Odpowiedź na interpelację w sprawie interpretacji przepisów ustawy o ochotniczych strażach pożarnych Odpowiedź na interpelację nr 11918 w sprawie interpretacji przepisów ustawy o ochotniczych strażach pożarnych Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 29-09-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer nr 11918 Pana Posła Krzysztofa Habury w sprawie interpretacji przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych[1], uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Na wstępie pragnę poinformować, że nowelizacja[2] ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych z 2023 r.[3] miała na celu umożliwienie gminom (w ramach posiadanych sił i środków) wydatkowania środków finansowych na wyżywienie strażaków ratowników ochotniczej straży pożarnej (OSP). W trakcie prac nad nowelizacją ww. przepisów była zgłaszana potrzeba jednoznacznego wprowadzenia dwóch cezur czasowych. Pierwszej, określonej na „co najmniej 6 godzin” dla prowadzenia działań ratowniczych, udziału w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, udziału w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże, drugiej zaś - „co najmniej 8 godzin”, przewidzianej dla uczestnictwa w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych. Powyższe znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu[4] do projektu ww. nowelizacji. Do czasu wejścia w życie ustawy o OSP gminy finansowały wskazane zadanie głównie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej[5]. Należy również wskazać, że w wyniku nowelizacji[6] ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej[7] wprowadzono przepis stanowiący, iż organy Państwowej Straży Pożarnej (PSP) mogą zapewnić wyżywienie, m.in. członkom ochotniczych straży pożarnych (uczestniczącym w określonym katalogu działań). Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy o OSP w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej gmina zapewnia, stosownie do posiadanych sił i środków, ochotniczym strażom pożarnym: (…) 5) wyżywienie strażaków ratowników OSP podczas 1. prowadzenia działań ratowniczych, 2. udziału w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, 3. udziału w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże trwających co najmniej 6 godzin, a także szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych trwających co najmniej 8 godzin (…). Trzeba zatem stwierdzić, że treść ww. przepisu prawa odnosi się do obowiązku gminy w zakresie zapewnienia wyżywienia strażakom ratownikom OSP podczas prowadzenia działań ratowniczych, udziału w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych (bez limitu czasowego) oraz do wyżywienia strażaków ratowników OSP podczas udziału w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże trwających co najmniej 6 godzin, a także szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych trwających co najmniej 8 godzin. Odnośnie do poruszonego w wystąpieniu Pana Posła zagadnienia czy wyżywienie przysługuje jedynie członkom OSP z terenu danej gminy, którzy biorą udział w działaniach ratowniczych mających miejsce na terenie tej gminy oraz wątpliwości czy wyżywienie należy się jedynie tym strażakom, którzy biorą udział w akcji ratowniczej przez co najmniej 6 godzin, czy też każdemu ze strażaków, bez względu na to ile czasu uczestniczy w akcji ratowniczej, jeżeli akcja ta trwa co najmniej 6 godzin, należy zauważyć, że art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy o OSP odnosi się wprost do szczególnej kategorii strażaków OSP, tj. ratowników[8], a warunkowanie czasowe zapewnienia wyżywienia dotyczy czasu trwania ww. działań, a nie czasu udziału danego strażaka w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże itd. Zatem to nie udział danego strażaka w działaniach prowadzonych przez inne służby itd., lecz same działania mają trwać co najmniej 6 godzin. Powyższe dotyczy także odpowiednio ww. wymogu 8 godzin. Natomiast w zakresie kwestii dotyczącej poniesienia kosztów na rzecz OSP z terenu innej gminy oraz w nawiązaniu do treści art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy o OSP dotyczącego udziału w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże dodatkowo należy wskazać na § 5 ust. 2 [9] rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 lipca 1998 r. w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej, okoliczności i warunków udziału tych jednostek w działaniach ratowniczych poza terenem własnego działania oraz zakresu, szczegółowych warunków i trybu zwrotu poniesionych przez nie kosztów[10], zgodnie z którym: Podmiot, o którym mowa w ust. 1 [tj. ponoszący koszty funkcjonowania danej jednostki], występuje o zwrot poniesionych kosztów do organu Państwowej Straży Pożarnej, który wezwał jednostkę do udzielenia pomocy, w terminie 30 dni od dnia zakończenia działania ratowniczego, przedkładając zestawienie poniesionych kosztów. Przepis ten dotyczy zatem szczególnego przypadku. Ponadto należy wskazać, że przepis art. 10 ust. 1 ustawy o OSP już we wstępie do wyliczenia określa, że w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej gmina zapewnia, stosownie do posiadanych sił i środków, ochotniczym strażom pożarnym, m.in. wyżywienie[11]. Przepis ten ma dwie istotne implikacje. Gmina realizuje wyżywienie tylko wobec członków OSP (tylko wobec strażaków ratowników OSP) i to w miarę swoich sił i środków (możliwości finansowych i logistycznych) oraz, że odbywa się to w ramach realizacji zadań własnych gminy, o których mowa w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[12]. W tym miejscu należy nadmienić, że zadania własne gminy stanowią sferę usług i obowiązków, które gmina realizuje samodzielnie i na własną odpowiedzialność w celu zaspokajania lokalnych potrzeb mieszkańców. Przedmiotowy przepis stanowi podstawę prawną dla gminy do wydatkowania środków finansowych[13] na wyżywienie strażaków OSP. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że kwestie związane z wyżywieniem strażaków OSP powinny być uzgadniane przez władze samorządowe w ramach współpracy z właściwą terytorialnie jednostką organizacyjną Państwowej Straży Pożarnej, tj. komendą powiatową (miejską) PSP, co pozwoli na uniknięcie ewentualnych nieporozumień oraz na sprawne zabezpieczenie potrzeb uczestników działań. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2025 r. poz. 244, dalej również: „ustawa o OSP” [2] Nr druku sejmowego 3148 [3] Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1560 [4] „(…) W zaproponowanym przepisie, powiązano możliwość finansowania przez gminę wyżywienia określonej grupie (strażacy ratownicy OSP) w określonych sytuacjach wskazanych w art. 3 ustawy dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (podczas prowadzenia działań ratowniczych, udziału w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, udziału w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże, trwających co najmniej 6 godzin, a także szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych, trwających co najmniej 8 godzin) (…).” [5] Ustawa o OSP uchyliła ww. przepis prawa. [6] wprowadzonej ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1610, z późn. zm. [7] Dz. U. z 2024 r. poz. 1443, z późn. zm. [8] Uprawnionych do udziału w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych - art. 8 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. [9] W związku z § 7 pkt 3, wskazującym na wyżywienie tylko uczestników działania ratowniczego – por. kategorie wyróżnione powyżej w punktach w cytowanym art. 10 ust. 1 pkt 5, gdzie jest odniesienie również do „akcji”. [10] Dz. U. Nr 94 poz. 598 , z późn. zm. [11] Art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy o OSP [12] Dz. U. z 2025 r. poz. 1153. [13] Mając na względzie art. 62 ustawy o samorządzie gminnym oraz w związku z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 4 oraz art. 13 ust. 11 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych, prowadzenie działalności informacyjnej, instruktażowej i szkoleniowej, jak również udzielanie wyjaśnień należy do zadań regionalnych izb obrachunkowych.