Interpelacja nr 11853
Interpelacja w sprawie wstrzymywania wypłat dofinansowania w ramach programu priorytetowego "Czyste Powietrze"
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (80%)
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wstrzymywania wypłat dofinansowania w ramach programu priorytetowego "Czyste Powietrze"
Interpelacja nr 11853
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie wstrzymywania wypłat dofinansowania w ramach programu priorytetowego "Czyste Powietrze"
Zgłaszający: Sławomir Mentzen
Data wpływu: 19-08-2025
Szanowna Pani Minister,
w ostatnim czasie prasa ogólnopolska donosi o załamaniu programu priorytetowego “Czyste Powietrze”, w którym liczba wniosków spadła siedmiokrotnie względem analogicznego okresu roku 2024 (https://energia.rp.pl/co2/art42674581-coraz-mniej-chetnych-na-program-czyste-powietrze). Jako przyczynę tego stanu rzeczy eksperci wskazują nie tylko spadek zainteresowania tym programem, ale przede wszystkim bezprawne praktyki podmiotów zarządzających programem, które wstrzymują płatności z tytułu zrealizowanych już przedsięwzięć, przeprowadzonych w oparciu o umowę o dofinansowanie.
Podobne głosy docierają także od samych beneficjentów programu, a także licznych firm specjalizujących się w realizacji przedsięwzięć objętych programem. W ciągu ostatnich miesięcy obserwowana jest praktyka, w której Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej - WFOŚiGW) odmawia wypłaty drugiej transzy dotacji z uwagi na różnego rodzaju przyczyny, często bez szerszego uzasadnienia i bez wskazania podstawy prawnej. Istotna część tego typu odmów wskazuje na “weryfikację kwalifikowalności kosztów” na etapie wypłaty końcowej części dotacji. Obserwowana jest też praktyka, w której przy owej weryfikacji (następującej na końcowym etapie – tj. po zakończeniu inwestycji) beneficjenci są wzywani do uzasadnienia wydatków w świetle zasady oszczędności i celowości, określonej w art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych.
Trzeba przy tym podkreślić, że wydając decyzję o przyznaniu dotacji WFOŚiGW akceptuje zakres rzeczowy i finansowy określony we wniosku o dofinansowanie oraz umowie z wykonawcą. W dokumentach tych, będących podstawą do wydania decyzji, wskazane są dokładne wydatki niezbędne do poniesienia, wraz ze wskazaniem dokładnej wysokości ich kosztów. Wydając pozytywną decyzję w zakresie dotacji, WFOŚiGW akceptuje te koszty - zarówno w zakresie rodzajowym, jak i kwotowym.
Z chwilą wydania decyzji przyznającej dotację, wniosek o udzielenie dofinansowania staje się umową o udzielenie dofinansowania, wiążącą obie strony – beneficjenta i WFOŚiGW. We wniosku wskazuje się pełną kwotę inwestycji skalkulowaną w oparciu o audyt energetyczny. WFOŚiGW wydając decyzję o przyznaniu dotacji w oparciu o ten wniosek akceptuje wskazane koszty pod względem rzeczowym i kwotowym.
Dość istotnym elementem wniosku o dofinansowanie są jednak również „warunki umowy dotacji z prefinansowaniem”. W pkt 3.6. tego warunku wskazano:
„Zatwierdzenie przez WFOŚiGW wniosku o płatność nie stanowi ostatecznego potwierdzenia kwalifikowalności wydatków i nie wyklucza stwierdzenia w późniejszym okresie niekwalifikowalności poniesionych przez Beneficjenta kosztów. Wypłata dofinansowania nie potwierdza prawidłowości przedstawionych przez Beneficjenta do rozliczenia kosztów i realizacji przedsięwzięcia. Kwalifikowalność poniesionych kosztów weryfikowana będzie również po wypłacie dotacji w trakcie realizacji przedsięwzięcia oraz w okresie trwałości, w trakcie kontroli prowadzonych przez uprawnione podmioty.”
Jeżeli zatem chodzi o weryfikowanie „kwalifikowalności” wydatków, to WFOŚiGW może to robić nawet po zakończeniu przedsięwzięcia. Kluczowe jest zatem ustalenie, czym jest owa „kwalifikowalność” wydatków. Odpowiedź znajdziemy w kluczowym dokumencie, nazwanym „Program Priorytetowy”. Wskazany program wyraźnie odróżnia od siebie dwa sformułowania:
Koszty kwalifikowane – opisane w pkt 6 programu poprzez wskazanie, jakie rodzajowo koszty kwalifikują się do dotacji.
Poziom dofinansowania (a przede wszystkim intensywność dofinansowania) – opisany w pkt 9 programu, który w zakresie intensywności dofinansowania oraz maksymalnej kwoty dotacji dla poszczególnych kosztów kwalifikowanych odsyła do załącznika nr 2 i 2b do programu.
Prawo do weryfikacji kwalifikowalności wydatków oznacza zatem nic innego, jak prawo do weryfikowania rodzaju poniesionych kosztów – a więc czy w konkretnym przypadku np. ocieplenie przegród budowlanych było zasadne. Umowa nie przewiduje jednak możliwości weryfikacji intensywności dofinansowania – czyli konkretnych kwot przeznaczonych na dany kwalifikowany wydatek. Tego rodzaju wydatki są przez WFOŚiGW ostatecznie akceptowane na etapie wydanie decyzji o udzieleniu dotacji.
Trzeba też mieć na uwadze skutki odmowy wypłaty ostatniej transzy płatności po pełnym wykonaniu przedsięwzięcia. Zgodnie z zawartą z wykonawcą umową, brak wypłaty dofinansowania nie uprawnia beneficjenta do wstrzymania płatności na rzecz wykonawcy. Z perspektywy wykonawcy odmowa wypłaty dotacji nie jest istotna – po prostu wykonawca będzie egzekwował brakującą płatność bezpośrednio od beneficjenta. Warto podkreślić, że beneficjenci to często osoby bardzo ubogie, dla których “Czyste Powietrze” stanowiło jedyną możliwość docieplenia domu, a przez to znacznego ograniczenia kosztów ogrzewania, przy jednoczesnej ochronie środowiska.
W efekcie, odmowa wypłaty dofinansowania wcześniej zweryfikowanych i zaakceptowanych kwot, będzie skutkowała utratą przez beneficjentów głównego składnika ich majątku - tj. nieruchomości, której dotyczyła dotacja. Beneficjenci nie będą bowiem w stanie w inny sposób spłacić swojego zadłużenia.
W związku z powyższym, proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy opisany w niniejszej interpelacji problem jest Pani Minister znany?
W jaki sposób właściwe WFOŚiGW weryfikowały przedstawione we wnioskach o dofinansowanie koszty pod względem rodzajowym i kwotowym na etapie wydawania decyzji?
Dlaczego obecnie WFOŚiGW kwestionują wydatki, które wcześniej same zaakceptowały?
Jakie obiektywne i rzeczywiste przesłanki przemawiają za kwestionowaniem wcześniej zaakceptowanych wydatków?
W jaki sposób weryfikowane są koszty w przypadku odmowy wypłaty części dofinansowania – kto i w jaki sposób szacuje koszty materiałów i robocizny? Czy sporządzana jest pisemna wycena przez profesjonalny podmiot?
Dlaczego odmowa dotacji następuje dopiero po zakończeniu przedsięwzięcia?
Kto pełnił nadzór nad weryfikacją kosztów zgłoszonych do dofinansowania na etapie wydawania decyzji o udzieleniu dotacji?
Czy planowana jest jakakolwiek pomoc dla beneficjentów, których domy podlegają zajęciu komorniczemu na poczet należności wykonawców?
Czy ministerstwo ustaliło osoby odpowiedzialne za przedstawiony wyżej stan rzeczy, a jeżeli tak, to czy zostały wyciągnięte wobec nich konsekwencje służbowe?
Czy w Pani ocenie obywatele Państwa są adresatami normy wyrażonej w art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, mając na uwadze, że właściwe WFOŚiGW zarzucają beneficjentom naruszenie tego przepisu?
Jaka jest w Pani ocenie relacja opisanego problemu do zasady zaufania do organów państwa i ochrony praw nabytych?
Jaka jest w Pani ocenie relacja opisanego problemu do zasady pacta sunt servanda w kontekście zawieranych przez beneficjentów umów o dofinansowanie?
Z wyrazami szacunku
Sławomir Mentzen
Interpelacja nr 11853
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie wstrzymywania wypłat dofinansowania w ramach programu priorytetowego "Czyste Powietrze"
Zgłaszający: Sławomir Mentzen
Data wpływu: 19-08-2025
Szanowna Pani Minister,
w ostatnim czasie prasa ogólnopolska donosi o załamaniu programu priorytetowego “Czyste Powietrze”, w którym liczba wniosków spadła siedmiokrotnie względem analogicznego okresu roku 2024 (https://energia.rp.pl/co2/art42674581-coraz-mniej-chetnych-na-program-czyste-powietrze). Jako przyczynę tego stanu rzeczy eksperci wskazują nie tylko spadek zainteresowania tym programem, ale przede wszystkim bezprawne praktyki podmiotów zarządzających programem, które wstrzymują płatności z tytułu zrealizowanych już przedsięwzięć, przeprowadzonych w oparciu o umowę o dofinansowanie.
Podobne głosy docierają także od samych beneficjentów programu, a także licznych firm specjalizujących się w realizacji przedsięwzięć objętych programem. W ciągu ostatnich miesięcy obserwowana jest praktyka, w której Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej - WFOŚiGW) odmawia wypłaty drugiej transzy dotacji z uwagi na różnego rodzaju przyczyny, często bez szerszego uzasadnienia i bez wskazania podstawy prawnej. Istotna część tego typu odmów wskazuje na “weryfikację kwalifikowalności kosztów” na etapie wypłaty końcowej części dotacji. Obserwowana jest też praktyka, w której przy owej weryfikacji (następującej na końcowym etapie – tj. po zakończeniu inwestycji) beneficjenci są wzywani do uzasadnienia wydatków w świetle zasady oszczędności i celowości, określonej w art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych.
Trzeba przy tym podkreślić, że wydając decyzję o przyznaniu dotacji WFOŚiGW akceptuje zakres rzeczowy i finansowy określony we wniosku o dofinansowanie oraz umowie z wykonawcą. W dokumentach tych, będących podstawą do wydania decyzji, wskazane są dokładne wydatki niezbędne do poniesienia, wraz ze wskazaniem dokładnej wysokości ich kosztów. Wydając pozytywną decyzję w zakresie dotacji, WFOŚiGW akceptuje te koszty - zarówno w zakresie rodzajowym, jak i kwotowym.
Z chwilą wydania decyzji przyznającej dotację, wniosek o udzielenie dofinansowania staje się umową o udzielenie dofinansowania, wiążącą obie strony – beneficjenta i WFOŚiGW. We wniosku wskazuje się pełną kwotę inwestycji skalkulowaną w oparciu o audyt energetyczny. WFOŚiGW wydając decyzję o przyznaniu dotacji w oparciu o ten wniosek akceptuje wskazane koszty pod względem rzeczowym i kwotowym.
Dość istotnym elementem wniosku o dofinansowanie są jednak również „warunki umowy dotacji z prefinansowaniem”. W pkt 3.6. tego warunku wskazano:
„Zatwierdzenie przez WFOŚiGW wniosku o płatność nie stanowi ostatecznego potwierdzenia kwalifikowalności wydatków i nie wyklucza stwierdzenia w późniejszym okresie niekwalifikowalności poniesionych przez Beneficjenta kosztów. Wypłata dofinansowania nie potwierdza prawidłowości przedstawionych przez Beneficjenta do rozliczenia kosztów i realizacji przedsięwzięcia. Kwalifikowalność poniesionych kosztów weryfikowana będzie również po wypłacie dotacji w trakcie realizacji przedsięwzięcia oraz w okresie trwałości, w trakcie kontroli prowadzonych przez uprawnione podmioty.”
Jeżeli zatem chodzi o weryfikowanie „kwalifikowalności” wydatków, to WFOŚiGW może to robić nawet po zakończeniu przedsięwzięcia. Kluczowe jest zatem ustalenie, czym jest owa „kwalifikowalność” wydatków. Odpowiedź znajdziemy w kluczowym dokumencie, nazwanym „Program Priorytetowy”. Wskazany program wyraźnie odróżnia od siebie dwa sformułowania:
Koszty kwalifikowane – opisane w pkt 6 programu poprzez wskazanie, jakie rodzajowo koszty kwalifikują się do dotacji.
Poziom dofinansowania (a przede wszystkim intensywność dofinansowania) – opisany w pkt 9 programu, który w zakresie intensywności dofinansowania oraz maksymalnej kwoty dotacji dla poszczególnych kosztów kwalifikowanych odsyła do załącznika nr 2 i 2b do programu.
Prawo do weryfikacji kwalifikowalności wydatków oznacza zatem nic innego, jak prawo do weryfikowania rodzaju poniesionych kosztów – a więc czy w konkretnym przypadku np. ocieplenie przegród budowlanych było zasadne. Umowa nie przewiduje jednak możliwości weryfikacji intensywności dofinansowania – czyli konkretnych kwot przeznaczonych na dany kwalifikowany wydatek. Tego rodzaju wydatki są przez WFOŚiGW ostatecznie akceptowane na etapie wydanie decyzji o udzieleniu dotacji.
Trzeba też mieć na uwadze skutki odmowy wypłaty ostatniej transzy płatności po pełnym wykonaniu przedsięwzięcia. Zgodnie z zawartą z wykonawcą umową, brak wypłaty dofinansowania nie uprawnia beneficjenta do wstrzymania płatności na rzecz wykonawcy. Z perspektywy wykonawcy odmowa wypłaty dotacji nie jest istotna – po prostu wykonawca będzie egzekwował brakującą płatność bezpośrednio od beneficjenta. Warto podkreślić, że beneficjenci to często osoby bardzo ubogie, dla których “Czyste Powietrze” stanowiło jedyną możliwość docieplenia domu, a przez to znacznego ograniczenia kosztów ogrzewania, przy jednoczesnej ochronie środowiska.
W efekcie, odmowa wypłaty dofinansowania wcześniej zweryfikowanych i zaakceptowanych kwot, będzie skutkowała utratą przez beneficjentów głównego składnika ich majątku - tj. nieruchomości, której dotyczyła dotacja. Beneficjenci nie będą bowiem w stanie w inny sposób spłacić swojego zadłużenia.
W związku z powyższym, proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy opisany w niniejszej interpelacji problem jest Pani Minister znany?
W jaki sposób właściwe WFOŚiGW weryfikowały przedstawione we wnioskach o dofinansowanie koszty pod względem rodzajowym i kwotowym na etapie wydawania decyzji?
Dlaczego obecnie WFOŚiGW kwestionują wydatki, które wcześniej same zaakceptowały?
Jakie obiektywne i rzeczywiste przesłanki przemawiają za kwestionowaniem wcześniej zaakceptowanych wydatków?
W jaki sposób weryfikowane są koszty w przypadku odmowy wypłaty części dofinansowania – kto i w jaki sposób szacuje koszty materiałów i robocizny? Czy sporządzana jest pisemna wycena przez profesjonalny podmiot?
Dlaczego odmowa dotacji następuje dopiero po zakończeniu przedsięwzięcia?
Kto pełnił nadzór nad weryfikacją kosztów zgłoszonych do dofinansowania na etapie wydawania decyzji o udzieleniu dotacji?
Czy planowana jest jakakolwiek pomoc dla beneficjentów, których domy podlegają zajęciu komorniczemu na poczet należności wykonawców?
Czy ministerstwo ustaliło osoby odpowiedzialne za przedstawiony wyżej stan rzeczy, a jeżeli tak, to czy zostały wyciągnięte wobec nich konsekwencje służbowe?
Czy w Pani ocenie obywatele Państwa są adresatami normy wyrażonej w art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, mając na uwadze, że właściwe WFOŚiGW zarzucają beneficjentom naruszenie tego przepisu?
Jaka jest w Pani ocenie relacja opisanego problemu do zasady zaufania do organów państwa i ochrony praw nabytych?
Jaka jest w Pani ocenie relacja opisanego problemu do zasady pacta sunt servanda w kontekście zawieranych przez beneficjentów umów o dofinansowanie?
Z wyrazami szacunku
Sławomir Mentzen
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
16
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (16)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
17974 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.050.73.2025.AS
3957927.16062249.12933291
Warszawa, 26-09-2025
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posła Sławomira Mentzena (K10INT11853)
Temat: wstrzymywanie wypłat dofinansowania w ramach programu priorytetowego
„Czyste powietrze”
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji programu
priorytetowego „Czyste powietrze” (dalej: Program).
1. Czy opisany w niniejszej interpelacji problem jest Pani Minister znany?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (dalej: MKiŚ) współpracuje z Narodowym Funduszem
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: NFOŚiGW) przy realizacji Programu,
występując w kilku rolach, jako:
• organ nadzoru zgodnie z ustawą - Prawo ochrony środowiska (również jako organ
nadzoru nad wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej
(dalej: wfośigw));
• Instytucja Odpowiedzialna za Realizację Inwestycji w Krajowym Planie Odbudowy
i Zwiększania Odporności (dalej: KPO);
• Instytucja Pośrednicząca w Programie Fundusze Europejskie na Infrastrukturę,
Klimat, Środowisko 2021-2027 (dalej: FEnIKS);
• organ nadzoru nad NFOŚiGW jako Operatorem Funduszu Modernizacyjnego
(dalej: FM).
W ramach wskazanych ról, MKiŚ podejmuje wszelkie działania, aby zapewnić efektywną
i zgodną z obowiązującymi przepisami realizację Programu w związku z czym posiada
pełną wiedzę na temat sposobu jego wdrażania.
2. W jaki sposób właściwe WFOŚiGW weryfikowały przedstawione we wnioskach
o dofinansowanie koszty pod względem rodzajowym i kwotowym na etapie wydawania
decyzji?
Na etapie wydawania decyzji o dofinansowaniu koszty przedstawione przez
wnioskodawcę we wniosku o dofinansowanie (dalej: WoD) są weryfikowane pod kątem
ustalenia rodzaju przedsięwzięcia zdefiniowanego w Programie oraz zakresu i rodzaju
kosztów (tj. czy koszty w ujęciu rzeczowym mieszczą się w katalogu kosztów
kwalifikowanych do dofinansowania). Zgodnie ze wskazanym we wniosku o
dofinansowanie rodzajem przedsięwzięcia oraz zakresem kosztów kwalifikowanych
ustalana jest maksymalna wysokość dotacji możliwa do uzyskania przez beneficjenta w
ramach zawartej umowy dotacji. Rzeczywiste wysokości kosztów są określane dopiero we
-- 1 of 6 --
wnioskach o płatność rozliczających otrzymane prefinansowanie, czy też wnioskach
o refundacje poniesionych wydatków, na podstawie przedstawionych dokumentów
potwierdzających realizację przedsięwzięcia objętego zawartą umową dotacji. Na
podstawie ustalonej wysokości rzeczywiście poniesionych kosztów kwalifikowanych
wyliczana jest należna do wypłaty dotacja, która może być niższa niż maksymalna kwota
określona w umowie.
3. Dlaczego obecnie WFOŚiGW kwestionują wydatki, które wcześniej same
zaakceptowały?
Na etapie wydawania decyzji o dofinansowaniu wfośigw podejmują zobowiązanie do
wypłaty dotacji na podstawie rodzaju przedsięwzięcia oraz zakresu rzeczowego kosztów
kwalifikowanych wskazanego we WoD. Ostateczna kwota dotacji należna do wypłaty
wyliczana jest na podstawie faktycznie poniesionych kosztów i zrealizowanego zakresu
przedsięwzięcia w ramach umowy dotacji.
W § 3 ust. 1 umowy o dofinansowanie zawarte jest zdanie, że beneficjent rozumie
i akceptuje, że wysokość wypłaconej dotacji może być niższa niż wskazana w polu D.1.2
(pole w WoD z maksymalną kwotą dotacji dostępną w ramach danej umowy), w zależności
od obliczenia dokonanego zgodnie z daną umową i zakresu udokumentowania
poniesionych kosztów.
Weryfikacja wysokości kosztów przedstawianych na etapie wniosku o płatność jest
prowadzona z uwzględnieniem przepisów prawa powszechnie obowiązującego,
w szczególności:
ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska1, zgodnie z którą
zarząd wfośigw, jako organ wfośigw, dokonuje wyboru przedsięwzięć do
finansowania ze środków wfośigw i środków udostępnionych przez NFOŚiGW dla
wfośigw na udzielanie dotacji oraz gospodaruje tymi środkami;
ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych2, zgodnie, z którą wydatki
publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem
zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, i optymalnego doboru
metod i środków służących osiągnięciu założonych celów;
ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju3, zgodnie,
z którą do wydatkowania i rozliczania środków wypłaconych w ramach wdrażania
KPO stosuje się zasady wydatkowania i rozliczania przewidziane dla środków
publicznych;
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca
2021 r.4, przewidującego ustanowienie i wdrożenie środków mających na celu
ochronę interesów finansowych i budżetu Unii, w odniesieniu do programów
wspieranych m.in. z FEnIKS;
1 art. 400k ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 54, z późn.
zm.)
2 art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn.
zm.),
3 art. 14lp ust. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz. U. z 2024 r.
poz. 324, z późn. zm.),
4 motywu (70) preambuły Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca
2021 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego,
Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji
i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych
funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego
i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (Dz. U. UE. L. z 2021 r.
Nr 231, str. 159, z późn. zm.),
-- 2 of 6 --
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego
2021 r.5, dotyczącego należytego zarządzania finansami Unii oraz przewidujących
ustanowienie i wdrożenie środków mających na celu ochronę interesów finansowych
i budżetu Unii, w odniesieniu do środków z KPO;
ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych
ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-20276określającej
obowiązki podczas realizacji przedsięwzięcia finansowanego ze środków FEnIKS,
w tym obowiązek realizacji projektu grantowego zgodnie z założonym celem
i odzyskiwanie grantów w przypadku ich wykorzystania niezgodnie z umową
o powierzenie grantu;
ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny7, określającej ogólne zasady
dotyczące stron stosunków prawnych, zobowiązań umownych, zakaz nadużywania
uprawnień, obowiązek dochowania należytej staranności.
Dla usprawnienia obsługi Programu i potrzeby standaryzacji sposobów rozliczeń umów
uwzględniających powyższe przepisy, NFOŚiGW wraz z WFOŚiGW wspólnie
wypracowały zestawienie tabelaryczne dot. rekomendowanych kosztów przedsięwzięcia,
które znajduje się znajduje na stronie: https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-
komunikaty/przyspieszamy-wycene. Istnieje możliwość akceptacji przez dany wfośigw
wyższych kosztów kwalifikowanych i udzielenia dofinansowania w wyższej wysokości, jeśli
w związku ze stanem technicznym lub charakterem budynku rzeczywiste poniesione
koszty jednostkowe przekraczają wartości wskazane w tabeli. Beneficjent zobowiązany
jest wtedy do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających
zasadność poniesionych kosztów. Po ich analizie, wfośigw podejmuje indywidualną
decyzję dotyczącą możliwości zastosowania wyższych jednostkowych kwot dotacji.
Rozwiązanie to pozwala w praktyce na uwzględnienie specyfiki lokalnych rynków i
zróżnicowanie cen przy jednoczesnym zagwarantowaniu dbałości o racjonalne
gospodarowanie środkami publicznymi.
4. Jakie obiektywne i rzeczywiste przesłanki przemawiają za kwestionowaniem wcześniej
zaakceptowanych wydatków?
Na etapie wydawania decyzji o dofinansowaniu wfośigw podejmują zobowiązanie do
wypłaty dotacji na podstawie rodzaju przedsięwzięcia oraz zakresu rzeczowego kosztów
kwalifikowanych wskazanego we WoD. Wydatki są akceptowane dopiero na etapie
rozliczania faktycznie poniesionych kosztów.
5. W jaki sposób weryfikowane są koszty w przypadku odmowy wypłaty części
dofinansowania – kto i w jaki sposób szacuje koszty materiałów i robocizny? Czy
sporządzana jest pisemna wycena przez profesjonalny podmiot?
Określone w Programie maksymalne kwoty dotacji nie są wartościami bezpośrednio
wyliczonymi według jednej, konkretnej metodyki. Wynika to z dużej różnorodności
dostępnych technologii, których zastosowanie zależy od wielu czynników. Zostały one
ustalone na podstawie cen rynkowych. Do kalkulacji przyjęto ceny różnych technologii
ocieplenia przegród budowlanych oraz ceny różnych typów materiałów. Wartości dla
okien, drzwi i bram garażowych przyjęto na podstawie typowych materiałów i technologii.
W proces nie są zaangażowane inne jednostki dokonujące wyceny.
5 motywu (53) oraz (72) preambuły Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241
z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz. U. UE. L.
z 2021 r. Nr 57, str. 17, z późn. zm.)
6 art. 41 ust. 8 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków
europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz. U. poz. 1079, z późn. zm.)
7 art. 5, art. 56, art. 3531, art. 354, art. 355 oraz art. 750 w zw. z art. 734 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.
Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.)
-- 3 of 6 --
Jeśli dany wfośigw uzna przedstawione wydatki za zbyt wysokie, beneficjent ma
możliwość przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, które są brane pod uwagę przez
wfośigw przy podejmowaniu ostatecznej decyzji.
6. Dlaczego odmowa dotacji następuje dopiero po zakończeniu przedsięwzięcia?
Na etapie rozpatrywania wniosku o dofinansowanie rzeczywiste koszty realizacji prac nie
są możliwe do szczegółowego ustalenia, nawet jeśli beneficjent dysponuje umową
z wykonawcą. Z tego względu do umowy z beneficjentem wprowadzona jest maksymalna
kwota dofinansowania. Dopiero na etapie oceny wniosków o płatność, zawierających
protokoły odbioru oraz dokumenty finansowe potwierdzające poniesione wydatki,
możliwa jest faktyczna ocena poniesionych kosztów.
7. Kto pełnił nadzór nad weryfikacją kosztów zgłoszonych do dofinansowania na etapie
wydawania decyzji o udzieleniu dotacji?
Nadzór nad weryfikacją kosztów zgłoszonych do dofinansowania na etapie wydawania
decyzji o udzieleniu dotacji pełnią wfośigw, jako strona umów zawieranych z
beneficjentami Programu.
Wfośigw, jako dysponent środków publicznych, jest zobowiązany do zachowania
szczególnej staranności w odniesieniu do dokumentów przedłożonych przez
beneficjentów Programu w ramach rozliczenia wniosku o płatność. Wnioski składane
do wfośigw poddawane są szczegółowej analizie, a każdy projekt w ramach Programu
oceniany jest indywidualnie, z uwzględnieniem jego specyfiki, zakresu rzeczowego, oraz
przedstawionych dokumentów.
8. Czy planowana jest jakakolwiek pomoc dla beneficjentów, których domy podlegają
zajęciu komorniczemu na poczet należności wykonawców?
NFOŚiGW odnotowuje rosnącą liczbą zgłoszeń dotyczących beneficjentów Programu
poszkodowanych przez nieuczciwych wykonawców. W szczególności dotyczy to
przypadków, w których wykonawcy pobrali z wfośigw zaliczki w imieniu beneficjentów,
a następnie nie zrealizowali inwestycji.
W ramach powołanej przez NFOŚiGW grupy roboczej, do której zaproszeni zostali
przedstawiciele MKiŚ, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Funduszy i Polityki
Regionalnej, Prokuratury Krajowej, Ministerstwa Sprawiedliwości, Urzędu Ochrony
Konkurencji i Konsumentów (dalej: UOKiK) oraz NFOŚiGW, trwają prace mające na celu
m.in.:
opracowywanie zmian w obszarze systemowym wdrażania Programu oraz zmian
legislacyjnych mających na celu wzmocnienie ochrony beneficjentów,
wypracowanie dalszych działań operacyjnych związanych z przyjmowaniem zgłoszeń,
udzielaniem informacji o Programie, o prawnych możliwościach działania (infolinie,
wskazanie miejsc z dostępną pomocą prawną i punktów wsparcia, zakładka na stronie
internetowej – poradnik dla poszkodowanych),
dalsze działania komunikacyjne i prewencyjne (kampania informacyjna i materiały
edukacyjne we współpracy z UOKiK, szkolenia dla rzeczników praw konsumenta).
W przeciwieństwie do rzeczników praw konsumentów, NFOŚiGW, wfośigw oraz UOKiK
nie mają uprawnień do ingerowania w stosunki prawne wynikające z zawartych umów
beneficjentów Programu z wykonawcami.
Istotne jest, że UOKiK posiada system monitoringu i obserwacji uczestników rynku i
podejmuje odpowiednie działania w reakcji na bezprawne praktyki wykonawców, takie jak
stosowanie niedozwolonych klauzul umownych oraz wprowadzanie beneficjentów w błąd
-- 4 of 6 --
przed dokonaniem sprzedaży, przy zawarciu umowy oraz w trakcie jej realizacji.
NFOŚiGW i UOKiK prowadzą działania edukacyjne - publikują poradniki, wytyczne,
komunikaty wskazujące na określone niebezpieczeństwa. Ponadto UOKiK stawia zarzuty
w przypadkach bezprawnego działania przedsiębiorców oraz wydaje wobec nich stosowne
decyzje oraz nakłada kary finansowe na wykonawców działających bezprawnie. UOKiK
wyraża również gotowość do pomocy rzecznikom konsumentów w ocenie sytuacji
prawnej, w sposób umożliwiający tym rzecznikom pomoc osobom fizycznym
poszkodowanym przez wykonawców na gruncie ich indywidualnych spraw.
Wfośigw również podejmują współpracę z właściwymi lokalnymi samorządami
zawodowymi radców prawnych oraz adwokatów w celu zapewnienia beneficjentom
Programu nieodpłatnej pomocy prawnej.
9. Czy Ministerstwo ustaliło osoby odpowiedzialne za przedstawiony wyżej stan rzeczy,
a jeżeli tak, to czy zostały wyciągnięte wobec nich konsekwencje służbowe?
Przedstawiony powyżej stan rzeczy, tj. praktyka przedstawiania do rozliczenia
nieracjonalnie wysokich wydatków przy niejednokrotnie znikomych efektach
ekologicznych, jest konsekwencją decyzji zarządczych w ramach Programu podjętych
przez poprzednie kierownictwo NFOŚiGW i MKIŚ. Obecnie prowadzone działania mają na
celu zagwarantowanie i zabezpieczenie prawidłowego gospodarowania środkami
publicznymi.
10.Czy w Pani ocenie obywatele Państwa są adresatami normy wyrażonej w art. 44 ust. 3
ustawy o finansach publicznych, mając na uwadze, że właściwe WFOŚiGW zarzucają
beneficjentom naruszenie tego przepisu?
Bezpośrednim adresatem wskazanej normy8 są jednostki sektora finansów publicznych,
czyli np. wfośigw. To one mają obowiązek gospodarować środkami publicznymi zgodnie
z zasadami wskazanymi w tym przepisie, uwzględniając także normy wskazane
w odpowiedzi na pytanie nr 3.
Także beneficjenci programów takich jak Program „Czyste powietrze” są związani tą
normą, ponieważ:
ich działania (np. sposób wydatkowania dotacji) mogą wpływać na to, czy dany
wfośigw realizuje swoje obowiązki zgodnie ze wskazanym artykułem,
wfośigw może oceniać racjonalność i efektywność wydatków beneficjenta, aby sam
nie naruszył zasad gospodarowania środkami publicznymi.
Jeśli beneficjent przedstawia rażąco zawyżone koszty lub wydatki nieuzasadnione
ekonomicznie, wfośigw może:
- zakwestionować te wydatki,
- zażądać wyjaśnień,
- odmówić wypłaty środków lub żądać ich zwrotu, aby nie naruszyć tego artykułu.
Wfośigw ma obowiązek kontrolować, czy środki są wydatkowane zgodnie z zasadami
celowości, oszczędności i efektywności — nawet jeśli środki trafiają do osób fizycznych.
11. Jaka jest w Pani ocenie relacja opisanego problemu do zasady zaufania do organów
państwa i ochrony praw nabytych?
Zasada zaufania obywatela do państwa oraz ochrona praw nabytych to fundamenty
demokratycznego państwa prawa. Sygnały o przypadkach nadużyć wobec beneficjentów
8 z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
-- 5 of 6 --
Programu są więc traktowane przez MKiŚ, NFOŚiGW i wfośigw z najwyższą powagą.
Podejmowane są działania mające na celu zarówno prewencję, jak i pomoc osobom
poszkodowanym. Wprowadzane są zmiany zwiększające kontrolę nad wykonawcami,
a także uproszczone procedury zgłaszania nieprawidłowości. Przygotowywane jest
wsparcie dla osób, których prawa nabyte w ramach Programu zostały naruszone lub
zagrożone. Celem NFOŚiGW jest odbudowa zaufania i zapewnienie, że Program
realizowany jest z poszanowaniem interesu publicznego i bezpieczeństwa obywateli.
12. Jaka jest w Pani ocenie relacja opisanego problemu do zasady pacta sunt servanda
w kontekście zawieranych przez beneficjentów umów o dofinansowanie?
W przypadkach w których beneficjent — działając w zaufaniu do systemu i informacji
dostępnych w ramach Programu — padł ofiarą nieuczciwego wykonawcy, sytuacja ta może
prowadzić do utrudnień lub nawet uniemożliwienia realizacji zapisów umowy. Choć
formalnie nie wpływa to na ważność umowy, to w praktyce może rodzić ryzyko jej
niewykonania z przyczyn niezawinionych przez beneficjenta.
W takich sytuacjach wfośigw podejmują indywidualną ocenę spraw i, w miarę możliwości
prawnych, dążą do takiej interpretacji przepisów i warunków umów, która nie narusza
zasady pacta sunt servanda, ale jednocześnie uwzględnia ochronę interesów beneficjenta
działającego w dobrej wierze. Analizowane są również możliwości aneksowania umów
i wydłużenia terminów realizacji inwestycji.
Należy podkreślić, że celem działań MKiŚ i instytucji wdrażających Program jest
zapewnienie, by beneficjenci nie ponosili konsekwencji działań podmiotów trzecich, na
które nie mieli wpływu, przy jednoczesnym zachowaniu zasady trwałości i rzetelności
zawartych umów.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady
Ministrów
-- 6 of 6 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.050.73.2025.AS
3957927.16062249.12933291
Warszawa, 26-09-2025
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posła Sławomira Mentzena (K10INT11853)
Temat: wstrzymywanie wypłat dofinansowania w ramach programu priorytetowego
„Czyste powietrze”
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji programu
priorytetowego „Czyste powietrze” (dalej: Program).
1. Czy opisany w niniejszej interpelacji problem jest Pani Minister znany?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (dalej: MKiŚ) współpracuje z Narodowym Funduszem
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: NFOŚiGW) przy realizacji Programu,
występując w kilku rolach, jako:
• organ nadzoru zgodnie z ustawą - Prawo ochrony środowiska (również jako organ
nadzoru nad wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej
(dalej: wfośigw));
• Instytucja Odpowiedzialna za Realizację Inwestycji w Krajowym Planie Odbudowy
i Zwiększania Odporności (dalej: KPO);
• Instytucja Pośrednicząca w Programie Fundusze Europejskie na Infrastrukturę,
Klimat, Środowisko 2021-2027 (dalej: FEnIKS);
• organ nadzoru nad NFOŚiGW jako Operatorem Funduszu Modernizacyjnego
(dalej: FM).
W ramach wskazanych ról, MKiŚ podejmuje wszelkie działania, aby zapewnić efektywną
i zgodną z obowiązującymi przepisami realizację Programu w związku z czym posiada
pełną wiedzę na temat sposobu jego wdrażania.
2. W jaki sposób właściwe WFOŚiGW weryfikowały przedstawione we wnioskach
o dofinansowanie koszty pod względem rodzajowym i kwotowym na etapie wydawania
decyzji?
Na etapie wydawania decyzji o dofinansowaniu koszty przedstawione przez
wnioskodawcę we wniosku o dofinansowanie (dalej: WoD) są weryfikowane pod kątem
ustalenia rodzaju przedsięwzięcia zdefiniowanego w Programie oraz zakresu i rodzaju
kosztów (tj. czy koszty w ujęciu rzeczowym mieszczą się w katalogu kosztów
kwalifikowanych do dofinansowania). Zgodnie ze wskazanym we wniosku o
dofinansowanie rodzajem przedsięwzięcia oraz zakresem kosztów kwalifikowanych
ustalana jest maksymalna wysokość dotacji możliwa do uzyskania przez beneficjenta w
ramach zawartej umowy dotacji. Rzeczywiste wysokości kosztów są określane dopiero we
-- 1 of 6 --
wnioskach o płatność rozliczających otrzymane prefinansowanie, czy też wnioskach
o refundacje poniesionych wydatków, na podstawie przedstawionych dokumentów
potwierdzających realizację przedsięwzięcia objętego zawartą umową dotacji. Na
podstawie ustalonej wysokości rzeczywiście poniesionych kosztów kwalifikowanych
wyliczana jest należna do wypłaty dotacja, która może być niższa niż maksymalna kwota
określona w umowie.
3. Dlaczego obecnie WFOŚiGW kwestionują wydatki, które wcześniej same
zaakceptowały?
Na etapie wydawania decyzji o dofinansowaniu wfośigw podejmują zobowiązanie do
wypłaty dotacji na podstawie rodzaju przedsięwzięcia oraz zakresu rzeczowego kosztów
kwalifikowanych wskazanego we WoD. Ostateczna kwota dotacji należna do wypłaty
wyliczana jest na podstawie faktycznie poniesionych kosztów i zrealizowanego zakresu
przedsięwzięcia w ramach umowy dotacji.
W § 3 ust. 1 umowy o dofinansowanie zawarte jest zdanie, że beneficjent rozumie
i akceptuje, że wysokość wypłaconej dotacji może być niższa niż wskazana w polu D.1.2
(pole w WoD z maksymalną kwotą dotacji dostępną w ramach danej umowy), w zależności
od obliczenia dokonanego zgodnie z daną umową i zakresu udokumentowania
poniesionych kosztów.
Weryfikacja wysokości kosztów przedstawianych na etapie wniosku o płatność jest
prowadzona z uwzględnieniem przepisów prawa powszechnie obowiązującego,
w szczególności:
ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska1, zgodnie z którą
zarząd wfośigw, jako organ wfośigw, dokonuje wyboru przedsięwzięć do
finansowania ze środków wfośigw i środków udostępnionych przez NFOŚiGW dla
wfośigw na udzielanie dotacji oraz gospodaruje tymi środkami;
ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych2, zgodnie, z którą wydatki
publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem
zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, i optymalnego doboru
metod i środków służących osiągnięciu założonych celów;
ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju3, zgodnie,
z którą do wydatkowania i rozliczania środków wypłaconych w ramach wdrażania
KPO stosuje się zasady wydatkowania i rozliczania przewidziane dla środków
publicznych;
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca
2021 r.4, przewidującego ustanowienie i wdrożenie środków mających na celu
ochronę interesów finansowych i budżetu Unii, w odniesieniu do programów
wspieranych m.in. z FEnIKS;
1 art. 400k ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 54, z późn.
zm.)
