Interpelacja nr 11881
Interpelacja w sprawie wprowadzenia opłaty reprograficznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (90%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wprowadzenia opłaty reprograficznej
Interpelacja nr 11881
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wprowadzenia opłaty reprograficznej
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 24-08-2025
Planowana opłata reprograficzna oznacza dodatkowe obciążenie dla obywateli, które zostanie doliczone do ceny nowoczesnych urządzeń elektronicznych. Smartfony, komputery, laptopy czy tablety to dziś podstawowe narzędzia nauki, pracy i komunikacji rodzinnej. Każda decyzja wpływająca na ich cenę uderza bezpośrednio w budżety polskich rodzin. Największe obawy budzi jednak tryb wprowadzenia tej opłaty. Rząd zdecydował się na rozwiązanie w formie rozporządzenia, a nie w drodze ustawy. Oznacza to, że Sejm RP – miejsce debaty publicznej i wyrażania woli obywateli – został pominięty. Brak pełnej procedury ustawodawczej to poważne ograniczenie roli Sejmu RP, którego obowiązkiem jest kontrola i ocena tak istotnych decyzji. Z jednej strony wprowadza się dodatkowe koszty dla obywateli, z drugiej zaś odbiera im gwarancję przejrzystości i demokratycznej kontroli.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jaki był powód wprowadzenia opłaty reprograficznej w formie rozporządzenia, a nie ustawy poddanej debacie parlamentarnej?
Jakie analizy ekonomiczne przygotowano, aby ocenić wpływ nowej opłaty na budżety rodzin, a w szczególności rodzin wielodzietnych i mniej zamożnych?
Czy przewidziano mechanizmy rekompensaty lub wyłączenia dla instytucji edukacyjnych i publicznych, które nie wykorzystują urządzeń do kopiowania utworów chronionych prawem autorskim?
Czy konsultacje publiczne przewidziane w procesie nowelizacji obejmowały wszystkie grupy interesariuszy, a nie wyłącznie organizacje związane z zarządzaniem prawami autorskimi?
Jakie przewidywane wpływy roczne z tytułu opłaty reprograficznej zostały oszacowane i w jaki sposób będą one dzielone między poszczególne organizacje oraz samych twórców?
Czy wprowadzono mechanizmy kontrolne, które zagwarantują, że środki zebrane z tej daniny będą rozliczane w sposób przejrzysty i publiczny, z pełnym dostępem do danych finansowych?
Czy ministerstwo rozważało alternatywne źródła finansowania wsparcia dla twórców, np. w formie odpisów podatkowych, ulg czy dotacji budżetowych, które nie obciążałyby bezpośrednio obywateli przy zakupie urządzeń elektronicznych?
Interpelacja nr 11881
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wprowadzenia opłaty reprograficznej
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 24-08-2025
Planowana opłata reprograficzna oznacza dodatkowe obciążenie dla obywateli, które zostanie doliczone do ceny nowoczesnych urządzeń elektronicznych. Smartfony, komputery, laptopy czy tablety to dziś podstawowe narzędzia nauki, pracy i komunikacji rodzinnej. Każda decyzja wpływająca na ich cenę uderza bezpośrednio w budżety polskich rodzin. Największe obawy budzi jednak tryb wprowadzenia tej opłaty. Rząd zdecydował się na rozwiązanie w formie rozporządzenia, a nie w drodze ustawy. Oznacza to, że Sejm RP – miejsce debaty publicznej i wyrażania woli obywateli – został pominięty. Brak pełnej procedury ustawodawczej to poważne ograniczenie roli Sejmu RP, którego obowiązkiem jest kontrola i ocena tak istotnych decyzji. Z jednej strony wprowadza się dodatkowe koszty dla obywateli, z drugiej zaś odbiera im gwarancję przejrzystości i demokratycznej kontroli.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jaki był powód wprowadzenia opłaty reprograficznej w formie rozporządzenia, a nie ustawy poddanej debacie parlamentarnej?
Jakie analizy ekonomiczne przygotowano, aby ocenić wpływ nowej opłaty na budżety rodzin, a w szczególności rodzin wielodzietnych i mniej zamożnych?
Czy przewidziano mechanizmy rekompensaty lub wyłączenia dla instytucji edukacyjnych i publicznych, które nie wykorzystują urządzeń do kopiowania utworów chronionych prawem autorskim?
Czy konsultacje publiczne przewidziane w procesie nowelizacji obejmowały wszystkie grupy interesariuszy, a nie wyłącznie organizacje związane z zarządzaniem prawami autorskimi?
Jakie przewidywane wpływy roczne z tytułu opłaty reprograficznej zostały oszacowane i w jaki sposób będą one dzielone między poszczególne organizacje oraz samych twórców?
Czy wprowadzono mechanizmy kontrolne, które zagwarantują, że środki zebrane z tej daniny będą rozliczane w sposób przejrzysty i publiczny, z pełnym dostępem do danych finansowych?
Czy ministerstwo rozważało alternatywne źródła finansowania wsparcia dla twórców, np. w formie odpisów podatkowych, ulg czy dotacji budżetowych, które nie obciążałyby bezpośrednio obywateli przy zakupie urządzeń elektronicznych?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
13%
Konkretność
87%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.5 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7057 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 11881 posła Janusza Kowalskiego z 5 września 2025 roku
w sprawie wprowadzenia opłaty reprograficznej, uprzejmie proszę o przyjęcie
następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Decyzja o przygotowaniu nowelizacji w formie rozporządzenia a nie ustawy wynika
z obowiązującego stanu prawnego.
W Polsce kwestię opłat od urządzeń reprograficznych i czystych nośników reguluje art. 20
ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2025 r.
poz. 24).
Ad 2.
Opłaty te mają charakter kompensacyjny – stanowią rekompensatę strat ponoszonych przez
twórców i innych uprawnionych w następstwie funkcjonowania
w polskim prawie autorskim instytucji tzw. dozwolonego użytku osobistego. Rozwiązanie to
należy do podstawowych wyjątków od monopolu prawno-autorskiego i służy utrzymaniu
równowagi pomiędzy ochroną interesów twórców a potrzebami społecznymi, zapewniając
obywatelom możliwość korzystania z chronionych utworów w ramach sfery prywatnej bez
konieczności każdorazowego uzyskiwania zgody uprawnionych.
W polskim systemie prawnym dozwolony użytek osobisty został uregulowany w art. 23
ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten
zezwala na nieodpłatne korzystanie z rozpowszechnionych już utworów w zakresie
własnego użytku osobistego. Pojęcie to obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy
utworów przez osoby pozostające w relacjach rodzinnych lub towarzyskich. W praktyce
oznacza to możliwość sporządzania kopii (np. książek, muzyki, filmów czy artykułów) na
własne potrzeby lub dla bliskich, z wyłączeniem ich publicznego udostępniania.
Rozwiązanie to ma swoje źródło w prawie unijnym, a konkretnie w art. 5 ust. 2 lit. b
dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r.
(tzw. dyrektywy InfoSoc). Przepis ten zezwala państwom członkowskim na wprowadzenie
wyjątku od prawa zwielokrotniania w odniesieniu do kopii sporządzanych na użytek
prywatny, pod warunkiem zapewnienia twórcom „słusznej rekompensaty” (
fair
compensation). W polskim systemie prawnym rolę tego mechanizmu pełnią opłaty od
sprzedaży czystych nośników i urządzeń reprograficznych (art. 20 ustawy z dnia 4 lutego
1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych), które są następnie przekazywane
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w celu ich
podziału i wypłaty na rzecz uprawnionych.
W rezultacie instytucja dozwolonego użytku osobistego wraz z systemem opłat pełni
podwójną funkcję:
1) gwarantuje obywatelom możliwość korzystania z utworów w życiu codziennym
w granicach użytku prywatnego,
2) zapewnia twórcom i pozostałym uprawnionym należną rekompensatę za utracone
korzyści rynkowe.
Brak aktualizacji rozporządzenia, a tym samym brak należnej rekompensaty na rzecz
twórców, mógłby być uznany za nieprawidłowe wdrożenie prawa UE. Alternatywnym
rozwiązaniem wydaje się jedynie rezygnacja z dozwolonego użytku osobistego. W takim
przypadku każde kopiowanie, w tym również np. materiałów edukacyjnych, wymagałoby
ponoszenia indywidualnych opłat licencyjnych, co oznaczałoby dla obywateli znacznie
większe obciążenia finansowe niż w przypadku projektowanego systemu.
Z przeprowadzonych analiz wykina, że podobny system opłat obowiązuje w zdecydowanej
większości państw UE, a często stawki opłat są tam znacznie wyższe. Nie wskazuje się, aby w
którymkolwiek z tych państw opłaty powodowały ograniczoną dostępność nowoczesnego
sprzętu elektronicznego dla rodzin wielodzietnych. Na ceny tego sprzętu wpływa wiele
czynników, w tym m.in. cła i podatek VAT.
Ad 3.
Projekt nie przewiduje automatycznych zwolnień z opłaty od urządzeń kupowanych dla
instytucji edukacyjnych i socjalnych, gdyż nie mieści się to z zakresie upoważnienia
ustawowego do wydania rozporządzenia. Należy jednak podkreślić, że poziom opłat,
nieprzekraczający w praktyce 1%, jest na tyle niski, że nie powinien wpłynąć w zauważalny
sposób na cenę objętego nimi sprzętu.
Ad 4.
Projekt rozporządzenia był przedmiotem szerokich konsultacji publicznych zgodnie
z treścią § 36 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. –
Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806 oraz z 2025 r. poz. 408). Uwagi
zgłaszały zarówno organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami
pokrewnymi, jak i przedstawiciele producentów i importerów sprzętu, organizacje
konsumenckie oraz instytucje publiczne. W raporcie z konsultacji publicznych Ministerstwo
przedstawi swoje stanowisko wobec zgłoszonych uwag i postulatów.
Ad 5.
Wpływy z tytułu opłaty szacowane są na poziomie 150-200 milionów złotych rocznie.
Zgodnie z ustawą środki te trafiają do organizacji zbiorowego zarządzania prawami
autorskimi i prawami pokrewnymi, które są zobowiązane do dalszego ich podziału i wypłaty
twórcom, artystom wykonawcom, producentom fonogramów i wideogramów oraz
wydawcom. Podział odbywa się na podstawie kryteriów ustawowych i regulaminowych,
podlegających nadzorowi Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Ad 6.
Organizacje zbiorowego zarządzania są ustawowo zobowiązane do corocznego
sprawozdawania swojej działalności finansowej, w tym sposobu rozdysponowania środków
z opłaty reprograficznej. Sprawozdania te są publikowane na stronach podmiotowych
organizacji zbiorowego zarządzania i przekazywane Ministrowi Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, co zapewnia transparentność i publiczny dostęp do informacji.
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 7.
Należy podkreślić, że system opłaty reprograficznej stanowi ugruntowaną w prawie unijnym
i szeroko stosowaną także przez państwa spoza UE formę rekompensaty dla twórców za
korzystanie z utworów w ramach dozwolonego użytku prywatnego. Projektowane
rozwiązanie jest zgodne z dyrektywami UE. Ma ono charakter kompensacyjny (jest formą
wynagrodzenia z tytułu utraconych korzyści) a nie socjalny.
Projekt jest dostępny w Biuletynie Informacji Publicznej wraz ze szczegółowym
uzasadnieniem i Oceną Skutków Regulacji. Są tam informacje m.in. o rozwiązaniach
przyjętych w tym zakresie w innych państwach UE, w tym najnowsze dane o wpływach
z opłat w latach 2023-2024 (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12400254).
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 3 of 3 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 11881 posła Janusza Kowalskiego z 5 września 2025 roku
w sprawie wprowadzenia opłaty reprograficznej, uprzejmie proszę o przyjęcie
następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Decyzja o przygotowaniu nowelizacji w formie rozporządzenia a nie ustawy wynika
z obowiązującego stanu prawnego.
W Polsce kwestię opłat od urządzeń reprograficznych i czystych nośników reguluje art. 20
ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2025 r.
poz. 24).
Ad 2.
Opłaty te mają charakter kompensacyjny – stanowią rekompensatę strat ponoszonych przez
twórców i innych uprawnionych w następstwie funkcjonowania
w polskim prawie autorskim instytucji tzw. dozwolonego użytku osobistego. Rozwiązanie to
należy do podstawowych wyjątków od monopolu prawno-autorskiego i służy utrzymaniu
równowagi pomiędzy ochroną interesów twórców a potrzebami społecznymi, zapewniając
obywatelom możliwość korzystania z chronionych utworów w ramach sfery prywatnej bez
konieczności każdorazowego uzyskiwania zgody uprawnionych.
W polskim systemie prawnym dozwolony użytek osobisty został uregulowany w art. 23
ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten
zezwala na nieodpłatne korzystanie z rozpowszechnionych już utworów w zakresie
własnego użytku osobistego. Pojęcie to obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy
utworów przez osoby pozostające w relacjach rodzinnych lub towarzyskich. W praktyce
oznacza to możliwość sporządzania kopii (np. książek, muzyki, filmów czy artykułów) na
własne potrzeby lub dla bliskich, z wyłączeniem ich publicznego udostępniania.
Rozwiązanie to ma swoje źródło w prawie unijnym, a konkretnie w art. 5 ust. 2 lit. b
dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r.
(tzw. dyrektywy InfoSoc). Przepis ten zezwala państwom członkowskim na wprowadzenie
wyjątku od prawa zwielokrotniania w odniesieniu do kopii sporządzanych na użytek
prywatny, pod warunkiem zapewnienia twórcom „słusznej rekompensaty” (
fair
compensation). W polskim systemie prawnym rolę tego mechanizmu pełnią opłaty od
sprzedaży czystych nośników i urządzeń reprograficznych (art. 20 ustawy z dnia 4 lutego
1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych), które są następnie przekazywane
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w celu ich
podziału i wypłaty na rzecz uprawnionych.
W rezultacie instytucja dozwolonego użytku osobistego wraz z systemem opłat pełni
podwójną funkcję:
1) gwarantuje obywatelom możliwość korzystania z utworów w życiu codziennym
w granicach użytku prywatnego,
2) zapewnia twórcom i pozostałym uprawnionym należną rekompensatę za utracone
korzyści rynkowe.
Brak aktualizacji rozporządzenia, a tym samym brak należnej rekompensaty na rzecz
twórców, mógłby być uznany za nieprawidłowe wdrożenie prawa UE. Alternatywnym
rozwiązaniem wydaje się jedynie rezygnacja z dozwolonego użytku osobistego. W takim
przypadku każde kopiowanie, w tym również np. materiałów edukacyjnych, wymagałoby
ponoszenia indywidualnych opłat licencyjnych, co oznaczałoby dla obywateli znacznie
większe obciążenia finansowe niż w przypadku projektowanego systemu.
Z przeprowadzonych analiz wykina, że podobny system opłat obowiązuje w zdecydowanej
większości państw UE, a często stawki opłat są tam znacznie wyższe. Nie wskazuje się, aby w
którymkolwiek z tych państw opłaty powodowały ograniczoną dostępność nowoczesnego
sprzętu elektronicznego dla rodzin wielodzietnych. Na ceny tego sprzętu wpływa wiele
czynników, w tym m.in. cła i podatek VAT.
Ad 3.
Projekt nie przewiduje automatycznych zwolnień z opłaty od urządzeń kupowanych dla
instytucji edukacyjnych i socjalnych, gdyż nie mieści się to z zakresie upoważnienia
ustawowego do wydania rozporządzenia. Należy jednak podkreślić, że poziom opłat,
nieprzekraczający w praktyce 1%, jest na tyle niski, że nie powinien wpłynąć w zauważalny
sposób na cenę objętego nimi sprzętu.
Ad 4.
Projekt rozporządzenia był przedmiotem szerokich konsultacji publicznych zgodnie
z treścią § 36 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. –
Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806 oraz z 2025 r. poz. 408). Uwagi
zgłaszały zarówno organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami
pokrewnymi, jak i przedstawiciele producentów i importerów sprzętu, organizacje
konsumenckie oraz instytucje publiczne. W raporcie z konsultacji publicznych Ministerstwo
przedstawi swoje stanowisko wobec zgłoszonych uwag i postulatów.
Ad 5.
Wpływy z tytułu opłaty szacowane są na poziomie 150-200 milionów złotych rocznie.
Zgodnie z ustawą środki te trafiają do organizacji zbiorowego zarządzania prawami
autorskimi i prawami pokrewnymi, które są zobowiązane do dalszego ich podziału i wypłaty
twórcom, artystom wykonawcom, producentom fonogramów i wideogramów oraz
wydawcom. Podział odbywa się na podstawie kryteriów ustawowych i regulaminowych,
podlegających nadzorowi Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Ad 6.
Organizacje zbiorowego zarządzania są ustawowo zobowiązane do corocznego
sprawozdawania swojej działalności finansowej, w tym sposobu rozdysponowania środków
z opłaty reprograficznej. Sprawozdania te są publikowane na stronach podmiotowych
organizacji zbiorowego zarządzania i przekazywane Ministrowi Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, co zapewnia transparentność i publiczny dostęp do informacji.
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 7.
Należy podkreślić, że system opłaty reprograficznej stanowi ugruntowaną w prawie unijnym
i szeroko stosowaną także przez państwa spoza UE formę rekompensaty dla twórców za
korzystanie z utworów w ramach dozwolonego użytku prywatnego. Projektowane
rozwiązanie jest zgodne z dyrektywami UE. Ma ono charakter kompensacyjny (jest formą
wynagrodzenia z tytułu utraconych korzyści) a nie socjalny.
Projekt jest dostępny w Biuletynie Informacji Publicznej wraz ze szczegółowym
uzasadnieniem i Oceną Skutków Regulacji. Są tam informacje m.in. o rozwiązaniach
przyjętych w tym zakresie w innych państwach UE, w tym najnowsze dane o wpływach
z opłat w latach 2023-2024 (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12400254).
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 3 of 3 --