzone przez Komitet Monitorujący FERS. Rozpoczęcie realizacji projektów
jest przewidziane na 2026 rok.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.426.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11960 Pani Poseł Krystyny Sibińskiej wraz z grupą posłów
w sprawie poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Na wstępie należy zaznaczyć, że w Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej mając na uwadze potrzebę wprowadzenia kompleksowych zmian o charakterze
ustawowym zdecydowało o przygotowaniu projektu nowelizacji ustawy o wspieraniu
rodziny i systemie pieczy zastępczej. W toku tworzenia poszczególnych przepisów
nowelizujących uwzględniono postulaty wielu środowisk i organizacji, w tym
samorządowych. Obecnie złożono wniosek o wpis ww. projektu nowelizacji do wykazu prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Przygotowana nowelizacja ustawy stanowi
jeden z elementów reformy systemu wspierania rodziny i pieczy zastępczej, natomiast resort
rodziny analizuje potrzebę wprowadzania kolejnych zmian w przedmiotowym obszarze.
Odnosząc się do przedstawianych postulatów uprzejmie informuję, że projekt nowelizacji
zakłada m.in. obligatoryjność zatrudniania asystenta rodziny w każdej gminie oraz poprawę
sytuacji asystentów rodziny związaną z ich zatrudnieniem i wykonywanymi zadaniami,
co wpłynie na zwiększenie liczby zatrudnionych asystentów rodziny oraz większą
dostępność asystentury rodziny. Bezpośrednia praca z rodziną w kryzysie jest dziś bowiem
priorytetowym zadaniem, którego właściwa realizacja może ograniczyć napływ dzieci do
pieczy zastępczej. Realizacji tego zadania ma sprzyjać wprowadzenie nowego katalogu zadań
asystenta rodziny, który skupiać się będzie przede wszystkim na udzielaniu pomocy
rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, opracowaniu, wykonywaniu i aktualizacji planu
pracy z rodziną, koordynacji planu pracy z rodziną z planem pomocy dziecku umieszczonemu
w pieczy zastępczej, nie zaś na czynnościach typowo organizacyjnych czy administracyjnych.
Proponowane zmiany dotyczą również sposobu partycypacji gminy w kosztach pobytu
dziecka w pieczy zastępczej poprzez likwidację mechanizmu progresji oraz udziału gminy
w kosztach zależnego od formy pieczy zastępczej, w której powiat umieści dziecko. Zmiana
ta będzie stanowiła dla gmin silniejszy bodziec finansowy do intensyfikacji pracy z rodzinami
w kryzysie. Zgodnie z założeniami zostanie również pogłębiona współpraca powiatów i gmin
w aspekcie wspierania rodziny i pieczy zastępczej. Wdrożone zostaną mechanizmy przede
wszystkim motywujące gminy do profilaktyki – pracy z rodziną oraz do znajdywania
i wspierania rodzin zastępczych spokrewnionych, a powiaty do rozwijania rodzinnej pieczy
zastępczej.
W przygotowanej nowelizacji przedstawiono również przepisy wzmacniające oraz
stabilizujące rodzinne formy pieczy zastępczej. Poprzez nowe przepisy zaproponowano
szereg rozwiązań polepszających sytuację rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka
oraz dzieci które się w nich wychowują. Głównym celem pozostaje zadbanie o najlepszy
interes każdego dziecka, wdrożenie efektywniejszych mechanizmów działania sektora
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
publicznego oraz kontynuowanie procesu deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej.
W obszarze rodzinnej pieczy zastępczej przygotowana nowelizacja ustawy zakłada
m.in. stabilizację zatrudnienia poprzez wprowadzenie nowej umowy rodzicielstwa
zastępczego, podwyższenie wynagrodzeń minimalnych dla rodzin zastępczych zawodowych
oraz prowadzących rodzinne domy dziecka, wprowadzenie comiesięcznego dodatku
stażowego, a także zasady corocznej waloryzacji świadczeń i wynagrodzeń wynikających
z ustawy. Dodatkowo projekt nowelizacji ustawy zakłada podwyższenie świadczeń dla
rodzin spokrewnionych, celem zmniejszenia dysproporcji pomiędzy świadczeniem dla dzieci
w tych rodzinach i pozostałych rodzinach zastępczych. Planowane jest również
wprowadzenie możliwości uzyskania Karty Dużej Rodziny niezależnie od liczby dzieci dla
rodzin zastępczych i prowadzących rodzinne domy dziecka, a także nadanie dzieciom
z rodzin zastępczych i adopcyjnych (poza adopcją przez współmałżonka) uprawnienia do
korzystania z dostępu do usług publicznej służby zdrowia poza kolejką.
Mając na uwadze dobro dziecka w projekcie nowelizacji zaproponowano również skrócenie
do najkrótszego możliwego czasu – jeśli brak jest szans na powrót, ale nie więcej niż 12
miesięcy - terminu na złożenie do właściwego sądu wniosku o wszczęcie postępowania
o wydanie zarządzeń wobec dziecka celem uregulowania jego sytuacji prawnej. Kwestie
dotyczące działań sądów w obszarze pieczy zastępczej oraz usprawnienia współpracy sądów
rodzinnych ze specjalistami z zakresu wsparcia rodziny i pieczy zastępczej pozostają w gestii
Ministerstwa Sprawiedliwości. Tematy te są natomiast przedmiotem analiz resortu rodziny
oraz resortu sprawiedliwości, celem opracowania korzystnych zmian usprawniających
działania w tym zakresie, dobrych praktyk, wytycznych.
Istotną zmianą zaproponowaną w projekcie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej jest poszerzenie katalogu zadań, które mogą być zlecane
organizacjom pozarządowym o organizowanie rodzin zastępczych, organizację rodzin
wspierających i wsparcie usamodzielnianych wychowanków pieczy zastępczej. Resort
rodziny zaproponował wprowadzenie możliwości działania Pozarządowego Organizatora
Rodzinnej Pieczy Zastępczej, który miałby możliwość pozyskiwania, szkolenia i prowadzenia
rodzin dla dzieci, dla których powiatowe centra pomocy rodzinie z określonych przyczyn nie
są w stanie zapewnić miejsc w pieczy zastępczej. Taki organizator rodzinnej pieczy
zastępczej, po spełnieniu określonych wymogów, umożliwiłby organizacjom pozarządowym
dodatkowe zadbanie o dobrostan rodzin zastępczych i dzieci.
Nie jest zakładane natomiast wprowadzanie zmian dotyczących zwiększania limitu
liczbowego dzieci w instytucjonalnych formach pieczy zastępczej oraz wprowadzania
dodatkowych odstępstw od obowiązujących już zasad w tym zakresie. Nie jest również
planowane w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wstrzymanie, choćby
czasowe, procesu deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej. Celem naszych działań jest
zapewnienie jak największej liczbie dzieci opieki w zastępczym środowisku rodzinnym, poza
instytucjami. Kierunek dokonywanych działań pozostaje spójny z przyjętymi w tym zakresie
dokumentami na poziomie krajowym oraz międzynarodowym. Założenia nowelizacji
obejmują zapewnienie lepszych warunków funkcjonowania rodzin zastępczych i rodzinnych
domów dziecka oraz większy wymiar wsparcia im dedykowany, co w ocenie resortu rodziny
przyczyni się do zwiększenia liczby kandydatów zainteresowanych rodzicielstwem
zastępczym, również w formie profesjonalnej. Z prowadzonych przez resort rodziny analiz
oraz wielomiesięcznych rozmów i konsultacji ze środowiskiem rodzicielstwa zastępczego
wynika, iż sytuacja dotycząca braku nowych rodzin zastępczych czy rodzinnych domów
dziecka bądź przepełnienia tych już istniejących wynika w dużej mierze z dotychczasowo
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niewystarczającego poziomu wsparcia ww. podmiotów i braku funkcjonowania
wieloaspektowej pomocy dla osób podejmujących się tak odpowiedzialnej roli.
Deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej jest wyzwaniem wymagającym zaangażowania oraz
silnej współpracy pomiędzy jednostkami organizacyjnymi wspierania rodziny i pieczy
zastępczej, kuratorami sądowymi, sądami, którą jako resort rodziny planujemy wzmocnić.
Działania podejmowane celem szeroko rozumianego inwestowania w rodzinną pieczę
zastępczą mają na uwadze przede wszystkim dobro dziecka, pozwalają małoletnim na
znalezienie rodziny i wychowanie w warunkach jak najbardziej zbliżonych do naturalnych.
Należy mieć na uwadze, że deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej jest procesem
długofalowym i wieloetapowym, jednakże koniecznym do kontynuowania na rzecz dzieci.
Projekt ustawy nowelizującej zakłada także zmiany w procesie usamodzielniania oraz
pogłębione wsparcie osób usamodzielnianych, tak aby zagwarantować młodzieży
opuszczającej pieczę zastępczą jak najlepszy start w dorosłość. Nowe, proponowane
przepisy dotyczą m.in. wprowadzenia wcześniejszego rozpoczęcia procesu usamodzielniania
- od 16 roku życia oraz zmian w zakresie programu usamodzielnienia - dodania terminów
realizacji poszczególnych działań, uzgodnionego sposobu wydatkowania środków
finansowych, miejsca w którym wychowanek zamierza się osiedlić po opuszczeniu pieczy
zastępczej. Nowelizacja ustawy obejmuje również wprowadzenie zmian w zadaniach
opiekuna usamodzielnienia oraz warunkach jakie musi spełniać osoba będąca opiekunem
usamodzielnienia. Celem tych działań jest profesjonalizacja usamodzielnień oraz
wprowadzenie ewaluacji procesu usamodzielnień po jego zakończeniu pod kątem jego
skuteczności. Zgodnie z założeniami nastąpi również wzrost świadczenia na kontynuowanie
nauki dla usamodzielnianych wychowanków pieczy zastępczej. Rozszerzona zostanie
również możliwość działania placówek opiekuńczo-wychowawczych, tak by w pełni
wykorzystać ich potencjał, poprzez umożliwienie prowadzenia przez placówki mieszkań
treningowych dla wychowanków, mieszkań treningowych dla rodzin w ramach reintegracji,
grup usamodzielnienia.
Odnosząc się do zawartych w interpelacji postulatów, należy wskazać, że oprócz
przygotowanej nowelizacji ustawy resort rodziny zainicjował dwa projekty FERS, dotyczące
pieczy zastępczej, które odpowiadają na zgłoszone przez samorządy potrzeby. W ramach
projektu „Deinstytucjonalizacja ukraińskiej i polskiej pieczy zastępczej — rozwijanie
rozwiązań systemowych ukierunkowanych na indywidualne potrzeby dzieci i młodzieży”
w każdym województwie powstaną centra wspierania rodzin zastępczych, które będą
służyły specjalistyczną pomocą, uzupełniając ofertę wsparcia świadczonego przez powiaty.
Z kolei projekt „Wypracowanie modelu współpracy pomiędzy jednostkami samorządu
terytorialnego gminy, powiatu i województwa oraz sądami w zakresie realizacji zadań
wspierania rodziny oraz pieczy zastępczej” ma na celu poprawę komunikacji i współpracy
pomiędzy gminami, powiatami, sędziami oraz służbą kuratorską, co przełoży się na lepszą
integrację działań mających zabezpieczyć najlepszy interes dziecka. Fiszki obu projektów
zostały zatwierdzone przez Komitet Monitorujący FERS. Rozpoczęcie realizacji projektów
jest przewidziane na 2026 rok.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --