Interpelacja w sprawie naruszenia przepisów o ochronie sygnalistów w Instytucie Pileckiego oraz działań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 11910
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie naruszenia przepisów o ochronie sygnalistów w Instytucie Pileckiego oraz działań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Zgłaszający: Michał Moskal
Data wpływu: 25-08-2025
Szanowna Pani Minister,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się z interpelacją w sprawie naruszenia przepisów o ochronie sygnalistów w Instytucie Pileckiego oraz działań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
W sierpniu 2025 roku miało miejsce rażące naruszenie przepisów o ochronie sygnalistów w instytucji państwowej podległej Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Hanna Radziejowska, kierowniczka berlińskiego oddziału Instytutu Pileckiego, została odwołana niedługo po zgłoszeniu poważnych nieprawidłowości dotyczących działań dyrektora instytutu, prof. Krzysztofa Ruchniewicza[1] [2]. Jej zgłoszenie – odnoszące się m.in. do planów organizacji seminariów o zwrocie dóbr kultury przez Polskę innym krajom, sprzecznych z państwową polityką historyczną – zostało formalnie uznane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Radziejowska otrzymała status sygnalistki, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów, co powinno gwarantować jej szczególną ochronę[3].
Tymczasem poufna korespondencja sygnalistki została przekazana osobie, której zgłoszenie dotyczyło, a następnie wyciekła do mediów i polityków koalicji rządzącej. Radziejowską odwołano w trybie natychmiastowym, rozważając wobec niej również dyscyplinarne zwolnienie – mimo formalnie wdrożonego trybu ochrony sygnalisty[4]. Takie postępowanie stanowi naruszenie zasad poufności i bezpieczeństwa sygnalistów oraz może być kwalifikowane jako przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności, zgodnie z rozdziałem 6 ustawy o ochronie sygnalistów.
Sprawa generuje poważne konsekwencje nie tylko dla samej osoby pokrzywdzonej, ale również dla kondycji mechanizmów prawnych chroniących pracowników przed działaniami odwetowymi oraz dla standardów transparentności w instytucjach publicznych. Dotychczasowe reakcje Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Instytutu Pileckiego oraz resortu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, pracy nie wskazują na realne działania naprawcze czy wyjaśniające – a sama sytuacja niesie ryzyko zniechęcenia pracowników państwowych do zgłaszania nadużyć i łamania prawa.
W związku z powyższym domagam się wyjaśnienia oraz żądam odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Pracy, Pracy i Polityki Społecznej oraz Państwowa Inspekcja Pracy zamierzają przeprowadzić kontrolę w Instytucie Pileckiego oraz Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ze szczególnym uwzględnieniem procedur ochrony sygnalistów, poufności zgłoszeń oraz działań odwetowych wobec zgłaszających nieprawidłowości?
2. Czy PIP analizuje obecnie potrzebę podjęcia czynności kontrolnych lub interwencyjnych w tej sprawie, w związku z ryzykiem naruszenia art. 54-59 ustawy o ochronie sygnalistów?
3. Jakie są obecnie mechanizmy zapewnienia faktycznej ochrony sygnalistów w państwowych instytucjach kultury – czy zostaną wdrożone pilne środki zaradcze i szkolenia dla kadry zarządzającej w zakresie przepisów o ochronie sygnalistów?
4. Czy minister rodziny, pracy i polityki społecznej zamierza podjąć działania wobec osób odpowiedzialnych za złamanie przepisów ustawy o ochronie sygnalistów, w tym wobec dyrekcji Instytutu Pileckiego oraz przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego?
5. Czy PIP oraz Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie obawiają się, że zaniechanie kontroli w tej sprawie prowadzi do utrwalenia praktyk zagrażających transparentności, wolności zgłaszania nieprawidłowości oraz bezpieczeństwu pracowników państwowych instytucji kultury?
Z wyrazami szacunku Michał Moskal
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
[1] Zmiany w Instytucie Pileckiego. Hanna Radziejowska odwołana https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2025-08-14/zmiany-w-instytucie-pileckiego-kierowniczka-oddzialu-w-berlinie-odwolana/
[2] Ujawniamy. Rządowy wyciek i odwet na sygnalistce. Afera w ... https://magazyn.wp.pl/article/ujawniamy-rzadowy-wyciek-i-odwet-na-sygnalistce-afera-w-instytucie-pileckiego
[3] Skandal wokół Instytutu Pileckiego. "Wyciek z ministerstwa kultury" https://dorzeczy.pl/kraj/768996/odwolanie-radziejowskiej-nowe-skandaliczne-ustalenia.html
[4] Echa afery. Szef Instytutu Pileckiego zdecydował, Radziejowska ... https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-echa-afery-szef-instytutu-pileckiego-zdecydowal-radziejowska,nId,22174507
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5517 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.429.2025.
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pana Posła Michała Moskala nr 11910, w sprawie naruszenia
przepisów o ochronie sygnalistów w Instytucie Pileckiego oraz działań Ministerstwa Kultury
i Dziedzictwa Narodowego, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Tytułem wstępu pragnę podkreślić, że w związku z opisaną w interpelacji sytuacją, jako
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, 22 sierpnia br. zadecydowałam o przekazaniu
wszystkim Ministrom informacji dotyczącej praktycznych aspektów stosowania przepisów
ustawy z dnia 24 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz. U. 2024 r. poz. 928) -
wdrażającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23
października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unijnego –
które obowiązują od 25 września 2024 r. Wspomniany materiał zawierał zalecenia
dotyczące ochrony sygnalistów i danych umożliwiających identyfikację ich tożsamości.
W piśmie podkreślono, że funkcjonowanie administracji państwowej w nowej rzeczywistości
prawnej, współokreślanej przez przepisy ustawy o ochronie sygnalistów, musi sprostać
wyzwaniom wynikającym z konieczności zapewnienia należytej ochrony osobom
zgłaszającym nadużycia. Kwestia ta ma istotne znaczenie w budowaniu zaufania obywateli
do państwa i jego instytucji.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 2024 r. o ochronie
sygnalistów podmiot prawny, na rzecz którego - według stanu na 1 stycznia lub 1 lipca
danego roku - wykonuje pracę zarobkową co najmniej 50 osób, powinien wprowadzić
procedurę zgłoszeń wewnętrznych (tj. dokonywanych przez osoby w danym podmiocie
zatrudnione).
Przewidziana w przepisach ustawy procedura zgłoszeń wewnętrznych określa m.in.:
wewnętrzną jednostkę organizacyjną lub osobę w ramach struktury organizacyjnej
podmiotu prawnego - albo podmiot zewnętrzny – które mogą przyjmować zgłoszenia
wewnętrzne, a także bezstronną wewnętrzną jednostkę organizacyjną lub osobę w ramach
struktury organizacyjnej danego podmiotu, upoważnione do podejmowania działań
następczych i obowiązek podjęcia, z zachowaniem należytej staranności, działań
następczych przez wewnętrzną jednostkę organizacyjną lub wyznaczoną do tego osobę.
W myśl art. 27 ust. 1 wskazanego aktu podmiot prawny obowiązany jest udzielić sygnaliście
gwarancji, że „procedura zgłoszeń wewnętrznych oraz związana z ich przyjmowaniem
procedura przetwarzania danych osobowych uniemożliwiają nieupoważnionym osobom
uzyskanie dostępu do informacji objętych zgłoszeniem oraz zapewniają ochronę poufności
tożsamości sygnalisty, osoby, której dotyczy zgłoszenie, oraz osoby trzeciej wskazanej
w zgłoszeniu. Ochrona poufności dotyczy informacji, na podstawie których można
bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować tożsamość wskazanych osób”.
-- 1 of 2 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Trzeba zaznaczyć, że kto wbrew przepisom ustawy ujawnia tożsamość sygnalisty, osoby
pomagającej w dokonaniu zgłoszenia lub osoby powiązanej z sygnalistą, podlega grzywnie,
karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Wskazany przepis ma zapobiegać sytuacjom podejmowania wobec sygnalisty jakichkolwiek
działań pogarszających jego status w związku z dokonanym zgłoszeniem. Wśród rzeczonych
działań odwetowych wymienić można np.:
odmowę nawiązania stosunku pracy;
przekazanie innemu pracownikowi dotychczasowych obowiązków sygnalisty;
niekorzystną zmianę miejsca lub czasu wykonywania pracy;
negatywną ocenę wyników jego pracy;
nałożenie lub zastosowanie środka dyscyplinarnego;
zastraszenie lub wykluczenie.
W przypadku podjęcia wobec niego działań odwetowych sygnalista może wystąpić do sądu
o odszkodowanie lub zadośćuczynienie.
Trzeba przy tym podkreślić, że sygnalista objęty jest zapewnioną przepisami ustawy ochroną
od momentu dokonania zgłoszenia.
Pragnę zaznaczyć, że intencją ustawodawcy było objęcie odpowiednią ochroną wszystkich
pracowników dokonujących zgłoszenia o nieprawidłowościach w ww. podmiotach
prawnych, niezależnie od rodzaju i charakteru prowadzonej przez nie działalności. Ustawa
nie przewiduje zatem odrębnych regulacji w zakresie ochrony sygnalistów zatrudnionych
w podmiotach prowadzących działalność w obszarze kultury - w tym w podmiotach
publicznych.
Informuję, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie posiada uprawnień
kontrolnych względem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ani jednostek mu
podległych czy przez niego nadzorowanych. Z kolei, zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13
kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712 z późn.zm.),
Państwowa Inspekcja Pracy podlega Sejmowi RP, zaś nadzór nad nią sprawuje Rada Ochrony
Pracy.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest nadto organem wyznaczonym na mocy
ustawy o ochronie sygnalistów do podejmowania działań interwencyjnych w tych sprawach,
w tym nie jest uprawniony do podejmowania działań wobec osób odpowiedzialnych za
złamanie przepisów ustawy o ochronie sygnalistów. Właściwa w tym zakresie jest
Państwowa Inspekcja Pracy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --