Interpelacja w sprawie tworzenia zakładów aktywności zawodowej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 11817
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie tworzenia zakładów aktywności zawodowej
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 18-08-2025
Szanowna Pani Minister,
z ostatniego raportu NIK dotyczącego warsztatów terapii zajęciowej (okres kontroli 2021-2023) wyłania się wniosek, iż aby rehabilitacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnościami sprawnie funkcjonowała, konieczne jest m.in. podjęcie działań zmierzających do zwiększenia liczby funkcjonujących zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), ponieważ obecnie jest ich wciąż zbyt mało, a w tych, które już istnieją, często brakuje miejsc dla chętnych. To sprawia, że jak wskazuje NIK w innym raporcie – „Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych przez powiatowe urzędy pracy“ z 2021 roku – 80 proc. osób z niepełnosprawnościami wciąż jest biernych zawodowo.
Co prawda samorządy terytorialne i organizacje pozarządowe mogą uzyskać z PFRON dofinansowanie do utworzenia zakładu aktywności zawodowej – maksymalnie do 65 proc. wszystkich kosztów ogółem – oraz dofinansowanie działania zakładu aktywności zawodowej – maksymalnie do 90 proc. wszystkich kosztów ogółem rocznie – jednakże jest to obwarowane pewnymi warunkami, m.in. tym, że koszt dofinansowania na utworzenie zakładu aktywności zawodowej nie obejmuje budowy takiego miejsca, a jedynie adaptację już istniejącego budynku. Na etapie wnioskowania o utworzenie ZAZ organizator powinien przedstawić dokument potwierdzający tytuł prawny do obiektu lub lokalu przeznaczonego na zakład, plan pomieszczeń zakładu oraz projekt dostosowania obiektów i lokali do potrzeb prowadzonej działalności wytwórczej lub usługowej w zakładzie oraz ich dostosowania do potrzeb i możliwości niepełnosprawnych pracowników zakładu wynikających z ich niepełnosprawności.
W wielu przypadkach jest to nieopłacalne, ponieważ budowa nowego ZAZ zgodnie z rzeczywistymi potrzebami oraz w duchu zielonej transformacji byłaby znacznie bardziej korzystna pod względem finansowym, infrastrukturalnym i energetycznym niż dostosowywanie do tego starszych pomieszczeń. Poza tym gminy posiadają coraz bardziej ograniczony zasób nieruchomości i mają inne istotne potrzeby, na które przeznaczają duże środki. Równocześnie konieczność tworzenia ZAZ jest pilna, bowiem przykładowo w woj. lubuskim, które reprezentuję, obecnie działają tylko 2 takie zakłady, natomiast chętnych do pracy w nich jest coraz więcej.
Skoro więc istnieje potrzeba i chęć aktywizacji osób z niepełnosprawnościami, dlaczego nie uznać tych działań za priorytetowe i podejmować starań celem ułatwienia tworzenia nowych ZAZ?
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jak Pani Minister ustosunkuje się do podniesionej kwestii?
Czy ministerstwo analizowało potrzebę zmiany zarówno zapisów rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej, jak i przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, aby zwiększyć maksymalny udział środków PFRON – dziś 65 proc. – w finansowaniu budowy zakładów aktywności zawodowej i tym samym umożliwić budowę nowych zakładów aktywności zawodowej przy wsparciu tychże środków? Jakie były wnioski z analiz? Jeśli zaś nie, to czy takie analizy zostaną podjęte? Co ewentualnie stoi na przeszkodzie zmianom przedmiotowych przepisów?
Posiadając informację przekazaną mi w ramach odpowiedzi na interpelację poselską nr 40770 w sprawie warunków uzyskania dofinansowania do utworzenia i działania zakładu aktywności zawodowej z dnia 20 kwietnia 2023 r., iż „zmiany powodujące rozszerzenie deklarowanego wsparcia spowodowałyby przekroczenie warunków, na jakich wsparcie dla zakładów aktywności zawodowej nie jest uznawane przez Komisję Europejską za pomoc publiczną“, uprzejmie proszę o wskazanie, czy ministerstwo podejmowało dotychczas działania celem poinformowania Komisji Europejskiej, iż warto byłoby zmienić przepisy, tak by umożliwić dofinansowanie utworzenia i działania nowo utworzonego zakładu aktywności zawodowej? Czy takie działania zostaną podjęte?
Czy w obliczu dużego odetka osób z niepełnosprawnościami biernych zawodowo ministerstwo szuka rozwiązań umożliwiających tym osobom wejście na rynek pracy? Jakie nowe rozwiązania są obecnie analizowane?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5780 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.412.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11817 Pani Posłanki Katarzyny Osos, w sprawie tworzenia
zakładów aktywności zawodowej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Działalność zakładów aktywności zawodowej, pomimo prowadzenia przez nie działalności
wytwórczo-usługowej, jest zwolniona ze stosowania rygorów pomocy publicznej na mocy
decyzji Komisji Europejskiej z dnia 27 czerwca 2007 r. K(2007)3050. Wszelkie zmiany
prawne, które powodowałyby odstępstwa od określonych w przywołanej decyzji zasad
funkcjonowania tych jednostek wymagają akceptacji Komisji Europejskiej.
Jednocześnie nie ma obowiązku informowania Komisji Europejskiej o planowanych
zmianach przepisów jeszcze zanim sporządzony zostanie ich projekt. Dopiero w przypadku
nowelizacji ustawy lub rozporządzenia, która skutkowałaby zmianami w tworzeniu
i działaniu zakładów aktywności zawodowej wykraczającymi poza ramy określone
w przywołanej decyzji, konieczne będzie notyfikowanie o tych zmian Komisji Europejskiej.
W związku z tym, jeżeli zostanie przygotowany projekt ingerujący w dotychczasowe warunki
funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej, to zostaną również przeprowadzone
stosowne konsultacje z odpowiednimi organami, w tym z Komisją Europejską. Jednakże
obecnie taka potrzeba nie występuje.
Zapewniam, że sytuacja zakładów aktywności zawodowej (ZAZ) jest stale monitorowana, na
bieżąco analizowane są też możliwe działania, które usprawniłyby ich funkcjonowanie,
a także zgłaszane przez interesariuszy w tym przedmiocie uwagi. Informuję, że do
Kierownictwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie wpłynęły postulaty ZAZ,
organizacji zrzeszających organizatorów zakładów ani innych podmiotów, które zgłaszałyby
potrzebę zwiększenia maksymalnego udziału środków PFRON w tworzeniu lub działaniu
zakładów aktywności zawodowej.
W związku z tym w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie analizowano
nowelizacji przepisów rozporządzenia w sprawie zakładów aktywności zawodowej, jak
i przepisów ustawy o rehabilitacji, pod kątem zwiększenia maksymalnego udziału środków
PFRON w tworzeniu zakładów aktywności zawodowej. Maksymalny udział środków PFRON
w tworzeniu ZAZ może wynieść 65%. Pozostałą część środków winien wnieść organizator
ZAZ. Wymóg ten gwarantuje, że organizacja pozarządowa lub samorząd terytorialny jako
organizator zakładu faktycznie dysponuje potencjałem pozwalającym na jego
zorganizowanie i prowadzenie. Inicjatywa ta wsparta musi być innymi środkami niż
pochodzące z PFRON, który finansuje szereg innych ustawowych zadań, realizuje wiele
projektów, a jego możliwości uzależnione są od dysponowania określonym budżetem, co nie
pozwala na automatyczne zwiększanie angażowania środków na kolejne inicjatywy.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W przedmiocie działań aktywizujących osoby z niepełnosprawnościami należy wskazać, że
zakłady aktywności zawodowej stanowią tylko jedną z form wspierania tej grupy. Ich
zadaniem jest pomoc osobom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy
poprzez umożliwienie im zdobycia umiejętności zawodowych i doświadczenia. Podmioty te
należą do tzw. chronionego rynku pracy – mają one obowiązek zatrudniać przede wszystkim
osoby zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zatrudniają też osoby
posiadające orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, ale tylko te,
u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną.
Należy pamiętać, że w świetle Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, zgodnie
z artykułem 27 tego aktu, osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do pracy na równi
z innymi osobami; obejmuje to prawo do zarabiania na życie poprzez pracę swobodnie
wybraną lub przyjętą na rynku pracy oraz w otwartym, integracyjnym i dostępnym dla nich
środowisku pracy. Dążąc do realizacji tych zapisów Kierownictwo Ministerstwa Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej rozpoczęło w 2025 r. realizację projektu „Standaryzacja modelu
zatrudnienia wspomaganego w Polsce” w ramach działania 3.4 Nowe rozwiązania na rzecz
osób z niepełnosprawnościami, Priorytet FERS.03 Dostępność i usługi dla osób
z niepełnosprawnościami w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 (FERS), współfinansowanego z Europejskiego Funduszu
Społecznego Plus. Partnerami w projekcie są Polska Federacja Zatrudnienia Wspomaganego
z siedzibą w Warszawie oraz Polska Unia Zatrudnienia Wspomaganego z siedzibą
w Warszawie.
Usługa zatrudnienia wspomaganego (UZW) to metoda pracy z osobami
z niepełnosprawnościami, której celem jest wsparcie ich w wejściu na otwarty rynek pracy
i utrzymaniu na nim zatrudnienia. Jest to narzędzie nieobecne dotychczas
w ogólnodostępnym systemie instrumentów kierowanych do osób
z niepełnosprawnościami.
Celem projektu jest przygotowanie rozwiązań, które pozwolą wdrożyć model zatrudnienia
wspomaganego jako trwałego rozwiązania wspierającego aktywność zawodową –
podejmowanie i utrzymanie zatrudnienia na rynku pracy - osób z niepełnosprawnościami
w Polsce. Projekt ma charakter koncepcyjny. Zostaną w nim wypracowane rozwiązania
dotyczące wdrożenia modelu zatrudnienia wspomaganego oraz samego tego modelu, w tym
niezbędnych procedur standaryzujących obszar merytoryczny, organizacyjny i finansowy
usługi.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --