Interpelacja nr 11882
Interpelacja w sprawie obniżenia i stosowania dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego, jego zawartości w nawozach dostępnych w Polsce, historii zmian i implementacji w Polsce przepisów w tym zakresie oraz możliwości zmiany (podwyższenia) obowiązujących norm
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Podatki i Finanse (30%)
Klimat, Energia i Środowisko (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie obniżenia i stosowania dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego, jego zawartości w nawozach dostępnych w Polsce, historii zmian i implementacji w Polsce przepisów w tym zakresie oraz możliwości zmiany (podwyższenia) obowiązujących norm
Interpelacja nr 11882
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie obniżenia i stosowania dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego, jego zawartości w nawozach dostępnych w Polsce, historii zmian i implementacji w Polsce przepisów w tym zakresie oraz możliwości zmiany (podwyższenia) obowiązujących norm
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 24-08-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w ostatnim czasie rolnicy sygnalizują, że obniżenie dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności – w szczególności w wybranych warzywach i zbożach – utrudnia sprzedaż płodów rolnych, zwłaszcza z gleb o podwyższonym naturalnym tle Cd lub po wieloletnim stosowaniu nawozów fosforowych. Branżowe publikacje ostrzegają przed ryzykiem przekroczeń w uprawach warzywnych i apelują o praktyczne wytyczne ograniczające akumulację Cd w roślinach.
Zgodnie z prawem UE maksymalne poziomy (ML) kadmu w żywności zostały skonsolidowane w rozporządzeniu (UE) 2023/915 (zastępującym 1881/2006; akt w mocy, w wersji skonsolidowanej od 1 lipca 2025 r.), a wcześniejsze znaczące zaostrzenia dotyczyły m.in. rozporządzeń (UE) 2021/1323 oraz (UE) 420/2011. Za podstawę naukową obniżek przyjęto opinie EFSA, w tym wyznaczenie tolerowanego tygodniowego pobrania (TWI) = 2,5 µg Cd/kg m.c./tydzień.
Równolegle, w odniesieniu do nawozów, rozporządzenie (UE) 2019/1009 (FPR) wprowadziło zharmonizowany limit 60 mg Cd/kg P2O5 dla nieorganicznych nawozów fosforowych oznakowanych CE, zaś w polskim porządku prawnym funkcjonuje limit 50 mg Cd/kg suchej masy nawozu mineralnego dla części produktów krajowych (akty wykonawcze MRiRW). Państwa mogą zaostrzać wymagania krajowe, ale nie liberalizować ich względem standardu UE, co potwierdzają decyzje komisji w sprawach notyfikacji krajowych (np. Węgier).
W tym kontekście proszę o odpowiedzi na poniższe pytania:
Proszę o tabelaryczne zestawienie obowiązujących ML kadmu (mg/kg świeżej masy, o ile akt stanowi inaczej) dla głównych kategorii roślin i ich przetworów, zgodnie z załącznikami do (UE) 2023/915:
warzywa liściaste, korzeniowe, kapustne, owocujące (w tym pomidor i papryka), cebula/por, grzyby;
ziemniak;
zboża i produkty zbożowe (w tym pszenica, pszenica durum, otręby, gluten pszenny);
rośliny strączkowe (świeże i suszone, białko ze strączkowych);
owoce (świeże i suszone), orzechy;
kakao/czekolada (zależnie od % kakao);
żywność dla niemowląt i małych dzieci;
algi i produkty z alg.
Proszę wskazać konkretny punkt/pozycję w załączniku rozporządzenia oraz ewentualne przepisy przejściowe (daty stosowania).
Dlaczego limity różnią się między grupami roślin? Proszę o merytoryczne uzasadnienie oparte na opiniach EFSA (toksykologia nerkowa, długi okres półtrwania, ekspozycja z diety) oraz na różnicach pobierania Cd przez rośliny i wzorcach konsumpcji (dzieci vs dorośli).
Historia zmian i terminy: proszę o chronologię obniżeń/zmian ML dla kadmu (co najmniej: 420/2011, 2021/1323, 2023/915) z datami publikacji i datami stosowania (w tym okresami przejściowymi na wycofanie/zużycie zapasów). Proszę doprecyzować: kiedy i jak przepisy te zostały zastosowane w Polsce (akty UE stosuje się bezpośrednio, ale proszę o opis działań wdrożeniowych inspekcji: GIS/IJHARS)?
Dane z nadzoru: ile próbek roślin/żywności roślinnej w Polsce przekroczyło ML Cd w ostatnich 3 latach (liczba i odsetek, kategorie żywności, województwa)? Jakie działania podjęto (RASFF, wycofania, decyzje administracyjne)?
Wytyczne dla rolników: czy resorty/inspekcje opracowały praktyczne zalecenia dla gospodarstw zmniejszające ryzyko przekroczeń (odmiany, wapnowanie, pH, fosfor z niskim Cd, zarządzanie materią organiczną, dobór stanowisk)? Proszę wskazać programy doradcze i materiały. (Rolnicy zgłaszają, że obniżone ML realnie utrudniają zbyt zbiorów).
Proszę wskazać obowiązujące limity Cd w nawozach:
a) dla produktów nawozowych UE oznakowanych CE – potwierdzenie 60 mg Cd/kg P2O5 (zakres: nieorganiczne nawozy fosforowe), a także limity metali ciężkich dla określonych PFC (np. 1,5 mg Cd/kg s.m. dla wybranych organicznych PFC);
b) dla nawozów krajowych (bez CE) – limity z rozporządzeń MRiRW (w tym 50 mg Cd/kg s.m. nawozu mineralnego). Proszę podać dokładne podstawy prawne i jednostki.
Jaka jest rzeczywista zawartość Cd w nawozach sprzedawanych na terytorium RP? Proszę o zagregowane dane z kontroli (ostatnie 3 lata): min/mediana/maks dla produktów fosforowych (w mg Cd/kg P2O5 i/lubmg Cd/kg s.m.), z rozbiciem na:
produkty z oznakowaniem CE;
produkty krajowe bez CE.
(W dyskusji publicznej pojawiają się wartości rzędu 45–75 mg Cd/kg P2O5 zależnie od pochodzenia fosforytów – proszę o oficjalne potwierdzenie i metodologię).
Kontrola rynku nawozów: który organ (IJHARS/OSChR/GIOS) i jaką metodyką bada Cd w nawozach? Ile stwierdzono niezgodności w ostatnich 3 latach i jakie zastosowano środki (kary, zakazy wprowadzania do obrotu, wycofania)? Proszę o podstawy prawne i odnośniki do aktów wykonawczych.
Czy Polska może podnieść (złagodzić) ML kadmu w żywności ponad poziomy określone w (UE) 2023/915? Proszę o jednoznaczną odpowiedź, czy – jako prawo w pełni zharmonizowane – dopuszcza to jakiekolwiek narodowe odstępstwa „w górę“. Jeżeli nie, proszę wskazać jedyną ścieżkę zmiany (nowa ocena EFSA › wniosek KE › komitologia PAFF › zmiana rozporządzenia).
Czy Polska może podnieść dopuszczalną zawartość Cd w nawozach?
dla produktów CE – czy możliwe jest krajowe „poluzowanie“ ponad 60 mg Cd/kg P2O5 (czy też byłoby to sprzeczne z FPR i zasadą swobodnego przepływu towarów)?
dla produktów krajowych bez CE – czy MRiRW rozważa zmiany w górę w odniesieniu do progu 50 mg Cd/kg s.m., i czy takie rozwiązanie nie kolidowałoby z prawem UE (por. rozstrzygnięcia KE wobec regulacji krajowych – casus Węgier dotyczył zaostrzenia, nie liberalizacji)?
Stanowisko rządu: czy rząd RP planuje wystąpić na forum UE o rewizję ML Cd (dla określonych kategorii roślin, np. warzywa owocujące) albo o modyfikację zakresu FPR dot. nawozów (np. przegląd progu 60 mg Cd/kg P2O5)? Jeśli tak, proszę o harmonogram i uzasadnienie; jeśli nie – proszę o wskazanie przyczyn (w szczególności związanych z ochroną zdrowia publicznego i TWI EFSA).
Mapy ryzyka i monitoring gleb: czy resorty prowadzą regularny monitoring Cd w glebach rolnych oraz w płodach, z publikacją map ryzyka na poziomie powiat/województwo i wskazaniem praktyk ograniczających pobieranie Cd? Proszę o ostatnie dostępne opracowania i programy.
Działania osłonowe: czy przewiduje się czasowe mechanizmy wsparcia dla gospodarstw dotkniętych przekroczeniami (np. dopłaty do wapnowania, wsparcie dla nawozów fosforowych o niskiej zawartości Cd, doradztwo odmianowe), aby złagodzić skutki obniżonych ML dla dochodów rolników?
Interpelacja nr 11882
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie obniżenia i stosowania dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego, jego zawartości w nawozach dostępnych w Polsce, historii zmian i implementacji w Polsce przepisów w tym zakresie oraz możliwości zmiany (podwyższenia) obowiązujących norm
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 24-08-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w ostatnim czasie rolnicy sygnalizują, że obniżenie dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności – w szczególności w wybranych warzywach i zbożach – utrudnia sprzedaż płodów rolnych, zwłaszcza z gleb o podwyższonym naturalnym tle Cd lub po wieloletnim stosowaniu nawozów fosforowych. Branżowe publikacje ostrzegają przed ryzykiem przekroczeń w uprawach warzywnych i apelują o praktyczne wytyczne ograniczające akumulację Cd w roślinach.
Zgodnie z prawem UE maksymalne poziomy (ML) kadmu w żywności zostały skonsolidowane w rozporządzeniu (UE) 2023/915 (zastępującym 1881/2006; akt w mocy, w wersji skonsolidowanej od 1 lipca 2025 r.), a wcześniejsze znaczące zaostrzenia dotyczyły m.in. rozporządzeń (UE) 2021/1323 oraz (UE) 420/2011. Za podstawę naukową obniżek przyjęto opinie EFSA, w tym wyznaczenie tolerowanego tygodniowego pobrania (TWI) = 2,5 µg Cd/kg m.c./tydzień.
Równolegle, w odniesieniu do nawozów, rozporządzenie (UE) 2019/1009 (FPR) wprowadziło zharmonizowany limit 60 mg Cd/kg P2O5 dla nieorganicznych nawozów fosforowych oznakowanych CE, zaś w polskim porządku prawnym funkcjonuje limit 50 mg Cd/kg suchej masy nawozu mineralnego dla części produktów krajowych (akty wykonawcze MRiRW). Państwa mogą zaostrzać wymagania krajowe, ale nie liberalizować ich względem standardu UE, co potwierdzają decyzje komisji w sprawach notyfikacji krajowych (np. Węgier).
W tym kontekście proszę o odpowiedzi na poniższe pytania:
Proszę o tabelaryczne zestawienie obowiązujących ML kadmu (mg/kg świeżej masy, o ile akt stanowi inaczej) dla głównych kategorii roślin i ich przetworów, zgodnie z załącznikami do (UE) 2023/915:
warzywa liściaste, korzeniowe, kapustne, owocujące (w tym pomidor i papryka), cebula/por, grzyby;
ziemniak;
zboża i produkty zbożowe (w tym pszenica, pszenica durum, otręby, gluten pszenny);
rośliny strączkowe (świeże i suszone, białko ze strączkowych);
owoce (świeże i suszone), orzechy;
kakao/czekolada (zależnie od % kakao);
żywność dla niemowląt i małych dzieci;
algi i produkty z alg.
Proszę wskazać konkretny punkt/pozycję w załączniku rozporządzenia oraz ewentualne przepisy przejściowe (daty stosowania).
Dlaczego limity różnią się między grupami roślin? Proszę o merytoryczne uzasadnienie oparte na opiniach EFSA (toksykologia nerkowa, długi okres półtrwania, ekspozycja z diety) oraz na różnicach pobierania Cd przez rośliny i wzorcach konsumpcji (dzieci vs dorośli).
Historia zmian i terminy: proszę o chronologię obniżeń/zmian ML dla kadmu (co najmniej: 420/2011, 2021/1323, 2023/915) z datami publikacji i datami stosowania (w tym okresami przejściowymi na wycofanie/zużycie zapasów). Proszę doprecyzować: kiedy i jak przepisy te zostały zastosowane w Polsce (akty UE stosuje się bezpośrednio, ale proszę o opis działań wdrożeniowych inspekcji: GIS/IJHARS)?
Dane z nadzoru: ile próbek roślin/żywności roślinnej w Polsce przekroczyło ML Cd w ostatnich 3 latach (liczba i odsetek, kategorie żywności, województwa)? Jakie działania podjęto (RASFF, wycofania, decyzje administracyjne)?
Wytyczne dla rolników: czy resorty/inspekcje opracowały praktyczne zalecenia dla gospodarstw zmniejszające ryzyko przekroczeń (odmiany, wapnowanie, pH, fosfor z niskim Cd, zarządzanie materią organiczną, dobór stanowisk)? Proszę wskazać programy doradcze i materiały. (Rolnicy zgłaszają, że obniżone ML realnie utrudniają zbyt zbiorów).
Proszę wskazać obowiązujące limity Cd w nawozach:
a) dla produktów nawozowych UE oznakowanych CE – potwierdzenie 60 mg Cd/kg P2O5 (zakres: nieorganiczne nawozy fosforowe), a także limity metali ciężkich dla określonych PFC (np. 1,5 mg Cd/kg s.m. dla wybranych organicznych PFC);
b) dla nawozów krajowych (bez CE) – limity z rozporządzeń MRiRW (w tym 50 mg Cd/kg s.m. nawozu mineralnego). Proszę podać dokładne podstawy prawne i jednostki.
Jaka jest rzeczywista zawartość Cd w nawozach sprzedawanych na terytorium RP? Proszę o zagregowane dane z kontroli (ostatnie 3 lata): min/mediana/maks dla produktów fosforowych (w mg Cd/kg P2O5 i/lubmg Cd/kg s.m.), z rozbiciem na:
produkty z oznakowaniem CE;
produkty krajowe bez CE.
(W dyskusji publicznej pojawiają się wartości rzędu 45–75 mg Cd/kg P2O5 zależnie od pochodzenia fosforytów – proszę o oficjalne potwierdzenie i metodologię).
Kontrola rynku nawozów: który organ (IJHARS/OSChR/GIOS) i jaką metodyką bada Cd w nawozach? Ile stwierdzono niezgodności w ostatnich 3 latach i jakie zastosowano środki (kary, zakazy wprowadzania do obrotu, wycofania)? Proszę o podstawy prawne i odnośniki do aktów wykonawczych.
Czy Polska może podnieść (złagodzić) ML kadmu w żywności ponad poziomy określone w (UE) 2023/915? Proszę o jednoznaczną odpowiedź, czy – jako prawo w pełni zharmonizowane – dopuszcza to jakiekolwiek narodowe odstępstwa „w górę“. Jeżeli nie, proszę wskazać jedyną ścieżkę zmiany (nowa ocena EFSA › wniosek KE › komitologia PAFF › zmiana rozporządzenia).
Czy Polska może podnieść dopuszczalną zawartość Cd w nawozach?
dla produktów CE – czy możliwe jest krajowe „poluzowanie“ ponad 60 mg Cd/kg P2O5 (czy też byłoby to sprzeczne z FPR i zasadą swobodnego przepływu towarów)?
dla produktów krajowych bez CE – czy MRiRW rozważa zmiany w górę w odniesieniu do progu 50 mg Cd/kg s.m., i czy takie rozwiązanie nie kolidowałoby z prawem UE (por. rozstrzygnięcia KE wobec regulacji krajowych – casus Węgier dotyczył zaostrzenia, nie liberalizacji)?
Stanowisko rządu: czy rząd RP planuje wystąpić na forum UE o rewizję ML Cd (dla określonych kategorii roślin, np. warzywa owocujące) albo o modyfikację zakresu FPR dot. nawozów (np. przegląd progu 60 mg Cd/kg P2O5)? Jeśli tak, proszę o harmonogram i uzasadnienie; jeśli nie – proszę o wskazanie przyczyn (w szczególności związanych z ochroną zdrowia publicznego i TWI EFSA).
Mapy ryzyka i monitoring gleb: czy resorty prowadzą regularny monitoring Cd w glebach rolnych oraz w płodach, z publikacją map ryzyka na poziomie powiat/województwo i wskazaniem praktyk ograniczających pobieranie Cd? Proszę o ostatnie dostępne opracowania i programy.
Działania osłonowe: czy przewiduje się czasowe mechanizmy wsparcia dla gospodarstw dotkniętych przekroczeniami (np. dopłaty do wapnowania, wsparcie dla nawozów fosforowych o niskiej zawartości Cd, doradztwo odmianowe), aby złagodzić skutki obniżonych ML dla dochodów rolników?
Odpowiedź urzędowa
Minister Stefan Krajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 28 %
Precyzyjne daty
29
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.3 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (28)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (29)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
39876 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Stefan Krajewski
Warszawa, 30 września 2025 r.
znak sprawy: DHR.rn.058.5.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 11882 w sprawie obniżenia i stosowania dopuszczalnych
poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego, jego zawartości w nawozach
dostępnych w Polsce, historii zmian i implementacji w Polsce przepisów w tym
zakresie oraz możliwości zmiany (podwyższenia) obowiązujących norm
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Posła Jarosława Sachajko w sprawie obniżenia
i stosowania dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego,
jego zawartości w nawozach dostępnych w Polsce, historii zmian i implementacji
w Polsce przepisów w tym zakresie oraz możliwości zmiany (podwyższenia)
obowiązujących norm, przedstawiam wyjaśnienia przygotowane we współpracy
z Ministrem Zdrowia.
Proszę o tabelaryczne zestawienie obowiązujących ML kadmu (…) dla głównych kategorii
roślin i ich przetworów, zgodnie z załącznikami do rozporządzenia (UE) 2023/915 (…)
Zestawienie wybranych najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu określonych
w rozporządzeniu (UE) nr 2023/9151 znajduje się w załączniku nr. 1 do pisma.
Dlaczego limity różnią się między grupami roślin?
Kadm został sklasyfikowany przez Międzynarodową Agencję ds. Badania Raka (IARC)
do grupy I związków o stwierdzonej rakotwórczości dla człowieka. Wywiera działanie
nefrotoksyczne oraz neurotoksyczne na rozwijający się ośrodkowy układ nerwowy.
Wywołuje także choroby sercowonaczyniowe, osteomalację, uszkadza wątrobę oraz
1 Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 z dnia 25 kwietnia 2023 r. w sprawie najwyższych
dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności oraz uchylające rozporządzenie (WE)
nr 1881/2006 (Dz. Urz. UE L 119 z 5.5.2023, str. 103).
-- 1 of 12 --
powoduje niedobory żelaza, miedzi, cynku w organizmie. Kumuluje się w organizmie,
szczególnie w części korowej nerek i w wątrobie.
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2009 r. po przeanalizowaniu
aktualnego stanu wiedzy, wniósł o 2,8-krotne obniżenie tolerowanego tygodniowego
pobrania (TWI) kadmu do wartości 2,5 μg/kg masy ciała wskazując jednocześnie,
że żywność jest głównym źródłem narażenia na kadm dla wszystkich grup populacji.
Źródłem ponad 80% pobrania kadmu z żywnością jest żywność pochodzenia
roślinnego. Ze względu na wysokie spożycie oraz kumulowanie kadmu
przechodzącego z gleby, największy wkład do pobrania tego pierwiastka wnoszą zboża
i produkty zbożowe, warzywa, ziemniaki. W przypadku dzieci dochodzą słodycze,
w tym czekolada, a w odniesieniu do niemowląt – żywność przeznaczona dla tej grupy
populacji, szczególnie produkty zbożowe, warzywne, a także mleczne.
Obecność kadmu w środkach spożywczych zależy m.in. od położenia geograficznego
obszaru upraw (różny rozkład naturalnej zawartości kadmu w skorupie ziemskiej),
dostępności kadmu z gleby (różny stopień przechodzenia z gleby do roślin w zależności
od pH), uprawy odmian roślin o różnej zdolności do kumulacji kadmu, a także
czynników antropogenicznych jak rolnicze wykorzystanie osadów ściekowych,
nawozów naturalnych i fosforowych.
Zróżnicowanie wymagań w zakresie najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu
związane jest między innymi z różnym stopniem kumulowania w roślinach kadmu
z gleby. Kadm jest pobierany przez rośliny z gleb zarówno przez system korzeniowy
jak i liście. Z uwagi na łatwość pobierania tego pierwiastka przez system korzeniowy
jest on kumulowany głównie w korzeniach roślin. Dzięki dużej podatności do
akumulowania kadmu w korzeniach, warzywa i owoce rosnące na glebach
zanieczyszczonych tym pierwiastkiem, zawierają stosunkowo mało tego metalu
w częściach naziemnych. Stad między innymi zróżnicowanie wymagań
w ustawodawstwie dla tego toksycznego pierwiastka np. w przypadku warzyw.
W opinii naukowej z 2012 r. dotyczącej narażenia na kadm z dietą w populacji
europejskiej EFSA wskazał na środki spożywcze o istotnym zanieczyszczaniu tym
pierwiastkiem tj.: produkty na bazie kakao, skorupiaki, podroby jadalne, grzyby,
nasiona oleiste, wodorosty morskie, mięczaki. Wśród produktów mogących wnosić
istotny udział do pobrania kadmu przez różne grupy populacji znalazły się: zboża
i produkty zbożowe (26,9%), w tym chleb i bułki (11,7%); warzywa i produkty
warzywne (16,0%), w tym warzywa liściaste (3,9%); korzenie i bulwy skrobiowe
(13,2%) w tym ziemniaki (13,2%). Ponadto, produkty czekoladowe (4,3%) i mięczaki
wodne (3,2%). Oszacowane narażenie w przypadku dzieci i dorosłych na poziomie
95. percentyla przekracza określoną przez EFSA wartość TWI.
Historia zmian i terminy: proszę o chronologię obniżeń/zmian ML dla kadmu (…)
Poniżej przedstawiam istotne zmiany ustawodawstwa w zakresie najwyższych
dopuszczalnych poziomów kadmu.
-- 2 of 12 --
Rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy
niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych 2 zostało zmienione:
rozporządzeniem (UE) nr 420/20113 – wprowadzającym wymagania dla
suplementów diety składających się z suszonych małż, wyłączającym wodorosty
morskie z domyślnych maksymalnych dopuszczalnych poziomów kadmu
w owocach i warzywach, ujednolicającym przepisy dotyczące warzyw kapustnych
liściowych z przepisami dotyczącymi innych warzyw liściastych,
rozporządzeniem (UE) nr 488/20144 - ustanowiono najwyższe dopuszczalne
poziomy dla produktów przeznaczonych dla niemowląt i małych dzieci
(Niemowlęta i małe dzieci stanowią grupę populacji szczególnie wrażliwą na
toksyczne działanie metali ciężkich, dla której pobranie nawet śladowych ilości
tych zanieczyszczeń związane jest z nieodwracalnymi zmianami, szczególnie
w ośrodkowym układzie nerwowym. Wymagania te zaczęły obowiązywać od dnia
1 stycznia 2015 r., aby zapewnić wystarczającą ilość czasu na dostosowanie się
do nowych wymagań), wyrobów kakaowych i czekoladowych, w zależności od
zawartości suchej masy kakaowej (limity te zaczęły obowiązywać od 1 stycznia
2019 r.), zmieniono limity dla niektórych gatunków ryb, podwyższono limity dla
chrzanu pospolitego, pasternaku, selera naciowego i salsefii,
rozporządzeniem (UE) nr 2021/13235 - obniżono wymagania w zakresie kadmu
w ziarnie zbóż, a także warzywach, owocach i produktach oraz ustalono nowe
wartości NDP dla produktów, dla których do tej pory takich wymagań nie
określono np. nasiona oleiste, orzechy. Żywność, która została wprowadzona do
obrotu przed wejściem w życie rozporządzenia mogła pozostać na rynku do
28 lutego 2022 r.
Obecnie obowiązujące rozporządzenie (UE) nr 2023/915 zostało zmienione
rozporządzeniem (UE) nr 2023/15106, wprowadzającym zmiany w zakresie wartości
NDP dla kadmu w grzybach hodowlanych oraz ustalenie odrębnego wymagania dla
orzechów chufa.
2 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe
dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz. Urz. WE L 364
z 20.12.2006, str. 5).
3 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 420/2011 z dnia 29 kwietnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie (WE)
nr 1881/2006 ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach
spożywczych (Dz. Urz. WE L 111 z 30.4.2011, str. 3).
4 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 488/2014 z dnia 12 maja 2014 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr
1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w środkach spożywczych
(Dz. Urz. UE L 138 z 13.5.2014, str. 75).
5 Rozporządzenie Komisji (UE) 2021/1323 z dnia 10 sierpnia 2021 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr
1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w niektórych środkach
spożywczych (Dz. Urz. UE L 288 z 11.8.2021, str. 13).
6 Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1510 z dnia 20 lipca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE)
2023/915 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w orzechach tygrysich i
niektórych grzybach uprawnych (Dz. Urz. UE L 184 z 21.7.2023, str. 21).
-- 3 of 12 --
Dane z nadzoru: ile próbek roślin/żywności roślinnej w Polsce przekroczyło ML Cd w
ostatnich 3 latach?
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej weryfikują spełnianie przez żywność
wymagań zawartych w rozporządzenia (UE) nr 2023/915 podczas urzędowych
kontroli, w tym poprzez pobieranie próbek żywności i wykonanie w tych próbkach
badań w kierunku metali szkodliwych dla zdrowia, w tym kadmu zgodnie z rocznym
„Planem pobierania próbek do badania żywności w ramach urzędowej kontroli
i monitoringu w PIS”. Sposób agregacji i klasyfikacji danych rocznych z realizacji ww.
Planu gromadzonych na poziomie kraju w Głównym Inspektoracie Sanitarnym pozwala
na określenie liczby próbek zbadanych (i liczby analogicznie zdyskwalifikowanych)
ogólnie na wszystkie metale szkodliwe dla zdrowia. Nie wyodrębnia się tutaj
poszczególnych metali. Z ww. danych wynika, że w ostatnich 3 latach
zdyskwalifikowano następujące liczby próbek żywności z uwagi na niespełnianie
wymagań dotyczących zawartości metali szkodliwych dla zdrowia (łącznie):
w 2022 r. 36 próbek – 0,7% w stosunku do zbadanych ogółem (próbki pochodziły
z grup: warzywa ogrodowe i ich podstawowe produkty pochodne z wyłączeniem
grzybów, owoce i ich podstawowe produkty pochodne, ziarna i produkty na bazie
ziaren, grzyby, owoce morza i produkty z nich uzyskane);
w 2023 r. 28 próbek – 0,4% w stosunku do zbadanych ogółem (próbki pochodziły
z grup: warzywa ogrodowe i ich podstawowe produkty pochodne z wyłączeniem
grzybów, składniki gorących napojów i naparów/nasiona (kawa, kakao i podobne),
suplementy diety i podobne preparaty, owoce i ich podstawowe produkty
pochodne, grzyby, mleko i produkty mleczne (nabiał), żywność dla niemowląt
i małych dzieci),
w 2024 r. 20 próbek – 0,3% w stosunku do zbadanych ogółem (próbki pochodziły
z grup: warzywa ogrodowe i ich podstawowe produkty pochodne z wyłączeniem
grzybów, ziarna i produkty na bazie ziaren, żywność dla określonych grup, owoce
i ich podstawowe produkty pochodne, nasiona i owoce oleiste, żywność dla
niemowląt i małych dzieci, substytuty mięsa i nabiału).
W okresie od września 2022 r. do września 2025 r. do pojedynczego punktu
kontaktowego dla systemów RASFF7 i AAC8 w Głównym Inspektoracie Sanitarnym
zgłoszone zostały powiadomienia RASFF dotyczące przekroczenia dopuszczalnych
poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego wskazane w tabelach
zawartych w załączniku nr 2 do pisma. Powiadomienia były zgłaszane zarówno przez
organy urzędowej kontroli żywności w Polsce, jak i w innych krajach członkowskich.
Produkty objęte tymi powiadomieniami pochodziły z Polski lub z innych krajów, co
wskazano w tabelach. Produkty, w których stwierdzono przekroczenie maksymalnego
poziomu kadmu nie mogą być wprowadzane do obrotu zgodnie z art. 2 rozporządzenia
(UE) nr 2023/915. Ze względu na ograniczony czas przygotowania wkładu do
7 System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (ang. Rapid Alert System for
Food and Feed)
8 System współpracy i pomocy administracyjnej (ang. Administrative Assistance and Cooperation)
-- 4 of 12 --
odpowiedzi na interpelację, informacja o podjętych działaniach w każdej wskazanej
w tabelach indywidualnej sprawie nie jest dostępna.
Wytyczne dla rolników: czy resorty/inspekcje opracowały praktyczne zalecenia dla
gospodarstw zmniejszające ryzyko przekroczeń (…)
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi corocznie przekazuje Instytutowi Uprawy
Nawożenia i Gleboznawstwa - PIB środki finansowe w formie dotacji celowej na
realizację zadania „Upowszechnianie zasad racjonalnego nawożenia”. Kluczowym
elementem tego zadania są szkolenia propagujące dobre praktyki rolnicze w zakresie
racjonalnego nawożenia, w tym wapnowania gleb oraz w zakresie obowiązujących
norm prawnych. Szkolenia są bezpłatne, w formule on-line z możliwością zadawania
pytań, skierowane do producentów rolnych, doradców, pracowników stacji
chemiczno-rolniczych oraz innych zainteresowanych osób. Tematyka poruszana na
szkoleniach obejmuje:
racjonalne nawożenie w praktyce,
rolnictwo precyzyjne w kontekście nawożenia,
wykorzystywanie danych satelitarnych,
zakres badań wykonywanych w okręgowych stacjach chemiczno-rolniczych,
nawozy naturalne i biogaz.
Ponadto w ramach realizacji tego zadania powstała strona internetowa Dobre Praktyki
Rolnicze - Racjonalna gospodarka nawozami (https://dpr.iung.pl/), na której
zamieszczane są informacje o tym: jak, ile, czym i kiedy nawozić aby uzyskać dobry
plon i nie zanieczyszczać środowiska, a jednocześnie postępować zgodnie z przepisami
polskiego prawa i regulacjami międzynarodowymi. Na stronie dostępne są np.:
„Poradnik wapnowania gleb na gruntach ornych”, „Poradnik dla rolników w zakresie
przeciwdziałania erozji gleb”, „Poradnik dla rolników w zakresie racjonalnego
stosowania nawozów pochodzenia organicznego”, „Zasady ustalania dawek wapna
w doradztwie nawozowym nowe zalecenia w zakresie wapnowania gleb gruntów
ornych oraz trwałych użytków zielonych”.
Badania (analizę) gleb producenci rolni mogą zlecić okręgowym stacjom chemiczno-
rolniczym, wykonującym zadania związane z agrochemiczną obsługą rolnictwa.
Ponadto od 2022 r. przy planowaniu nawożenia gleb rolnicy mogą korzystać
z bezpłatnej aplikacji INTER-NAW opracowanej przez konsorcjum: Krajowa Stacja
Chemiczno-Rolnicza w Warszawie, Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa –
PIB w Puławach oraz Instytut Technologiczno-Przyrodniczy – PIB w Falentach. Jest to
dostępny dla wszystkich zainteresowanych rolników interaktywny system wspierania
decyzji agrochemicznych, służący do planowania nawożenia, w tym wapnowania na
gruntach ornych oraz trwałych użytkach zielonych. Rolnik może korzystać z INTER-
NAW samodzielnie, generując niezbędne dane (np. dawki nawozów, plan nawożenia,
bilans N) lub z udziałem doradcy. Z programu można korzystać za pośrednictwem
-- 5 of 12 --
przeglądarki lub aplikacji mobilnej dostępnych na stronie Krajowej Stacji Chemiczno-
Rolniczej https://www.schr.gov.pl/.
Ministerstwo również upowszechnia zasady racjonalnego nawożenia pod adresem:
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/racjonalne-nawozenie oraz zamieszczając
w aktualnościach na stronie internetowej MRiRW i portalach społecznościowych
informacje o dostępnych szkoleniach z racjonalnego nawożenia z kilkudniowym
wyprzedzeniem.
Proszę wskazać obowiązujące limity Cd w nawozach (…)
Zgodnie z załącznikiem I cz. II rozporządzenia (UE) nr 2019/10099 zanieczyszczenia
kadmem nie mogą przekraczać następujących wartości dopuszczalnych dla:
nawozów organicznych, nieorganicznych polepszaczach gleby, podłoży do upraw
i biostymulatorów - 1,5 mg kadmu/kg suchej masy,
nawozów organiczno-mineralnych i nieorganicznych nawozów
makroskładnikowych:
w przypadku gdy całkowita zawartość fosforu w nawozie jest mniejsza niż 5 %
(m/m) w przeliczeniu na pięciotlenek fosforu: 3 mg kadmu/kg suchej masy; lub
w przypadku gdy całkowita zawartość fosforu w nawozie jest równa lub
większa niż 5 % (m/m) w przeliczeniu na pięciotlenek fosforu: 60 mg kadmu/kg
pięciotlenku fosforu,
nieorganicznych nawozów mikroskładnikowych 200 mg kadmu/kg całkowitej
zawartości mikroskładników,
środków wapnujących i organicznych polepszaczy gleby - 2 mg kadmu/kg
suchej masy.
Natomiast zgodnie z § 13 rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów
ustawy o nawozach i nawożeniu10 dopuszczalna zawartość kadmu w nawozach
organicznych i organiczno-mineralnych, organicznych i organiczno-mineralnych
środkach wspomagających uprawę roślin oraz w produktach pofermentacyjnych nie
przekracza 5 mg/kg suchej masy, zaś w nawozach mineralnych i środkach
wspomagających uprawę roślin pochodzenia mineralnego nie przekracza:
w wapnie nawozowym: 8 mg/kg tlenku wapnia,
w wapnie nawozowym zawierającym magnez 15 mg/kg sumy tlenku wapnia
i tlenku magnezu,
w pozostałych nawozach mineralnych i środkach wspomagających uprawę roślin
pochodzenia mineralnego 50 mg/kg masy tego nawozu albo środka.
9 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009 z dnia 5 czerwca 2019 r.
ustanawiające przepisy dotyczące udostępniania na rynku produktów nawozowych UE, zmieniające
rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 i (WE) nr 1107/2009 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr
2003/2003 (Dz. Urz. UE L 170 z 25.6.2019, str. 1).
10 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2024 r. w sprawie wykonania
niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2024 r. poz. 1261).
-- 6 of 12 --
Jaka jest rzeczywista zawartość Cd w nawozach sprzedawanych na terytorium RP?
Mając na uwadze, że w legislacji europejskiej nie funkcjonuje określenie „produkty
fosforowe” natomiast w przepisach krajowych używa się terminu „nawozy fosforowe”
rozumianego jako nawozy jednoskładnikowe, wyniki dotyczące zarówno produktów
nawozowych UE, jak i produktów krajowych, przedstawiono z podziałem na produkty
zawierające mniej niż 5 % oraz 5 % lub więcej fosforu całkowitego w przeliczeniu na
P2O5. W odniesieniu do nawozów organiczno-mineralnych wprowadzanych do obrotu
na podstawie legislacji krajowej zawartość fosforu całkowitego we wszystkich
badanych próbkach wynosiła poniżej 5 % w przeliczeniu na P2O5.
W poniższej tabeli przedstawiono wartości minimalne, mediany oraz wartości
maksymalne zawartości kadmu, określone na podstawie uzyskanych wyników analiz
próbek nawozów pobranych przez inspektorów Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin
i Nasiennictwa (PIORiN) w ramach kontroli prowadzonych w latach 2022-2024. Do
obliczeń wartości mediany wynikom poniżej granicy oznaczalności przypisano wartość
równą zero. Dla celów porównawczych wskazano również dopuszczalne limity
zawartości kadmu dla poszczególnych kategorii produktów.
Produkt Minimum Mediana Maksimum
Zawartość kadmu (mg/kg s.m.)
0,0 0,0 2,0
Dopuszczalna zawartość kadmu wg
Rozporządzenia UE 2019/1009
produkty nawozowe UE nawozy
mineralne i organiczno-
mineralne z oznakowaniem CE
zawierające mniej niż 5 %
fosforu całkowitego w
przeliczeniu na P2O5
3 mg/kg s.m.
Zawartość kadmu (mg/kg P2O5)
0,0 14,8 54,0
Dopuszczalna zawartość kadmu wg.
Rozporządzenia UE 2019/1009
produkty nawozowe UE nawozy
mineralne i organiczno-
mineralne z oznakowaniem CE
zawierające 5 % lub więcej
fosforu całkowitego w
przeliczeniu na P2O5
60 mg/kg P2O5
Zawartość kadmu (mg/kg)
0,0 0,0 5,9
Dopuszczalna zawartość kadmu wg. Rozporządzenia
MRiRW z 9 sierpnia 2024 (Dz.U 2024, poz. 1261)
produkty krajowe nawozy
mineralne zawierające mniej niż
5 % fosforu całkowitego w
przeliczeniu na P2O5
50 mg/kg
Zawartość kadmu (mg/kg) produkty krajowe nawozy
mineralne zawierające 5 % lub
więcej fosforu całkowitego w 0,0 1,1 1,8
-- 7 of 12 --
Dopuszczalna zawartość kadmu wg. Rozporządzenia
MRiRW z 9 sierpnia 2024 (Dz.U 2024, poz. 1261)
przeliczeniu na P2O5
50 mg/kg
Zawartość kadmu (mg/kg s.m.)
0,0 0,3 2,8
Dopuszczalna zawartość kadmu wg. Rozporządzenia
MRiRW z 9 sierpnia 2024 (Dz.U 2024, poz. 1261)
produkty krajowe nawozy
organiczno-mineralne
zawierające mniej niż 5 %
fosforu całkowitego w
przeliczeniu na P2O5
5 mg/kg s.m.
Kontrola rynku nawozów (…)
Zgodnie z art. 30 ustawy o nawozach i nawożeniu11 PIORiN sprawuje nadzór nad
wprowadzaniem do obrotu nawozów, środków wspomagających uprawę roślin
i produktów pofermentacyjnych.
Analizy próbek pobieranych w ramach prowadzonych kontroli wykonywane są
w laboratoriach okręgowych stacji chemiczno-rolniczych (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy
o nawozach i nawożeniu) lub laboratoriach, którym inspektor (art. 34 pkt 2 lit. b ustawy
o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa12), powierzył wykonywanie
badań.
Oznaczenie zawartości kadmu w nawozach jest wykonywane metodą płomieniowej
absorpcyjnej spektrometrii atomowej (FAAS) lub optycznej spektrometrii atomowej ze
wzbudzeniem w plazmie indukcyjnie sprzężonej (ICP- OES) po uprzednim
przeprowadzeniu mineralizacji próbek w mocnych kwasach. W laboratoriach
stosowane są odpowiednie normy: PN-C-87070-04:1992/Az1:1997, PN-EN 16964:
2018-03, PN-EN 16319+A1: 2016 lub wewnętrzne procedury badawcze.
W latach 2022 – 2024 w pobranych próbkach nawozów nie stwierdzono niezgodności
w odniesieniu do zawartości kadmu.
Czy Polska może podnieść (złagodzić) ML kadmu w żywności ponad poziomy określone
w (UE) 2023/915?
Regulacje prawne w zakresie najwyższych dopuszczanych poziomów zanieczyszczeń
w żywności mogą być projektowane i wprowadzane jedynie na poziomie unijnym.
Podejmowanie inicjatyw legislacyjnych w tym zakresie należy do Komisji Europejskiej.
Działania legislacyjne w tym obszarze nie mogą być prowadzone na gruncie prawa
krajowego. Wnioski do Komisji Europejskiej dotyczące zmian poziomów
zanieczyszczeń w żywności mogą być zgłaszane w ramach grup roboczych Komisji,
podczas których stanowiska co do poszczególnych limitów są dyskutowane
11 Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2024 r. poz. 105).
12 Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (Dz. U. z 2023
r., poz. 1992).
-- 8 of 12 --
i uzgadniane ze wszystkim państwami członkowskimi UE. Jednakże podkreślenia
wymaga, że wszelkie propozycje zmian w tym zakresie wymagają merytorycznie
uzasadnionego stanowiska, które musi być oparte na konkretnych danych, ocenie
ryzyka oraz musi uwzględniać przede wszystkim bezpieczeństwo konsumenta.
Argumenty dotyczące ewentualnego braku możliwości produkcji płodów rolnych,
które spełniałyby określone wymagania dotyczące najwyższych dopuszczanych
poziomów zanieczyszczeń np. kadmu muszą być poparte wynikami badań. Argumenty
te mogły być zgłaszane uprzednio na etapie projektowania regulacji obniżających
aktualne wymagania dotyczące maksymalnych poziomów kadmu w żywności.
Zgodnie z przyjętą praktyką wszelkie instrukcje na posiedzenia gremiów UE są przez
Główny Inspektorat Sanitarny szeroko konsultowane, w tym z organizacjami
przemysłu spożywczego w celu ujednolicenia oraz uzgodnienia stanowiska Polski.
Czas prowadzonych konsultacji projektów instrukcji jest kluczowym momentem, kiedy
można brać czynny udział w procesie decyzyjnym oraz proponować zmiany
stanowiska Polski do konkretnego dokumentu UE. Przy czym potencjalne zmiany
stanowiska Polski muszą zostać odpowiednio merytorycznie uzasadnione (np. poparte
reprezentatywnymi wynikami badań).
Czy Polska może podnieść dopuszczalną zawartość Cd w nawozach? (…) dla produktów CE
i dla produktów krajowych.
Jak zaznaczono w preambule do rozporządzenia (UE) nr 2019/1009 „zgodnie z art.
114 ust. 5 TFUE, jeżeli państwo członkowskie uzna za konieczne wprowadzenie
nowych przepisów krajowych, na przykład przepisów ograniczających zawartość
kadmu w nawozach fosforowych, w oparciu o nowe dowody naukowe dotyczące
ochrony środowiska lub środowiska pracy ze względu na specyficzny problem tego
państwa członkowskiego, który pojawił się po przyjęciu niniejszego rozporządzenia,
państwo to powinno notyfikować Komisji przewidywane przepisy oraz powody ich
wprowadzenia. W każdym z tych przypadków Komisja powinna sprawdzić zgodnie z
art. 114 ust. 6 TFUE, czy notyfikowane przepisy krajowe nie są środkiem arbitralnej
dyskryminacji, ukrytym ograniczeniem w handlu lub przeszkodą w funkcjonowaniu
rynku wewnętrznego.”.
Ustanowione w przepisach krajowych dopuszczalne zawartości kadmu mogą być
zmienione. Należy jednak zauważyć, że prowadzone przez PIORiN kontrole nie
wykazały przekroczeń. Ponadto przy obniżonych NDP dla żywności, podniesienie
dopuszczalnych poziomów kadmu w nawozach spowoduje zwiększenie
wprowadzanie kadmu do gleb i w efekcie dodatkowo utrudni rolnikom
wyprodukowanie płodów rolnych spełniających te normy.
Stanowisko rządu: czy Rząd RP planuje wystąpić na forum UE o rewizję ML Cd (dla
określonych kategorii roślin, np. warzywa owocujące) albo o modyfikację zakresu FPR dot.
nawozów (np. przegląd progu 60 mg Cd/kg P O)?
Aktualnie w ramach prac Grupy Roboczej ds. Zanieczyszczeń Środowiskowych
i Przemysłowych (ENVI), w celu ochrony konsumentów, dyskutowana jest kwestia
wprowadzenia wymagań m.in. dla kadmu w wodorostach. Podstawą zmian w tym
zakresie są dane zgromadzone w oparciu o zalecenie Komisji (UE) nr 2018/464
-- 9 of 12 --
w sprawie monitorowania metali i jodu w wodorostach morskich (...)13 oraz opinia
EFSA z 2023r. „Dietary exposure to heavy metals and iodine intake via consumption
of seaweeds and halophytes in the European population”. Nie są planowane
w najbliższym czasie inne zmiany w odniesieniu do kadmu.
Ustalone w rozporządzeniu (UE) nr 2019/1009 limity zawartości kadmu w produktach
nawozowych CE są wynikiem trudnego kompromisu, czego wyrazem jest to, że
Komisja Europejska nie może zmienić tych wartości aktem delegowanym (art. 42 tego
rozporządzenia). Stanowisko Polski, prezentowane przez Ministerstwo Rozwoju
podczas prac na projektem rozporządzenia, było konsultowane z polskimi
producentami nawozów, jak również Krajową Radą Izb Rolniczych.
Zgodnie z art. 49 rozporządzenia (UE) nr 2019/1009 Komisja Europejska jest
zobowiązania do 16 lipca 2026 r. przedłożyć Parlamentowi Europejskiemu i Radzie
sprawozdanie oceniające stosowanie tego rozporządzenia i jego ogólne skutki pod
względem realizacji jego celów. Sprawozdanie to ma zawierać przegląd wartości
dopuszczalnych dla zawartości kadmu w nawozach fosforowych z myślą o ocenie
wykonalności obniżenia tych wartości dopuszczalnych do odpowiedniego poziomu na
podstawie dostępnych technologii i dowodów naukowych w zakresie narażenia na
kadm i akumulacji w środowisku, z uwzględnieniem czynników środowiskowych,
w szczególności w kontekście warunków glebowych i klimatycznych, czynników
zdrowotnych, a także czynników społeczno–ekonomicznych, w tym rozważań
z punktu widzenia bezpieczeństwa dostaw.
Mapy ryzyka i monitoring gleb (…)
Stały monitoring całkowitych zawartości kadmu w glebie jest prowadzony w ramach
programu "Monitoring chemizmu gleb ornych Polski" i stanowi element Państwowego
Monitoringu Środowiska w zakresie jakości gleb i ziemi. Obowiązek prowadzenia
takich badań wynika m.in. z ustawy Prawo Ochrony Środowiska14.
Celem badań jest kontrola szerokiego zakresu parametrów gleb użytkowanych
rolniczo, szczególnie właściwości chemicznych, w tym zanieczyszczeń gleb,
zachodzących pod wpływem rolniczej i pozarolniczej działalności człowieka.
Monitoring chemizmu gleb ornych Polski jest realizowany od roku 1995. W 5-letnich
odstępach czasowych pobierane są próbki glebowe z 216 stałych punktów
pomiarowo-kontrolnych, zlokalizowanych na gruntach ornych charakterystycznych
dla pokrywy glebowej kraju. Informacje o Programie oraz wyniki badań dostępne są na
stronie internetowej: https://www.gios.gov.pl/chemizm_gleb/index.php?mod=monit.
Wyniki badań z kampanii 2025 będą dostępne w połowie listopada 2025 r.
13 Zalecenie Komisji (UE) 2018/464 z dnia 19 marca 2018 r. w sprawie monitorowania metali i jodu
w wodorostach morskich, halofitach i produktach na bazie wodorostów morskich (Dz. Urz. UE L 78
z 21.3.2018, str. 16).
14 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2025 r. poz. 647, z późn. zm.).
-- 10 of 12 --
Zawartości metali śladowych zostały ocenione w oparciu o rozporządzenie w sprawie
sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi15, oraz wytycznych
IUNG (1993), opartych na całkowitych zawartościach metali i właściwościach gleby
(odczyn, zawartość części spławialnych, zawartość próchnicy).
W związku z tym, że w większości punktów monitoringowych (87,5%) zawartość
kadmu oznaczona została poniżej poziomu oznaczalności <0,50 mg·kg-1 do obliczenia
średniej zawartości kadmu przyjęto te wartości jako połowę poziomu oznaczalności –
0,25 mg·kg-1. Średnia zawartość kadmu wyniosła 0,65 mg·kg-1. Mediana zawartości
kadmu w 2020 r. wyniosła <0,50 mg kg-1. W 2020 r. w 3 lokalizacjach stwierdzono
przekroczenia dopuszczalnej zawartości kadmu. Wszystkie punkty zlokalizowane są w
woj. śląskim. Stosując kryteria oceny zawarte w wytycznych IUNG w 5 punktach
występują gleby zanieczyszczone kadmem. Pozostałe gleby są niezanieczyszczone tym
pierwiastkiem (stopnie 0 i I).
Działania osłonowe: czy przewiduje się czasowe mechanizmy wsparcia dla gospodarstw
dotkniętych przekroczeniami (…)?
Należy zauważyć, że prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z dobrymi praktykami,
w szczególności stosowanie racjonalnego nawożenia i regularne stosowanie
wapnowania gleb zakwaszonych eliminuje ryzyko wystąpienia przekroczeń NDP dla
kadmu w płodach rolnych. W związku z tym nie ma potrzeby wprowadzania nowych
instrumentów wsparcia dla rolników w tym zakresie. Natomiast Ministerstwo będzie
nadal zachęcać do korzystania z dostępnych form szkoleń i doradztwa w tym zakresie.
Jednocześnie przypominam, że w latach 2019-2023 zostały przeznaczone środki
w wysokości 300 mln zł na program priorytetowy NFOŚiGW pn. „Ogólnopolski
program środowiskowej regeneracji gleb poprzez ich wapnowanie”. Program cieszył
się ogromnym zainteresowaniem i polegał na wsparciu zakupu nawozów wapniowych.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Stefan Krajewski
/podpisano elektronicznie/
15 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia
oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz. U. poz. 1395).
-- 11 of 12 --
Załączniki:
1. Zestawienie wybranych najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu
określonych w rozporządzeniu (UE) nr 2023/915 w sprawie najwyższych
dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności
2. Powiadomienia RASFF dotyczące przekroczenia dopuszczalnych poziomów
kadmu w żywności pochodzenia roślinnego
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 12 of 12 --
Zał. 1.
Zestawienie wybranych najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu określonych
w rozporządzeniu (UE) nr 2023/915 w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów niektórych
zanieczyszczeń w żywności
Środek spożywczy NDP
(mg/kg)
uwagi
3.2.2 Warzywa korzeniowe i
bulwiaste
NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.2.1 Warzywa korzeniowe i
bulwiaste z wyj. produktów
wym. w pkt 3.2.2.2, 3.2.2.3,
3.2.2.4, 3.2.2.5, 3.2.2.6 i 3.2.2.7
0,10 W przypadku ziemniaków NDP stosuje się do
obranych ziemniaków.
3.2.2.2 Buraki 0,060
3.2.2.3 Seler korzeniowy 0,15
3.2.2.4 Chrzan pospolity, pasternak,
salsefia
0,20
3.2.2.5 Rzodkiew zwyczajna inna niż
orzechy tygrysie
0,020
3.2.2.6 Orzechy tygrysie 0,10
Tropikalne korzenie i bulwy,
korzenie pietruszki, rzepa
0,050
3.2.3 Warzywa cebulowe NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.3.1 Warzywa cebulowe, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.3.2
0,030
3.2.3.1 Czosnek 0,050
3.2.4 Warzywa owocowe NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.4.1 Warzywa owocowe, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.4.2
0,020
3.2.4.2 Bakłażany 0,030
3.2.5 Warzywa kapustne NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.5.1 Warzywa kapustne, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.5.2
0,040
3.2.5.2 Kapustne liściowe 0,10
3.2.6 Warzywa liściaste i zioła NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.6.1 Warzywa liściaste, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.6.2
0,10
3.2.6.2 Szpinak i podobne liście, siewki
gorczycy i świeże zioła
0,20
3.2.7 Warzywa strączkowe 0,020 NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.8 Warzywa łodygowe NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
-- 1 of 6 --
3.2.8.1 Warzywa łodygowe, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.8.2 i
3.2.8.3
0,030
3.2.8.2 Seler 0,10
3.2.8.3 Pory 0,040
3.2.9 Grzyby NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.9.1 Agaricus bisporus 0,050
3.2.9.2 Grzyby uprawne inne niż
Agaricus bisporus
0,15
3.2.9.3 Grzyby dziko rosnące 0,50
3.2.10 Nasiona roślin strączkowych i
białka z nasion roślin
strączkowych
3.2.10.1 Nasiona roślin strączkowych z
wyj. produktów wym. w pkt
3.2.10.2
0,040
3.2.10.2 Białka z nasion roślin
strączkowych
0,10
3.2.12 Zboża NDP nie stosuje się do zbóż wykorzystywanych
do produkcji piwa lub destylatów, pod
warunkiem że niewykorzystane pozostałości zbóż
nie są wprowadzane do obrotu jako żywność.
W przypadku gdy niewykorzystane pozostałości
zbóż są wprowadzane do obrotu jako żywność,
stosuje się NDP z uwzględnieniem art. 3 ust. 1 i 2.
3.2.12.1 Zboża, z wyj. produktów wym.
w pkt 3.2.12.2, 3.2.12.3,
3.2.12.4 i 3.2.12.5
0,10
3.2.12.2 Jęczmień i żyto 0,050
3.2.12.3 Ryż, komosa ryżowa, otręby
pszenne i gluten pszenny
0,15
3.2.12.4 Pszenica durum 0,18
3.2.12.5 Zarodki pszenicy 0,20
Owoce i orzechy z drzew
orzechowych
NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.1.1 Owoce, z wyj. produktów wym.
w pkt 3.2.1.2, 3.2.1.3 i 3.2.1.4
0,050
3.2.1.2 Owoce cytrusowe, owoce
ziarnkowe, owoce pestkowe,
oliwki stołowe, kiwi, banany,
mango, papaje i ananasy
0,020
3.2.1.3 Owoce jagodowe i drobne
owoce, z wyj. produktów wym.
w pkt 3.2.1.4
0,030
3.2.1.4 Maliny 0,040
3.2.1.5 Orzechy z drzew orzechowych NDP nie stosuje się do orzechów z drzew
orzechowych przeznaczonych do tłoczenia i
rafinacji oleju, pod warunkiem że pozostałości
wyciskanych orzechów z drzew orzechowych nie
są wprowadzane do obrotu jako żywność. W
przypadku gdy pozostałości wyciskanych
orzechów z drzew orzechowych są wprowadzane
-- 2 of 6 --
do obrotu jako żywność, stosuje się NDP z
zastosow. art. 3 ust. 1 i 2.
3.2.1.5.1 Orzechy z drzew orzechowych z
wyj. produktów wym. w pkt
3.2.1.5.2
0,20
3.2.1.5.2 Orzechy piniowe 0,30
Wyroby kakaowe i czekoladowe
*
*„Wyroby kakaowe i czekoladowe” to każdy z
wyrobów zdefiniowanych w części A pkt 2, 3 i 4
zał. I do dyrektywy 2000/36/WE
3.2.15.1 Czekolada mleczna o zawartości
< 30 % suchej masy kakaowej
ogółem
0,10
3.2.15.2 Czekolada o zawartości < 50 %
suchej masy kakaowej ogółem;
czekolada mleczna o zawartości
≥ 30 % suchej masy kakaowej
ogółem
0,30
3.2.15.3 Czekolada o zawartości ≥ 50 %
suchej masy kakaowej ogółem
0,80
3.2.15.4 Proszek kakaowy wprowadzany
do obrotu z przeznaczeniem dla
konsumenta końcowego lub
jako składnik słodzonego
proszku kakaowego lub
czekolady w proszku
wprowadzanych do obrotu z
przeznaczeniem dla
konsumenta końcowego
(czekolada do picia)
0,60
3.2.17 Preparaty do początkowego
żywienia niemowląt, preparaty
do dalszego żywienia
niemowląt, żywność
specjalnego przeznaczenia
medycznego przeznaczona dla
niemowląt i małych dzieci (*) i
preparaty do żywienia małych
dzieci (**)
NDP ma zastosowanie do produktu
wprowadzanego do obrotu.
* Żywność zdefiniowana w art. 2 rozporządzenia
(UE) nr 609/2013 w sprawie żywności
przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz
żywności specjalnego przeznaczenia medycznego
i środków spożywczych zastępujących
całodzienną dietę, do kontroli masy ciała (…).
**„Preparaty do żywienia małych dzieci”
oznaczają napoje na bazie mleka i podobne
produkty białkowe przeznaczone dla małych
dzieci. Produkty te nie wchodzą w zakres
rozporządzenia (UE) nr 609/2013
3.2.17.1 wprowadzane do obrotu jako
proszek i produkowane z białek
mleka krowiego lub
hydrolizatów białek mleka
krowiego
0,010
3.2.17.2 wprowadzane do obrotu w
postaci płynnej i produkowane
z białek mleka krowiego lub
hydrolizatów białek mleka
krowiego
0,005
3.2.17.3 wprowadzane do obrotu jako
proszek i produkowane z
izolatów białka sojowego
występujących samodzielnie lub
0,020
-- 3 of 6 --
w mieszaninie z białkami mleka
krowiego
3.2.17.4 wprowadzane do obrotu w
postaci płynnej i produkowane
z izolatów białka sojowego
występujących samodzielnie lub
w mieszaninie z białkami mleka
krowiego
0,010
3.2.18 Preparaty do żywienia małych
dzieci
NDP ma zastosowanie do produktu
wprowadzanego do obrotu.
3.2.18.1 wprowadzane do obrotu jako
proszek i produkowane z
izolatów białka roślinnego
innych niż izolaty białka
sojowego, występujących
samodzielnie lub w mieszaninie
z białkami mleka krowiego
0,020
3.2.18.2 wprowadzane do obrotu jako w
postaci płynnej i produkowane
z izolatów białka roślinnego
innych niż izolaty białka
sojowego, występujących
samodzielnie lub w mieszaninie
z białkami mleka krowiego
0,010
3.2.19 Napoje dla niemowląt i małych
dzieci, oznakowane i
wprowadzane do obrotu jako
takie, z wyj. produktów wym. w
pkt 3.2.17 i 3.2.18
3.2.19.1 wprowadzane do obrotu w
postaci płynnej lub do
odtworzenia na podstawie
instrukcji
0,020 W tym soki owocowe.
NDP ma zastosowanie do produktów gotowych
do użycia
3.2.20 Żywność dla dzieci i
przetworzona żywność na bazie
zbóż dla niemowląt i małych
dzieci
0,040 NDP ma zastosowanie do produktu
wprowadzanego do obrotu.
3.2.21.2 Suplementy diety składające się
co najmniej w 80 % z suszonych
wodorostów morskich, z
produktów otrzymanych z
wodorostów morskich lub z
suszonych małży (*)
3,0 * Żywność zdefiniowana w załączniku I do
rozporządzenia (WE) nr 853/2004
-- 4 of 6 --
Zał. 2
Powiadomienia RASFF dotyczące przekroczenia dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności pochodzenia
roślinnego
2022 rok (od września do grudnia)
L.p. Produkt Kategoria prod. Zagrożenie Kraj pochodzenia
1 borowik szlachetny owoce i warzywa kadm Polska
2 marchew owoce i warzywa kadm Polska
3 ziarno pszenicy zboża i produkty piekarnicze kadm Polska
4 pszenica zboża i produkty piekarnicze kadm Polska
5 nori owoce i warzywa kadm Korea Płd.
6 Fasola drobna biała owoce i warzywa kadm Polska
7 borowik mrożony owoce i warzywa kadm Polska
8 korzeń selera owoce i warzywa kadm Polska
9 seler korzeniowy owoce i warzywa kadm Polska
10 borowiki owoce i warzywa kadm Polska
11 papryka chili owoce i warzywa kadm Maroko
12 marchew owoce i warzywa kadm Polska
2023 rok
L.p. Produkt Kategoria prod. Zagrożenie Kraj pochodzenia
1 groszek owoce i warzywa kadm Ukraina
2 mrożona celula owoce i warzywa kadm Polska
3 BIO jagoda kamczacka owoce i warzywa kadm Polska
4 truskawki owoce i warzywa kadm Polska
5 awokado owoce i warzywa kadm Peru
6 szpinak suszony owoce i warzywa kadm Polska
7 por owoce i warzywa kadm Polska
8 kostka papryki mrożona owoce i warzywa kadm Polska
9 seler owoce i warzywa kadm Polska
10 papryka świeża owoce i warzywa kadm Polska
11 marchew volcano owoce i warzywa kadm Polska
12 papryka mrożona owoce i warzywa kadm, etefon Polska
2024 rok
L.p. Produkt Kategoria prod. Zagrożenie Kraj pochodzenia
1 krokosz barwierski
orzechy, produkty z orzechami i
nasiona kadm Polska
2 papryka rawit owoce i warzywa kadm Maroko
3 cynamon mielony zioła i przyprawy kadm Wietnam
4 truskawka owoce i warzywa kadm Polska
5 szpinak świeży owoce i warzywa kadm Polska
6
płatki ryżowe
błyskawiczne zboża i produkty piekarnicze kadm Włochy
7 Bób świeży owoce i warzywa kadm Polska
8 awokado owoce i warzywa kadm Peru
-- 5 of 6 --
9 sałata masłowa owoce i warzywa kadm Polska
10
papryka świeża odmiana
Chouca owoce i warzywa kadm Polska
11 szpinak mrożony owoce i warzywa kadm Belgia
12 papryka czerwona owoce i warzywa kadm Maroko
13 awokado owoce i warzywa kadm Kolumbia
14 wodorosty
inny produkt
spożywczy/mieszanka kadm Chiny
15 cebula suszona mielona zioła i przyprawy kadm USA
16 Avena Nuda zboża i produkty piekarnicze kadm Niemcy
17 herbatka ziołowa zioła i przyprawy
kadm, nikiel,
arsen Polska
18 soja
orzechy, produkty z orzechami i
nasiona kadm Polska
19 marchew owoce i warzywa kadm Polska
2025 rok (do września)
L.p. Produkt Kategoria prod. Zagrożenie Kraj pochodzenia
1 borowik świeży owoce i warzywa kadm Polska
2 pasta słonecznikowa dania gotowe i przekąski kadm Francja
3
ostropest plamisty
mielony
produkty dietetyczne,
suplementy diety i produkty
wzbogacone kadm Polska
4 kukurydza kolba owoce i warzywa kadm Polska
5 seler korzeniowy owoce i warzywa kadm Polska
-- 6 of 6 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Stefan Krajewski
Warszawa, 30 września 2025 r.
znak sprawy: DHR.rn.058.5.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 11882 w sprawie obniżenia i stosowania dopuszczalnych
poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego, jego zawartości w nawozach
dostępnych w Polsce, historii zmian i implementacji w Polsce przepisów w tym
zakresie oraz możliwości zmiany (podwyższenia) obowiązujących norm
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Posła Jarosława Sachajko w sprawie obniżenia
i stosowania dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego,
jego zawartości w nawozach dostępnych w Polsce, historii zmian i implementacji
w Polsce przepisów w tym zakresie oraz możliwości zmiany (podwyższenia)
obowiązujących norm, przedstawiam wyjaśnienia przygotowane we współpracy
z Ministrem Zdrowia.
Proszę o tabelaryczne zestawienie obowiązujących ML kadmu (…) dla głównych kategorii
roślin i ich przetworów, zgodnie z załącznikami do rozporządzenia (UE) 2023/915 (…)
Zestawienie wybranych najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu określonych
w rozporządzeniu (UE) nr 2023/9151 znajduje się w załączniku nr. 1 do pisma.
Dlaczego limity różnią się między grupami roślin?
Kadm został sklasyfikowany przez Międzynarodową Agencję ds. Badania Raka (IARC)
do grupy I związków o stwierdzonej rakotwórczości dla człowieka. Wywiera działanie
nefrotoksyczne oraz neurotoksyczne na rozwijający się ośrodkowy układ nerwowy.
Wywołuje także choroby sercowonaczyniowe, osteomalację, uszkadza wątrobę oraz
1 Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 z dnia 25 kwietnia 2023 r. w sprawie najwyższych
dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności oraz uchylające rozporządzenie (WE)
nr 1881/2006 (Dz. Urz. UE L 119 z 5.5.2023, str. 103).
-- 1 of 12 --
powoduje niedobory żelaza, miedzi, cynku w organizmie. Kumuluje się w organizmie,
szczególnie w części korowej nerek i w wątrobie.
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2009 r. po przeanalizowaniu
aktualnego stanu wiedzy, wniósł o 2,8-krotne obniżenie tolerowanego tygodniowego
pobrania (TWI) kadmu do wartości 2,5 μg/kg masy ciała wskazując jednocześnie,
że żywność jest głównym źródłem narażenia na kadm dla wszystkich grup populacji.
Źródłem ponad 80% pobrania kadmu z żywnością jest żywność pochodzenia
roślinnego. Ze względu na wysokie spożycie oraz kumulowanie kadmu
przechodzącego z gleby, największy wkład do pobrania tego pierwiastka wnoszą zboża
i produkty zbożowe, warzywa, ziemniaki. W przypadku dzieci dochodzą słodycze,
w tym czekolada, a w odniesieniu do niemowląt – żywność przeznaczona dla tej grupy
populacji, szczególnie produkty zbożowe, warzywne, a także mleczne.
Obecność kadmu w środkach spożywczych zależy m.in. od położenia geograficznego
obszaru upraw (różny rozkład naturalnej zawartości kadmu w skorupie ziemskiej),
dostępności kadmu z gleby (różny stopień przechodzenia z gleby do roślin w zależności
od pH), uprawy odmian roślin o różnej zdolności do kumulacji kadmu, a także
czynników antropogenicznych jak rolnicze wykorzystanie osadów ściekowych,
nawozów naturalnych i fosforowych.
Zróżnicowanie wymagań w zakresie najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu
związane jest między innymi z różnym stopniem kumulowania w roślinach kadmu
z gleby. Kadm jest pobierany przez rośliny z gleb zarówno przez system korzeniowy
jak i liście. Z uwagi na łatwość pobierania tego pierwiastka przez system korzeniowy
jest on kumulowany głównie w korzeniach roślin. Dzięki dużej podatności do
akumulowania kadmu w korzeniach, warzywa i owoce rosnące na glebach
zanieczyszczonych tym pierwiastkiem, zawierają stosunkowo mało tego metalu
w częściach naziemnych. Stad między innymi zróżnicowanie wymagań
w ustawodawstwie dla tego toksycznego pierwiastka np. w przypadku warzyw.
W opinii naukowej z 2012 r. dotyczącej narażenia na kadm z dietą w populacji
europejskiej EFSA wskazał na środki spożywcze o istotnym zanieczyszczaniu tym
pierwiastkiem tj.: produkty na bazie kakao, skorupiaki, podroby jadalne, grzyby,
nasiona oleiste, wodorosty morskie, mięczaki. Wśród produktów mogących wnosić
istotny udział do pobrania kadmu przez różne grupy populacji znalazły się: zboża
i produkty zbożowe (26,9%), w tym chleb i bułki (11,7%); warzywa i produkty
warzywne (16,0%), w tym warzywa liściaste (3,9%); korzenie i bulwy skrobiowe
(13,2%) w tym ziemniaki (13,2%). Ponadto, produkty czekoladowe (4,3%) i mięczaki
wodne (3,2%). Oszacowane narażenie w przypadku dzieci i dorosłych na poziomie
95. percentyla przekracza określoną przez EFSA wartość TWI.
Historia zmian i terminy: proszę o chronologię obniżeń/zmian ML dla kadmu (…)
Poniżej przedstawiam istotne zmiany ustawodawstwa w zakresie najwyższych
dopuszczalnych poziomów kadmu.
-- 2 of 12 --
Rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy
niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych 2 zostało zmienione:
rozporządzeniem (UE) nr 420/20113 – wprowadzającym wymagania dla
suplementów diety składających się z suszonych małż, wyłączającym wodorosty
morskie z domyślnych maksymalnych dopuszczalnych poziomów kadmu
w owocach i warzywach, ujednolicającym przepisy dotyczące warzyw kapustnych
liściowych z przepisami dotyczącymi innych warzyw liściastych,
rozporządzeniem (UE) nr 488/20144 - ustanowiono najwyższe dopuszczalne
poziomy dla produktów przeznaczonych dla niemowląt i małych dzieci
(Niemowlęta i małe dzieci stanowią grupę populacji szczególnie wrażliwą na
toksyczne działanie metali ciężkich, dla której pobranie nawet śladowych ilości
tych zanieczyszczeń związane jest z nieodwracalnymi zmianami, szczególnie
w ośrodkowym układzie nerwowym. Wymagania te zaczęły obowiązywać od dnia
1 stycznia 2015 r., aby zapewnić wystarczającą ilość czasu na dostosowanie się
do nowych wymagań), wyrobów kakaowych i czekoladowych, w zależności od
zawartości suchej masy kakaowej (limity te zaczęły obowiązywać od 1 stycznia
2019 r.), zmieniono limity dla niektórych gatunków ryb, podwyższono limity dla
chrzanu pospolitego, pasternaku, selera naciowego i salsefii,
rozporządzeniem (UE) nr 2021/13235 - obniżono wymagania w zakresie kadmu
w ziarnie zbóż, a także warzywach, owocach i produktach oraz ustalono nowe
wartości NDP dla produktów, dla których do tej pory takich wymagań nie
określono np. nasiona oleiste, orzechy. Żywność, która została wprowadzona do
obrotu przed wejściem w życie rozporządzenia mogła pozostać na rynku do
28 lutego 2022 r.
Obecnie obowiązujące rozporządzenie (UE) nr 2023/915 zostało zmienione
rozporządzeniem (UE) nr 2023/15106, wprowadzającym zmiany w zakresie wartości
NDP dla kadmu w grzybach hodowlanych oraz ustalenie odrębnego wymagania dla
orzechów chufa.
2 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe
dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz. Urz. WE L 364
z 20.12.2006, str. 5).
3 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 420/2011 z dnia 29 kwietnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie (WE)
nr 1881/2006 ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach
spożywczych (Dz. Urz. WE L 111 z 30.4.2011, str. 3).
4 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 488/2014 z dnia 12 maja 2014 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr
1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w środkach spożywczych
(Dz. Urz. UE L 138 z 13.5.2014, str. 75).
5 Rozporządzenie Komisji (UE) 2021/1323 z dnia 10 sierpnia 2021 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr
1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w niektórych środkach
spożywczych (Dz. Urz. UE L 288 z 11.8.2021, str. 13).
6 Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1510 z dnia 20 lipca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE)
2023/915 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w orzechach tygrysich i
niektórych grzybach uprawnych (Dz. Urz. UE L 184 z 21.7.2023, str. 21).
-- 3 of 12 --
Dane z nadzoru: ile próbek roślin/żywności roślinnej w Polsce przekroczyło ML Cd w
ostatnich 3 latach?
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej weryfikują spełnianie przez żywność
wymagań zawartych w rozporządzenia (UE) nr 2023/915 podczas urzędowych
kontroli, w tym poprzez pobieranie próbek żywności i wykonanie w tych próbkach
badań w kierunku metali szkodliwych dla zdrowia, w tym kadmu zgodnie z rocznym
„Planem pobierania próbek do badania żywności w ramach urzędowej kontroli
i monitoringu w PIS”. Sposób agregacji i klasyfikacji danych rocznych z realizacji ww.
Planu gromadzonych na poziomie kraju w Głównym Inspektoracie Sanitarnym pozwala
na określenie liczby próbek zbadanych (i liczby analogicznie zdyskwalifikowanych)
ogólnie na wszystkie metale szkodliwe dla zdrowia. Nie wyodrębnia się tutaj
poszczególnych metali. Z ww. danych wynika, że w ostatnich 3 latach
zdyskwalifikowano następujące liczby próbek żywności z uwagi na niespełnianie
wymagań dotyczących zawartości metali szkodliwych dla zdrowia (łącznie):
w 2022 r. 36 próbek – 0,7% w stosunku do zbadanych ogółem (próbki pochodziły
z grup: warzywa ogrodowe i ich podstawowe produkty pochodne z wyłączeniem
grzybów, owoce i ich podstawowe produkty pochodne, ziarna i produkty na bazie
ziaren, grzyby, owoce morza i produkty z nich uzyskane);
w 2023 r. 28 próbek – 0,4% w stosunku do zbadanych ogółem (próbki pochodziły
z grup: warzywa ogrodowe i ich podstawowe produkty pochodne z wyłączeniem
grzybów, składniki gorących napojów i naparów/nasiona (kawa, kakao i podobne),
suplementy diety i podobne preparaty, owoce i ich podstawowe produkty
pochodne, grzyby, mleko i produkty mleczne (nabiał), żywność dla niemowląt
i małych dzieci),
w 2024 r. 20 próbek – 0,3% w stosunku do zbadanych ogółem (próbki pochodziły
z grup: warzywa ogrodowe i ich podstawowe produkty pochodne z wyłączeniem
grzybów, ziarna i produkty na bazie ziaren, żywność dla określonych grup, owoce
i ich podstawowe produkty pochodne, nasiona i owoce oleiste, żywność dla
niemowląt i małych dzieci, substytuty mięsa i nabiału).
W okresie od września 2022 r. do września 2025 r. do pojedynczego punktu
kontaktowego dla systemów RASFF7 i AAC8 w Głównym Inspektoracie Sanitarnym
zgłoszone zostały powiadomienia RASFF dotyczące przekroczenia dopuszczalnych
poziomów kadmu w żywności pochodzenia roślinnego wskazane w tabelach
zawartych w załączniku nr 2 do pisma. Powiadomienia były zgłaszane zarówno przez
organy urzędowej kontroli żywności w Polsce, jak i w innych krajach członkowskich.
Produkty objęte tymi powiadomieniami pochodziły z Polski lub z innych krajów, co
wskazano w tabelach. Produkty, w których stwierdzono przekroczenie maksymalnego
poziomu kadmu nie mogą być wprowadzane do obrotu zgodnie z art. 2 rozporządzenia
(UE) nr 2023/915. Ze względu na ograniczony czas przygotowania wkładu do
7 System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (ang. Rapid Alert System for
Food and Feed)
8 System współpracy i pomocy administracyjnej (ang. Administrative Assistance and Cooperation)
-- 4 of 12 --
odpowiedzi na interpelację, informacja o podjętych działaniach w każdej wskazanej
w tabelach indywidualnej sprawie nie jest dostępna.
Wytyczne dla rolników: czy resorty/inspekcje opracowały praktyczne zalecenia dla
gospodarstw zmniejszające ryzyko przekroczeń (…)
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi corocznie przekazuje Instytutowi Uprawy
Nawożenia i Gleboznawstwa - PIB środki finansowe w formie dotacji celowej na
realizację zadania „Upowszechnianie zasad racjonalnego nawożenia”. Kluczowym
elementem tego zadania są szkolenia propagujące dobre praktyki rolnicze w zakresie
racjonalnego nawożenia, w tym wapnowania gleb oraz w zakresie obowiązujących
norm prawnych. Szkolenia są bezpłatne, w formule on-line z możliwością zadawania
pytań, skierowane do producentów rolnych, doradców, pracowników stacji
chemiczno-rolniczych oraz innych zainteresowanych osób. Tematyka poruszana na
szkoleniach obejmuje:
racjonalne nawożenie w praktyce,
rolnictwo precyzyjne w kontekście nawożenia,
wykorzystywanie danych satelitarnych,
zakres badań wykonywanych w okręgowych stacjach chemiczno-rolniczych,
nawozy naturalne i biogaz.
Ponadto w ramach realizacji tego zadania powstała strona internetowa Dobre Praktyki
Rolnicze - Racjonalna gospodarka nawozami (https://dpr.iung.pl/), na której
zamieszczane są informacje o tym: jak, ile, czym i kiedy nawozić aby uzyskać dobry
plon i nie zanieczyszczać środowiska, a jednocześnie postępować zgodnie z przepisami
polskiego prawa i regulacjami międzynarodowymi. Na stronie dostępne są np.:
„Poradnik wapnowania gleb na gruntach ornych”, „Poradnik dla rolników w zakresie
przeciwdziałania erozji gleb”, „Poradnik dla rolników w zakresie racjonalnego
stosowania nawozów pochodzenia organicznego”, „Zasady ustalania dawek wapna
w doradztwie nawozowym nowe zalecenia w zakresie wapnowania gleb gruntów
ornych oraz trwałych użytków zielonych”.
Badania (analizę) gleb producenci rolni mogą zlecić okręgowym stacjom chemiczno-
rolniczym, wykonującym zadania związane z agrochemiczną obsługą rolnictwa.
Ponadto od 2022 r. przy planowaniu nawożenia gleb rolnicy mogą korzystać
z bezpłatnej aplikacji INTER-NAW opracowanej przez konsorcjum: Krajowa Stacja
Chemiczno-Rolnicza w Warszawie, Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa –
PIB w Puławach oraz Instytut Technologiczno-Przyrodniczy – PIB w Falentach. Jest to
dostępny dla wszystkich zainteresowanych rolników interaktywny system wspierania
decyzji agrochemicznych, służący do planowania nawożenia, w tym wapnowania na
gruntach ornych oraz trwałych użytkach zielonych. Rolnik może korzystać z INTER-
NAW samodzielnie, generując niezbędne dane (np. dawki nawozów, plan nawożenia,
bilans N) lub z udziałem doradcy. Z programu można korzystać za pośrednictwem
-- 5 of 12 --
przeglądarki lub aplikacji mobilnej dostępnych na stronie Krajowej Stacji Chemiczno-
Rolniczej https://www.schr.gov.pl/.
Ministerstwo również upowszechnia zasady racjonalnego nawożenia pod adresem:
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/racjonalne-nawozenie oraz zamieszczając
w aktualnościach na stronie internetowej MRiRW i portalach społecznościowych
informacje o dostępnych szkoleniach z racjonalnego nawożenia z kilkudniowym
wyprzedzeniem.
Proszę wskazać obowiązujące limity Cd w nawozach (…)
Zgodnie z załącznikiem I cz. II rozporządzenia (UE) nr 2019/10099 zanieczyszczenia
kadmem nie mogą przekraczać następujących wartości dopuszczalnych dla:
nawozów organicznych, nieorganicznych polepszaczach gleby, podłoży do upraw
i biostymulatorów - 1,5 mg kadmu/kg suchej masy,
nawozów organiczno-mineralnych i nieorganicznych nawozów
makroskładnikowych:
w przypadku gdy całkowita zawartość fosforu w nawozie jest mniejsza niż 5 %
(m/m) w przeliczeniu na pięciotlenek fosforu: 3 mg kadmu/kg suchej masy; lub
w przypadku gdy całkowita zawartość fosforu w nawozie jest równa lub
większa niż 5 % (m/m) w przeliczeniu na pięciotlenek fosforu: 60 mg kadmu/kg
pięciotlenku fosforu,
nieorganicznych nawozów mikroskładnikowych 200 mg kadmu/kg całkowitej
zawartości mikroskładników,
środków wapnujących i organicznych polepszaczy gleby - 2 mg kadmu/kg
suchej masy.
Natomiast zgodnie z § 13 rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów
ustawy o nawozach i nawożeniu10 dopuszczalna zawartość kadmu w nawozach
organicznych i organiczno-mineralnych, organicznych i organiczno-mineralnych
środkach wspomagających uprawę roślin oraz w produktach pofermentacyjnych nie
przekracza 5 mg/kg suchej masy, zaś w nawozach mineralnych i środkach
wspomagających uprawę roślin pochodzenia mineralnego nie przekracza:
w wapnie nawozowym: 8 mg/kg tlenku wapnia,
w wapnie nawozowym zawierającym magnez 15 mg/kg sumy tlenku wapnia
i tlenku magnezu,
w pozostałych nawozach mineralnych i środkach wspomagających uprawę roślin
pochodzenia mineralnego 50 mg/kg masy tego nawozu albo środka.
9 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009 z dnia 5 czerwca 2019 r.
ustanawiające przepisy dotyczące udostępniania na rynku produktów nawozowych UE, zmieniające
rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 i (WE) nr 1107/2009 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr
2003/2003 (Dz. Urz. UE L 170 z 25.6.2019, str. 1).
10 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2024 r. w sprawie wykonania
niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2024 r. poz. 1261).
-- 6 of 12 --
Jaka jest rzeczywista zawartość Cd w nawozach sprzedawanych na terytorium RP?
Mając na uwadze, że w legislacji europejskiej nie funkcjonuje określenie „produkty
fosforowe” natomiast w przepisach krajowych używa się terminu „nawozy fosforowe”
rozumianego jako nawozy jednoskładnikowe, wyniki dotyczące zarówno produktów
nawozowych UE, jak i produktów krajowych, przedstawiono z podziałem na produkty
zawierające mniej niż 5 % oraz 5 % lub więcej fosforu całkowitego w przeliczeniu na
P2O5. W odniesieniu do nawozów organiczno-mineralnych wprowadzanych do obrotu
na podstawie legislacji krajowej zawartość fosforu całkowitego we wszystkich
badanych próbkach wynosiła poniżej 5 % w przeliczeniu na P2O5.
W poniższej tabeli przedstawiono wartości minimalne, mediany oraz wartości
maksymalne zawartości kadmu, określone na podstawie uzyskanych wyników analiz
próbek nawozów pobranych przez inspektorów Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin
i Nasiennictwa (PIORiN) w ramach kontroli prowadzonych w latach 2022-2024. Do
obliczeń wartości mediany wynikom poniżej granicy oznaczalności przypisano wartość
równą zero. Dla celów porównawczych wskazano również dopuszczalne limity
zawartości kadmu dla poszczególnych kategorii produktów.
Produkt Minimum Mediana Maksimum
Zawartość kadmu (mg/kg s.m.)
0,0 0,0 2,0
Dopuszczalna zawartość kadmu wg
Rozporządzenia UE 2019/1009
produkty nawozowe UE nawozy
mineralne i organiczno-
mineralne z oznakowaniem CE
zawierające mniej niż 5 %
fosforu całkowitego w
przeliczeniu na P2O5
3 mg/kg s.m.
Zawartość kadmu (mg/kg P2O5)
0,0 14,8 54,0
Dopuszczalna zawartość kadmu wg.
Rozporządzenia UE 2019/1009
produkty nawozowe UE nawozy
mineralne i organiczno-
mineralne z oznakowaniem CE
zawierające 5 % lub więcej
fosforu całkowitego w
przeliczeniu na P2O5
60 mg/kg P2O5
Zawartość kadmu (mg/kg)
0,0 0,0 5,9
Dopuszczalna zawartość kadmu wg. Rozporządzenia
MRiRW z 9 sierpnia 2024 (Dz.U 2024, poz. 1261)
produkty krajowe nawozy
mineralne zawierające mniej niż
5 % fosforu całkowitego w
przeliczeniu na P2O5
50 mg/kg
Zawartość kadmu (mg/kg) produkty krajowe nawozy
mineralne zawierające 5 % lub
więcej fosforu całkowitego w 0,0 1,1 1,8
-- 7 of 12 --
Dopuszczalna zawartość kadmu wg. Rozporządzenia
MRiRW z 9 sierpnia 2024 (Dz.U 2024, poz. 1261)
przeliczeniu na P2O5
50 mg/kg
Zawartość kadmu (mg/kg s.m.)
0,0 0,3 2,8
Dopuszczalna zawartość kadmu wg. Rozporządzenia
MRiRW z 9 sierpnia 2024 (Dz.U 2024, poz. 1261)
produkty krajowe nawozy
organiczno-mineralne
zawierające mniej niż 5 %
fosforu całkowitego w
przeliczeniu na P2O5
5 mg/kg s.m.
Kontrola rynku nawozów (…)
Zgodnie z art. 30 ustawy o nawozach i nawożeniu11 PIORiN sprawuje nadzór nad
wprowadzaniem do obrotu nawozów, środków wspomagających uprawę roślin
i produktów pofermentacyjnych.
Analizy próbek pobieranych w ramach prowadzonych kontroli wykonywane są
w laboratoriach okręgowych stacji chemiczno-rolniczych (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy
o nawozach i nawożeniu) lub laboratoriach, którym inspektor (art. 34 pkt 2 lit. b ustawy
o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa12), powierzył wykonywanie
badań.
Oznaczenie zawartości kadmu w nawozach jest wykonywane metodą płomieniowej
absorpcyjnej spektrometrii atomowej (FAAS) lub optycznej spektrometrii atomowej ze
wzbudzeniem w plazmie indukcyjnie sprzężonej (ICP- OES) po uprzednim
przeprowadzeniu mineralizacji próbek w mocnych kwasach. W laboratoriach
stosowane są odpowiednie normy: PN-C-87070-04:1992/Az1:1997, PN-EN 16964:
2018-03, PN-EN 16319+A1: 2016 lub wewnętrzne procedury badawcze.
W latach 2022 – 2024 w pobranych próbkach nawozów nie stwierdzono niezgodności
w odniesieniu do zawartości kadmu.
Czy Polska może podnieść (złagodzić) ML kadmu w żywności ponad poziomy określone
w (UE) 2023/915?
Regulacje prawne w zakresie najwyższych dopuszczanych poziomów zanieczyszczeń
w żywności mogą być projektowane i wprowadzane jedynie na poziomie unijnym.
Podejmowanie inicjatyw legislacyjnych w tym zakresie należy do Komisji Europejskiej.
Działania legislacyjne w tym obszarze nie mogą być prowadzone na gruncie prawa
krajowego. Wnioski do Komisji Europejskiej dotyczące zmian poziomów
zanieczyszczeń w żywności mogą być zgłaszane w ramach grup roboczych Komisji,
podczas których stanowiska co do poszczególnych limitów są dyskutowane
11 Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2024 r. poz. 105).
12 Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (Dz. U. z 2023
r., poz. 1992).
-- 8 of 12 --
i uzgadniane ze wszystkim państwami członkowskimi UE. Jednakże podkreślenia
wymaga, że wszelkie propozycje zmian w tym zakresie wymagają merytorycznie
uzasadnionego stanowiska, które musi być oparte na konkretnych danych, ocenie
ryzyka oraz musi uwzględniać przede wszystkim bezpieczeństwo konsumenta.
Argumenty dotyczące ewentualnego braku możliwości produkcji płodów rolnych,
które spełniałyby określone wymagania dotyczące najwyższych dopuszczanych
poziomów zanieczyszczeń np. kadmu muszą być poparte wynikami badań. Argumenty
te mogły być zgłaszane uprzednio na etapie projektowania regulacji obniżających
aktualne wymagania dotyczące maksymalnych poziomów kadmu w żywności.
Zgodnie z przyjętą praktyką wszelkie instrukcje na posiedzenia gremiów UE są przez
Główny Inspektorat Sanitarny szeroko konsultowane, w tym z organizacjami
przemysłu spożywczego w celu ujednolicenia oraz uzgodnienia stanowiska Polski.
Czas prowadzonych konsultacji projektów instrukcji jest kluczowym momentem, kiedy
można brać czynny udział w procesie decyzyjnym oraz proponować zmiany
stanowiska Polski do konkretnego dokumentu UE. Przy czym potencjalne zmiany
stanowiska Polski muszą zostać odpowiednio merytorycznie uzasadnione (np. poparte
reprezentatywnymi wynikami badań).
Czy Polska może podnieść dopuszczalną zawartość Cd w nawozach? (…) dla produktów CE
i dla produktów krajowych.
Jak zaznaczono w preambule do rozporządzenia (UE) nr 2019/1009 „zgodnie z art.
114 ust. 5 TFUE, jeżeli państwo członkowskie uzna za konieczne wprowadzenie
nowych przepisów krajowych, na przykład przepisów ograniczających zawartość
kadmu w nawozach fosforowych, w oparciu o nowe dowody naukowe dotyczące
ochrony środowiska lub środowiska pracy ze względu na specyficzny problem tego
państwa członkowskiego, który pojawił się po przyjęciu niniejszego rozporządzenia,
państwo to powinno notyfikować Komisji przewidywane przepisy oraz powody ich
wprowadzenia. W każdym z tych przypadków Komisja powinna sprawdzić zgodnie z
art. 114 ust. 6 TFUE, czy notyfikowane przepisy krajowe nie są środkiem arbitralnej
dyskryminacji, ukrytym ograniczeniem w handlu lub przeszkodą w funkcjonowaniu
rynku wewnętrznego.”.
Ustanowione w przepisach krajowych dopuszczalne zawartości kadmu mogą być
zmienione. Należy jednak zauważyć, że prowadzone przez PIORiN kontrole nie
wykazały przekroczeń. Ponadto przy obniżonych NDP dla żywności, podniesienie
dopuszczalnych poziomów kadmu w nawozach spowoduje zwiększenie
wprowadzanie kadmu do gleb i w efekcie dodatkowo utrudni rolnikom
wyprodukowanie płodów rolnych spełniających te normy.
Stanowisko rządu: czy Rząd RP planuje wystąpić na forum UE o rewizję ML Cd (dla
określonych kategorii roślin, np. warzywa owocujące) albo o modyfikację zakresu FPR dot.
nawozów (np. przegląd progu 60 mg Cd/kg P O)?
Aktualnie w ramach prac Grupy Roboczej ds. Zanieczyszczeń Środowiskowych
i Przemysłowych (ENVI), w celu ochrony konsumentów, dyskutowana jest kwestia
wprowadzenia wymagań m.in. dla kadmu w wodorostach. Podstawą zmian w tym
zakresie są dane zgromadzone w oparciu o zalecenie Komisji (UE) nr 2018/464
-- 9 of 12 --
w sprawie monitorowania metali i jodu w wodorostach morskich (...)13 oraz opinia
EFSA z 2023r. „Dietary exposure to heavy metals and iodine intake via consumption
of seaweeds and halophytes in the European population”. Nie są planowane
w najbliższym czasie inne zmiany w odniesieniu do kadmu.
Ustalone w rozporządzeniu (UE) nr 2019/1009 limity zawartości kadmu w produktach
nawozowych CE są wynikiem trudnego kompromisu, czego wyrazem jest to, że
Komisja Europejska nie może zmienić tych wartości aktem delegowanym (art. 42 tego
rozporządzenia). Stanowisko Polski, prezentowane przez Ministerstwo Rozwoju
podczas prac na projektem rozporządzenia, było konsultowane z polskimi
producentami nawozów, jak również Krajową Radą Izb Rolniczych.
Zgodnie z art. 49 rozporządzenia (UE) nr 2019/1009 Komisja Europejska jest
zobowiązania do 16 lipca 2026 r. przedłożyć Parlamentowi Europejskiemu i Radzie
sprawozdanie oceniające stosowanie tego rozporządzenia i jego ogólne skutki pod
względem realizacji jego celów. Sprawozdanie to ma zawierać przegląd wartości
dopuszczalnych dla zawartości kadmu w nawozach fosforowych z myślą o ocenie
wykonalności obniżenia tych wartości dopuszczalnych do odpowiedniego poziomu na
podstawie dostępnych technologii i dowodów naukowych w zakresie narażenia na
kadm i akumulacji w środowisku, z uwzględnieniem czynników środowiskowych,
w szczególności w kontekście warunków glebowych i klimatycznych, czynników
zdrowotnych, a także czynników społeczno–ekonomicznych, w tym rozważań
z punktu widzenia bezpieczeństwa dostaw.
Mapy ryzyka i monitoring gleb (…)
Stały monitoring całkowitych zawartości kadmu w glebie jest prowadzony w ramach
programu "Monitoring chemizmu gleb ornych Polski" i stanowi element Państwowego
Monitoringu Środowiska w zakresie jakości gleb i ziemi. Obowiązek prowadzenia
takich badań wynika m.in. z ustawy Prawo Ochrony Środowiska14.
Celem badań jest kontrola szerokiego zakresu parametrów gleb użytkowanych
rolniczo, szczególnie właściwości chemicznych, w tym zanieczyszczeń gleb,
zachodzących pod wpływem rolniczej i pozarolniczej działalności człowieka.
Monitoring chemizmu gleb ornych Polski jest realizowany od roku 1995. W 5-letnich
odstępach czasowych pobierane są próbki glebowe z 216 stałych punktów
pomiarowo-kontrolnych, zlokalizowanych na gruntach ornych charakterystycznych
dla pokrywy glebowej kraju. Informacje o Programie oraz wyniki badań dostępne są na
stronie internetowej: https://www.gios.gov.pl/chemizm_gleb/index.php?mod=monit.
Wyniki badań z kampanii 2025 będą dostępne w połowie listopada 2025 r.
13 Zalecenie Komisji (UE) 2018/464 z dnia 19 marca 2018 r. w sprawie monitorowania metali i jodu
w wodorostach morskich, halofitach i produktach na bazie wodorostów morskich (Dz. Urz. UE L 78
z 21.3.2018, str. 16).
14 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2025 r. poz. 647, z późn. zm.).
-- 10 of 12 --
Zawartości metali śladowych zostały ocenione w oparciu o rozporządzenie w sprawie
sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi15, oraz wytycznych
IUNG (1993), opartych na całkowitych zawartościach metali i właściwościach gleby
(odczyn, zawartość części spławialnych, zawartość próchnicy).
W związku z tym, że w większości punktów monitoringowych (87,5%) zawartość
kadmu oznaczona została poniżej poziomu oznaczalności <0,50 mg·kg-1 do obliczenia
średniej zawartości kadmu przyjęto te wartości jako połowę poziomu oznaczalności –
0,25 mg·kg-1. Średnia zawartość kadmu wyniosła 0,65 mg·kg-1. Mediana zawartości
kadmu w 2020 r. wyniosła <0,50 mg kg-1. W 2020 r. w 3 lokalizacjach stwierdzono
przekroczenia dopuszczalnej zawartości kadmu. Wszystkie punkty zlokalizowane są w
woj. śląskim. Stosując kryteria oceny zawarte w wytycznych IUNG w 5 punktach
występują gleby zanieczyszczone kadmem. Pozostałe gleby są niezanieczyszczone tym
pierwiastkiem (stopnie 0 i I).
Działania osłonowe: czy przewiduje się czasowe mechanizmy wsparcia dla gospodarstw
dotkniętych przekroczeniami (…)?
Należy zauważyć, że prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z dobrymi praktykami,
w szczególności stosowanie racjonalnego nawożenia i regularne stosowanie
wapnowania gleb zakwaszonych eliminuje ryzyko wystąpienia przekroczeń NDP dla
kadmu w płodach rolnych. W związku z tym nie ma potrzeby wprowadzania nowych
instrumentów wsparcia dla rolników w tym zakresie. Natomiast Ministerstwo będzie
nadal zachęcać do korzystania z dostępnych form szkoleń i doradztwa w tym zakresie.
Jednocześnie przypominam, że w latach 2019-2023 zostały przeznaczone środki
w wysokości 300 mln zł na program priorytetowy NFOŚiGW pn. „Ogólnopolski
program środowiskowej regeneracji gleb poprzez ich wapnowanie”. Program cieszył
się ogromnym zainteresowaniem i polegał na wsparciu zakupu nawozów wapniowych.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Stefan Krajewski
/podpisano elektronicznie/
15 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia
oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz. U. poz. 1395).
-- 11 of 12 --
Załączniki:
1. Zestawienie wybranych najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu
określonych w rozporządzeniu (UE) nr 2023/915 w sprawie najwyższych
dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności
2. Powiadomienia RASFF dotyczące przekroczenia dopuszczalnych poziomów
kadmu w żywności pochodzenia roślinnego
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 12 of 12 --
Zał. 1.
Zestawienie wybranych najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu określonych
w rozporządzeniu (UE) nr 2023/915 w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów niektórych
zanieczyszczeń w żywności
Środek spożywczy NDP
(mg/kg)
uwagi
3.2.2 Warzywa korzeniowe i
bulwiaste
NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.2.1 Warzywa korzeniowe i
bulwiaste z wyj. produktów
wym. w pkt 3.2.2.2, 3.2.2.3,
3.2.2.4, 3.2.2.5, 3.2.2.6 i 3.2.2.7
0,10 W przypadku ziemniaków NDP stosuje się do
obranych ziemniaków.
3.2.2.2 Buraki 0,060
3.2.2.3 Seler korzeniowy 0,15
3.2.2.4 Chrzan pospolity, pasternak,
salsefia
0,20
3.2.2.5 Rzodkiew zwyczajna inna niż
orzechy tygrysie
0,020
3.2.2.6 Orzechy tygrysie 0,10
Tropikalne korzenie i bulwy,
korzenie pietruszki, rzepa
0,050
3.2.3 Warzywa cebulowe NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.3.1 Warzywa cebulowe, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.3.2
0,030
3.2.3.1 Czosnek 0,050
3.2.4 Warzywa owocowe NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.4.1 Warzywa owocowe, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.4.2
0,020
3.2.4.2 Bakłażany 0,030
3.2.5 Warzywa kapustne NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.5.1 Warzywa kapustne, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.5.2
0,040
3.2.5.2 Kapustne liściowe 0,10
3.2.6 Warzywa liściaste i zioła NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.6.1 Warzywa liściaste, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.6.2
0,10
3.2.6.2 Szpinak i podobne liście, siewki
gorczycy i świeże zioła
0,20
3.2.7 Warzywa strączkowe 0,020 NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.8 Warzywa łodygowe NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
-- 1 of 6 --
3.2.8.1 Warzywa łodygowe, z wyj.
produktów wym. w pkt 3.2.8.2 i
3.2.8.3
0,030
3.2.8.2 Seler 0,10
3.2.8.3 Pory 0,040
3.2.9 Grzyby NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.9.1 Agaricus bisporus 0,050
3.2.9.2 Grzyby uprawne inne niż
Agaricus bisporus
0,15
3.2.9.3 Grzyby dziko rosnące 0,50
3.2.10 Nasiona roślin strączkowych i
białka z nasion roślin
strączkowych
3.2.10.1 Nasiona roślin strączkowych z
wyj. produktów wym. w pkt
3.2.10.2
0,040
3.2.10.2 Białka z nasion roślin
strączkowych
0,10
3.2.12 Zboża NDP nie stosuje się do zbóż wykorzystywanych
do produkcji piwa lub destylatów, pod
warunkiem że niewykorzystane pozostałości zbóż
nie są wprowadzane do obrotu jako żywność.
W przypadku gdy niewykorzystane pozostałości
zbóż są wprowadzane do obrotu jako żywność,
stosuje się NDP z uwzględnieniem art. 3 ust. 1 i 2.
3.2.12.1 Zboża, z wyj. produktów wym.
w pkt 3.2.12.2, 3.2.12.3,
3.2.12.4 i 3.2.12.5
0,10
3.2.12.2 Jęczmień i żyto 0,050
3.2.12.3 Ryż, komosa ryżowa, otręby
pszenne i gluten pszenny
0,15
3.2.12.4 Pszenica durum 0,18
3.2.12.5 Zarodki pszenicy 0,20
Owoce i orzechy z drzew
orzechowych
NDP ma zastosowanie do świeżej masy.
NDP ma zastosowanie po umyciu i wydzieleniu
części jadalnej.
3.2.1.1 Owoce, z wyj. produktów wym.
w pkt 3.2.1.2, 3.2.1.3 i 3.2.1.4
0,050
3.2.1.2 Owoce cytrusowe, owoce
ziarnkowe, owoce pestkowe,
oliwki stołowe, kiwi, banany,
mango, papaje i ananasy
0,020
3.2.1.3 Owoce jagodowe i drobne
owoce, z wyj. produktów wym.
w pkt 3.2.1.4
0,030
3.2.1.4 Maliny 0,040
3.2.1.5 Orzechy z drzew orzechowych NDP nie stosuje się do orzechów z drzew
orzechowych przeznaczonych do tłoczenia i
rafinacji oleju, pod warunkiem że pozostałości
wyciskanych orzechów z drzew orzechowych nie
są wprowadzane do obrotu jako żywność. W
przypadku gdy pozostałości wyciskanych
orzechów z drzew orzechowych są wprowadzane
-- 2 of 6 --
do obrotu jako żywność, stosuje się NDP z
zastosow. art. 3 ust. 1 i 2.
3.2.1.5.1 Orzechy z drzew orzechowych z
wyj. produktów wym. w pkt
3.2.1.5.2
0,20
3.2.1.5.2 Orzechy piniowe 0,30
Wyroby kakaowe i czekoladowe
*
*„Wyroby kakaowe i czekoladowe” to każdy z
wyrobów zdefiniowanych w części A pkt 2, 3 i 4
zał. I do dyrektywy 2000/36/WE
3.2.15.1 Czekolada mleczna o zawartości
< 30 % suchej masy kakaowej
ogółem
0,10
3.2.15.2 Czekolada o zawartości < 50 %
suchej masy kakaowej ogółem;
czekolada mleczna o zawartości
≥ 30 % suchej masy kakaowej
ogółem
0,30
3.2.15.3 Czekolada o zawartości ≥ 50 %
suchej masy kakaowej ogółem
0,80
3.2.15.4 Proszek kakaowy wprowadzany
do obrotu z przeznaczeniem dla
konsumenta końcowego lub
jako składnik słodzonego
proszku kakaowego lub
czekolady w proszku
wprowadzanych do obrotu z
przeznaczeniem dla
konsumenta końcowego
(czekolada do picia)
0,60
3.2.17 Preparaty do początkowego
żywienia niemowląt, preparaty
do dalszego żywienia
niemowląt, żywność
specjalnego przeznaczenia
medycznego przeznaczona dla
niemowląt i małych dzieci (*) i
preparaty do żywienia małych
dzieci (**)
NDP ma zastosowanie do produktu
wprowadzanego do obrotu.
* Żywność zdefiniowana w art. 2 rozporządzenia
(UE) nr 609/2013 w sprawie żywności
przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz
żywności specjalnego przeznaczenia medycznego
i środków spożywczych zastępujących
całodzienną dietę, do kontroli masy ciała (…).
**„Preparaty do żywienia małych dzieci”
oznaczają napoje na bazie mleka i podobne
produkty białkowe przeznaczone dla małych
dzieci. Produkty te nie wchodzą w zakres
rozporządzenia (UE) nr 609/2013
3.2.17.1 wprowadzane do obrotu jako
proszek i produkowane z białek
mleka krowiego lub
hydrolizatów białek mleka
krowiego
0,010
3.2.17.2 wprowadzane do obrotu w
postaci płynnej i produkowane
z białek mleka krowiego lub
hydrolizatów białek mleka
krowiego
0,005
3.2.17.3 wprowadzane do obrotu jako
proszek i produkowane z
izolatów białka sojowego
występujących samodzielnie lub
0,020
-- 3 of 6 --
w mieszaninie z białkami mleka
krowiego
3.2.17.4 wprowadzane do obrotu w
postaci płynnej i produkowane
z izolatów białka sojowego
występujących samodzielnie lub
w mieszaninie z białkami mleka
krowiego
0,010
3.2.18 Preparaty do żywienia małych
dzieci
NDP ma zastosowanie do produktu
wprowadzanego do obrotu.
3.2.18.1 wprowadzane do obrotu jako
proszek i produkowane z
izolatów białka roślinnego
innych niż izolaty białka
sojowego, występujących
samodzielnie lub w mieszaninie
z białkami mleka krowiego
0,020
3.2.18.2 wprowadzane do obrotu jako w
postaci płynnej i produkowane
z izolatów białka roślinnego
innych niż izolaty białka
sojowego, występujących
samodzielnie lub w mieszaninie
z białkami mleka krowiego
0,010
3.2.19 Napoje dla niemowląt i małych
dzieci, oznakowane i
wprowadzane do obrotu jako
takie, z wyj. produktów wym. w
pkt 3.2.17 i 3.2.18
3.2.19.1 wprowadzane do obrotu w
postaci płynnej lub do
odtworzenia na podstawie
instrukcji
0,020 W tym soki owocowe.
NDP ma zastosowanie do produktów gotowych
do użycia
3.2.20 Żywność dla dzieci i
przetworzona żywność na bazie
zbóż dla niemowląt i małych
dzieci
0,040 NDP ma zastosowanie do produktu
wprowadzanego do obrotu.
3.2.21.2 Suplementy diety składające się
co najmniej w 80 % z suszonych
wodorostów morskich, z
produktów otrzymanych z
wodorostów morskich lub z
suszonych małży (*)
3,0 * Żywność zdefiniowana w załączniku I do
rozporządzenia (WE) nr 853/2004
-- 4 of 6 --
Zał. 2
Powiadomienia RASFF dotyczące przekroczenia dopuszczalnych poziomów kadmu w żywności pochodzenia
roślinnego
2022 rok (od września do grudnia)
L.p. Produkt Kategoria prod. Zagrożenie Kraj pochodzenia
1 borowik szlachetny owoce i warzywa kadm Polska
2 marchew owoce i warzywa kadm Polska
3 ziarno pszenicy zboża i produkty piekarnicze kadm Polska
4 pszenica zboża i produkty piekarnicze kadm Polska
5 nori owoce i warzywa kadm Korea Płd.
6 Fasola drobna biała owoce i warzywa kadm Polska
7 borowik mrożony owoce i warzywa kadm Polska
8 korzeń selera owoce i warzywa kadm Polska
9 seler korzeniowy owoce i warzywa kadm Polska
10 borowiki owoce i warzywa kadm Polska
11 papryka chili owoce i warzywa kadm Maroko
12 marchew owoce i warzywa kadm Polska
2023 rok
L.p. Produkt Kategoria prod. Zagrożenie Kraj pochodzenia
1 groszek owoce i warzywa kadm Ukraina
2 mrożona celula owoce i warzywa kadm Polska
3 BIO jagoda kamczacka owoce i warzywa kadm Polska
4 truskawki owoce i warzywa kadm Polska
5 awokado owoce i warzywa kadm Peru
6 szpinak suszony owoce i warzywa kadm Polska
7 por owoce i warzywa kadm Polska
8 kostka papryki mrożona owoce i warzywa kadm Polska
9 seler owoce i warzywa kadm Polska
10 papryka świeża owoce i warzywa kadm Polska
11 marchew volcano owoce i warzywa kadm Polska
12 papryka mrożona owoce i warzywa kadm, etefon Polska
2024 rok
L.p. Produkt Kategoria prod. Zagrożenie Kraj pochodzenia
1 krokosz barwierski
orzechy, produkty z orzechami i
nasiona kadm Polska
2 papryka rawit owoce i warzywa kadm Maroko
3 cynamon mielony zioła i przyprawy kadm Wietnam
4 truskawka owoce i warzywa kadm Polska
5 szpinak świeży owoce i warzywa kadm Polska
6
płatki ryżowe
błyskawiczne zboża i produkty piekarnicze kadm Włochy
7 Bób świeży owoce i warzywa kadm Polska
8 awokado owoce i warzywa kadm Peru
-- 5 of 6 --
9 sałata masłowa owoce i warzywa kadm Polska
10
papryka świeża odmiana
Chouca owoce i warzywa kadm Polska
11 szpinak mrożony owoce i warzywa kadm Belgia
12 papryka czerwona owoce i warzywa kadm Maroko
13 awokado owoce i warzywa kadm Kolumbia
14 wodorosty
inny produkt
spożywczy/mieszanka kadm Chiny
15 cebula suszona mielona zioła i przyprawy kadm USA
16 Avena Nuda zboża i produkty piekarnicze kadm Niemcy
17 herbatka ziołowa zioła i przyprawy
kadm, nikiel,
arsen Polska
18 soja
orzechy, produkty z orzechami i
nasiona kadm Polska
19 marchew owoce i warzywa kadm Polska
2025 rok (do września)
L.p. Produkt Kategoria prod. Zagrożenie Kraj pochodzenia
1 borowik świeży owoce i warzywa kadm Polska
2 pasta słonecznikowa dania gotowe i przekąski kadm Francja
3
ostropest plamisty
mielony
produkty dietetyczne,
suplementy diety i produkty
wzbogacone kadm Polska
4 kukurydza kolba owoce i warzywa kadm Polska
5 seler korzeniowy owoce i warzywa kadm Polska
-- 6 of 6 --