2 art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn.
zm.),
3 art. 14lp ust. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz. U. z 2024 r.
poz. 324, z późn. zm.),
4 motywu (70) preambuły Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca
2021 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego,
Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji
i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych
funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego
i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (Dz. U. UE. L. z 2021 r.
Nr 231, str. 159, z późn. zm.),
-- 2 of 6 --
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego
2021 r.5, dotyczącego należytego zarządzania finansami Unii oraz przewidujących
ustanowienie i wdrożenie środków mających na celu ochronę interesów finansowych
i budżetu Unii, w odniesieniu do środków z KPO;
ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych
ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-20276określającej
obowiązki podczas realizacji przedsięwzięcia finansowanego ze środków FEnIKS,
w tym obowiązek realizacji projektu grantowego zgodnie z założonym celem
i odzyskiwanie grantów w przypadku ich wykorzystania niezgodnie z umową
o powierzenie grantu;
ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny7, określającej ogólne zasady
dotyczące stron stosunków prawnych, zobowiązań umownych, zakaz nadużywania
uprawnień, obowiązek dochowania należytej staranności.
Dla usprawnienia obsługi Programu i potrzeby standaryzacji sposobów rozliczeń umów
uwzględniających powyższe przepisy, NFOŚiGW wraz z WFOŚiGW wspólnie
wypracowały zestawienie tabelaryczne dot. rekomendowanych kosztów przedsięwzięcia,
które znajduje się znajduje na stronie: https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-
komunikaty/przyspieszamy-wycene. Istnieje możliwość akceptacji przez dany wfośigw
wyższych kosztów kwalifikowanych i udzielenia dofinansowania w wyższej wysokości, jeśli
w związku ze stanem technicznym lub charakterem budynku rzeczywiste poniesione
koszty jednostkowe przekraczają wartości wskazane w tabeli. Beneficjent zobowiązany
jest wtedy do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających
zasadność poniesionych kosztów. Po ich analizie, wfośigw podejmuje indywidualną
decyzję dotyczącą możliwości zastosowania wyższych jednostkowych kwot dotacji.
Rozwiązanie to pozwala w praktyce na uwzględnienie specyfiki lokalnych rynków i
zróżnicowanie cen przy jednoczesnym zagwarantowaniu dbałości o racjonalne
gospodarowanie środkami publicznymi.
4. Jakie obiektywne i rzeczywiste przesłanki przemawiają za kwestionowaniem wcześniej
zaakceptowanych wydatków?
Na etapie wydawania decyzji o dofinansowaniu wfośigw podejmują zobowiązanie do
wypłaty dotacji na podstawie rodzaju przedsięwzięcia oraz zakresu rzeczowego kosztów
kwalifikowanych wskazanego we WoD. Wydatki są akceptowane dopiero na etapie
rozliczania faktycznie poniesionych kosztów.
5. W jaki sposób weryfikowane są koszty w przypadku odmowy wypłaty części
dofinansowania – kto i w jaki sposób szacuje koszty materiałów i robocizny? Czy
sporządzana jest pisemna wycena przez profesjonalny podmiot?
Określone w Programie maksymalne kwoty dotacji nie są wartościami bezpośrednio
wyliczonymi według jednej, konkretnej metodyki. Wynika to z dużej różnorodności
dostępnych technologii, których zastosowanie zależy od wielu czynników. Zostały one
ustalone na podstawie cen rynkowych. Do kalkulacji przyjęto ceny różnych technologii
ocieplenia przegród budowlanych oraz ceny różnych typów materiałów. Wartości dla
okien, drzwi i bram garażowych przyjęto na podstawie typowych materiałów i technologii.
W proces nie są zaangażowane inne jednostki dokonujące wyceny.
5 motywu (53) oraz (72) preambuły Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241
z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz. U. UE. L.
z 2021 r. Nr 57, str. 17, z późn. zm.)
6 art. 41 ust. 8 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków
europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz. U. poz. 1079, z późn. zm.)
7 art. 5, art. 56, art. 3531, art. 354, art. 355 oraz art. 750 w zw. z art. 734 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.
Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.)
-- 3 of 6 --
Jeśli dany wfośigw uzna przedstawione wydatki za zbyt wysokie, beneficjent ma
możliwość przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, które są brane pod uwagę przez
wfośigw przy podejmowaniu ostatecznej decyzji.
6. Dlaczego odmowa dotacji następuje dopiero po zakończeniu przedsięwzięcia?
Na etapie rozpatrywania wniosku o dofinansowanie rzeczywiste koszty realizacji prac nie
są możliwe do szczegółowego ustalenia, nawet jeśli beneficjent dysponuje umową
z wykonawcą. Z tego względu do umowy z beneficjentem wprowadzona jest maksymalna
kwota dofinansowania. Dopiero na etapie oceny wniosków o płatność, zawierających
protokoły odbioru oraz dokumenty finansowe potwierdzające poniesione wydatki,
możliwa jest faktyczna ocena poniesionych kosztów.
7. Kto pełnił nadzór nad weryfikacją kosztów zgłoszonych do dofinansowania na etapie
wydawania decyzji o udzieleniu dotacji?
Nadzór nad weryfikacją kosztów zgłoszonych do dofinansowania na etapie wydawania
decyzji o udzieleniu dotacji pełnią wfośigw, jako strona umów zawieranych z
beneficjentami Programu.
Wfośigw, jako dysponent środków publicznych, jest zobowiązany do zachowania
szczególnej staranności w odniesieniu do dokumentów przedłożonych przez
beneficjentów Programu w ramach rozliczenia wniosku o płatność. Wnioski składane
do wfośigw poddawane są szczegółowej analizie, a każdy projekt w ramach Programu
oceniany jest indywidualnie, z uwzględnieniem jego specyfiki, zakresu rzeczowego, oraz
przedstawionych dokumentów.
8. Czy planowana jest jakakolwiek pomoc dla beneficjentów, których domy podlegają
zajęciu komorniczemu na poczet należności wykonawców?
NFOŚiGW odnotowuje rosnącą liczbą zgłoszeń dotyczących beneficjentów Programu
poszkodowanych przez nieuczciwych wykonawców. W szczególności dotyczy to
przypadków, w których wykonawcy pobrali z wfośigw zaliczki w imieniu beneficjentów,
a następnie nie zrealizowali inwestycji.
W ramach powołanej przez NFOŚiGW grupy roboczej, do której zaproszeni zostali
przedstawiciele MKiŚ, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Funduszy i Polityki
Regionalnej, Prokuratury Krajowej, Ministerstwa Sprawiedliwości, Urzędu Ochrony
Konkurencji i Konsumentów (dalej: UOKiK) oraz NFOŚiGW, trwają prace mające na celu
m.in.:
opracowywanie zmian w obszarze systemowym wdrażania Programu oraz zmian
legislacyjnych mających na celu wzmocnienie ochrony beneficjentów,
wypracowanie dalszych działań operacyjnych związanych z przyjmowaniem zgłoszeń,
udzielaniem informacji o Programie, o prawnych możliwościach działania (infolinie,
wskazanie miejsc z dostępną pomocą prawną i punktów wsparcia, zakładka na stronie
internetowej – poradnik dla poszkodowanych),
dalsze działania komunikacyjne i prewencyjne (kampania informacyjna i materiały
edukacyjne we współpracy z UOKiK, szkolenia dla rzeczników praw konsumenta).
W przeciwieństwie do rzeczników praw konsumentów, NFOŚiGW, wfośigw oraz UOKiK
nie mają uprawnień do ingerowania w stosunki prawne wynikające z zawartych umów
beneficjentów Programu z wykonawcami.
Istotne jest, że UOKiK posiada system monitoringu i obserwacji uczestników rynku i
podejmuje odpowiednie działania w reakcji na bezprawne praktyki wykonawców, takie jak
stosowanie niedozwolonych klauzul umownych oraz wprowadzanie beneficjentów w błąd
-- 4 of 6 --
przed dokonaniem sprzedaży, przy zawarciu umowy oraz w trakcie jej realizacji.
NFOŚiGW i UOKiK prowadzą działania edukacyjne - publikują poradniki, wytyczne,
komunikaty wskazujące na określone niebezpieczeństwa. Ponadto UOKiK stawia zarzuty
w przypadkach bezprawnego działania przedsiębiorców oraz wydaje wobec nich stosowne
decyzje oraz nakłada kary finansowe na wykonawców działających bezprawnie. UOKiK
wyraża również gotowość do pomocy rzecznikom konsumentów w ocenie sytuacji
prawnej, w sposób umożliwiający tym rzecznikom pomoc osobom fizycznym
poszkodowanym przez wykonawców na gruncie ich indywidualnych spraw.
Wfośigw również podejmują współpracę z właściwymi lokalnymi samorządami
zawodowymi radców prawnych oraz adwokatów w celu zapewnienia beneficjentom
Programu nieodpłatnej pomocy prawnej.
9. Czy Ministerstwo ustaliło osoby odpowiedzialne za przedstawiony wyżej stan rzeczy,
a jeżeli tak, to czy zostały wyciągnięte wobec nich konsekwencje służbowe?
Przedstawiony powyżej stan rzeczy, tj. praktyka przedstawiania do rozliczenia
nieracjonalnie wysokich wydatków przy niejednokrotnie znikomych efektach
ekologicznych, jest konsekwencją decyzji zarządczych w ramach Programu podjętych
przez poprzednie kierownictwo NFOŚiGW i MKIŚ. Obecnie prowadzone działania mają na
celu zagwarantowanie i zabezpieczenie prawidłowego gospodarowania środkami
publicznymi.
10.Czy w Pani ocenie obywatele Państwa są adresatami normy wyrażonej w art. 44 ust. 3
ustawy o finansach publicznych, mając na uwadze, że właściwe WFOŚiGW zarzucają
beneficjentom naruszenie tego przepisu?
Bezpośrednim adresatem wskazanej normy8 są jednostki sektora finansów publicznych,
czyli np. wfośigw. To one mają obowiązek gospodarować środkami publicznymi zgodnie
z zasadami wskazanymi w tym przepisie, uwzględniając także normy wskazane
w odpowiedzi na pytanie nr 3.
Także beneficjenci programów takich jak Program „Czyste powietrze” są związani tą
normą, ponieważ:
ich działania (np. sposób wydatkowania dotacji) mogą wpływać na to, czy dany
wfośigw realizuje swoje obowiązki zgodnie ze wskazanym artykułem,
wfośigw może oceniać racjonalność i efektywność wydatków beneficjenta, aby sam
nie naruszył zasad gospodarowania środkami publicznymi.
Jeśli beneficjent przedstawia rażąco zawyżone koszty lub wydatki nieuzasadnione
ekonomicznie, wfośigw może:
- zakwestionować te wydatki,
- zażądać wyjaśnień,
- odmówić wypłaty środków lub żądać ich zwrotu, aby nie naruszyć tego artykułu.
Wfośigw ma obowiązek kontrolować, czy środki są wydatkowane zgodnie z zasadami
celowości, oszczędności i efektywności — nawet jeśli środki trafiają do osób fizycznych.
11. Jaka jest w Pani ocenie relacja opisanego problemu do zasady zaufania do organów
państwa i ochrony praw nabytych?
Zasada zaufania obywatela do państwa oraz ochrona praw nabytych to fundamenty
demokratycznego państwa prawa. Sygnały o przypadkach nadużyć wobec beneficjentów
8 z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
-- 5 of 6 --
Programu są więc traktowane przez MKiŚ, NFOŚiGW i wfośigw z najwyższą powagą.
Podejmowane są działania mające na celu zarówno prewencję, jak i pomoc osobom
poszkodowanym. Wprowadzane są zmiany zwiększające kontrolę nad wykonawcami,
a także uproszczone procedury zgłaszania nieprawidłowości. Przygotowywane jest
wsparcie dla osób, których prawa nabyte w ramach Programu zostały naruszone lub
zagrożone. Celem NFOŚiGW jest odbudowa zaufania i zapewnienie, że Program
realizowany jest z poszanowaniem interesu publicznego i bezpieczeństwa obywateli.
12. Jaka jest w Pani ocenie relacja opisanego problemu do zasady pacta sunt servanda
w kontekście zawieranych przez beneficjentów umów o dofinansowanie?
W przypadkach w których beneficjent — działając w zaufaniu do systemu i informacji
dostępnych w ramach Programu — padł ofiarą nieuczciwego wykonawcy, sytuacja ta może
prowadzić do utrudnień lub nawet uniemożliwienia realizacji zapisów umowy. Choć
formalnie nie wpływa to na ważność umowy, to w praktyce może rodzić ryzyko jej
niewykonania z przyczyn niezawinionych przez beneficjenta.
W takich sytuacjach wfośigw podejmują indywidualną ocenę spraw i, w miarę możliwości
prawnych, dążą do takiej interpretacji przepisów i warunków umów, która nie narusza
zasady pacta sunt servanda, ale jednocześnie uwzględnia ochronę interesów beneficjenta
działającego w dobrej wierze. Analizowane są również możliwości aneksowania umów
i wydłużenia terminów realizacji inwestycji.
Należy podkreślić, że celem działań MKiŚ i instytucji wdrażających Program jest
zapewnienie, by beneficjenci nie ponosili konsekwencji działań podmiotów trzecich, na
które nie mieli wpływu, przy jednoczesnym zachowaniu zasady trwałości i rzetelności
zawartych umów.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady
Ministrów
-- 6 of 6 --