Interpelacja nr 11917
Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w decyzjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących świadczeń postojowych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (85%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w decyzjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących świadczeń postojowych
Interpelacja nr 11917
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nieprawidłowości w decyzjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących świadczeń postojowych
Zgłaszający: Przemysław Wipler
Data wpływu: 25-08-2025
Szanowna Pani Minister,
w przestrzeni publicznej pojawiły się informacje, które budzą ogromne oburzenie i wymagają stanowczej reakcji ze strony resortu, którym Pani kieruje. Nagłośniony przez media społecznościowe przypadek pani Doroty[1] (dot. decyzji ZUS oddział w Krakowie z dnia 28 października 2024 r. o sygnaturze sprawy 180000/604/640531/2023/RSP-A) stanowi przykład praktyki działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który należy uznać za rażące naruszenia prawa i zasad prawidłowego postępowania administracyjnego.
Pani Dorota, prowadząca działalność gospodarczą w zakresie animacji zabaw dla dzieci, w okresie pandemii – w związku z obowiązującymi regulacjami i zakazami państwowymi – została całkowicie pozbawiona możliwości wykonywania swojej działalności. W konsekwencji skorzystała z przysługującego jej świadczenia postojowego. Pomimo tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nakazującą zwrot wypłaconego świadczenia i wszczął wobec niej postępowanie windykacyjne, choć pani Dorota szczegółowo przedstawiła wyjaśnienia wskazujące na wadliwość oraz niesprawiedliwy charakter tej decyzji.
Z uzyskanych informacji wynika, że:
ZUS, dysponując sprzecznymi danymi pochodzącymi z rejestrów REGON oraz CEiDG, nie podjął próby wyjaśnienia rozbieżności, co stanowi podstawowy obowiązek organu administracji publicznej,
postępowanie od chwili wysłania informacji o wszczęciu postępowania do wydania decyzji trwało zaledwie cztery minuty, co czyni je pozornym i iluzorycznym, z góry zakładającym nieuwzględnienie stanowiska strony,
organ, wbrew orzecznictwu sądów administracyjnych, nie dokonał oceny faktycznej przeważającej działalności, lecz ograniczył się do mechanicznej formalnej analizy niekorzystnych wpisów w rejestrach (pomijając korzystne),
eksperci wskazują poważne wątpliwości co do braku podstawy prawnej wydawania przedmiotowych decyzji.
W związku z powyższym istnieją przesłanki, aby uznać, że ZUS powinien był z urzędu wszcząć nadzwyczajne postępowanie zmierzające do wzruszenia ostatecznej decyzji. Niestety tak się nie stało, a zamiast tego pani Dorota została narażona na stres, koszty i długotrwałe postępowania sądowe.
ZUS, w publicznych wypowiedziach zamieszczonych w serwisie X[2], broni swojej decyzji, nie odnosząc się jednak do meritum sprawy ani do wskazanych kardynalnych błędów. Jest to dowód braku autorefleksji oraz niewytłumaczalnej niechęci do skorzystania z instrumentów prawnych, którymi ZUS dysponuje, aby z urzędu wszcząć postępowanie zmierzające do wzruszenia ostatecznej decyzji (ew. dokonania oceny zasadności wzruszenia ostatecznej decyzji).
Abstrahując od aspektów stricte prawnych, należy podkreślić, że działanie ZUS w tej sprawie budzi głębokie oburzenie w wymiarze czysto ludzkim. Obywatelom każe się ponosić konsekwencje technicznej nieudolności państwa, polegającej na braku synchronizacji dwóch rejestrów prowadzonych przez administrację publiczną. Sytuacja pani Doroty była całkowicie niezawiniona, a mimo to ZUS, dysponując korzystnymi dla niej danymi z rejestru REGON, intencjonalnie je zignorował, posiłkując się jedynie danymi z rejestru CEiDG, wydając decyzję obciążającą stronę słabszą – obywatela.
Jednocześnie pojawiają się uzasadnione obawy, że sprawa pani Doroty nie jest odosobnionym przypadkiem, lecz świadczy o problemie systemowym. Według doniesień medialnych[3] ZUS wydał tysiące podobnych decyzji, żądając zwrotu świadczeń postojowych. Konieczne jest zatem zbadanie, czy kazus pani Doroty nie stanowi elementu szerszej praktyki oraz czy przedmiotowe decyzje miały należyte podstawy. Postępowanie ZUS wobec pani Doroty podważa bowiem zaufanie obywateli do państwa, narażając również Panią Minister na odpowiedzialność polityczną, a ponadto rodzi poważne wątpliwości co do prawidłowości około 16 tysięcy analogicznych decyzji. Pytania zawarte w niniejszej interpelacji mają na celu wyjaśnienie tej sytuacji.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Pani Minister planuje skorzystać ze swoich uprawnień nadzorczych w celu wyeliminowania z obrotu prawnego wyżej opisanej wadliwej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w stosunku do pani Doroty? Czy Pani Minister ma wiedzę, dlaczego ZUS nie skorzystał z przysługującej mu kompetencji do zmiany własnej decyzji z urzędu?
Czy ZUS planuje wydawanie kolejnych decyzji o zwrot świadczeń postojowych? Czy specgrupy, o których informowały media[4], zakończyły swoją działalność?
Ile postępowań sądowych wszczęto w sprawie odwołań od decyzji dotyczących zwrotu świadczeń postojowych? Proszę o podanie danych z wyszczególnieniem liczby spraw w poszczególnych latach oraz wskazaniem, jakiego rodzaju świadczeń postojowych dotyczyły poszczególne postępowania.
Jakie były rozstrzygnięcia sądów w tych sprawach? Proszę o podanie liczby przypadków zakończonych:
a) uwzględnieniem odwołania,
b) oddaleniem odwołania,
c) umorzeniem postępowania,
d) innymi rozstrzygnięciami.
Ile spraw jest nadal w toku (z rozbiciem na etapy postępowania: I instancja, II instancja, ewentualnie kasacja)?
Ile wyroków I instancji zostało zaskarżonych oraz przez którą stronę (ZUS czy odwołujący się świadczeniobiorca)?
Ile rozstrzygnięć zapadło w II instancji, z podaniem liczby:
a) wyroków na korzyść ZUS,
b) wyroków na korzyść świadczeniobiorcy.
Jakie były koszty postępowań sądowych w tych sprawach?
Jakie łącznie koszty poniósł ZUS z tytułu przegranych spraw sądowych dotyczących zwrotu postojowego?
Ile decyzji o zwrocie postojowego zostało uchylonych przez ZUS w toku postępowania administracyjnego (bez udziału sądu)? Proszę o wskazanie podstaw prawnych.
Jakie okoliczności najczęściej wskazywano jako przesłankę wydania decyzji o zwrocie świadczenia postojowego? Proszę o podanie liczby decyzji wydanych z każdej z tych przesłanek oraz wskazanie, w ilu przypadkach – tak jak w sprawie pani Doroty – podstawą rozstrzygnięcia były wyłącznie dane z rejestru CEiDG z pominięciem informacji zawartych w rejestrze REGON?
Ile spraw zakończyło się zawarciem ugody sądowej lub pozasądowej?
Czy zostały podjęte działania w celu ujednolicenia praktyki orzeczniczej ZUS w tych sprawach? W szczególności zmierzające do rzetelnego prowadzenia postępowania dowodowego. Jeżeli tak, to jakie?
Czy ZUS lub ministerstwo analizowało efektywność działań w stosunku do poniesionych kosztów i skutków społecznych postępowań?
Czy Pani Minister planuje wprowadzenie zmian legislacyjnych w związku z problemami ujawnionymi w toku tych postępowań?
[1] https://x.com/OficjalneZero/status/1955926679043375527
[2] https://x.com/zus_pl/status/1955942070180294787
[3] https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Windykacja-ruszyla-16-tys-decyzji-ZUS-zada-zwrotu-wyplaconych-pieniedzy,274234,1.html
[4] https://www.bankier.pl/wiadomosc/Pomoc-w-ramach-tarczy-antykryzysowa-do-kontoli-To-obowiazek-ZUS-u-8619291.html
Interpelacja nr 11917
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nieprawidłowości w decyzjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących świadczeń postojowych
Zgłaszający: Przemysław Wipler
Data wpływu: 25-08-2025
Szanowna Pani Minister,
w przestrzeni publicznej pojawiły się informacje, które budzą ogromne oburzenie i wymagają stanowczej reakcji ze strony resortu, którym Pani kieruje. Nagłośniony przez media społecznościowe przypadek pani Doroty[1] (dot. decyzji ZUS oddział w Krakowie z dnia 28 października 2024 r. o sygnaturze sprawy 180000/604/640531/2023/RSP-A) stanowi przykład praktyki działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który należy uznać za rażące naruszenia prawa i zasad prawidłowego postępowania administracyjnego.
Pani Dorota, prowadząca działalność gospodarczą w zakresie animacji zabaw dla dzieci, w okresie pandemii – w związku z obowiązującymi regulacjami i zakazami państwowymi – została całkowicie pozbawiona możliwości wykonywania swojej działalności. W konsekwencji skorzystała z przysługującego jej świadczenia postojowego. Pomimo tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nakazującą zwrot wypłaconego świadczenia i wszczął wobec niej postępowanie windykacyjne, choć pani Dorota szczegółowo przedstawiła wyjaśnienia wskazujące na wadliwość oraz niesprawiedliwy charakter tej decyzji.
Z uzyskanych informacji wynika, że:
ZUS, dysponując sprzecznymi danymi pochodzącymi z rejestrów REGON oraz CEiDG, nie podjął próby wyjaśnienia rozbieżności, co stanowi podstawowy obowiązek organu administracji publicznej,
postępowanie od chwili wysłania informacji o wszczęciu postępowania do wydania decyzji trwało zaledwie cztery minuty, co czyni je pozornym i iluzorycznym, z góry zakładającym nieuwzględnienie stanowiska strony,
organ, wbrew orzecznictwu sądów administracyjnych, nie dokonał oceny faktycznej przeważającej działalności, lecz ograniczył się do mechanicznej formalnej analizy niekorzystnych wpisów w rejestrach (pomijając korzystne),
eksperci wskazują poważne wątpliwości co do braku podstawy prawnej wydawania przedmiotowych decyzji.
W związku z powyższym istnieją przesłanki, aby uznać, że ZUS powinien był z urzędu wszcząć nadzwyczajne postępowanie zmierzające do wzruszenia ostatecznej decyzji. Niestety tak się nie stało, a zamiast tego pani Dorota została narażona na stres, koszty i długotrwałe postępowania sądowe.
ZUS, w publicznych wypowiedziach zamieszczonych w serwisie X[2], broni swojej decyzji, nie odnosząc się jednak do meritum sprawy ani do wskazanych kardynalnych błędów. Jest to dowód braku autorefleksji oraz niewytłumaczalnej niechęci do skorzystania z instrumentów prawnych, którymi ZUS dysponuje, aby z urzędu wszcząć postępowanie zmierzające do wzruszenia ostatecznej decyzji (ew. dokonania oceny zasadności wzruszenia ostatecznej decyzji).
Abstrahując od aspektów stricte prawnych, należy podkreślić, że działanie ZUS w tej sprawie budzi głębokie oburzenie w wymiarze czysto ludzkim. Obywatelom każe się ponosić konsekwencje technicznej nieudolności państwa, polegającej na braku synchronizacji dwóch rejestrów prowadzonych przez administrację publiczną. Sytuacja pani Doroty była całkowicie niezawiniona, a mimo to ZUS, dysponując korzystnymi dla niej danymi z rejestru REGON, intencjonalnie je zignorował, posiłkując się jedynie danymi z rejestru CEiDG, wydając decyzję obciążającą stronę słabszą – obywatela.
Jednocześnie pojawiają się uzasadnione obawy, że sprawa pani Doroty nie jest odosobnionym przypadkiem, lecz świadczy o problemie systemowym. Według doniesień medialnych[3] ZUS wydał tysiące podobnych decyzji, żądając zwrotu świadczeń postojowych. Konieczne jest zatem zbadanie, czy kazus pani Doroty nie stanowi elementu szerszej praktyki oraz czy przedmiotowe decyzje miały należyte podstawy. Postępowanie ZUS wobec pani Doroty podważa bowiem zaufanie obywateli do państwa, narażając również Panią Minister na odpowiedzialność polityczną, a ponadto rodzi poważne wątpliwości co do prawidłowości około 16 tysięcy analogicznych decyzji. Pytania zawarte w niniejszej interpelacji mają na celu wyjaśnienie tej sytuacji.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Pani Minister planuje skorzystać ze swoich uprawnień nadzorczych w celu wyeliminowania z obrotu prawnego wyżej opisanej wadliwej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w stosunku do pani Doroty? Czy Pani Minister ma wiedzę, dlaczego ZUS nie skorzystał z przysługującej mu kompetencji do zmiany własnej decyzji z urzędu?
Czy ZUS planuje wydawanie kolejnych decyzji o zwrot świadczeń postojowych? Czy specgrupy, o których informowały media[4], zakończyły swoją działalność?
Ile postępowań sądowych wszczęto w sprawie odwołań od decyzji dotyczących zwrotu świadczeń postojowych? Proszę o podanie danych z wyszczególnieniem liczby spraw w poszczególnych latach oraz wskazaniem, jakiego rodzaju świadczeń postojowych dotyczyły poszczególne postępowania.
Jakie były rozstrzygnięcia sądów w tych sprawach? Proszę o podanie liczby przypadków zakończonych:
a) uwzględnieniem odwołania,
b) oddaleniem odwołania,
c) umorzeniem postępowania,
d) innymi rozstrzygnięciami.
Ile spraw jest nadal w toku (z rozbiciem na etapy postępowania: I instancja, II instancja, ewentualnie kasacja)?
Ile wyroków I instancji zostało zaskarżonych oraz przez którą stronę (ZUS czy odwołujący się świadczeniobiorca)?
Ile rozstrzygnięć zapadło w II instancji, z podaniem liczby:
a) wyroków na korzyść ZUS,
b) wyroków na korzyść świadczeniobiorcy.
Jakie były koszty postępowań sądowych w tych sprawach?
Jakie łącznie koszty poniósł ZUS z tytułu przegranych spraw sądowych dotyczących zwrotu postojowego?
Ile decyzji o zwrocie postojowego zostało uchylonych przez ZUS w toku postępowania administracyjnego (bez udziału sądu)? Proszę o wskazanie podstaw prawnych.
Jakie okoliczności najczęściej wskazywano jako przesłankę wydania decyzji o zwrocie świadczenia postojowego? Proszę o podanie liczby decyzji wydanych z każdej z tych przesłanek oraz wskazanie, w ilu przypadkach – tak jak w sprawie pani Doroty – podstawą rozstrzygnięcia były wyłącznie dane z rejestru CEiDG z pominięciem informacji zawartych w rejestrze REGON?
Ile spraw zakończyło się zawarciem ugody sądowej lub pozasądowej?
Czy zostały podjęte działania w celu ujednolicenia praktyki orzeczniczej ZUS w tych sprawach? W szczególności zmierzające do rzetelnego prowadzenia postępowania dowodowego. Jeżeli tak, to jakie?
Czy ZUS lub ministerstwo analizowało efektywność działań w stosunku do poniesionych kosztów i skutków społecznych postępowań?
Czy Pani Minister planuje wprowadzenie zmian legislacyjnych w związku z problemami ujawnionymi w toku tych postępowań?
[1] https://x.com/OficjalneZero/status/1955926679043375527
[2] https://x.com/zus_pl/status/1955942070180294787
[3] https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Windykacja-ruszyla-16-tys-decyzji-ZUS-zada-zwrotu-wyplaconych-pieniedzy,274234,1.html
[4] https://www.bankier.pl/wiadomosc/Pomoc-w-ramach-tarczy-antykryzysowa-do-kontoli-To-obowiazek-ZUS-u-8619291.html
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
10
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13047 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.434.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11917 Pana Posła Przemysława Wiplera w sprawie
nieprawidłowości w decyzjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących świadczeń
postojowych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych
z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych
oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych1 (dalej: ustawa o COVID-19), przedsiębiorcy
z określonych branż mogli otrzymać od 4 maja 2021 r. świadczenie postojowe. Inicjatorem
tych przepisów było ówczesne Ministerstwo Rozwoju i Technologii, które odpowiadało za
określanie warunków uzyskania tego świadczenia. Ocena ewentualnej zasadności zmiany
ww. przepisów pozostaje poza właściwością Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej.
W kontekście poruszanej sprawy dot. decyzji ZUS – Oddział w Krakowie, uprzejmie
wyjaśniam, że w sprawie złożone zostało odwołanie od prawomocnej decyzji i sprawa będzie
rozstrzygana przez właściwy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych2.
Tarcza Antykryzysowa miała na celu ustabilizowanie polskiej gospodarki, a także danie jej
impulsu inwestycyjnego. Właściwe zdefiniowanie pojęcia przeważającej działalności
w kontekście przepisów ustawy o COVID-19 miało zatem doniosłe znaczenie również
w kontekście celu tzw. tarczy antykryzysowej, która stanowi reakcję na negatywne skutki
epidemii COVID-19. Jak wynika z przepisów, cel tych regulacji prawnych nastawiony jest na
realne - rzeczywiste wsparcie dla podmiotów, które skutki epidemii - COVID-19 faktycznie
ponoszą (np. przez wprowadzone ograniczenia w prowadzeniu działalności). Chodzi zatem
o to, aby wsparcie otrzymały podmioty faktycznie prowadzące na dany dzień jako
przeważającą działalność we wskazanym zakresie według podanego kodu PKD. W wyroku
z dnia 7 stycznia 2013 r. (II UK 142/12) oraz w wyroku z 23 listopada 2016 r. (II UK 402/15)
Sąd Najwyższy stwierdził, że informacja o rodzaju działalności wynikająca z rejestru REGON
nie tworzy żadnego stanu prawnego, a jedynie ma potwierdzać stan faktyczny według
oświadczenia wiedzy podmiotu prowadzącego taką działalność. Oświadczenia wiedzy mają
charakter potwierdzenia faktów. Mogą być więc zakwestionowane, ponieważ stan nimi
stwierdzony jako fakt podlega ocenie w kategoriach prawdy lub fałszu.
1 Dz. U. 2025 poz. 764.
2 Decyzja jako niewymieniona w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (dalej: ustawa systemowa) jest indywidualną decyzją wskazaną w art. 83 ust. 1 tej ustawy, od której
przysługuje odwołanie do sądu, wszczynające postępowanie cywilne - art. 83 ust. 2 ustawy systemowej, Dz. U. z
2025 r. poz. 350, z późn. zm.
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W art. 15zx ust. 1 ustawy o COVID-19 ustawodawca przewidział obowiązek zwrotu
nienależnie pobranego świadczenia postojowego wraz z odsetkami za opóźnienie
w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego3. Orzeczenie
obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego następuje w drodze
decyzji, która może być wydana nie później niż w terminie 5 lat od dnia wypłaty świadczenia.
Pięcioletni termin do wydania decyzji należy traktować jako termin zawity, po upływie
którego wygasa możliwość wszczęcia postępowania o zwrot nienależnie pobranego
świadczenia. Zgodnie z art. 15zx ust. 2 ustawy o COVID-19, za nienależnie pobrane
świadczenie postojowe uważa się świadczenie:
przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo
w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą
świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;
wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona;
wypłacone w kwocie wyższej niż należna.
Art. 15zx ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID-19 został uregulowany na wzór art. 84 ust. 2 pkt 2
ustawy systemowej4. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia postojowego
wydawana jest na podstawie art. 15zx ustawy o COVID-19 w związku z art. 83 ust. 1 i 2
ustawy systemowej. Jak wskazano powyżej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) posiada
ustawowe prawo do weryfikacji i prowadzenia postępowań w zakresie prawidłowości
dokonanej wypłaty świadczeń postojowych. Jest też uprawniony do kontroli prawidłowości
i rzetelności danych przekazanych we wniosku lub oświadczeniu. Do weryfikacji spraw
dotyczących wypłaty świadczenia postojowego, ZUS wytypował 94 215 takich spraw.
Poniżej przedstawiam informacje odnośnie do wydanych decyzji przez zobowiązujących do
zwrotu świadczenia postojowego:
Rodzaj decyzji Liczba decyzji Kwota w zł (należność główna)
Obowiązek zwrotu świadczenia
postojowego
15 967 51 071 639,50
Kwoty nienależnie pobranych świadczeń postojowych ustalone prawomocnymi decyzjami
oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń
z ubezpieczeń społecznych. Jeżeli osoby, które nienależnie pobrały świadczenia postojowe
nie są uprawnione do pobierania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, nienależnie pobrane
świadczenia postojowe podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji. W przypadku ustalenia zadłużenia z tytułu nienależnie
pobranego świadczenia postojowego, ZUS ma prawo ek podjąć działania w celu odzyskania
należności. Działania te, podobnie jak wszystkich innych wierzycieli publicznoprawnych, są
ograniczone do dochodzenia należności w ramach przysługujących środków prawnych. Mają
one zastosowanie wobec wszystkich dłużników, którzy nie podejmują dobrowolnej spłaty
zadłużenia, a obowiązek ich dochodzenia wynika wprost z przepisów prawa. Kwoty
odzyskanych świadczeń postojowych zostały zaprezentowane w poniższej tabeli (wg stanu
na 20 sierpnia 2025 r.):
3 Jeżeli świadczenie postojowe zostało wypłacone na skutek błędu pracownika, nie ma podstaw prawnych do
żądania jego zwrotu. Takie świadczenie nie jest nienależnie pobranym świadczeniem, o którym mowa w ustawie o
COVID-19.
4 Zgodnie z art. 15zx ust. 8 ustawy o COVID-19 do nienależnie pobranego świadczenia postojowego stosuje się
odpowiednio art. 84 ust. 1a i 8-8e ustawy systemowej.
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ogółem w zł
Sposób odzyskania/Kwota 26 197 107,32
Windykacja 9 420 885,18
Dobrowolne wpłaty 16 502 916,15
Potrącenie ze świadczeń 273 305,99
Pragnę ponownie zdementować informację odnoszącą się do powołania przez ZUS
„specgrup”, które zajmują się postępowaniami w sprawie zwrotu nienależnie pobranych
świadczeń postojowych. Postępowania w tym zakresie są podejmowane przez pracowników
wewnętrznych komórek organizacyjnych w terenowych jednostkach ZUS, wyznaczonych
w Regulaminie organizacyjnym ZUS do realizacji tego typu zadań. Informacje te były już
dementowane przez rzecznika prasowego ZUS, również w artykule ze strony bankier.pl
powołanym w interpelacji.
Odnośnie do powinności wszczęcia z urzędu nadzwyczajnego postępowania zmierzającego
do wzruszenia ostatecznej decyzji przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej,
uprzejmie wyjaśniam, że tryb kontroli decyzji ZUS określa przede wszystkim art. 83 ust. 2
ustawy systemowej, który stanowi, że od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego
sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego,
oraz art. 83a tej ustawy. W myśl tego ostatniego przepisu, prawo lub zobowiązanie
stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby
zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone
nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają
wpływ na to prawo lub zobowiązanie (ust. 1).
Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego
sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach
określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (ust. 2). Minister
właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego z mocy ustawy pozbawiony jest więc
możliwości wszczynania i prowadzenia postępowań w trybach nadzwyczajnych wobec
decyzji ZUS. Takie postępowania może wszczynać i prowadzić wyłącznie ZUS wobec decyzji
własnych. Przewidziana w art. 83a ust. 2 ustawy systemowej możliwość zmiany, uchylenia
lub unieważnienia z urzędu decyzji ostatecznych, od których nie zostało wniesione
odwołanie na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. -
Kodeks postępowania administracyjnego5, odnosi się do art. 154 KPA, art. 155 KPA czy art.
156 KPA, z zastrzeżeniem, że organem właściwym do prowadzenia postępowań na tych
podstawach wobec decyzji ZUS jest sam ZUS.
Takie rozwiązanie odpowiada konstrukcji nadzoru ministra właściwego do spraw
zabezpieczenia społecznego nad działalnością ZUS. Zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy
systemowej, nadzór nad zgodnością działań ZUS z obowiązującymi przepisami sprawuje
minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Należy jednak podkreślić, że
nadzór ten – z mocy przywołanego przepisu – nie może dotyczyć spraw indywidualnych
rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. W tym zakresie ubezpieczonym
przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w art. 83
5 Dz.U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm.
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ust. 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego6 (dalej k.p.c.).
Decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia postojowego, jest decyzją
indywidualną, wyłączoną z uprawnień nadzorczych ministra właściwego do spraw
zabezpieczenia społecznego nad ZUS. Tym samym, nie istnieje umocowanie prawne do
ingerencji ministra do spraw zabezpieczenia społecznego w wydane przez Oddziały ZUS
decyzje o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia postojowego.
ZUS jest zobowiązany wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny i zapewnić czynny udział
stronie postępowania. W trakcie postępowania osoby zainteresowane otrzymywały
zawiadomienia o wszczęciu postępowania wraz z informacją o możliwości czynnego udziału,
składania wyjaśnień, materiałów dowodowych. Na każdym etapie postępowania
przysługiwało stronie prawo wglądu do akt sprawy. Decyzje wydane przez ZUS mogą
podlegać kontroli sądowej. Osoba, która otrzymała decyzję o zwrocie ma prawo do złożenia
odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, jeżeli uważa, że decyzja nie jest zgodna
z przepisami prawa lub stanem faktycznym. Jeżeli ZUS uzna odwołanie za słuszne, zmienia
lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia
odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu (art. 83 ust. 6 ustawy
systemowej). Taki tryb postępowania zastosowano w 33 przypadkach.
W sprawach dotyczących zwrotu świadczeń postojowych ZUS przekazał do rozpatrzenia
przez sądy 1282 odwołania, stan na 15 września 2025 r., w tym:
w 2021 r. – 75 odwołań,
w 2022 r. – 219 odwołań,
w 2023 r. – 155 odwołań,
w 2024 r. – 523 odwołań,
w 2025 r. – 310 odwołań.
W sprawach dotyczących zwrotu świadczeń postojowych w sądach I instancji zapadły
następujące rodzaje orzeczeń:
uwzględnienie/częściowe uwzględnienie odwołania – 394,
oddalenie odwołania – 309,
umorzenie postępowania – 156,
inne – 69.
Na dzień 15 września 2025 r. nadal w toku jest 447 spraw w tym: 354 sprawy są w I instancji
a 93 sprawy są w II instancji. W sprawach dotyczących zwrotu świadczeń postojowych
wniesionych zostało 247 apelacji w tym: 183 apelacje wniesione zostały przez ZUS, a 64
apelacje wniesione zostały przez Wnioskodawców.
W sądach II instancji w sprawach, w których apelację wniósł wnioskodawca zapadły
orzeczenia:
28 oddalających apelację,
15 uwzględnienie apelacji,
1 odrzucenie apelacji,
1 umorzenie postępowania.
W sądach II instancji w sprawach, w których apelację wniósł ZUS zapadły orzeczenia:
93 oddalających apelację,
6 Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, z późn, zm.
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
13 uwzględnienie apelacji,
2 uchylenie wyroku,
1 umorzenie postępowania.
Zakład nie ewidencjonuje danych dotyczących kosztów postępowań sądowych w sprawach
zwrotu świadczenia postojowego. Ich pozyskanie wymagałoby przeprowadzenia ręcznej
kwerendy. Zgodnie z art. 47712 k.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest
dopuszczalne zawarcie ugody ani poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.434.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11917 Pana Posła Przemysława Wiplera w sprawie
nieprawidłowości w decyzjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących świadczeń
postojowych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych
z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych
oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych1 (dalej: ustawa o COVID-19), przedsiębiorcy
z określonych branż mogli otrzymać od 4 maja 2021 r. świadczenie postojowe. Inicjatorem
tych przepisów było ówczesne Ministerstwo Rozwoju i Technologii, które odpowiadało za
określanie warunków uzyskania tego świadczenia. Ocena ewentualnej zasadności zmiany
ww. przepisów pozostaje poza właściwością Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej.
W kontekście poruszanej sprawy dot. decyzji ZUS – Oddział w Krakowie, uprzejmie
wyjaśniam, że w sprawie złożone zostało odwołanie od prawomocnej decyzji i sprawa będzie
rozstrzygana przez właściwy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych2.
Tarcza Antykryzysowa miała na celu ustabilizowanie polskiej gospodarki, a także danie jej
impulsu inwestycyjnego. Właściwe zdefiniowanie pojęcia przeważającej działalności
w kontekście przepisów ustawy o COVID-19 miało zatem doniosłe znaczenie również
w kontekście celu tzw. tarczy antykryzysowej, która stanowi reakcję na negatywne skutki
epidemii COVID-19. Jak wynika z przepisów, cel tych regulacji prawnych nastawiony jest na
realne - rzeczywiste wsparcie dla podmiotów, które skutki epidemii - COVID-19 faktycznie
ponoszą (np. przez wprowadzone ograniczenia w prowadzeniu działalności). Chodzi zatem
o to, aby wsparcie otrzymały podmioty faktycznie prowadzące na dany dzień jako
przeważającą działalność we wskazanym zakresie według podanego kodu PKD. W wyroku
z dnia 7 stycznia 2013 r. (II UK 142/12) oraz w wyroku z 23 listopada 2016 r. (II UK 402/15)
Sąd Najwyższy stwierdził, że informacja o rodzaju działalności wynikająca z rejestru REGON
nie tworzy żadnego stanu prawnego, a jedynie ma potwierdzać stan faktyczny według
oświadczenia wiedzy podmiotu prowadzącego taką działalność. Oświadczenia wiedzy mają
charakter potwierdzenia faktów. Mogą być więc zakwestionowane, ponieważ stan nimi
stwierdzony jako fakt podlega ocenie w kategoriach prawdy lub fałszu.
1 Dz. U. 2025 poz. 764.
2 Decyzja jako niewymieniona w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (dalej: ustawa systemowa) jest indywidualną decyzją wskazaną w art. 83 ust. 1 tej ustawy, od której
przysługuje odwołanie do sądu, wszczynające postępowanie cywilne - art. 83 ust. 2 ustawy systemowej, Dz. U. z
2025 r. poz. 350, z późn. zm.
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W art. 15zx ust. 1 ustawy o COVID-19 ustawodawca przewidział obowiązek zwrotu
nienależnie pobranego świadczenia postojowego wraz z odsetkami za opóźnienie
w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego3. Orzeczenie
obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego następuje w drodze
decyzji, która może być wydana nie później niż w terminie 5 lat od dnia wypłaty świadczenia.
Pięcioletni termin do wydania decyzji należy traktować jako termin zawity, po upływie
którego wygasa możliwość wszczęcia postępowania o zwrot nienależnie pobranego
świadczenia. Zgodnie z art. 15zx ust. 2 ustawy o COVID-19, za nienależnie pobrane
świadczenie postojowe uważa się świadczenie:
przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo
w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą
świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;
wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona;
wypłacone w kwocie wyższej niż należna.
Art. 15zx ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID-19 został uregulowany na wzór art. 84 ust. 2 pkt 2
ustawy systemowej4. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia postojowego
wydawana jest na podstawie art. 15zx ustawy o COVID-19 w związku z art. 83 ust. 1 i 2
ustawy systemowej. Jak wskazano powyżej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) posiada
ustawowe prawo do weryfikacji i prowadzenia postępowań w zakresie prawidłowości
dokonanej wypłaty świadczeń postojowych. Jest też uprawniony do kontroli prawidłowości
i rzetelności danych przekazanych we wniosku lub oświadczeniu. Do weryfikacji spraw
dotyczących wypłaty świadczenia postojowego, ZUS wytypował 94 215 takich spraw.
Poniżej przedstawiam informacje odnośnie do wydanych decyzji przez zobowiązujących do
zwrotu świadczenia postojowego:
Rodzaj decyzji Liczba decyzji Kwota w zł (należność główna)
Obowiązek zwrotu świadczenia
postojowego
15 967 51 071 639,50
Kwoty nienależnie pobranych świadczeń postojowych ustalone prawomocnymi decyzjami
oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń
z ubezpieczeń społecznych. Jeżeli osoby, które nienależnie pobrały świadczenia postojowe
nie są uprawnione do pobierania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, nienależnie pobrane
świadczenia postojowe podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji. W przypadku ustalenia zadłużenia z tytułu nienależnie
pobranego świadczenia postojowego, ZUS ma prawo ek podjąć działania w celu odzyskania
należności. Działania te, podobnie jak wszystkich innych wierzycieli publicznoprawnych, są
ograniczone do dochodzenia należności w ramach przysługujących środków prawnych. Mają
one zastosowanie wobec wszystkich dłużników, którzy nie podejmują dobrowolnej spłaty
zadłużenia, a obowiązek ich dochodzenia wynika wprost z przepisów prawa. Kwoty
odzyskanych świadczeń postojowych zostały zaprezentowane w poniższej tabeli (wg stanu
na 20 sierpnia 2025 r.):
3 Jeżeli świadczenie postojowe zostało wypłacone na skutek błędu pracownika, nie ma podstaw prawnych do
żądania jego zwrotu. Takie świadczenie nie jest nienależnie pobranym świadczeniem, o którym mowa w ustawie o
COVID-19.
4 Zgodnie z art. 15zx ust. 8 ustawy o COVID-19 do nienależnie pobranego świadczenia postojowego stosuje się
odpowiednio art. 84 ust. 1a i 8-8e ustawy systemowej.
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ogółem w zł
Sposób odzyskania/Kwota 26 197 107,32
Windykacja 9 420 885,18
Dobrowolne wpłaty 16 502 916,15
Potrącenie ze świadczeń 273 305,99
Pragnę ponownie zdementować informację odnoszącą się do powołania przez ZUS
„specgrup”, które zajmują się postępowaniami w sprawie zwrotu nienależnie pobranych
świadczeń postojowych. Postępowania w tym zakresie są podejmowane przez pracowników
wewnętrznych komórek organizacyjnych w terenowych jednostkach ZUS, wyznaczonych
w Regulaminie organizacyjnym ZUS do realizacji tego typu zadań. Informacje te były już
dementowane przez rzecznika prasowego ZUS, również w artykule ze strony bankier.pl
powołanym w interpelacji.
Odnośnie do powinności wszczęcia z urzędu nadzwyczajnego postępowania zmierzającego
do wzruszenia ostatecznej decyzji przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej,
uprzejmie wyjaśniam, że tryb kontroli decyzji ZUS określa przede wszystkim art. 83 ust. 2
ustawy systemowej, który stanowi, że od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego
sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego,
oraz art. 83a tej ustawy. W myśl tego ostatniego przepisu, prawo lub zobowiązanie
stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby
zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone
nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają
wpływ na to prawo lub zobowiązanie (ust. 1).
Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego
sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach
określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (ust. 2). Minister
właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego z mocy ustawy pozbawiony jest więc
możliwości wszczynania i prowadzenia postępowań w trybach nadzwyczajnych wobec
decyzji ZUS. Takie postępowania może wszczynać i prowadzić wyłącznie ZUS wobec decyzji
własnych. Przewidziana w art. 83a ust. 2 ustawy systemowej możliwość zmiany, uchylenia
lub unieważnienia z urzędu decyzji ostatecznych, od których nie zostało wniesione
odwołanie na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. -
Kodeks postępowania administracyjnego5, odnosi się do art. 154 KPA, art. 155 KPA czy art.
156 KPA, z zastrzeżeniem, że organem właściwym do prowadzenia postępowań na tych
podstawach wobec decyzji ZUS jest sam ZUS.
Takie rozwiązanie odpowiada konstrukcji nadzoru ministra właściwego do spraw
zabezpieczenia społecznego nad działalnością ZUS. Zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy
systemowej, nadzór nad zgodnością działań ZUS z obowiązującymi przepisami sprawuje
minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Należy jednak podkreślić, że
nadzór ten – z mocy przywołanego przepisu – nie może dotyczyć spraw indywidualnych
rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. W tym zakresie ubezpieczonym
przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w art. 83
5 Dz.U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm.
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ust. 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego6 (dalej k.p.c.).
Decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia postojowego, jest decyzją
indywidualną, wyłączoną z uprawnień nadzorczych ministra właściwego do spraw
zabezpieczenia społecznego nad ZUS. Tym samym, nie istnieje umocowanie prawne do
ingerencji ministra do spraw zabezpieczenia społecznego w wydane przez Oddziały ZUS
decyzje o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia postojowego.
ZUS jest zobowiązany wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny i zapewnić czynny udział
stronie postępowania. W trakcie postępowania osoby zainteresowane otrzymywały
zawiadomienia o wszczęciu postępowania wraz z informacją o możliwości czynnego udziału,
składania wyjaśnień, materiałów dowodowych. Na każdym etapie postępowania
przysługiwało stronie prawo wglądu do akt sprawy. Decyzje wydane przez ZUS mogą
podlegać kontroli sądowej. Osoba, która otrzymała decyzję o zwrocie ma prawo do złożenia
odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, jeżeli uważa, że decyzja nie jest zgodna
z przepisami prawa lub stanem faktycznym. Jeżeli ZUS uzna odwołanie za słuszne, zmienia
lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia
odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu (art. 83 ust. 6 ustawy
systemowej). Taki tryb postępowania zastosowano w 33 przypadkach.
W sprawach dotyczących zwrotu świadczeń postojowych ZUS przekazał do rozpatrzenia
przez sądy 1282 odwołania, stan na 15 września 2025 r., w tym:
w 2021 r. – 75 odwołań,
w 2022 r. – 219 odwołań,
w 2023 r. – 155 odwołań,
w 2024 r. – 523 odwołań,
w 2025 r. – 310 odwołań.
W sprawach dotyczących zwrotu świadczeń postojowych w sądach I instancji zapadły
następujące rodzaje orzeczeń:
uwzględnienie/częściowe uwzględnienie odwołania – 394,
oddalenie odwołania – 309,
umorzenie postępowania – 156,
inne – 69.
Na dzień 15 września 2025 r. nadal w toku jest 447 spraw w tym: 354 sprawy są w I instancji
a 93 sprawy są w II instancji. W sprawach dotyczących zwrotu świadczeń postojowych
wniesionych zostało 247 apelacji w tym: 183 apelacje wniesione zostały przez ZUS, a 64
apelacje wniesione zostały przez Wnioskodawców.
W sądach II instancji w sprawach, w których apelację wniósł wnioskodawca zapadły
orzeczenia:
28 oddalających apelację,
15 uwzględnienie apelacji,
1 odrzucenie apelacji,
1 umorzenie postępowania.
W sądach II instancji w sprawach, w których apelację wniósł ZUS zapadły orzeczenia:
93 oddalających apelację,
6 Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, z późn, zm.
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
13 uwzględnienie apelacji,
2 uchylenie wyroku,
1 umorzenie postępowania.
Zakład nie ewidencjonuje danych dotyczących kosztów postępowań sądowych w sprawach
zwrotu świadczenia postojowego. Ich pozyskanie wymagałoby przeprowadzenia ręcznej
kwerendy. Zgodnie z art. 47712 k.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest
dopuszczalne zawarcie ugody ani poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --