Interpelacja nr 11951
Interpelacja w sprawie konieczności zmian w systemie pieczy zastępczej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (64%)
Sprawiedliwość i Sądy (64%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Podatki i Finanse (33%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie konieczności zmian w systemie pieczy zastępczej
Interpelacja nr 11951
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie konieczności zmian w systemie pieczy zastępczej
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 28-08-2025
Szanowna Pani Ministro,
do mojego biura poselskiego zwróciła się Unia Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza, która – przez Komisję ds. polityki społecznej i ochrony zdrowia – przedstawiła obszerny pakiet postulatów dotyczących reformy pieczy zastępczej. Wskazane zagadnienia obejmują zarówno kwestie organizacyjno-finansowe, jak i proceduralne oraz legislacyjne, a ich wspólnym mianownikiem jest brak dostosowania obowiązujących przepisów do realiów społecznych, w tym rosnącej liczby dzieci wymagających zapewnienia opieki poza rodziną biologiczną.
Unia Metropolii Polskich zwraca uwagę, że liczba dzieci wymagających opieki zastępczej stale rośnie, podczas gdy zasób rodzin zastępczych i miejsc w placówkach jest dalece niewystarczający. Ograniczenia ustawowe nie pozwalają na elastyczne zwiększanie liczby miejsc w pieczy instytucjonalnej, co w praktyce prowadzi do sytuacji, w których realizacja postanowień sądów o umieszczeniu dziecka staje się niemożliwa. Wskazano przy tym na potrzebę przekazania decyzji w tym zakresie staroście oraz zobowiązania powiatów do szybkiego zabezpieczenia miejsca dla dzieci kierowanych interwencyjnie, także w przypadku umieszczenia poza terenem ich zamieszkania.
Kolejną kwestią jest problem finansowania pobytu dzieci, w szczególności porzuconych noworodków. Obecne rozwiązania powodują nadmierne obciążenie powiatów, w których doszło do porzucenia, dlatego proponuje się, aby koszty te ponosił powiat miejsca zameldowania matki. Wątpliwości budzi także mechanizm przedłużania pobytu dorosłych wychowanków w pieczy zastępczej, co w wielu przypadkach odbywa się bez należytej zgody organu prowadzącego i blokuje miejsca przeznaczone dla dzieci. Postuluje się więc ograniczenie takich sytuacji oraz równoległy rozwój systemu mieszkań treningowych, które mogłyby stanowić efektywną formę usamodzielnienia młodych dorosłych.
Równie istotnym problemem pozostaje przewlekłość postępowań sądowych dotyczących pozbawienia lub przywrócenia władzy rodzicielskiej oraz przysposobienia dzieci. W tym zakresie wskazuje się na potrzebę systemowych działań usprawniających, w tym szkoleń dla sędziów rodzinnych, które pozwoliłyby na podejmowanie decyzji bardziej dostosowanych do realnych potrzeb dziecka. Jednocześnie zwraca się uwagę na konieczność lepszego wykorzystania asystentów rodziny oraz innych form wsparcia, zanim dziecko trafi do pieczy zastępczej.
W obszarze wsparcia rodzin zastępczych przedstawiono szereg postulatów legislacyjnych, obejmujących m.in. utworzenie nowego typu rodzin – rodzin opiekuńczych dla dorosłych wychowanków z niepełnosprawnościami, doprecyzowanie definicji rodziny spokrewnionej, zwiększenie katalogu świadczeń obligatoryjnych finansowanych z budżetu państwa oraz zrównanie uprawnień rodzin zastępczych z rodzinami przysposabiającymi w zakresie prawa do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
Unia Metropolii Polskich podnosi również konieczność usprawnienia działania instytucji w obszarze pieczy zastępczej. Chodzi przede wszystkim o jednoznaczne określenie kosztów koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, ograniczenie nieefektywnych postępowań windykacyjnych oraz zapewnienie organom prowadzącym postępowania administracyjne prawa do uzyskiwania informacji od pracodawców na potrzeby tych postępowań.
W związku z powyższym proszę Panią Ministrę o przedstawienie stanowiska oraz odpowiedź na następujące pytania:
Czy resort rozważa zmianę przepisów w kierunku przekazania staroście kompetencji do elastycznego zwiększania liczby miejsc w placówkach pieczy zastępczej?
Czy są planowane regulacje nakładające na powiaty obowiązek przyjmowania dzieci kierowanych interwencyjnie, niezależnie od miejsca ich pochodzenia?
Jakie są aktualne plany ministerstwa w zakresie zmiany zasad finansowania pobytu porzuconych noworodków – w szczególności przeniesienia kosztów na powiat miejsca zameldowania matki?
Czy ministerstwo zamierza uregulować kwestię przedłużania pobytu dorosłych wychowanków w pieczy w taki sposób, aby wymagało to zgody organu prowadzącego, przy równoczesnym rozwoju systemu mieszkań treningowych?
Jakie działania podejmie resort w celu skrócenia postępowań sądowych dotyczących pozbawienia i przywrócenia władzy rodzicielskiej oraz przysposobienia dzieci?
Czy jest planowane wprowadzenie obowiązkowych szkoleń dla sędziów rodzinnych, tak aby podejmowane decyzje były lepiej dostosowane do potrzeb dziecka?
Czy ministerstwo popiera ideę stworzenia nowego typu rodzin – rodzin opiekuńczych dla dorosłych wychowanków z niepełnosprawnościami?
Czy resort podejmie prace legislacyjne nad doprecyzowaniem definicji rodziny spokrewnionej i zwiększeniem katalogu świadczeń obligatoryjnych finansowanych z budżetu państwa?
Czy jest rozważane zrównanie uprawnień rodzin zastępczych z rodzinami przysposabiającymi w zakresie prawa do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego?
Czy są planowane zmiany umożliwiające pozyskiwanie informacji od pracodawców przez organa prowadzące postępowania administracyjne w sprawach dotyczących pieczy zastępczej?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 11951
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie konieczności zmian w systemie pieczy zastępczej
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 28-08-2025
Szanowna Pani Ministro,
do mojego biura poselskiego zwróciła się Unia Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza, która – przez Komisję ds. polityki społecznej i ochrony zdrowia – przedstawiła obszerny pakiet postulatów dotyczących reformy pieczy zastępczej. Wskazane zagadnienia obejmują zarówno kwestie organizacyjno-finansowe, jak i proceduralne oraz legislacyjne, a ich wspólnym mianownikiem jest brak dostosowania obowiązujących przepisów do realiów społecznych, w tym rosnącej liczby dzieci wymagających zapewnienia opieki poza rodziną biologiczną.
Unia Metropolii Polskich zwraca uwagę, że liczba dzieci wymagających opieki zastępczej stale rośnie, podczas gdy zasób rodzin zastępczych i miejsc w placówkach jest dalece niewystarczający. Ograniczenia ustawowe nie pozwalają na elastyczne zwiększanie liczby miejsc w pieczy instytucjonalnej, co w praktyce prowadzi do sytuacji, w których realizacja postanowień sądów o umieszczeniu dziecka staje się niemożliwa. Wskazano przy tym na potrzebę przekazania decyzji w tym zakresie staroście oraz zobowiązania powiatów do szybkiego zabezpieczenia miejsca dla dzieci kierowanych interwencyjnie, także w przypadku umieszczenia poza terenem ich zamieszkania.
Kolejną kwestią jest problem finansowania pobytu dzieci, w szczególności porzuconych noworodków. Obecne rozwiązania powodują nadmierne obciążenie powiatów, w których doszło do porzucenia, dlatego proponuje się, aby koszty te ponosił powiat miejsca zameldowania matki. Wątpliwości budzi także mechanizm przedłużania pobytu dorosłych wychowanków w pieczy zastępczej, co w wielu przypadkach odbywa się bez należytej zgody organu prowadzącego i blokuje miejsca przeznaczone dla dzieci. Postuluje się więc ograniczenie takich sytuacji oraz równoległy rozwój systemu mieszkań treningowych, które mogłyby stanowić efektywną formę usamodzielnienia młodych dorosłych.
Równie istotnym problemem pozostaje przewlekłość postępowań sądowych dotyczących pozbawienia lub przywrócenia władzy rodzicielskiej oraz przysposobienia dzieci. W tym zakresie wskazuje się na potrzebę systemowych działań usprawniających, w tym szkoleń dla sędziów rodzinnych, które pozwoliłyby na podejmowanie decyzji bardziej dostosowanych do realnych potrzeb dziecka. Jednocześnie zwraca się uwagę na konieczność lepszego wykorzystania asystentów rodziny oraz innych form wsparcia, zanim dziecko trafi do pieczy zastępczej.
W obszarze wsparcia rodzin zastępczych przedstawiono szereg postulatów legislacyjnych, obejmujących m.in. utworzenie nowego typu rodzin – rodzin opiekuńczych dla dorosłych wychowanków z niepełnosprawnościami, doprecyzowanie definicji rodziny spokrewnionej, zwiększenie katalogu świadczeń obligatoryjnych finansowanych z budżetu państwa oraz zrównanie uprawnień rodzin zastępczych z rodzinami przysposabiającymi w zakresie prawa do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
Unia Metropolii Polskich podnosi również konieczność usprawnienia działania instytucji w obszarze pieczy zastępczej. Chodzi przede wszystkim o jednoznaczne określenie kosztów koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, ograniczenie nieefektywnych postępowań windykacyjnych oraz zapewnienie organom prowadzącym postępowania administracyjne prawa do uzyskiwania informacji od pracodawców na potrzeby tych postępowań.
W związku z powyższym proszę Panią Ministrę o przedstawienie stanowiska oraz odpowiedź na następujące pytania:
Czy resort rozważa zmianę przepisów w kierunku przekazania staroście kompetencji do elastycznego zwiększania liczby miejsc w placówkach pieczy zastępczej?
Czy są planowane regulacje nakładające na powiaty obowiązek przyjmowania dzieci kierowanych interwencyjnie, niezależnie od miejsca ich pochodzenia?
Jakie są aktualne plany ministerstwa w zakresie zmiany zasad finansowania pobytu porzuconych noworodków – w szczególności przeniesienia kosztów na powiat miejsca zameldowania matki?
Czy ministerstwo zamierza uregulować kwestię przedłużania pobytu dorosłych wychowanków w pieczy w taki sposób, aby wymagało to zgody organu prowadzącego, przy równoczesnym rozwoju systemu mieszkań treningowych?
Jakie działania podejmie resort w celu skrócenia postępowań sądowych dotyczących pozbawienia i przywrócenia władzy rodzicielskiej oraz przysposobienia dzieci?
Czy jest planowane wprowadzenie obowiązkowych szkoleń dla sędziów rodzinnych, tak aby podejmowane decyzje były lepiej dostosowane do potrzeb dziecka?
Czy ministerstwo popiera ideę stworzenia nowego typu rodzin – rodzin opiekuńczych dla dorosłych wychowanków z niepełnosprawnościami?
Czy resort podejmie prace legislacyjne nad doprecyzowaniem definicji rodziny spokrewnionej i zwiększeniem katalogu świadczeń obligatoryjnych finansowanych z budżetu państwa?
Czy jest rozważane zrównanie uprawnień rodzin zastępczych z rodzinami przysposabiającymi w zakresie prawa do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego?
Czy są planowane zmiany umożliwiające pozyskiwanie informacji od pracodawców przez organa prowadzące postępowania administracyjne w sprawach dotyczących pieczy zastępczej?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11979 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.441.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11951 Pani Poseł Małgorzaty Pępek w sprawie
konieczności zmian w systemie pieczy zastępczej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy zaznaczyć, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej mając na uwadze potrzebę wprowadzenia kompleksowych zmian o charakterze
ustawowym zdecydowało o przygotowaniu projektu nowelizacji ustawy o wspieraniu
rodziny i systemie pieczy zastępczej. W toku tworzenia poszczególnych przepisów
nowelizujących uwzględniono postulaty wielu środowisk i organizacji, w tym Unii Metropolii
Polskich. Obecnie złożono wniosek o wpis ww. projektu nowelizacji do wykazu prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Przygotowana nowelizacja ustawy stanowi
jeden z elementów reformy systemu wspierania rodziny i pieczy zastępczej, natomiast resort
rodziny analizuje potrzebę wprowadzania kolejnych zmian w przedmiotowym obszarze.
Szczegółowe założenia projektu, obejmujące zarówno tematykę wsparcia rodziny, jak i
pieczy zastępczej, w tym osób usamodzielnianych, zostaną przedstawione na dalszym etapie
prac legislacyjnych oraz planowanych konsultacji.
Odnosząc się do kwestii zmiany przepisów w kierunku przekazania staroście kompetencji do
elastycznego zwiększania liczby miejsc w placówkach pieczy zastępczej informuję, że
obecnie nie jest rozważana taka zmiana. Celem naszych działań jest zapewnienie jak
największej liczbie dzieci opieki w zastępczym środowisku rodzinnym, poza instytucjami.
Kierunek dokonywanych działań pozostaje spójny z przyjętymi w tym zakresie dokumentami
na poziomie krajowym oraz międzynarodowym. Założenia projektu nowelizacji obejmują
zapewnienie lepszych warunków funkcjonowania rodzin zastępczych i rodzinnych domów
dziecka oraz większy wymiar wsparcia im dedykowany, co powinno przyczynić się do
zwiększenia liczby kandydatów zainteresowanych rodzicielstwem zastępczym, również
w formie profesjonalnej. Z prowadzonych przez resort rodziny analiz oraz
wielomiesięcznych rozmów i konsultacji ze środowiskiem rodzicielstwa zastępczego wynika,
iż sytuacja dotycząca braku nowych rodzin zastępczych czy rodzinnych domów dziecka, bądź
przepełnienia tych już istniejących wynika w dużej mierze z dotychczasowo
niewystarczającego poziomu wsparcia ww. podmiotów i braku funkcjonowania
wieloaspektowej pomocy dla osób podejmujących się tak odpowiedzialnej roli.
Aktualnie obowiązujące przepisy umożliwiają interwencyjne przyjęcie dziecka do pieczy
zastępczej niezależnie od miejsca zamieszkania. Zgodnie z obowiązującym brzmieniem art.
103 ust. 5 ustawy z dnia 9 sierpnia 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
(Dz.U. z 2025 r. poz. 49 z późn. zm.) do placówki opiekuńczo-wychowawczej typu
interwencyjnego są przyjmowane dzieci niezależnie od miejsca zamieszkania. Trudności
pojawiają się natomiast w sytuacji, gdy miejsc interwencyjnych jest zbyt mało w stosunku do
potrzeb. Ponadto należy również wskazać, że zgodnie z art. 1127 Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm.) w przypadku braku możliwości
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej na terenie powiatu miejsca zamieszkania
dziecka lub gdyby takie umieszczenie było sprzeczne z dobrem dziecka, sąd umieszcza
dziecko w rodzinnej pieczy zastępczej na terenie innego powiatu. Sąd może umieścić dziecko
w pieczy zastępczej rodzinnej bądź instytucjonalnej na terenie innego powiatu, jeżeli
umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej na terenie powiatu jego miejsca zamieszkania jest
niemożliwe bądź sprzeczne z dobrem dziecka. Powiat jest wówczas zobowiązany do
realizacji wydanego postanowienia sądowego. Szczególnie w tego typu przypadkach
powinny być wykorzystywane funkcjonalności uruchomionego w styczniu bieżącego roku
Centralnego Rejestru Pieczy Zastępczej.
Mając jednakże na uwadze kwestię trudności z realizacją postanowień sądowych
o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej oraz niewystarczającej liczby miejsc w pieczy
zastępczej podjęto działania zaradcze, obejmujące przede wszystkim przygotowanie
projektu nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ale także
zainicjowanie powstania już w 2024 r. w każdym województwie Zespołu Reagowania
Kryzysowego w obszarze pieczy zastępczej. Celem ww. Zespołów jest analiza we współpracy
z powiatami sytuacji w pieczy zastępczej na terenie każdej jednostki samorządu
terytorialnego oraz określenie planów działania odnośnie niewykonanych postanowień
sądowych w zakresie umieszczania dzieci w pieczy zastępczej. Prace Zespołów są przez
resort rodziny ściśle monitorowane.
Odpowiadając na pytanie dotyczące zmiany zasad finansowania pobytu w pieczy zastępczej
noworodków pozostawionych w szpitalu po urodzeniu, poprzez przeniesienie tych kosztów
na powiat miejsca zameldowania matki, informuję, że takie modyfikacje nie są planowane.
Decyzja o braku przygotowania zmian w tym zakresie wynika z dostrzeżenia sytuacji,
w których wśród matek potencjalnie mogłaby pojawić się obawa pozostawienia dziecka
w szpitalu po urodzeniu ze względu na dalsze konsekwencje administracyjne i finansowe
z tego wynikające. Rozwiązanie takie byłoby sprzeczne z obowiązującym pryncypium
anonimowości, które ma zapobiegać porzucaniu dzieci. Wydaje się, że proponowane
rozwiązanie obciążenia kosztami nie dotyczy bezpośrednio matki dziecka, zaś powiatu
miejsca zameldowania matki, natomiast tworzy silne połączenie zaistniałej sytuacji
z miejscem, w którym matka pozostawiająca dziecko mieszka, pracuje, funkcjonuje
w społeczności lokalnej. Potencjalnie może zatem zaistnieć próba identyfikacji matki
dziecka, jej stygmatyzacji. W dalszej kolejności, w wyniku powstałych obaw rozwiązanie tego
typu w ocenie resortu rodziny mogłoby powodować pozostawianie dzieci nie w szpitalach
zaraz po urodzeniu, lecz po wypisie ze szpitala, w miejscach niedostosowanych, a nawet
niebezpiecznych dla noworodka.
Odnosząc się do pytania dotyczącego przedłużania pobytu dorosłych wychowanków
w pieczy informuję, że zgodnie z art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może
przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce
opiekuńczo-wychowawczej albo regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej za zgodą
odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki
opiekuńczo-wychowawczej albo dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-
terapeutycznej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia, jeżeli:
1) uczy się w szkole;
2) uczy się w uczelni;
3) uczy się u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego;
4) uczy się na kursach, jeżeli ich ukończenie jest zgodne z indywidualnym programem
usamodzielnienia;
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
5) legitymuje się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności.
Sytuacja pozostawania pełnoletnich wychowanków w pieczy zastępczej oraz wyrażenia
zgody w tym zakresie przez odpowiedni podmiot jest zatem uregulowana w ustawie, dlatego
nie planuje się wprowadzania zmian w tym zakresie. Rozwiązanie proponowane przez część
samorządów, oddające decyzję w tym zakresie staroście, rodzi poważne ryzyko, że w obliczu
kryzysu umieszczeń – braku miejsc, z pieczy zastępczej „wypychano by” młodzież wbrew jej
woli, mimo braku przygotowania do samodzielnego życia i braku zasobów pozwalających
zaspokoić potrzeby. Niewątpliwie istnieje konieczność zwiększania liczby miejsc w pieczy
zastępczej, zwłaszcza w jej rodzinnych formach, natomiast w ocenie resortu rodziny
niezasadnym jest określanie sytuacji pozostawania osób pełnoletnich w rodzinach
zastępczych czy placówkach „blokowaniem miejsc”. Osoby te bowiem z określonych
powodów i zaistniałych potrzeb wymagają dalszego pozostawania w podmiotach pieczy
zastępczej.
Projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zakłada
natomiast zmiany w procesie usamodzielniania oraz pogłębione wsparcie osób
usamodzielnianych, tak aby zagwarantować młodzieży opuszczającej pieczę zastępczą jak
najlepszy start w dorosłość. Nowe, proponowane przepisy dotyczą m.in. wprowadzenia
wcześniejszego rozpoczęcia procesu usamodzielniania - od 16 roku życia oraz zmian
w zakresie programu usamodzielnienia - dodania terminów realizacji poszczególnych
działań, uzgodnionego sposobu wydatkowania środków finansowych, miejsca w którym
wychowanek zamierza się osiedlić po opuszczeniu pieczy zastępczej. Projekt nowelizacji
ustawy obejmuje również wprowadzenie zmian w zadaniach opiekuna usamodzielnienia
oraz warunkach jakie musi spełniać osoba będąca opiekunem usamodzielnienia. Celem tych
działań jest profesjonalizacja usamodzielnień oraz wprowadzenie ewaluacji procesu
usamodzielnień po jego zakończeniu pod kątem jego skuteczności. Zgodnie z założeniami
nastąpi również wzrost świadczenia na kontynuowanie nauki dla usamodzielnianych
wychowanków pieczy zastępczej. Rozszerzona zostanie również możliwość działania
placówek opiekuńczo-wychowawczych poprzez umożliwienie prowadzenia przez placówki
mieszkań treningowych dla wychowanków, mieszkań treningowych dla rodzin w ramach
reintegracji, grup usamodzielnienia. Rozwiązania te będą zachęcały młodych ludzi do
opuszczania pieczy, ale w tempie i w sposób wynikający z ich potrzeb, nie zaś na podstawie
braku zgody starosty na dalszy pobyt w placówce czy rodzinie zastępczej.
Mając na uwadze dobro dziecka w projekcie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej zaproponowano skrócenie do najkrótszego możliwego czasu –
jeśli brak jest szans na powrót, ale nie więcej niż 12 miesięcy - terminu na złożenie do
właściwego sądu wniosku o wszczęcie postępowania o wydanie zarządzeń wobec dziecka,
celem uregulowania jego sytuacji prawnej. Kwestia dotycząca wprowadzenia
obowiązkowych szkoleń dla sędziów rodzinnych pozostaje w gestii Ministerstwa
Sprawiedliwości. Tematy te są natomiast przedmiotem analiz i współpracy resortu rodziny
oraz resortu sprawiedliwości, celem opracowania korzystnych zmian usprawniających
działania w tym zakresie, dobrych praktyk, wytycznych.
W projekcie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
zaproponowano również wprowadzenie nowej formuły - rodziny opiekuńczej, obejmującej
zawodowo opieką osoby, które przebywały w rodzinie zastępczej, ukończyły 25. rok życia i
są niezdolne do samodzielnej egzystencji, proces usamodzielnienia nie powiódł się.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
We wspomnianym projekcie nowelizacji nie znalazły się natomiast zapisy doprecyzowujące
definicję rodziny spokrewnionej. Warto zauważyć, że zgłaszany przez samorządy problem
zasługuje na rozważanie na etapie konsultacji ustawy.
W ramach prac resortu rodziny obecnie nie jest rozważane zrównanie uprawnień rodzin
zastępczych z rodzinami przysposabiającymi w zakresie prawa do urlopu na warunkach
urlopu macierzyńskiego.
Odpowiadając na pytanie dotyczące zmian w zakresie pozyskiwania informacji od
pracodawców przez organy prowadzące postępowania administracyjne w sprawach
dotyczących pieczy zastępczej uprzejmie informuję, że w projekcie nowelizacji ustawy
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zaproponowano, przyjmując rozwiązania
analogiczne do tych, które wprowadza ustawa o pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.441.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11951 Pani Poseł Małgorzaty Pępek w sprawie
konieczności zmian w systemie pieczy zastępczej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy zaznaczyć, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej mając na uwadze potrzebę wprowadzenia kompleksowych zmian o charakterze
ustawowym zdecydowało o przygotowaniu projektu nowelizacji ustawy o wspieraniu
rodziny i systemie pieczy zastępczej. W toku tworzenia poszczególnych przepisów
nowelizujących uwzględniono postulaty wielu środowisk i organizacji, w tym Unii Metropolii
Polskich. Obecnie złożono wniosek o wpis ww. projektu nowelizacji do wykazu prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Przygotowana nowelizacja ustawy stanowi
jeden z elementów reformy systemu wspierania rodziny i pieczy zastępczej, natomiast resort
rodziny analizuje potrzebę wprowadzania kolejnych zmian w przedmiotowym obszarze.
Szczegółowe założenia projektu, obejmujące zarówno tematykę wsparcia rodziny, jak i
pieczy zastępczej, w tym osób usamodzielnianych, zostaną przedstawione na dalszym etapie
prac legislacyjnych oraz planowanych konsultacji.
Odnosząc się do kwestii zmiany przepisów w kierunku przekazania staroście kompetencji do
elastycznego zwiększania liczby miejsc w placówkach pieczy zastępczej informuję, że
obecnie nie jest rozważana taka zmiana. Celem naszych działań jest zapewnienie jak
największej liczbie dzieci opieki w zastępczym środowisku rodzinnym, poza instytucjami.
Kierunek dokonywanych działań pozostaje spójny z przyjętymi w tym zakresie dokumentami
na poziomie krajowym oraz międzynarodowym. Założenia projektu nowelizacji obejmują
zapewnienie lepszych warunków funkcjonowania rodzin zastępczych i rodzinnych domów
dziecka oraz większy wymiar wsparcia im dedykowany, co powinno przyczynić się do
zwiększenia liczby kandydatów zainteresowanych rodzicielstwem zastępczym, również
w formie profesjonalnej. Z prowadzonych przez resort rodziny analiz oraz
wielomiesięcznych rozmów i konsultacji ze środowiskiem rodzicielstwa zastępczego wynika,
iż sytuacja dotycząca braku nowych rodzin zastępczych czy rodzinnych domów dziecka, bądź
przepełnienia tych już istniejących wynika w dużej mierze z dotychczasowo
niewystarczającego poziomu wsparcia ww. podmiotów i braku funkcjonowania
wieloaspektowej pomocy dla osób podejmujących się tak odpowiedzialnej roli.
Aktualnie obowiązujące przepisy umożliwiają interwencyjne przyjęcie dziecka do pieczy
zastępczej niezależnie od miejsca zamieszkania. Zgodnie z obowiązującym brzmieniem art.
103 ust. 5 ustawy z dnia 9 sierpnia 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
(Dz.U. z 2025 r. poz. 49 z późn. zm.) do placówki opiekuńczo-wychowawczej typu
interwencyjnego są przyjmowane dzieci niezależnie od miejsca zamieszkania. Trudności
pojawiają się natomiast w sytuacji, gdy miejsc interwencyjnych jest zbyt mało w stosunku do
potrzeb. Ponadto należy również wskazać, że zgodnie z art. 1127 Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm.) w przypadku braku możliwości
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej na terenie powiatu miejsca zamieszkania
dziecka lub gdyby takie umieszczenie było sprzeczne z dobrem dziecka, sąd umieszcza
dziecko w rodzinnej pieczy zastępczej na terenie innego powiatu. Sąd może umieścić dziecko
w pieczy zastępczej rodzinnej bądź instytucjonalnej na terenie innego powiatu, jeżeli
umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej na terenie powiatu jego miejsca zamieszkania jest
niemożliwe bądź sprzeczne z dobrem dziecka. Powiat jest wówczas zobowiązany do
realizacji wydanego postanowienia sądowego. Szczególnie w tego typu przypadkach
powinny być wykorzystywane funkcjonalności uruchomionego w styczniu bieżącego roku
Centralnego Rejestru Pieczy Zastępczej.
Mając jednakże na uwadze kwestię trudności z realizacją postanowień sądowych
o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej oraz niewystarczającej liczby miejsc w pieczy
zastępczej podjęto działania zaradcze, obejmujące przede wszystkim przygotowanie
projektu nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ale także
zainicjowanie powstania już w 2024 r. w każdym województwie Zespołu Reagowania
Kryzysowego w obszarze pieczy zastępczej. Celem ww. Zespołów jest analiza we współpracy
z powiatami sytuacji w pieczy zastępczej na terenie każdej jednostki samorządu
terytorialnego oraz określenie planów działania odnośnie niewykonanych postanowień
sądowych w zakresie umieszczania dzieci w pieczy zastępczej. Prace Zespołów są przez
resort rodziny ściśle monitorowane.
Odpowiadając na pytanie dotyczące zmiany zasad finansowania pobytu w pieczy zastępczej
noworodków pozostawionych w szpitalu po urodzeniu, poprzez przeniesienie tych kosztów
na powiat miejsca zameldowania matki, informuję, że takie modyfikacje nie są planowane.
Decyzja o braku przygotowania zmian w tym zakresie wynika z dostrzeżenia sytuacji,
w których wśród matek potencjalnie mogłaby pojawić się obawa pozostawienia dziecka
w szpitalu po urodzeniu ze względu na dalsze konsekwencje administracyjne i finansowe
z tego wynikające. Rozwiązanie takie byłoby sprzeczne z obowiązującym pryncypium
anonimowości, które ma zapobiegać porzucaniu dzieci. Wydaje się, że proponowane
rozwiązanie obciążenia kosztami nie dotyczy bezpośrednio matki dziecka, zaś powiatu
miejsca zameldowania matki, natomiast tworzy silne połączenie zaistniałej sytuacji
z miejscem, w którym matka pozostawiająca dziecko mieszka, pracuje, funkcjonuje
w społeczności lokalnej. Potencjalnie może zatem zaistnieć próba identyfikacji matki
dziecka, jej stygmatyzacji. W dalszej kolejności, w wyniku powstałych obaw rozwiązanie tego
typu w ocenie resortu rodziny mogłoby powodować pozostawianie dzieci nie w szpitalach
zaraz po urodzeniu, lecz po wypisie ze szpitala, w miejscach niedostosowanych, a nawet
niebezpiecznych dla noworodka.
Odnosząc się do pytania dotyczącego przedłużania pobytu dorosłych wychowanków
w pieczy informuję, że zgodnie z art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może
przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce
opiekuńczo-wychowawczej albo regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej za zgodą
odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki
opiekuńczo-wychowawczej albo dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-
terapeutycznej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia, jeżeli:
1) uczy się w szkole;
2) uczy się w uczelni;
3) uczy się u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego;
4) uczy się na kursach, jeżeli ich ukończenie jest zgodne z indywidualnym programem
usamodzielnienia;
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
5) legitymuje się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności.
Sytuacja pozostawania pełnoletnich wychowanków w pieczy zastępczej oraz wyrażenia
zgody w tym zakresie przez odpowiedni podmiot jest zatem uregulowana w ustawie, dlatego
nie planuje się wprowadzania zmian w tym zakresie. Rozwiązanie proponowane przez część
samorządów, oddające decyzję w tym zakresie staroście, rodzi poważne ryzyko, że w obliczu
kryzysu umieszczeń – braku miejsc, z pieczy zastępczej „wypychano by” młodzież wbrew jej
woli, mimo braku przygotowania do samodzielnego życia i braku zasobów pozwalających
zaspokoić potrzeby. Niewątpliwie istnieje konieczność zwiększania liczby miejsc w pieczy
zastępczej, zwłaszcza w jej rodzinnych formach, natomiast w ocenie resortu rodziny
niezasadnym jest określanie sytuacji pozostawania osób pełnoletnich w rodzinach
zastępczych czy placówkach „blokowaniem miejsc”. Osoby te bowiem z określonych
powodów i zaistniałych potrzeb wymagają dalszego pozostawania w podmiotach pieczy
zastępczej.
Projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zakłada
natomiast zmiany w procesie usamodzielniania oraz pogłębione wsparcie osób
usamodzielnianych, tak aby zagwarantować młodzieży opuszczającej pieczę zastępczą jak
najlepszy start w dorosłość. Nowe, proponowane przepisy dotyczą m.in. wprowadzenia
wcześniejszego rozpoczęcia procesu usamodzielniania - od 16 roku życia oraz zmian
w zakresie programu usamodzielnienia - dodania terminów realizacji poszczególnych
działań, uzgodnionego sposobu wydatkowania środków finansowych, miejsca w którym
wychowanek zamierza się osiedlić po opuszczeniu pieczy zastępczej. Projekt nowelizacji
ustawy obejmuje również wprowadzenie zmian w zadaniach opiekuna usamodzielnienia
oraz warunkach jakie musi spełniać osoba będąca opiekunem usamodzielnienia. Celem tych
działań jest profesjonalizacja usamodzielnień oraz wprowadzenie ewaluacji procesu
usamodzielnień po jego zakończeniu pod kątem jego skuteczności. Zgodnie z założeniami
nastąpi również wzrost świadczenia na kontynuowanie nauki dla usamodzielnianych
wychowanków pieczy zastępczej. Rozszerzona zostanie również możliwość działania
placówek opiekuńczo-wychowawczych poprzez umożliwienie prowadzenia przez placówki
mieszkań treningowych dla wychowanków, mieszkań treningowych dla rodzin w ramach
reintegracji, grup usamodzielnienia. Rozwiązania te będą zachęcały młodych ludzi do
opuszczania pieczy, ale w tempie i w sposób wynikający z ich potrzeb, nie zaś na podstawie
braku zgody starosty na dalszy pobyt w placówce czy rodzinie zastępczej.
Mając na uwadze dobro dziecka w projekcie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej zaproponowano skrócenie do najkrótszego możliwego czasu –
jeśli brak jest szans na powrót, ale nie więcej niż 12 miesięcy - terminu na złożenie do
właściwego sądu wniosku o wszczęcie postępowania o wydanie zarządzeń wobec dziecka,
celem uregulowania jego sytuacji prawnej. Kwestia dotycząca wprowadzenia
obowiązkowych szkoleń dla sędziów rodzinnych pozostaje w gestii Ministerstwa
Sprawiedliwości. Tematy te są natomiast przedmiotem analiz i współpracy resortu rodziny
oraz resortu sprawiedliwości, celem opracowania korzystnych zmian usprawniających
działania w tym zakresie, dobrych praktyk, wytycznych.
W projekcie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
zaproponowano również wprowadzenie nowej formuły - rodziny opiekuńczej, obejmującej
zawodowo opieką osoby, które przebywały w rodzinie zastępczej, ukończyły 25. rok życia i
są niezdolne do samodzielnej egzystencji, proces usamodzielnienia nie powiódł się.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
We wspomnianym projekcie nowelizacji nie znalazły się natomiast zapisy doprecyzowujące
definicję rodziny spokrewnionej. Warto zauważyć, że zgłaszany przez samorządy problem
zasługuje na rozważanie na etapie konsultacji ustawy.
W ramach prac resortu rodziny obecnie nie jest rozważane zrównanie uprawnień rodzin
zastępczych z rodzinami przysposabiającymi w zakresie prawa do urlopu na warunkach
urlopu macierzyńskiego.
Odpowiadając na pytanie dotyczące zmian w zakresie pozyskiwania informacji od
pracodawców przez organy prowadzące postępowania administracyjne w sprawach
dotyczących pieczy zastępczej uprzejmie informuję, że w projekcie nowelizacji ustawy
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zaproponowano, przyjmując rozwiązania
analogiczne do tych, które wprowadza ustawa o pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --