Interpelacja w sprawie braku środków na sprawiedliwą transformację w nowym budżecie unijnym na lata 2028-2034
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 11843
do ministra funduszy i polityki regionalnej, ministra klimatu i środowiska
w sprawie braku środków na sprawiedliwą transformację w nowym budżecie unijnym na lata 2028-2034
Zgłaszający: Paulina Matysiak
Data wpływu: 19-08-2025
Szanowne Panie Minister,
w nowym budżecie Unii Europejskiej na lata 2028–2034 zabrakło puli środków przeznaczonej na sprawiedliwą transformację, w tym także kontynuacji Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST), który obecnie jest jedynym źródłem finansowania działań w tym obszarze w Polsce. Pierwotnie planowano, że druga edycja FST obejmie m.in. regiony Turowa i Bogdanki, jednak w opublikowanych propozycjach nie przewidziano żadnych wydzielonych środków na ten cel. Nie wskazano także mechanizmów, które gwarantowałyby, że środki w ramach innych programów unijnych zostaną przeznaczone na działania związane ze sprawiedliwą transformacją.
Praktyka pokazuje, że jeśli transformacja energetyczna zostanie ujęta wyłącznie w szerokiej kategorii działań społecznych, to priorytet mogą zyskać inne, bardziej ogólne projekty niż przekwalifikowanie pracowników kopalń czy budowa infrastruktury dla odnawialnych źródeł energii. Tymczasem województwo łódzkie, a w szczególności subregion bełchatowski, wkrótce stanie przed bezprecedensowym wyzwaniem gospodarczym i społecznym, gdy rozpocznie się proces zamykania bloków węglowych – począwszy od 2030 roku w kopalni Szczerców, a wcześniej w kopalni Bełchatów.
W obecnej perspektywie budżetowej subregion bełchatowski otrzymał z FST 370 mln zł, co jest jedną z najniższych kwot w kraju, a dodatkowo województwo łódzkie ma zakontraktowaną najniższą wartość wydatków z FST (34%). Brak kontynuacji tego funduszu oznacza, że w momencie największych potrzeb region może zostać całkowicie pozbawiony wsparcia finansowego na działania ograniczające negatywne skutki transformacji energetycznej.
Alternatywnym źródłem finansowania mógłby być Fundusz Modernizacyjny, jednak do tej pory nie ogłoszono w nim żadnego naboru dedykowanego działaniom w zakresie sprawiedliwej transformacji. Co więcej, na poziomie krajowym brakuje osoby lub jednostki odpowiedzialnej za koordynację tego procesu w regionach węglowych, co w praktyce oznacza, że Polska – mimo iż jest największym beneficjentem FST w Europie Środkowo-Wschodniej – nie podejmuje systemowych działań na rzecz utrzymania lub zastąpienia tego instrumentu.
Z kolei w przypadku regionu bełchatowskiego pojawiają się wątpliwości co do możliwości realizacji planowanej inwestycji w elektrownię jądrową. Dostępne analizy wskazują na bardzo niski poziom zasobów wodnych w tym obszarze, co może uniemożliwić chłodzenie reaktorów. Region ten jest ponadto jednym z najbardziej narażonych na zjawisko suszy w Polsce. Brak elektrowni atomowej przy jednoczesnym braku FST oznacza konieczność opracowania alternatywnego scenariusza rozwojowego dla województwa łódzkiego.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. 2024 poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie wsparcie finansowe planuje rząd dla regionów węglowych w Polsce w zakresie sprawiedliwej transformacji, jeśli w kolejnym budżecie unijnym zabraknie FST i nie zostanie wydzielona żadna alokacja na działania w tym zakresie?
Czy istnieje możliwość przeznaczenia określonych środków z Funduszu Modernizacyjnego na działania związane ze sprawiedliwą transformacją?
Czy rząd rozważa utworzenie jednostki lub powołanie pełnomocnika odpowiedzialnego za koordynację i wdrażanie sprawiedliwej transformacji w regionach węglowych? Jeśli tak, to kiedy?
Jaki alternatywny scenariusz rozwojowy dla województwa łódzkiego przewiduje rząd w przypadku rezygnacji z budowy elektrowni jądrowej i braku kolejnej edycji FST?
Czy rząd dysponuje wynikami badań lub analizami dotyczącymi dostępności zasobów wodnych w subregionie bełchatowskim i czy są one wystarczające do budowy i eksploatacji elektrowni jądrowej?
Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP
Sekretarz stanu Jan Szyszko
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8274 znakówwww.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 17 września 2025 r.
znak sprawy: DRP-VIII.054.5.2025.MK
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 11843 Pani Poseł Pauliny Matysiak
w sprawie braku środków na sprawiedliwą transformację w nowym budżecie
unijnym na lata 2028-2034
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację, przedstawiam następujące informacje w zakresie
właściwości Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR).
Pytanie 1. Jakie wsparcie finansowe planuje rząd dla regionów węglowych
w Polsce w zakresie sprawiedliwej transformacji, jeśli w kolejnym budżecie
unijnym zabraknie FST i nie zostanie wydzielona żadna alokacja na działania
w tym zakresie?
Pytanie 3. Czy rząd rozważa utworzenie jednostki lub powołanie pełnomocnika
odpowiedzialnego za koordynację i wdrażanie sprawiedliwej transformacji
w regionach węglowych? Jeśli tak, to kiedy?
Kwestia działań związanych ze sprawiedliwą transformacją regionów jest
ważnym tematem i MFiPR dostrzega jego szczególne znaczenie. Zostało to
podkreślone między innymi w przyjętym w październiku 2024 roku przez Komitet
Rady Ministrów ds. Europejskich „Stanowisku Rządu w sprawie roli spójności
w UE i przyszłości polityki spójności”.
-- 1 of 3 --
2
W dokumencie tym określono priorytety Polski wobec wyzwań, które uznajemy
za szczególnie ważne z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju naszego kraju.
Jako jedno z wyzwań scharakteryzowana została potrzeba zaadresowania
problemów rozwojowych terytoriów, które stoją przed szczególnymi wyzwaniami
sprawiedliwej transformacji, w tym regionów pogórniczych i poprzemysłowych.
W lipcu 2025 r. Komisja Europejska (KE) opublikowała pierwszą część propozycji
rozporządzeń dotyczących przyszłych Wieloletnich Ram Finansowych (WRF)
2028-20341 czyli nowego budżetu Unii Europejskiej (UE). We wrześniu br.
planowana jest publikacja drugiej części rozporządzeń. Tym samym rozpoczęto
proces negocjacji przyszłego budżetu, który potrwa prawdopodobnie około
dwóch lat. W tym czasie na skutek uzgodnień z Radą UE i Parlamentem
Europejskim propozycje Komisji będą ulegały zmianom, dlatego nie jest możliwe
obecnie jednoznaczne określenie jak ostatecznie będą wyglądały przyszłe WRF
UE. Niewątpliwie jednak w ramach nowej perspektywy finansowej UE na lata
2028–2034 przeprowadzanie sprawiedliwej transformacji w kierunku osiągnięcia
celów klimatycznych UE nadal będzie ważnym priorytetem UE, na którego
realizację oferowane będzie wsparcie finansowe zarówno dla Polski, jak i innych
państw członkowskich.
MFiPR jest silnie zaangażowane w starania o wypracowanie korzystnych dla
naszego kraju rozwiązań, w tym zapewnienie odpowiedniego wsparcia dla
regionów górniczych i poprzemysłowych przechodzących transformację.
W ramach uzgodnienia docelowego modelu wdrażania środków europejskich
w perspektywie 2028-2034 określony zostanie również sposób koordynacji ich
wdrażania, w tym również w odniesieniu do środków na sprawiedliwą
transformację.
Pytanie 4. Jaki alternatywny scenariusz rozwojowy dla województwa łódzkiego
przewiduje rząd w przypadku rezygnacji z budowy elektrowni jądrowej i braku
kolejnej edycji FST?
10 września br. rozpoczął się proces konsultacji publicznych projektu
średniookresowej strategii rozwoju kraju do roku 2035 (śsrk)2. Śsrk ma być
dokumentem, który zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach
prowadzenia polityki rozwoju określa podstawowe uwarunkowania, cele
i kierunki rozwoju na okres 10-15 lat oraz szczegółowe działania na okres 4 lat.
Jednym z priorytetów celu 2. Śsrk Tworzenie warunków dla konkurencyjnej
i sprawiedliwej gospodarki, z poszanowaniem dla środowiska i klimatu jest
transformacja energetyczna. W priorytecie tym kluczowe będzie zapewnienie
kompleksowego podejścia uwzględniającego aspekty bezpieczeństwa,
środowiskowe, technologiczne, ekonomiczne i społeczne.
1 Link do sekcji z publikacjami KE: https://commission.europa.eu/publications_en?page=0
2 Link do strony konsultacji: https://www.gov.pl/web/fundusze-regiony/strategia-rozwoju-polski-
do-2035-r--ruszaja-konsultacje-publiczne
-- 2 of 3 --
3
Strategia wyznaczy także nowe Obszary Strategicznej Interwencji (OSI) – obszary
kraju, do których zostanie skierowana szczególna interwencja państwa w związku
z występującymi tam barierami lub potencjałami rozwojowymi. Działania
w ramach OSI transformacji energetycznej zostaną nakierowane
na dywersyfikację i modernizację lokalnej gospodarki oraz łagodzenie
negatywnych skutków transformacji energetycznej dla zatrudnienia. Interwencja
będzie komplementarna z działaniami podejmowanymi w ramach Terytorialnych
Planów Sprawiedliwej Transformacji i obejmie m.in. gminy położone
w województwie łódzkim.
Z poważaniem
Wz. Ministra
Jan Szyszko
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DFE-WTE.050.3.2025.RC
3957926.16062008.12950091
Warszawa, 30-09-2025
Dotyczy: Odpowiedzi na interpelację Posłanki Pauliny Matysiak (znak K10INT11843)
Temat: Brak środków na sprawiedliwą transformację w nowym budżecie unijnym na lata
2028-2034.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
W zawiązku z interpelacją nr K10INT11843 Posłanki Pauliny Matysiak, przekazuję
odpowiedź w zakresie kompetencji Ministerstwa Klimatu i Środowiska:
1. Jakie wsparcie finansowe planuje rząd dla regionów węglowych w Polsce w zakresie
sprawiedliwej transformacji, jeśli w kolejnym budżecie unijnym zabraknie FST i nie
zostanie wydzielona żadna alokacja w tym zakresie?
Trwa obecnie uzgadnianie Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2028-2034, na
podstawie których negocjowany będzie przyszły budżet UE. W tym momencie nie jest
możliwe określenie zakresu, jak i wysokości środków przeznaczonych na sprawiedliwą
transformację w perspektywie finansowej 2028 - 2034. W miarę uruchamiania nowych
źródeł finansowania Ministerstwo Klimatu i Środowiska będzie dążyło do zapewnienia
środków na sprawiedliwą transformacje regionów węglowych.
2. Czy istnieje możliwość przeznaczenia określonych środków z Funduszu
Modernizacyjnego na działania związane ze sprawiedliwą transformacją?
Wsparcie z Funduszu Modernizacyjnego w zakresie sprawiedliwej transformacji możliwe
jest wyłącznie dla obszarów objętych Terytorialnymi Planami Sprawiedliwej Transformacji,
analogicznie jak w przypadku wsparcia z FST. Jednocześnie Polska jest na
zaawansowanym etapie wykorzystania FM i środki na nowe programy są znacząco
ograniczone.
3. Czy rząd rozważa utworzenie jednostki lub powołanie pełnomocnika odpowiedzialnego
za koordynację i wdrażanie sprawiedliwej transformacji w regionach węglowych? Jeśli tak,
to kiedy?
Pytanie poza właściwością Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
4. Jaki alternatywny scenariusz rozwojowy dla województwa łódzkiego przewiduje rząd w
przypadku rezygnacji z budowy elektrowni jądrowej i braku kolejnej edycji FST?
Pytanie poza właściwością Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
-- 1 of 2 --
5. Czy rząd dysponuje wynikami badań lub analizami dotyczącymi dostępności zasobów
wodnych w subregionie bełchatowskim i czy są one wystarczające do budowy i
eksploatacji elektrowni jądrowej?
Zgodnie ze stanowiskiem Departamentu Energii Jądrowej Ministerstwa Energii (dalej:
(DEJ-ME), właściwego merytorycznie dla tej kwestii, wstępne wyniki analiz lokalizacji
rozważanych pod budowę drugiej elektrowni jądrowej, prowadzone między innymi przez
Polską Grupę Energetyczną oraz Polskie Elektrownie Jądrowe wskazywały, że dostępne
zasoby wodne powinny być wystarczające do budowy. Zostanie to zweryfikowane w
trakcie prowadzonych obecnie analiz, których wyniki określą także docelową technologię
chłodzenia elektrowni. Ponadto, DEJ ME podkreśla, że przy zastosowaniu odpowiednich
technologii możliwa jest budowa i eksploatacja elektrowni jądrowej także w miejscach
o ograniczonej dostępności wody.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych KPRM
-- 2 of 2 --